Skip to main content

Full text of "Geḳlibene ṿerḳ"

See other formats


תג מ8מ1.ן חא׀ו1ומתמ1נ׊ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2×¢21×¢×€ אע ׊ע1×€ 


2 .סאו 


קאאות /+ עאסקן |288ג) 


192260 1161 0164 


6 111846 1088 16ססט 1115 {ס װס65610011זטן 11ו10116דד0ת 
1481067 166 67 1215 /וט 
{ס 7 1161 10 


ז181116 װז/ס/8ה 5076 


׊׊׀׊ט,ז4,×¢ 48 זא /1× 1 
08 1,261 01:) טמ אעשידג, 111 מו׀!נ׀מסז׊ 


2 


אה דאוםי) 8668 ו׀וטסנ1׊, זא א116,/וו 


×€5דזדע׀טע1,8559861א , 51 111 ג, 


אט דאעס ׊ססם תמ׀נסט׀נ׊ 41 א10דע, א 
׀דדע׀ט4-4 ,59 1א , 1ד׀ עט 1ד דע 


60 881124מ19110׀סנ׊ | 250-4900 413 


)תע0ס. מע ויאע6א׊0ס80מג׀1נסמ1׊. ׊יעלעץ 


עתד תסע ס׀אזס׀תאש? עס ןא,זא 
׊תע4א תמ1ן1 ת׀1וממנש }ג,;11טסו1ם סתע8 ןע׀ אק ׊4×¢1×€ 


;׊ם ׀ע׀ונ׊סעע ,לע 


4 1 01960ט) .ם 1006 1 

1 1זט06ץט) 106 67 4716/ 
/ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6×€ 1116 
101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016 
8160 208 
06 +ז6ט10 
1ס1011110011 16/3008 151911160118 
0561 .כן /161 

1010111115/6 800 614 5001 
101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /׹זזהבן 
2 עס ׀מתאטזםץ סא ׀֌מתעמזאתזא זא 
ז6116) 000 310615/1 8 1101 


{ססתץ׀ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6×°00/66 סת 1 
זסז1 002068 תסתק010ס עטס ×¢10 תסחהז1ק׀ת1 סת 1 . ש016811014 100150 04 
.151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8 


1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1 
תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .׀אססט ;טס תז 
-1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תט׊ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס 
-- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - ׊עסט׊ 4018 0 +18׊ץקסס 6×¢2061 תג 0(סת טסץ 1 
.18061ט0×¥8×¢01981121110 21 11גתזס ׊ט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן 


3 א. דיק. 


עך'שטעך באג ד, 


׀אַךלאג ש. שךעבעךק, ווילנע 


׀֌אַךקוֹיף: ג׊זעלשא׀ט , ׊ענטךאַל" װאַךשע. 


8 ואס וסאסא משה?׀חםא חזא גא! 088או5 אטאס 


אינהאַלט ׀ו֌ן עךשטן ב֌אנד 


64 
6 
6 
4 


5 


6 


א א = הו ת = הו = הז הו וי הו 


איינלייטונג 

חיישיקל אַליין 

דא֞ס ךענדע? 

די או׹חים או֌ן דו֌ךאַטשעשא֞ק 


אַ ׀אַךדךייעניַש א֞דעך 
ך' שמעון נו֌נ׊עך 


ך' ישעיה זשוכאַװל׊עך 


׀יט 4069" 


דיק 


אל 3 
׀א׀טקענאקעיע׀ֿײל׀ֿי:"י יע 


1 


ווילנע, די שטא֞ט ׀ון יידישן װא֞ךט און װיץ, די שטא֞ט 
׀ון טךאַדי׊יעס און אױסגע׀א֞ךמטן יידישן לעב֌ן, די שטא֞ט, 
װא֞ס דעךהױבט זיך אַזױ זיכעך איב֌עך אַ ךײ שטעט, װי מינסק, 
קא֞װנע, גךא֞דנע און אַנדעךע, הא־ט דא־ך אין יענעך ׊ײט, װען 
עס איז געלײגט געװא֞ךן דעך ׀֌נדאַמענט ׀ון דעך יידישעך 
ליטעךאַטוך, נישט אַךױסגעשטעלט קיין איין ךעכֿטן מיטהעל׀עך, 
קיין איין ב֌ועך, קײן אין ׀עסטן טאַלענט, װא֞ס זא־ל אונד 
אַךױסװיגקען ׀ון יענע יא־׹ן װי אַ העל ׀ייעךל, 

די התחלה ׀ון דעך יײדישעך ליטעךאַטוך שלענגלט זיף' 
עךגע? אין א֞דעס א֞דעך װאַךשע. עס איז געװען אַ מעב- 
דעל אַ ליגע׊קי א֞דעך אַן עטינגעך, ש֮י גא־׹ אַ 
שאַ׊קעס, אַלץ אַזױינע נעמען, װא֞ס הא־בן גא֞ךנישט געװאַט 
שו טא־ן מיט װילנע. ׀אַך דעם ליב֌הא֞געך ׀ון דעך יידישעך 
ליטעךאַטוך שווימט ע׀טעך אַךױס די ׀ךאַגע: ואו איז וילנע 
געװעון גי דעך התהלה ׀ון דעך ידישלך ליטעךאַטוך? װאו 


איז אי׹ װא֞ךט, אי׹ שיגל אינם ׀ונדאַמענט! אױב֌ נישט וילגע, 
איז במילא אויך נישט מינסק, נישט קא֞װנע, נישט גךא֞דנעי 
ווייל אוב נישט דעך ׊ענטעך, טא֞ װא֞ס קא֞נען געב֌ן די קלע- 
געךע ב֌לאַסעךע ׀֌ונקטן? 
עס איז א֞ב֌עך געווען אין װילנע איינעך, װא֞ס הא־ט בלי 
שום ס׀ק געקא֞נט דעךגךײכֿן די זכֿיה אַװעקגעשטעלט שו װעךן 
אין דעך עךשטעך שוךה ׀ון די-יעניקע, װא֞ס הא֞ב֌ן אַװעקגע- 
לייגט דעם ׀ונדאַמענט ׀ון דעך יידישעך ליטעךאַטוך. 

׊ווישן מענדעלין, לינע׊קין, עטינגעךן א֞דעך א׀ילו שאַ׊- 
-קעסן הא־ט מען געַקא֞נט מיט גךויס ת֌ענוג דעךמא֞נען דעם נא֞- 
מען אײזיק-מאי׹ דיק. 

עך הא־ט עס אֶב֌עך נישט אינגאַנ׊ן דעךגךײכט. 


1 


| אייויק-מאי׹ דיק איז געב֌ויךן געװא֞ךן אין יא־׹ 1807 אין 
ווילנע. ׀אַך יענע טונקעלע שייטן, װען א׀ילו אַ יוד אַ נגיד, 
דא֞ס הײסט דעך שטאַךקסטעך מענטש אין דעך ידישעך גאַס, 
הא־ט זיך קינדיש געשךא֞קן ׀אַךן בוך און ׀אַך השכ֌לה, הא־ט 
אייזיק-מאי׹ן אייגנטלעך געגליקט: אַ ׀֌ךיץ הא־ט אים געלעךנט 
דייטש, מען הא־ט אים געלא֞זט האַלטן אַ ב֌וך אין דעך האַנט 
און עך הא־ט לײ׀ֿט געקא֞נט ע׀ענען יענע גא֞לדענע טי׹ ׀ון 
העלן ליכֿט און װיסן, װא֞ס אין כ֌מעט ׀אַך אַלע יידן ׀ון יע- 
נעך שייט געווען ׀אַךךיגלט און ׀אַךשלא֞סן מיט טױיזנטעך שלע- 
סעך. אייזיק-מאי׹ דיק הא־ט א֞ב֌עך געהאַט זייעך א ׀֌אַסיווע נאַ- 
טו׹ און הא־ט געשטעלט נישט זיכֿעך דעם ׀וס. עך איו א׀ילו 


ג 


געגאַנגען ׀֌א֞ךאויס, א֞ב֌עך יעדעס מא־ל אין עך באַלד געלא֞׀ן 
שו׹יק און שו אַלץ הא־ט עך זיך ב֌אַ׊ױגן שטיל און נא֞כֿגיב֌יק, 

זייעך ׀ךי הא־ט מען אים חתונה געמאַכֿט און דעך שװעך, 
דעך׊יילט מען, הא־ט אים געךו׀ן שליממזל, 

--דעך שליממזל ויל עסן,--׀לעגט עך זיך א֞נךו׀ן שו 
דעך טא֞כֿטעך און ב֌עת-מעשה א֞׀֌מעסטן דעם איידעם מיט שװע- 
ךע האַמעטנע בליקן. 
= --שליממזל! | 

עך הא־ט גע׀֌ךוכט אַךיינשמעקן אין אַ ךאַבינעךשול, הא־ט 
געאַךבעט אין אַ השללה-ק׹ייזל און געחלומט ׀ון גךויסע קענט. 
נישן און ידיעות, א֞ב֌עך דעך׀ון אין גא֞ךנישט געװא֞ךן, און אַו 
עך הא־ט געדאַך׀ט דעךנעךן א וייב֌ מיט קינדעך, װײיל סאי 
שוין מעך נישט געװען דעך שװעך, װא֞ס ׀לעגט אים ךו׀ן 
שליממזל און דא־ך געב֌ן עסן, איז עך, א֞נשטא֞ט שו װעךן אַ 
מלמד, געװא֞ךן אַ לעךעך, װא֞ס איז, נאַטיךלעך, איינס און 
דא֞סזעלב֌ע. אייזיק-מאי׹ דיק איז שטיל און נא֞כֿגיב֌יק אַךײן אין 
ש׀֌אַן און דא־, אין ש׀֌אַן, הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן שו שךײב֌ן. עך 
הא־ט געשךיב֌ן אין נויט, אין ׊װאַנג און שוייס, וי אַ ב֌על. 
מלאכֿה, װי אַ שניידעך, װי אַ שוסטעך, װא֞ס אַ ׀אַך׊ײיטיקעך 
֌אַלעב֌א֞ס איז אים געשטאַנען איב֌עךן קאַךק און געשמיסן און 
געיא֞גט און גע׊א֞לט בלויז גךא֞שנס... | 

שוויי ךוב֌ל, ד׹יי ׹וגל ׀אַך אַ ב֌יכֿעלע. 

גיסלע׀ֿװײין איז די לעךעךיי גע׀אַלן, די ת֌למידים זיינען 
׊וךונען געװא֞ךן און עס איז געג֌ליבן ב֌לוין דא֞ס שךײב֌ן, דא֞ס 
ב֌יכֿעלע, די שוויי-ד׹יי ךוג֌ל. 

דא֞ס הייסט דעך שװײַס ׀ון טאַלענט, װא֞ס הא־ט 
אים געדאַך׀ט געבן חיונה, 

אַזואַךום איז א֞ב֌עך געווען-נישט קיין טאַלענט און נישט 
קיין חיונה. 


11 


יו 


אייזיק-מאי׹ דיק איז בלי שום ס׀ק געװען אַ מענטש 
מיט עכטן טאַלענט, און װי עס טךע׀ט מיט אַן עכֿטן טאַלענט, 
הא־ט דיק זײיעך גוט געקענט דא֞ס לשון, אין װעלכן עך הא־ט 
געשךיב֌ן און דא֞ס לעב֌ן, װא֞ס הא־ט ׀אַך זיין שאַך׀ן אויג גע- 
שוויב֌לט און געגךיב֌לט מיט ׀אַךשידענע געשטאַלטן און ׀֌אַך. 
שוינען, מיט כ֌לעךלײי ס׊ענעס און בילדעך, י 
אין די עךשטע שייטן, װען די ׀אַב֌ךיק ׀ון די ב֌יכֿעלעך 
אי נא־ך נישט געװען אין ׀ולן גאַנג, הא־ט איזיק-מאי׹ דיק 
ממש איב֌עךךאַשט מיט זיין שיינעם גלאַנ׊׀ולן יידיש, מיט דעם 
אימ׀֌עט און שאַך׀קײט. ׀וֹן זיין קו׹שן זאַץ און מיטן היסן 
א֞טעם ׀ון די לעב֌עדיקע ׀֌אַךשױנען און ס׊ענעס. װאַך׀ט מען, 
אַ שטייגעך, אַךױס ׀ון ,חיײ׊יקל אַליין" די װעךטעך ,וא׹", 
אונד? און נא־ך אייניקע, װא֞ס הא֞ב֌ן, װי אַ מין ׊וטשע׀עניש 
דיקן ב֌אַגלײט דא֞ס גאַנ׊ע לעב֌ן, קא־ן דא֞סדא֞זיקע מעךקויךדיק 
ג֌יכֿעלע, װא֞ס איז געשךיב֌ן געװא֞ךן מיט זעכֿ׊יק יא־׹ שו׹יק, 
׀ולשטענדיק קא־נקו׹י׹ן מיט דעך ׀֌ךא֞זע ׀ון אַ היינטיקן יידישן 
ב֌עלעטךיסט. דעך ׀יינעך ב֌וי ׀ון זאַץ מאַכט אַן איינד׹וק ׀ון 
אַן איינגע׀ונדעוועטעך ליטעךאַטוך, װא֞ס אי׹ התחלה איז גע- 
מאַכֿט געװא֞ךן נא־ך מיט דוךות שו׹יק, 
מענדעלי װא֞ט איב֌עךגעטךאַכֿט און איבעךגעקלעךט און 
איב֌עךגע׀֌ךעסט אין קא֞׀֌ יעדן יידישן זאַץ, מען זעט די א֞נוע- 
שטךיינגטע אַךב֌עט אויף אים און מען ׀ילט ב֌עת מעשה די 
שטךיינגע האַךב֌ע לא־גיק ׀ון דעך גךאַמאַטיק. עס מאַכֿט דעם 
איינד׹וק, װי עך װא־לט געשמידט אַ שטיק וילד ׀֌אַךזשאַװעךט 
אייזן מיט אַ קליין ׀אַךעקשנט העמעךל. אייזיק-מאי׹ דיק, װא֞ם 


זן 


הא־ט געשךיב֌ן ׀ךיעך ׀ון מענדעלין, און הא־ט נא־ך דעךװײל 
נישט געזען קיין מוסטעך ׀ון אַ ליטעךאַךישן ייךיש, הא־ט א֞ב֌עך 
נישט געוואוסט ׀ון דידא֞זיקע קייטן. עך הא־ט זיך נישט א֞נגע- 
שטךיינגט און נישט גע׀֌ךעסט אין קא֞׀֌ דעם ואַץ. עך הא־ט גע- 
שךיבן לײכֿט, איינ׀אַך און שנעל, ׀ונקט װי עך װא־לט געזונ* 
גען. עך הא־ט זיך נישט גענױיטיקט אין אַ מוסטעך, וייל עך 
הא־ט דעם מוסטעך אומבאַואוסטזיניק גע׀ילט אין זיך. און דע- 
ךי׊עך איב֌עךךאַשט אין דיקן מעך דעך סטיל, וי דא־ט בילך, 
מעך דא֞ס װא֞ךט, װי די געשילדעךטע סביבה, ב֌שעת מען נעמט 
אין ב֌אַטךאַ׀ֿט יענע װיסטע טונקעלע שייט, װען דיק הא־ט א֞נ- 
געשךיב֌ן די עךשטע ב֌יכֿעלעך נישט ב֌לױז ׀֌אַך זיך, נא֞ך אויך 
׀ֿאַך דעך יידישעך ליטעךאַטוך, 

די עךשטע בילעלעך ׀אַך דעך יידישעך ליטעךאַטוך. 


1, 


אין זיינע עךשטע װעךק שלא֞גט דעך הײטעך א֞טעם ׀ון 
זי געשטאַלטן און ךאַךשויגען, װא֞ס װעךן דא־׹ט געשילדעךט. 
על-׀֌י-׹וב זיינען זיי ‏ גאַגא֞סן מיט אַ ׊אַ׀֌לדיקן הומא֞ךיסטישן 
שיין, דעך הומא־׹ װעךט טיילמא־ל ׀אַךװאַנדלט אין יענעם ליב֌ן 
גע׊ענטשטן שאַךז, װא֞ס ׀אַךדאַךבט נישט דעם ךעאַלן טא־ן 
׀ון דעך זאַך, נא֞ך ׀אַךקעךט, עך זאַ׀֌ט אים א־ן מיט מעך 
לעבן, מיט אַ שטאַךקעךן קלאַנג ׀ון װיךקלעכֿקײט. ,װײ׊יקל 
אַליין", ,ך' שמאַיע גוט-יום-טוב-ב֌עטעך", ,די או׹חים אין דו- 
ךאַטשעסא֞ק" און אַנדעך ×¢--דא֞ס זיינען אַלץ ב֌אַקאַנטע ׀֌אַךשױגען 
׀ון דעך ׀אַך׊ייטישעך יידישעך גא֞ס. זיי זיינען שוין לאַנג 
אױסגעשטא֞ךגן, א֞ב֌עך מי׹ זעען וו׹ך זײ, װי דו׹ך גומע 
ב׹ילן, ׀אַךשוואומענע דוךות און שטיקעך לעאנס, הא֞ס וײינען 


אויסגעלא֞שן געװא֞ךן אונטעך די קילע װינטן ׀ון דעך שייט, 

דיק הא־ט געהאַט אַ שאַךף אױיג און אַ שטאַךקן חוֹש ׀אַך 
הומא־׹, ׊װישן די ׀ךומע הא־ט עך על-׀֌י-׹וב גענומען דעם 
שוועך-גע׀֌על׊טן ׊בועאק, ׊װישן די נגידים--דעם קמשן און 
דעם אינגהאַך׊יקן, ׊װישן די כ֌לי-קודש--דעם שנא֞ךעך, חונף 
און ׹מאי און ׊װוישן די אוי׀געקומענע--דעם נאַךישן און ׀֌וסטן 
ב֌על-גאוה. עך הא־ט זיי גענומען און אוסגעזונגען זיי אין 
׀֌ךײילעכֿע קא֞מישע קלאַנגען, | 

חיישיקל און שמאַיע גוט-יום-טוב-בעטעך זיינען געװא֞ךן גע- 
׊ײכֿנטע געשטאַלטן אין דעך יידישעך גאַס. מען הא־ט זיי געקענט 
און מען הא־ט געטייטלט אויף זיי מיט די ׀ינגעך. אױף אַ שו= 
׀֌יעסטעט, שלעכט אױ׀געהא֞דעװעט קינד הא־ט מען געוא֞נט י 

--דא֞ס איז אַ ,חיישיקל אַליין", 

און אַ שנא֞ךעך, ׀ךעסעך און טעלעךלעקעך הא־ט געהייסן: 

--- שמאַיע גוט-יום-טוב-ב֌עטעך, 

מען הא־ט א֞בֹ֌עך דיקן, דעם מחב֌ך ׀ון דידא֞זיקע ׀֌אַךשױ- 
נען, איך געקענט נישט װײניקעך ׀ון זיינע ׀֌אַךשױנען. עס 
איז זיך שוועך ׀א֞ך׊ושטעלן אַ שךי׀טשטעלעך, װא֞ס זא־ל זיין 
אַזױ ׀֌א֞׀֌ולעך ב֌יים ׀א֞לק, װי דיק איז געװען. דא֞ס איז איגן- 
טלעך געווען דעך איינ׊יקעך שךײיב֌עך, װא֞ס איז געלייענט גץ- 
װא־׹ן נישט ב֌לויזן אין עס׊ימעך און אין שלא֞׀׊ימעך, נא֞ך אויך 
אין קיך. אייזיק-: -מאי׹ דיקן הא־ט געלײיענט די דינסט און דעך 
משךת, 

דעך ייד ׀ון יענעך שייט הא־ט זיך אויסעךלעך כ֌לומךשט 
ב֌אַ׊ױגן מיט אַ װידעךווילן שום ,זשאַךגא֞ן". ׀ון אױב֌ן אַךא֞׀֌ 
הא־ט עך געקוקט אויף דיקס ביכעלעך, און עס איז דעךגאַנגען 
אַזױ ווייט, אַז די ווענדונג ׀ון מ֎חב֌ך שום לעזעך, לױט דעם 
אַלטן נוסח, הא־ט זיך ב֌יי דיקן ב֌אַ׊ױגן שו דעך לעזעךין. דיק 
הא־ט געמיינט נישט דעם ,לעזעך', נא֞ך די ,לעזעךין". דא֞ס 
הא־ט געשאַ׀ט אַ געװיסן קא֞נטאַקט ׊װישן דיקן און דעך יידי- 


שעך ׀ךוי, װא֞ס הא־ט געזוכט און געקוי׀ט זיינע ׀֌יכֿעלעך אַזי 
׀ינקטלעך און ךעגולעך, װי זי הא־ט געקי׀ט ׀יש איף שבֹ֌תו 
די דיךעקטע ווענדונג שו אי׹ הא־ט אויסגעװװוע׊ט ׊אַךטע ׀עדעם 
׊ווישן דעם מחג׹ און אי׹, 

דעך ׀֌א֞׀֌ולעךסטעך שךייבעך ב֌יי אונז,--׀אַך׊ײיכנט ׀֌א=- 
׀יךנע אין זיינע זכֿךונות,.--הא־ט מי׹ אַמא֞ל געזא֞גט ש. י. ׀ין, 
איז דיק, א ווילנעך באַלעב֌א֞סטע, אַךױסגײענדיק ׀ךייטיק מיטן 
קויש אוי׀ן מאַךק, איינ׊וקוי׀ן אויף שבת גךינװאַךג, לעקעך 
און ד. גל,, װעט נישט קומען אַהײם א־ן דיקס ע׀֌עס אַ דעך" 
שיילונג, װא֞ס זי האַנדלט איין ׀אַך עטלעכֿע קא֞׀֌יקעס, װי די 
ליב֌סטע נאַשעךײי לכ֌בוך שב֌ת", 

א֞ב֌עך דיקן הא֞ב֌ן אויך געלײענט ד֮י מאַנטלײט נישט װיי- 
ניקעך װי די װײב֌עך. אױי׀עךלעך הא־ט מען נא֞ך געמאַכֿט אַן 
א֞נשטעל, אַז מען הא־ט שו טא־ן מיט אַ ,זשאַךגא֞ן-ב֌יכֿעלע", א֞ב֌עך 
אייגנטלעך הא־ט מען ממש געב֌ךענט ׀ון הת׀עלות, און דא֞ס 
הֹאֶבֹ֌ן זיי שוט׹א־גן און ׊וקלונגען זיין נא֞מען איב֌עך אַלע ידי- 
שע ישׁוב֌ים ׀ון ליטע. נישט לייענען דיקן הא־ט אין יענעך שייט ‏ 
געהײסן--נישט קענען זיך און נישט קענען דא֞ס ׀א֞לק, נישט 
װויסן די אייגענע מעלות און די אייגענע הסךונות, 


יש 


דיק װא֞ט זײיעך ליב געהאַט וילנע, װא֞ס הא־ט בי אים 
על-׀֌י-׹וב געהייסן ׀אַךשטעלט--לינא֞װע א֞דעך לינװע. וי 
יעדעך ע׀ֿטעך הומא֞ךיסט, הא־ט עך דוקא ליב געהאַט יענע 
סביבה און יענט וינקל, װא֞ס עך הא־ט אַזױ געךן אױסגעלאַכֿט. 
א֞כ֌עך דיקס לי׊ע שו װילנע איז געווען אַן אויסטעךלישע, אַ 
קיגדישע. אַלץ, װא֞ס עך װא֞ט א֞נגעשךי׀ן, אַלע זיינע ב֌יכֿע- 


{1׊ 


לעך שמע קן מיט וילנע. זיין ׀֌אַךיז, דאַנ׊יג, האַמב֌וךג און 
׀֌ךא֞ג זיינען שטיקעך וילנע. דידא֞זיקע שטא֞ט א֞טעמט אַךױס 
׀ון אַלע זיינע שוךות. אין זיינע העךות, ב֌אַמעךקונגען און 
א֞׀֌װײכֿונגען ב֌ךיינגט עך דא֞ס ׹וב ב֌ייש׀֌ילן ׀ון ווילנע. װען 
מען װא־לט געקא֞נט מאַכֿן אַ ׀אַךגלייך ׊װישן דיקן און,.. מא֞׀אַ- 
סאַנען, װא־לט זיך געלא֞זט זא־גן, אַז וילנע איז אַזױ איינגע- 
װעב֌ט אין דיקן, װי ׀֌אַךיז אין מא֞׀֌אַסאַנען. 

דיק איז געווען א װי׊לעך, און עֶך הא־ט געשא֞טן זיי. 
- × ×¢ וישן איב֌עך וילנע, װי טךא֞׀֌נס ׀ון אַ ים. מען דעך- 
שיילט, אַז יעדעך שמועס מיט דיקן הא־ט זיך געמוזט ענדיקן 
מיט ווישן, עד-היום ש׀֌אַ׊יךן זיי אַךום איב֌עך ווילנע. אויך זי- 
× ×¢ ווישן הא֞ב֌ן געשמעקט מיט וילנע, מיטן וילנעך לעב֌ן, מיט 
ווילנעך באַלעב֌אַטים און ׀אַךשידענע שטא֞טגעשעענישן, 

אַ ששיק לעב֌ן הא־ט דיק ׀אַךב֌ךאַכֿט אין דעךדא֞זיקעך 
| שטא֞ט און עך הא־ט געקוקט איף אי׹, וי אױיף א יידישעך 
מלוכֿה, װא֞ס דאַךף א֞ב֌עך געהעךן ךוסלאַנד און דאַךף געהא֞ךכֿן 
ךוסלאַנד,. אין ךוסלאַנד אין געזעסן אַ האַךב֌עך מלך און ׀אַך 
דעמדא֞זיקן מלך הא־ט עך זיך שטאַךק געשךא֞קן 

אַ סך לעגענדעט און סת֌ם ויכֿטיקע היסטא֞ךישע געשעע- 
נישן, װא֞ס זיינען ׀אַךב֌ונדן מיט וילנע, הא־ט עך באַאַךבעט 
און ׀ון זיי איז ב֌אַזונדעךס װעךט שו דעךמא֞נען זיין ,יהודית 
די ׊ווייטע*, א דעך׊יילונג, װא֞ס אַנט׀֌לעקט אונז ב֌ולט די אֵל- 
טע ווילנע מיט אי׹ ׀אַך׊ײטיקן לעבן, מיט אַמא֞ליקע גזלנים, 
מיט אַמא֞ליקע יידישע שיינקעךס, נאַטשאַלסטװע, ךעװייעס, 
ת֌ליות און דעסגלײכֿן, װאַך׀ט מען אֶ֞׀֌ די ׀אַב֌ולע, װא֞ס קלינגט 
װי אַ לעגענדע, לייענט זיך דידא֞זיקע דעך׊יילונג, װי א שטיק 
געשי׀ֿטע ׀ון וילנע. | 

עס איז גא֞ךנישט שװעך זיך ׀א֞ך׊ושטעלן, װי אַזױ דיק 
הא־ט געלעב֌ט אין װילנע. דעך טא־ג הא־ט זיך א֞נגעהױבן אין 
שול, װאו עס הא־ט זיך נישט אַװי געדאַװנט, װי געשמועסט, 


111׊ 


מען הא־ט געקא֞נט כֿאַ׀֌ן אַ שמועס מיט אַ באַלעב֌א֞ס א֞דעך אַזױ 
מיט אַ יידן ׀ון א גאַנץ יאַך און דעךב֌יי אַךײנװאַך׀ן עטלעכֿע 
נייע וישן, אויסעךדעם, הא־ט מען געקא֞נט קוקן און זעטיקן 
דא֞ס אויג מיט ׀אַךשידענע געשטאַלטן, אין שול הא֞ב֌ן זיך 
דוך׀ֿגעװא֞ך׀ן עקזעמ׀֌לאַךן ׀ון אַלע ק׹ייזן אין דעך ידישעך 
קזילה, א֞נגעהױב֌ן ׀ון די זאַטע כ֌לי-קודש און געענדיקט מיט 
די שנא֞ךעך, װא֞ס זיינען נא֞ך-װא֞ס א֞נגעקומען ׀ון א ׀ךעמדעך + 
שטא֞ט און זייגען געשטאַנען הינטעך דעך ב֌ימה, 

גייט מען ׀ון שול אַהײם, מאַכֿן זיך װידעך באַקאַנטעי 
קא־ן מען װױידעךאַמא֞ל אויסגךיינגען די נײע װישן און בֹ֌עת 
מעשה קוקן אויף ווילנע, אויף די ליב֌ע גוט-ב֌אַקאַנטע גא֞סן און 
געטלעך מיט די שאַך׀ע ךיחות, װא֞ס ׹יידן א׀שך ׀ון אַן 
א֞ךעמען, דעך׀אַך א֞ב֌עך אײב֌יקן יידישן לעב֌ן, װא֞ס װעט זיכעך 
קיינמא־ל נישט אונטעךגיין. 

נא֞כדעם איז א׀ילו די הײים און דא֞ס װײב֌, און דא־׹ט 
לא־זט זיך טיילמא־ל העךן אַ ב֌ייז װא֞ךט. א֞ב֌עך עס שאַדט נישט, 
דיק איז ב֌טבע אַ שטילעך מענטש און עך קא־ן ׀אַךשװײיגן. עך 
קא־ן א׀ילו שךייב֌ן אונטעך א ב֌ייז װא֞ךט און אונטעך אַ שװעךן 
ב֌ךום.., און נא֞כֿדעם לא־זט מען זיך װידעך אין גאַט אַךין. 
מען כֿאַ׀֌ט זיך אַךײין שו אַ ב֌אַקאַנטן, וואו מען ק׹יגט אַ גלעזל 
װאַךעמס און עס הױיב֌ט זיך א־ן א גייע סדךה מיט וישן אַך, 
די וישן, זיי זיינען ׀֌שוט מחיה נ׀שות, 

נא֞ך א֞ט ׀אַלט שו דעך א֞װנט, און מען קא־ן זיך עךשט 
נעמען ךעכט שו דעך אַךב֌עט. עך נעמט די ׀֌ען אין דעך 
האַנט, װי מען נעמט אַ גע׊ייג, און אין דעם שטילן חד׹, ואו 
אַלע שלא֞׀֌ן און ׀ֿךא֞׀֌ען לײ׀ֿט שו, ב֌ויגט עך זיך שו מיט זיין 
שא֞טן שום טיש, מיטן גע׊ייג אין דעך האַנט.. 


א1 


1׊ 


אין דעך עךשטעך שייט הא־ט דיק געקא֞נט שךייבן דא֞ס, 
װא֞ס עך הא־ט געװא֞לט. עך הא־ט געקא֞נט ׀אַךקלעךן א זאַך, 
אַךײנקוקן אין אי׹ מיט זיין שאַך׀ן אױג, איב֌עךמעסטן און 
איב֌עךוועגן זי, און ב֌יים שךייגן א֞נ׀ילן זי מיט הייסן בלוט, 
זיין ׀֌ען איז נא־ך דעמא֞לט נישט געװען קיין מלאכֿה-גע׊יג, 

דידא֞זיקע גוטע יא־׹ן הא֞ב֌ן זיך א֞ב֌עך זײיעך שנעל גע- 
ענדיקט, דא֞ס שךייב֌ן איז געװא֞ךן זיין קװאַל ׀ון חיונה, און 
מען הא־ט יעדע װא־ך געמט א֞נ׀֌אַקן אַ ב֌יכֿעלע. דעמא֞לט הא־ט 
עך על-׀֌י-׹וב געשךיבן איב֌עךגעני׊עוועטע זאַכֿן, ׀ון ׀ךעמדס 
הא־ט עך געמאַכֿט אייגנס. עך איז אַךױף אוי׀ן װעג ׀ון שמ"׹ן 
און זיין גלײכֿן און הא֞טס געשךיב֌ן ׀אַךשידענע מעשיות מיט אַ 
שלעכטן א֞נהױב֌, מיט אַ מו׹אדיקן מיטן, א֞ב֌עך מיט אַ גוֹטן סוף. 
אַ דעך׊יילונג הא־ט שוין נישט געדאַך׀ט זיין קיין ׀֌ךא֞דוקט ׀ון 
אויג, קיין זאַך ׀ון ׀אַךב֌ און האַנדלונג, נא֞ך אַ מיטל שו קיש- 
לען די נעךוון ׀ון לעזעך. אַ דעך׊יילונג הא־ט געדאַך׀ט זיין אַ 
׀֌לא֞נטעך, װא֞ס הא־ט אומב֌א֞דינגט געדאַך׀ט שךעקן מיט אי׹ 
א֞נהױב, ׊עטךויסלען מיט דעם מיטן און דעך׀ךייען מיט דעם 
אומגעךיבֿטן סוף. | | | 

א֞ב֌עך אויך דא־, אין דעךדא֞זיקעך מלאכֿה, הא־ט זיך עך- 
טעךווייז דוךכֿגעךיסן דיקס ׀אַךשטיקטעך הומא־׹ ׊ואַמען מיט 
אַ גוטן ׀יינעם זאַץ, װא֞ס איז א֞ב֌עך באַלד ׊עשעדיקט געװא֞ךן 
אין גךויס איילעניש, | 

שמ"ך הא־ט ׀אַךגויעשט דא֞ס יידישע. ×€×™×™ שמיךן קױלעט 
מען זיך און מע֞ן שיסט זיך און מען ועךגט זיך. מען טוט אֶ׀ֹ֌ 
כ֌ל דב׹ אסוך אין אַ גױעשן מאַשטאַב֌. אַלץ, װא֞ס עך הא־ט גע- 


5 


נומען ׀ון ׀ךעמדע קװאַלן, הא־ט אין זיין װעךקשטאַט נישט 
׀ֿאַךלא֞ךן דא֞ס ׀ךעמדע. עך אין געוען אַ שלעכֿטעך איב֌עךני" 
׊עוועך. א׀ילו די יידישע נעמען הא֞ב֌ן ב֌יי אים נישט גע- 
טויגט. דיק א֞ב֌עך הא־ט ׀אַךיידישט דא֞ס גויעשע. עך הא־ט אוים" 
געהויב֌ען דעם יידישן ב֌א֞דן איב֌עך דעך גויעשעך עךד. דעך 
׀֌לא֞נטעך, װא֞ס ב֌אַשטײט ב֌יי שמ"׹ן ׀ון קוילן, גי׀ט און 
שװועךד, קנוילט זיך ב֌יי דיקן ׀ון. כֿיטךע ׹יין-יידישע ש׀֌י׊לעך 
און ׀אַךדךייענישן,. נישט אומזיסט הייסט ב֌יי אים די מעשה 
מיט ך' שמואל נונ׊עך , דא֞ס ׀אַךדךייעניש". אַ ׀אַךדךײעניש, 
אַ כֿיטךע ש׀֌י׊ל, אַן אונטעךגעשטעלט ׀יסל, אַ ׀אַךלוי׀ן דעם 
וועג, --דא֞ס אַלץ איז יידישלעכֿעך, וי קלע׀֌ און ׹שיחה. 

דיק הא־ט אַךײנגעב֌לא֞ון א יידישן א֞טעם אין די ׀ךעמדע 
איב֌עךגעני׊עוועטע זאַכֿן, עך װא֞ט תמיד ׊וגעגעב֌ן ע׀֌עס ׀ון 
דעך יידישעך סביבה, ע׀֌עס ךעאַלעס, ממשותדיקס: איידישן 
שדכֿן, אַ יידישן ב֌על-טובה, אַ וואויללעךנעך א֞דעך אַ ךב֌ל, אַזוֹי, 
אַז א׀ילו אַ גױ זעט ב֌יי אים אויס ×°. אַ ייך, 

ב֌ײַ דיקן איז אַלץ דו׹ן און דו׹ך יידישלעך, און וען 
נישט דא֞ס לשון מיט די געשעדיקטע--נישט שלעכטע, נא֞ך ג ׊- 
שע ד יק טע--זאַ׊ן, מיט דעך דייטשמעךישקייט, װא־לטן אַ סך 
ב֌יכֿלעך זיינע געקאַנט דינען ׀אַך אַ מוסטעך, וי אַזױי איב֌עך- 
׊וגיסן אַ ׀ךעמדע ליטעךאַךישע אַךב֌עט אין אַן אייגעגע, 


וש 


װא֞ס איז דא־ך געשען מיט דיקן? ׀֌אַךװא֞ס הא־ט מען אים 
אוי׀געהעךט שו לייענען? ׀אַךװא֞ס איז גע׀אַלן זיין נא֞מען 
׀אַךװא֞ס הא־ט מען אים ׀אַךגסען און, דעךעיקךשט, ׀אַךװא֞ס 
הא־ט עך נישט זוכה געװען שו זיין יענעך שליח ׀ון וילנע, 


1 


׀ון דעך סאַמע יידישעך שטא֞ט, שו לייגן. דעם ׀ונדאַמענט ׀ון 
דעך יידישעך ליטעךאַטוך? ‏ 
: מיט דיקן איז געשען דא֞ס גךעסטע אומגליק, װא֞ס קא־ן נא֞ך 
/געשען מיט אַ שךײב֌עך: עך הא־ט ׀אַךלא֞ךן דא֞ס לשון 
ד, ה. עך הא־ט ׀אַךלא֞ךן דא֞ס ב֌אַװואוסטזיין ׀ון זיין טאַלענט. 

עך הא־ט זיך נישט געלייטעךט אין זיין שךייגן, עך הא־ט 
נישט געשטיגן, נישט געךוקט זיך הע׀ֿעך, װי עס טךע׀ט על- 
׀֌י-׹וב מיט אַ טאַלענט, נא֞ך עך איז ׀אַך׀֌סולתט געװא֞ךן און 
הא־ט זיך אַךא֞׀֌געלא֞זט. עך הא־ט זיך ׀אַךלא֞ךן, עך איז געװא֞ךן 
דעך שע׀עך ׀ון דעם אַזױ-געךו׀ענעם דײטשמעךישן אַץ. 
זיין זאַץ איז ב֌אַשטאַנען ׀ון געשעדיקטע דייטשע װעךטעך, גע- 
מישט מיט סלאַװיאַניזמען, א קאַשע, װא֞ס קיין שום געשמאַק 
קא־ן עס נישט ׀אַךדייען. 0 

דידא֞זיקע י׹ידה לא־זט זיך דעךקלעךן דו׹ך ׀אַךשידענע 
סיב֌ות, די ׀֌אַסיװוע נאַטוך, די ׊וךיקגעהאַלטנקײט און די נויט- 
. דא֞ס זיינען, נאַטיךלעך, די הױי׀֌טסיב֌וח, 

דיק איז געװען אַ מענטש ׀ון ג ד׹ און אַ מענטש ׀ון 
ב֌אַלעגאַטישן שניט. נישט געקוקט דעךויף, װא֞ס עך איו גע- 
שטאַנען מיט אַ קא֞׀֌ העכֿעך ׀ון זיין סביבה, װא֞ס עך הא־ט 
אױ׀גע׀ֿאַ׀֌ט מיטן אויג איךע שװאַכֿע זייטן און הא־ט אַ סך גע- 
לעךנט און אַ סך געקענט, איו עך דא־ך ׀אַךבליגן, אַזוי שו 
זא־גן, אַ סביבת-מענטש, אַ ייד ׀ון אַ גאַנץ יא־׹. זיין טאַלענט 
הא־ט אים נישט אונטעךגעזא֞גט, װא֞ס עך הא־ט שו טא־ן, און זיין 
ב֌אַוואוסטזײין, אַז מען ב֌אַדאַךף שךיב֌ן ידיש, הא־ט אים אויך 
נישט אַךױסגעהא֞ל׀ן, און אַז די שװײיס׀אַב֌ךיק ׀ון די ב֌יכֿעלעך 
איז אַװעק אויף אַלע ךעדעך, הא־ט עך גע׀ועלט בי זיך ׊ך 
לעךנען דא֞ס ׀א֞לק דייטש דו׹ך זיינע ב֌יכֿעלעך. ׀א֞ךם, ש׀֌ךאַך 
און סטיל זיינען געװא֞ךן נעב֌נזאַכֿן, קלײניקייטן, און אוי׀ן 
עךשטן ׀֌לאַן זיינען געשטאַנען די למודים ׀ון דייטש. עֶך הא־ט 
געשךיבן: ,דיזע טךייסט װא֞ךטע װאַךען ב֌אַלזאַס אין אי׹ װאוג-. 


411 


דעס העךץ,, א֞דעך: ,שום אומגליק װאַך די מאַךגךעטע נישט 
ב֌יי דיזעס איבעך׀אַל" א֞דעך: ,עס איז אַ גךויסעך מאַךטעך ׀אַך 
דיזע עךיזענדע שו ׀אַךשמאַכטן ׀אַך דוךשט" און אַז. ×°,, 
און אַז. ×°. דא֞ס איז געוען אַ שטךיקל, אויף װעלכן דיק הא־ט 
ב֌ידים אױי׀געהא֞נגען זיין אייגענעם טאַלענט, 

דו׹ך דידא֞זיקע למודים הא־ט זיך דא֞ס ׀א֞לק קיין דייטש 
נישט אויסגעלעךנט, און א֞נשטא֞ט שו לייענען דיקט ׀֌יכֿעלעך, 
וא׹ מען הא־ט געדאַך׀ט ב֌ךעכֿן דעם קא֞׀֌ איב֌עך ׀אַךשידענע 
משונהדיקע אויסדךוקן, זאַ׊ן און גאַנ׊ע זייטלעך, הא־ט מען זיך 
ב֌עסעך אַ װא֞ךף געטא֞ן שו שמ'׹ן, װאו מען הא־ט אױך גע׀ו- 
נען אַ ךעכֿטע ׀֌א֞ךגיץ ,דייטש", א֞ב֌עך עס איז דא־ך געװען 
מעגלעך שו ׀אַךדייען. : | 

דיק הא־ט אַזֹי װי אינגעדךעמלט אין זיינע דייטשע 
למודים, װא֞ס וייטעך, איז אַלץ עךגעך געװא֞ךן. אין יענעך 
׊ײט הא־ט זיך שוין באַװיזן דעך זײידע, װא֞ס הא־ט געמאַכט 
אַזונע געװאַלטיקע ש׀֌ךאַך-א֞נשטךײנגונגען. מענדעלי איז געווען 
די עךשטע און האַךב֌סטע התךאה, אַז מען טא֞ך נישט שךייגן 
קיין דייטשמעךישן ידיש און קיין סלאַװישן יידיש, נא֞ך א 
יידישן יידיש און אַז דעך ת֌כֿלית ׀ון אַ װעךק ליגט גישט 
ב֌לויז אינם אינהאַלט, נא֞ך אויך און א׀שך דעךעיקךשט--אינט 
לשון, | יי 
עס מאַכט דעם אײנדךוק, װי דיק װא־לט מענדעלין גישט 
געלייענט און דידא֞זיקע התךאה נישט באַמעךקט. עך איז גע- 
גאַנגען זיין וועג און זיך נישט געענדעךט א׀ילו ב֌יז נא־ך מעג- 
דעליס התחלה, א׀ילו ב֌יז שלום-עליכֿמען און ׀֌ך׊ן, 

עך הא־ט זיך שוין נישט געקא֞נט ענדעך דא֞ס טאַלענט 
איז אויסגעטךיקנט געװא֞ךן, | 


1זןא 


1×¢1×¥ 


אױב֌ דיק קא־ן נישט אינגאַנ׊ן ׊וגעךע׀ֿנט וועךן שו די-יעניקע, 
װא֞ס הא֞ב֌ן געגויט דעם ׀ונדאַמענט ׀ון דעך ידישעך ליטעךאַ- 
טו׹ (און דא֞ס ב֌ויען ליגט נא֞ך אין דעם לשון), הא־ט עך דא־ך 
גךויסע ׀אַךדינסטן ׀אַך אי׹, ;חיישיקל אַלין", ,ך' שמאַיע 
גוט-יום-טוב֌-ב֌עטעך", , יהודית די ׊ווייטע", ,דעך ךענךל", גדי 
או׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק", ,אַ ׀אַךדךײעניש" און אַנדעךע 
זיינע ב֌לי שום ס׀ק קעךנדיקע זאַכֿן, מאַנ׀ֿע לױטן לשון און 
אַנדעךע לויטן הומא־׹. אויסעךדעם, הא֞ב֌ן זיי אויך אַ היסטא֞ךישן . 
וועךט. אַ ׀אַךגאַנגענעך דו׹ קלינגט אין זיי, און װעך עס װיל 
זיך ב֌אַקענען מיט אַ שטיק ׀אַךשוואומענעם לעב֌ן, מוז אויך א־ג- 
קומען שו דיקן, 

ב֎֌יז היינט איז נא־ך נישט ׀עסטגעשטעלט געװא֞ךן, ווי׀יל 
דיק הא־ט א֞נגעשךיב֌ן. מען ווייזט א־ן אַ ׊י׀עך: ב֌יז דךייהונדעךט 
ב֌יכֿעלעך. איך מיין א֞ב֌עך, אַז מעך. דיק הא־ט לאַנג געלעב֌ט . 
און לאַנג געשךיב֌ן, אַ סך ׊֌יכֿעלעך הא־ט עך אַךױסגעלא֞זט אוג- 
טעך זיין ׀ולן נא֞מען, מאַנכֿע הא־ט עך ב֌לױו באַ׊ײכֿנט מיט 
זיינע איני׊יאַלן א. מ. ד,. און מאַנכֿע הא־ט עך אַךױסגעלא֞זט 
גא־׹ א־ן א נא֞מען. ׀אַךאַן װידעך ׀אַלסי׀י׊יךטע ב֌יכֿעלעך, װא֞ס 
ט׹א־גן כ֌לומךשט דיקס ׀יךמע און זיינען נישט זיינע. ׀עסט׊ו- 
שטעלן דעם גאַנ׊ן סכֿום, װא֞ס דיק הא־ט א֞נגעשךיב֌ן און אַךױס. 
געלא֞זט, איז בֹ֌ל֌י שום ס׀ק א װיכֿטיקע אַךב֌עט. אַ ׀ולשטענדיקע 
ב֌יא֞גךאַ׀֌יע ׀ון דיקן איז װידעך אַ װיכֿטיקע אַךב֌עט. אוזעך 
דיינקמא־ל ׀אַך אַ געזעלשאַ׀֌טלעכֿן טועך, א קינסטלעך, אַ שךיי- 
ב֌עך איז נישט מעך װי--אַ גוטע ב֌יא֞גךאַ׀יע, 

אַ גךינדלעכֿע גענויע ביא֞גואַ׀יע ׀ון דיקן--דא֞ס איז אַ 
חוב-אַךב֌עט ׀אַך ווילנע. 


ןג 


אין ווילנע זיינען נא־ך אישט ׀אַךאַן אַ סך מעגטשן, װא֞ס 
הא֞ב֌ן געקענט דיקן און הא֞ב֌ן נישט אינמא־ל געלאַכֿט ׀ון זיינע 
ווישן. יעדעך איידעך ׀ון זיי ווייס שו דעך׊יילן ׀ון דיקס לעב֌ן. 
און זײי װא־לטן ב֌לי שום ס׀ק געקאַנט שטאַךק מיטהעל׀ן שו 
דעך אַךב֌עט ׀ון דיקס ב֌יא֞גךאַ׀יעי ‏ / 

דידא֞זיקע װיכֿטיקע אַךב֌עט דאַךף דעךיב֌עך געמאַכט װעךן 
װא֞ס שנעלעך. | : 

׀ו֌ן דיקן איז ׀אַךב֌ליגן זייעך אַ גוט בילד. דעך ׀א֞טא֞- 
גךאַ׀֌ישעך אַ׀֌אַךאַט הא־ט נישט געגךייזט. מי׹ זעען: א שוייגג- 
דיק ׀֌נים מיט שויי שאַך׀ע אוגן. אַ טי׀עך ׊עך ליגט אין 
דידא֞זיקע אױגן,. א׀שך איזן עס דעך ׊עך ׀ן אַ קינסטלעך, 
װא֞ס שייט, נויט און סב֌יבה הא֞ב֌ן אים גע׊װאונגען נישט שו 
געגן דא֞ס, װא֞ס עך װא־לט געקא֞נט און באַדאַך׀ט געגן! 

וועך װײיסק! 


ק--על. 


שא 


באַמעךקונג: אין ,חיישיקל אַלין*, ,ך' שמאַיע גוט- 
יום:טוב-בעטעך", , דעך ךענדל" און טײילװײיז ,יהודית די שװיי- 
טע" איז װײניק געענדעךט געװא֞ךן. אויסעך אייניקע װעךטעך, 
װא֞ס זיינען געטוישט געװא֞ךן, איז דא־ אַלץ ׀אַךב֌ליב֌ן װי בי" 
דיקן, 

מאַנכֿע ענדעךונגען זיינען נא֞ך געמאַכֿט געװא֞ךן אין , ׀אַך- 
דךייעניש", ,ך' שמואל נונ׊עך" און ,די או׹חים אין דוךאַטשע- 
סא֞ק", ואו דיק איז אַלץ מעך און מעך ׀אַךזונקען אין זיין 
דײַטשמעךישן זאַץ. 

אַמשטאַךקסטן איז געענדעךט געװא֞ךן ,די שיינע מיגקע", . 
אַ דעך׊יילונג, װא֞ס הא־ט אַ היסטא֞ךישן װעךט און װא֞ס דעקט 
אונז אויף אַ שטיקל ׀אַך׊ייטיש לעב֌ן ׀ון אַ יידישעך שטא֞ט, 
דידא֞זיקע דעך׊יילונג איז א֞ב֌עך א֞נגעשךיב֌ן געװא֞ךן, אוב מען 
קא־ן זיך אַזױ אויסדךיקן, כ֌מעט גא־׹ א־ן אַ לשון. | 

אויסעךדעם, זיינען ב֌אַזײטיקט געװא֞ךן מאַנכֿע לאַנגע א֞׀ַ֌-. 
װײכֿונגען, אויסגע׀ילט מיט מוסך, שטיקעך מלישה און ב֌אַמעך- 
|קונגען, װא֞ס שטעךן נא֞ך דעם הן ׀ון די דעך׊יילונגען. 


471 


חיישיקל אליין 


םס 8 +֌ 


למ ען הךאות לך קו׹אה נעימה מה ג׹לוה דב׹י המשל 
הקדמוני, אום שו ווייזן די׹, מיין טייעךע לעזעךין, װי װיכטיק 
און אמת עס זיינען די ׹ייד ׀ון דעם אַלטן ש׀֌ךיכװא֞ךט: ,עס 
איז די גךעסטע קונץ שו זיין אַ ׀א֞טעך אוֹן אַ מוטעך', דא֞ס 
הייסט שו דעך׊יען קינדעך, און דא־ך נעמען זיך דא֞ס אַלע א־ן 
מוז איך די׹ ב֌אַשךײב֌ן אַ קליינע געשיכטע ׀ון אַ געװיסן 
ך' שמעךל שי׀עך, װי עך הא־ט דעך׊ויגן זיינעם אַ בן:יחיד, 
װא֞ס מען הא־ט אים געךו׀ן חיישיקל, עך הא־ט געמיינט, אים און 
זיך גליקלעך שו מאַכן, און הא־ט דו׹ך זיין נאַךישעך דעך׊יונג 
און אוי׀׀יךונג געמאַכט אומגליקלעך זיך און אים, און נא֞כמעך-- 
זיין ווייב֌, װייל זי אין דוךכדעם אַװעק ׀ֿאַך דעך שיט ׀ון 
דעך וועלט און הא־ט געלא֞זן דו׹ך אי׹ אומגליק אַ ב֌ייש׀֌יל ׀אַך 
׀ֿאַך אַנדעךע ׀ךויען, אַז עס זא־ל זיך זײי נישט גלוסטן ׊ַו 
גלאַנ׊ן ׊װוישן גךויסע מענטשן און מען זא־ל זיך נישט װייזן 
׀אַך אַנדעךע, אַז יענע זא־לן גלױיב֌ן, אַז מען איז זייעך געהייבן. 

ל׀נל עשךים וחמש שנה, ׀אַך א יא־׹ ׀ינ׀ֿאינ׊װאַנ׊יק הא־ט 
געוואוינט אין דעך שטא֞ט אֵילון א געװיסעך גגיד ך' שמעךל 
שי׀עך. דא־ך א֞ב֌עך, מיין טייעךע לעזעךין, אוב דו ׀אַךשטײיסט 
- לשון הקודש ׀ילייכט, זא֞לסטו נישט מיינען, אַז עך איו ב֌אמ? 
געווען אַ ׀יךשט, הי דא֞ס װא֞ךט נגיד באַטײיט אויף לשון הקידש. 
גיין, ב֌יי אונז איז אונטעך דעמדא֞זיקן װא֞ךט נגיד געמייגט גא־׹ 
אַ ׀֌ךא֞סטעך מענטש, וס קא־ן זיין אויך ׀ון אַ געמיינעך ׀אַ: 
מיליע, נא֞ך עך איז ׹ייך און הא־ט געלט. א֞דעך עך קא־ן מאַכן 
!אן א֞נשטעל, אַז עך איז ׹ייך און הא־ט געלט. 


8" הי א 


א מ. דיק 


אַזױאַךום איז אינזעך ך' שמעךל אױיך געװוען א נגיד 
עך איז א֞ב֌עך געװען אַ יודע ס׀ך און ׀ון עךלעכע עלטעךן, 
װא֞ס זיינען געװען קליינע ׀אַב֌ךיקאַנטן, זיי הא֞ג֌ן געהאַט אַ 
׀֌אַב֌ךיקל ׀ון װא֞לענע קאַ׀֌עליושן, מי׊קעס, זא־קן אן הענטשקעס; 
דעך׊ו הא֞ב֌ן זיי גוט ׀אַךשטאַנען ׀אַךב֌עךיי, 

אַז זי זיינען געשטא֞ךב֌ן הא־ט ך' שמעךל איב֌עךגענומען 
דא֞ס ׀אַב֌ךיקל, הא־ט עס גוט אַװעקגעשטעלט און הא־ט זיך גע= 
לֶעב֌ט זייעך ׹ואיק און ׊ע׀ךידן. 

עך הא־ט געהאַט דעך׀ון וי׀יל עך הא־ט געב֌ךױכט אויף 
זיין ׀֌ךנסה און עך הא־ט װייניק געדאַך׀ט. וייל דידא֞זיקע 
מלא־כה איז געווען זייעך ׀אַךב֌ונדן מיטן האַנדל ׀ון װא־ל, און 
װא־ל ׀לענט זיך אַמא֞ל הױב֌ן, ב֌שעת עך ׀לעגט שטענדיק הא֞ב֌ן 
אַ היב֌שן זאַ׀֌אַס, ׀לעגט עך אַזױאַךום עסטעך ׀אַךדינען אַ שוויי= 
ד׹יי הונדעךט ךענדלעך און איז זיך אַזױ מיט דעך שייט ב֎֌יס: 
לעכווייס געװא֞ךן גוט אין שטאַנד, ב֌יז מען הא־ט א֞נגעהױג֌ן שו 
זא־גן אויף איט אַז עך איז אַ נגיד. ב֌יי זיך הא־ט עך געוואוסט װײ 
ווייט עס ׀עלט נא־ך אים שו זיין אַ נגיד, א֞ב֌עך עך הא־ט × ×¢= 
האַלטן זיין ׀אַב֌ךיקל און איז זיך אַזױ, ׀ון יא־׹ שו יא־׹, גע= 
א־׹ן ךייכעך און ךייכעך אין ׀אַךמעגן. 


עך הא־ט ביי זֹיך ב֌אַשלא֞סן שו ב֌לייב֌ן אַ ׀אַב֌ךיקאַנט 
כלזמן עך װעט לעבן. עך הא־ט געװא֞לט מקיים זיין דעם ׀֌סוק 
׀ון אונזעךע חכמים: אהוב את המלאכה ושנא את הךב֌נות, 
דא֞ס הייסט הא֞ב֌ ליב די אַךב֌עט און הא֞ב֌ ׀יינט די גךויסקייט. 


אך א֎שת֌ו לא כן דמתה, א֞בֹ֌עך זיין ווייב֌, קונע, הא־ט 
נישט אַזױ געמיינט, װי עך. בַ֌יים עךשטן שטיקל ׀אַךדינסט הא־ט 
זי זיך געקוי׀ט אַ ב֌ינטל ׀עךל, ב֌יי דעם שוייטן הא־ט זי אַךײן? 
געכאַ׀֌ט גוטע דימענטענע אויךינגלעך, ׀ינגעךלעך אין הא־ט זיך 
א֞נגעהױב֌ן מיט דעך שייט שו סטךא֞יען אויף דעם נגידישן או׀ן 
און הא־ט זיך א֞נגעהױב֌ן ב֌יי זיך גךויס שו השלטן, שו גיין ךייף 
א֞נגעטא֞ן. | | 


היישיקל 


׀ים דעך שייט הא־ט זי זיך א֞נגעהױב֌ן שו שעמען מיט 
אי׹ ׀ךנסה. עס אין אי׹ נישט א֞נגעשטאַנען, אַן מען זא־ל אי׹ 
ךו׀ן קונע די ׀אַךבעךקע, קונע די קאַ׀֌עליושני׊ע, קונע די 
הענטשקע-מאַכעךין, 

;ניין, -- הא־ט זי אַמא֞ל געזא֞גט שו אי׹ מאַן נא־ך אַ ׀ךייי 
לעכן ב׹יוו, װא֞ס עס איז געקומען ׀וֹן ׀֌ךײטן, - גענוג, מי׹ 
זא־לן זיך שמיךן אַךום קעסל און גיין מיט שװאַך׊ע הענט, וען 
מי׹ קא֞נען שיין גיין מיט ווייסע הענט. נישט ׊וֹ ׀ֿאַךױיגדיקן, 
מי׹ זיינען שיין לייטן גלייך, מי׹ קא֞נען שוין אונזעך שטעטל 
׀֌אַשטײן א־ן דעך זיסעך ׀֌ךנסה. ך' שמשון דעמב֌י׊עך אי 
כלעב֌ן, נישט ךייכעך ׀אַך אונז און ׀ונדעסטוועגן װעט עך גישט 
וועלן טא־ן א שידוך מיט אונז, און דא֞ס אין ב֌לוין ׊וליב֌ אונזעך 
׀֌אַךשא֞לטענעם קעסל. אַזױ אין מיין ע׊ה, אַז מי׹ זא־לן אונועך 
׀אַב֌ךיקל ׊ושליסן און מי׹ זא־לן אונזעך װא֞לגעשע׀ט ׀ֿאַךגךע* 
סעךן, מי׹ ועלן האַנדלען אין ׀֌ךייסן, מי׹ וװעלן ק׹יגן א שם 
וי אַלע סוחךים, דא֞ס שטייט אונז מעך א־ן װי אַנדעךע סוחךים, 
װא֞ס זיינען ׀ךיעך געווען משךתים און דינסטן". 


כ֌דבךים האלה, אַזעלכע ׹ייד הא־ט זי אים שטענדיק אַךײג. 
|געךעדט אין די אויעךן, ב֌יז זי הא־ט עס ב֌ײי אים גע׀֌ועלט. עך 
הא־ט ׊וגעמאַכט דא֞ס ׀אַב֌ךיקל און הא־ט א֞נגעהױב֌ן שו האַנדלען 
זייעך גךויס, ת֌חילת מיט װא־ל אַליין און נא֞כדעם מיט טוך, און 
עס איז אים זייעך גוט געגאַנגען, | 

= װא֞ס א יא־׹ איז עך געװא֞ךן אַלץ ךײכעך און ךײיכעך. 
עך הא־ט זיך א֞נגעהױיב֌ן ב֌ךייט שו ׀יךן און הא־ט מיט דעך ׊ײט 
געקךאגן א נא֞מען ׀ון אַ גךויסן נגיד מיט גךויס כ֌בוֹד ב֌יי לייטן, 


אין אַ נשך ׀ון אַ יא־׹ אַכט הא־ט מען שון אינגאַנ׊ן 
אַךגעסן, אַן עך איז אַמא֞ל געווען אַ בעל:מלאכה. 7' שמעךל 
הא־ט זיך שוין געלא֞זט גע׀ינען ׊װישן לייטן, װי עס ׀֌אַסט ׀אַך 
אַ נכב֌ד. עך הא־ט אױסגעהא֞ל׀ן גע׀אַלענע ׀֌אַלע׀֌אַטים און 
׀לעגט געבן שיינע נדבות דעם חון און דעם שמש. דא֞ס אי 


2 8 = 


א. מ, דיק 


שוין גאַנץ גענוג געווען מ׀ייס שו זיין דעם עולם ׀אַך דעף 
קלייגעך עולה, װא֞ס עך איז אַמא֞ל געווען אַ ׀אַךבעך, 

לבד זה הא־ט זיך אים געמאַכט אַ גוטע געלעגנהייט שו 
הא֞ב֌ן ב֌יי זיך אין שטוב֌ די גךעסטע לייט ׀ון שטא֞ט. װען זיין 
װײב, קונע, הא־ט אים געב֌ויךן אַ יינגל, הא־ט עך געמאַכט אַ 
׹ייכן ב֌ךית מיט אַ גךויסן מזל=טוב. אין װעך גייט עס נישט ׊ו֌ 
יאַזאַ ׹ייכן מאַן? װען מען שטעלט אַװעק דא֞ס טע׊ל מין איינ: 
געמאַכץ אויף דעם ש׀֌יץ ׀ון א זעגלב֌וים אין דעם גךעסטן 
שטוךם, װא־לטן אויך די איידלסטע וו"בעך, װא֞ס אַז זיי גייען 
איב֌עך אַ ב֌ךיק, נעמט זי א־ן אַ שךעק און אַ ג׹ויל, ג:ך א־ן א 
לייטעך אַךױױ׀געקךא֞כן, װי אַ קאַץ נא־כן טע׊ל. און אַ ׀֌שיטא 
שוין יי אים, וואו עס זיינען געשטאַנען טישן געדעקט מיט די 
שענסטע טא־׹טן, דא־׹ט, ×€×™×™ זיך אין גא־׹טן, אין אַלטאַנע. מען 


איז געגאַנגען גא־׹ א־ן גע׀אַך - יעדע דאַמע און אי׹ 
האַך און ב֌יים ב֌ךית הא־ט נישט גע׀עלט דעך גךעסטעך מאַן ׀ון 
עיטז. 


קוךץ דעך׀ון, אונזעך ך' שמעךל איז ׀אַךךעכנט געװא֞ךן 
אונטעך דעם שא־ל נגידים, און זיין נא֞מען הא־ט זיך א֞נגעהױב֌ן 
שו ׀אַךש׀֌ךײטן װייט און ב֌ךיט. עס װא֞ב֌ן זיך גע׊ויגן שו 
אים א֞ךעמע ק׹ובים -- זיינע און איךע. עך הא־ט ב֌יז אַהעך 
גא־׹ נישט געװאוסט, װא֞ס ׀אַך אַ מש׀֌חה עך מיט זיין װייב 
׀֌אַךמא֞גן. שו דעם ׀דיון הב֌ן ׀ון זיין חײי׊יקל אַליין הא־גן 
זיך ×€×™× ×£ נגידים אויסגעשמועסט, אַז֌ זיי זיינען נישט ׀ךעמף 
מיט אים, און עך הא־ט זיי א֞נגענומען ׀אַך ק׹ובים, 

בי שלש סעודות הא־ט ב֌יי אים אויסגעזען װי בי אַ גוטן 
ייד, אַ גךויסעך עולם איז געװען אין שטוב, 

זיין שטילע ואוינונג איז ׀ון יענעך שייט א־ן, װי עך 
איז געװא֞ךן אַ נגיד, ׀אַךװאַנדלט געװא֞ךן אין אַ ב֌עךזע. און 
װעך ךעדט שוין, אַז חיישיקל איז שוין געװו׊֞ךן אַלט אַכט יא־׹, 
׀לעגט ב֎֌ין:הומנים ב֌יי אים קא־כן, װי אין א קעסל ׀ון 
ילמדים, 


איישיקל. 


אַ היגן מלמד הא־ט עך ׊ישט געװא֞לט. עס הא־ט נישט 
גע׀֌אַסט. עך הא־ט אַמא֞ל געקנשלט בודאי מיט ‏ 'שניידעךשע 
קיגדעך ‏ אדעך טיט אַ ׀אַךבעךס, חלילה. און דא֞ס קא־ן דא־ך 
ע׀עט דעךמא֞נען א־ן זיין ׀ךיעךדיקן שטאַנד, און אים קא֞סט 
דא־ך א֞׀֌ אַזוי׀'ל געלט, אַב֎֌י שו ׀אַךגעסן עס. 

׀לעגט עך אַלעמא֞ל נעמען אַ נישט-היגן מלמד און ׀לעגט 
א֮ים געב֌ו קעסט מיט אַלע װיגא֞דעס, 

װוא֞ס דעך יינגל ׀לעגט אונטעךװאַקטן, ׀לעגט עך אַלץ 
׊ובעמען אַ גךעסעךן מלמד, דא֞ס הײסט, ׀ון אַ װייטעךעך 
שטאט, | 

דעך מלמד ׀לעגט אים מוזן אויסלעךנען אויף אַלע שב֌ת 
אַן אַנדעך ׀שטל מיט מ׀טיך,. ׊וֹ שלש כעודות ׀לעגט דעך 
יינגל זא־גן זיין שטיקל גמ׹א מיט אַ קשיא און די מוטעך ׀לעגט 
זיך ׀֌ךעגלען העךנדיק.. דעך ׀א֞טעך הא־ט געקװא֞לן און דעך 
עולם הא־ט זיך ׊עךיסן לױנדיק. אויך דעך מלמד ׀לעגט זיך 
ב֌שעת מעשה גלעטן דא֞ס בעךדל און ׀֌אַטשן דא֞ס בייכל, און 
׀לעגט יי ז֮יך טךאַכטן: 

יע׊ט זעען אַלע, גא־ט און לייט, אַז איך ב֌ין אַב֌ךיה..." 

און דעך א֞ךעמעך למדן, װא֞ס ׀לעגט דא־׹טן עסן שב֌תים, 
לעגט זא־גן: | | 

,עס איז ׀֌שוט, דעך יינגל איז אַ וואוילעך, און װען עך 
יװא־לט הא֞ב֌ן אַ גךעסעךן מלמד, װא־לט עך נא־ך געהאַט אַ גךע= 
סעךע ׀֌עולה..," | 

עך מיטן מלמד זיינען געװען, װי שװיי ×§×¢×¥ אין אין 
זאַק, 

דאַדוךך ׀לעגט מען אַלע זמן טוישן אײן מלמד איי׀ן 
אַנדעךן,. דעךוויילע הא־ט חיישיקל ב֌אַק֞ומען אַ נא֞מען ׀אַך אַ: 
גךויסן עילוי, 

ב֌אמת איז חיישיקל געװ:ן אַ נאַךיש קינד, א־ן ת֌וךה, ׊ֶ 
חכמה; און א־ן ד׹ך:אךץ, עך איז געוען שו׀יל ׀אַך׊ױגן די 


=== 6 == 


א. מ. דיק. 


לי׀ן איינגעךיכט אין קאַװע און אַנטשלא֞׀ן ׀֌לעגט עך וועךן ׀אַך 
דעך וויעטשעךע, | 

עך איז שוין געווען אַ ב֌חוךל ׀ון אַ יא־׹ ׊וועלף און שוועך 
אויף דעך עבךי. און דא֞ס איז דעך׀אַך,' וייל עך וא־ט גא־׹ 
קיין עבךי נישט געלעךנט. וייל קױם הא֞ס עך א֞נגעהױב֌ן שו 
מאַכן מיט די לי׀֌ן, הא־ט מען שו | מיט אים א֞נגעהױיב֌ן חומע 
מיט ךש"י און ב֌אַלד נא֞כדעם, לֹקח טוב, דא֞ס הייסט, שטיק: 
לעך גמ׹א, : | 

דעך מלמד ׀לעגט שו זא־גן די עבךי אוֹן ׀לעגט דעךגא֞ך 
;מיט אים אויסךיידן דעם ׀אַלשן ׀שט. מען קא־ן שוין אַלין 
׀אַךשטיין, אַז עך הא־ט נישט געװאוסט קיין איין ׀֌סוק, קיין 
שטיקל דקדוק, און הא־ט נישט געקא֞נט א֞נשךײב֌ן קיין אוֹת. 
נא־ךְ ׀יל זאַכן הא־ט עך נישט געוואוסט, און מען קא־ן זיי אַלע 
נישט אויסךעכענען. דא־ך הא־ט עך געהאַט אַ נא֞מען ׀אַך אַן 
עילוי, אַזױ אַז שו ׊וועלף יא־׹ איז עך אַךומגעגאַנגען מיט גע: 
שװא֞לענע ב֌עקלעך, װא֞ס מען ׀לעגט אים אַלץ קניי׀֌ן ב֌יי יעדעך 
ישלש סעודות, ב֌שעת מען ׀לעגט אים ׀אַךהעךן. מען ׀לעגט אים 
דעמא֞לט זא־גן : | | 

,דו ב֌יזט שוין װעךט אַ שיינע ׀לה* / 

אונזעך חישיקל איו שוין ב֌ײי זיך געװען זייעך גע: 
הױיב֌ן און הא־ט זיך ב֌אמת דוךכדעם אוי׀גע׀יךט ׀יל שענעך, 
וי אַנדעךע קינדעך, װא֞ס זיינען געווען אין זיינע יא־׹ן, אַזױ 
אַז אַלע טאַטעס און מאַמעס הא֞ב֌ן זיך געב֌ענטשט מיט אים, און 
חיישיקל הא־ט זיך א֞נגעהױבן שו העךן אין דעך גאַנ׊עך שטא֞ט, 
וי אויך אין די ׀א֞ךשטעט ב֌יז אונטעך די קוימענס און נא־ך 
ווייטעך, | 

ויהי, און עס איז געװען װען הײ׊יקל איז געװא֞ךן 
ב׹:משוה, הא֞ב֌ן די עלטעךן געמאַכט אַ גךױסן מא֞ל׊ײט. אַלע. 
גכב֌דים, אַלע גךויסע לומדים זיינען אינגעלאַדן געװא֞ךן און 
הײ׊יקל הא־ט געוא֞גט אַ חילוק. אַ ׀֌א֞ך לומדים, דעם ך.ינס 
גוטע ׀ךיינט, הא֞ב֌ן זיך געװא֞לט אַךײנמישן און אים ׀ךעגן אַ 


יב 


ל 


יט 


ח יי + י 


ג 


| 


׀ְ֌׊ַך גוטע קשיות. הא־ט עך זי א֞ב֌עך ׀אַךענט׊עךט, איידעך 
מען הא־ט אים נא־ך גע׀ךעגט. דעך עולם הא־ט זיך זייעך ׀אַך: 
וואונדעךט. דעךיב֌עך און דעך מלמד איז ׹ויט געװא֞ךן, וייל 
חיישיקל הא־ט זיך מיט די א֞׀֌געמאַכטע ת֌יךו׊ים אויף די ב֌אַ: 
שטעלטע קשיות שו גיך אַךױסגעכאַ׀֌ט און הא־ט אויסגעזען, 
װוי איינעך, װא֞ס זא־גט אויס דעט ׀֌תךון ׀אַך דעם ךעטעגיש. 

דא־ך א֞ב֌עך הא־ט עס קיינעך נישט געש׀֌יךט, א֞דעך נישט 
געװא֞לט ש׀֌יךן, װייל מען הא־ט געװא֞לט, עך זא־ל שוין וֹא֞ב 
שום גיכסטן ענדיקן און מען זא־ל שוין ב֌עסעך נעמען ע׀֌עס אין 
מויל אַךיין, איידעך אין די אויעךן. מען הא־ט דא־ך געדעקט אַ טיש 
מיט אַלעם גוטן. און אגב, װעך ויל דא֞ס ׀אַךשאַ׀ן ק׹יינקונג 
דעם בעל:שמחה און אוי׀וייזן, אַז דעך יינגל איז גא־׹ אַן 
עם:האךץ, און װידעך, אַז מען איז מיט איין כ֌וס מת֌ךץ ׀יך 
קשיות?), היינט אַ ׀֌שיטא שוין מיט ׀יל כ֌וסוֹת! איין װיכטיקע 
קשיא איז א֞ב֌עך דא־ך געווען : 

שו װא֞ס הא־ט מען גא־׹ געדאַך׀ט, עך זא־ל זא־גן א חילוק, -- 
הא־ט איינעך גע׀ךעגט. -- איעך יינגל דאַךף זיין אין ךעכטע 
הענט, װא־לט מען געקא֞נט ׀ון אים מאַכן א ךעכטע כ֌לי. איך הא֞ב֌ - 
׀אַך אייך אַ מלמד גא־׹ אַ וואונדעך: דעך מוי׊יטעך. זײינע 
ת֌למידים זייגען געװא֞ךן חתנים אין די גךעסטע היזעך. ׀אַך: 
שייטן הא־ט מען אים געךו׀ן דעם מוי׊יטעך עילױ. ׀ֿאַך אים 
איז קיין מה׹ט"א און קיין מה׹ם:שיף נישט געװוען ׊וֹ האַךב. 
אי׹ זא־לט אים אַװעקגעבן שו אים. עך איז אישט דא־ הי. עך 
׀א֞ךט ׀ון לאַהישע, וואו עך הא־ט ׀אַךהעךט אַ חתן. דעך גבי׹ 
כעמע עטקעס טוט אַ שידוך מיט דעם קאזלקאװעך ׹בל. מען 
זא־גט, אַז עך הא־ט אַ יאַךענאַ׊קע גא־׹ אַ ׊אַ׊קע. ׀א֞לגט מיך, 


׀אט 


 )+‏ דא֞ס הײסט, מען גיט? דעךיב֌עך א־ן דעם ׊װײטן כ֌וֹם ב֌אַלד נא־ך די 
׀יך קשיות, װא֞ט מען ט׹ינקט אים עךשט נא־ך דעך הגדה ׀ֿאַךן עסן, וײ? מען 
הא־ט טו׹א, אַז דעך ינגל װעט א׀שך נישט װעלן א֞ננעמען דעם עבדים ׀אַך אַ 
תיךוץ, ‏ א֞בֹ֌עך װי עך דעךזעט דעם כ֌וס, נעמט עך שון א־ן אַלץ ׀אַך גוש און 
שוט שוין אַלץ, װא֞ס מען הײסט אים. 


7 
2 


א. מ. דיק, 


װא־׹ום איעך ךב֌י איז מעך נישט װי א֞נגעלעךנט, און אייעך 
חיי׊יקלען מון מען שאַך׀ן דעם מוח." 


ומה נקל, און װא֞ס איז נא־ך גךינגעך, וי שא֞דן שו טא־ן 
אַ מלמד ב֌יי אַזעלכע עלטעךן, װא֞ס זיינען ׀אַךנאַךט אין זייעך 
קינד! ך' שמעךל הא־ט קוים דעם זמן דעך׊ויגן מיט אים און 
מען הא־ט געקךא֞גן דעך מוי׊יטעך. מען הא־ט אים געךו׀ן מיט 
דעמדא֞זיקן נא֞מען. אַנטװעדעך עך איז געװען ׀ון מוי׊יטע אַ 
געב֌א֞ךענעך, א֞דעך ווייל עס זיינען שוין געווען עטלעכע עילוים 
׀ון מוי׊יטע, הא־ט מען אים אויך געךו׀ן דעך מוי׊יטעך, 


א֞ב֌עך אין דידא֞זיקע זאַכן דאַך׀ן מי׹ זיך גאַנץ װײניק 
ב֌אַשע׀טיקן, מי׹ דאַך׀ן נישט מעך ויסן, אַז עך הא־ט געהייסן 
דעך מוי׊יטעך. אלט איז עך געװוען בעךך אַ יא־׹ ׀עך׊יק. אַ 
גךעב֌לעכעך מיט אַ גוטן אױסנע׀֌אַשעטן בייכל ׀ון ׀ךעמדע 
טישן. ׹יידן ׀לעגט עך אַ ב֌יסל אויף אַ זייטל, װי ב֌עךטשע 
דעך ב֌אַס, שיטקע דעך ׀א֞לעטךוני׊עס מאַן, װא֞ס מען ׀לעגט אים 
׊ודינגען ׀אַך אַ משוךך ביי די קשבים, / 


אַ ׀֌נים הא־ט דעך מלמד געהאַט אַ ליינגלעכן און עטװא֞ס 
גע׀֌א֞קט און זומעך געש׀֌ךײנקלט, אַ געלע ב֌א֞ךך מיט ׊װײ 
ש׀֌י׊ן, אַ גךויסן שטעךן מיט לאַנגע קאַךב֌ן און ב֌לא֞ע אױגן 
מיט גאַנץ לאַנגע ב֌ךעמען. מען קא־ן נישט זא־גן, עך הא־ט נישט 
אויסגעזען העסלעך, װא֞ט געהאַט אַ געזונטן קא֞׀֌ און איז אַמא֞ל 
געווען אַן עילוי. ‏ לעךנען א֞ב֌עך הא־ט עך ׀א֞ךט נישט געקא֞נט 
אויף. זיין לעב֌נס:טא־ג נישט, וייל ׀ון זיין קיבדהיי:א־ן הא־ט 
עך זיך אַךײנגעלא֞זן אין חךי׀ות אין ׀֌שטלעך און דעם אמתן 
׀֌שט הא־ט עך קיינמא־ל. נישט געװאוסט. ב֎֌ין ׀ינ׀אונ׊װאַנ׊יק 
יא־׹ הא־ט עך געגעב֌ן גט װי׀ֿיל וייב֌עך. וי אַ גילטיקע מטב֌ע, 
װא֞ס גייט ׀ון האַנט אין האַנט, אזי הא־ט מען אים ׊וגעכאַ׀֌ט 
׀ון איין שעך און שוויגעך שו די אַנדעךע שעך און שוויגעך. 
עך הא־ט געהאַט קינדעך אין אַלע שטעכלעך. דעךנא֞ך איז עך 


| געבליבן אַ ק׊בס איין איידעם. 
א יי 2 


היישיק 2 


׀ון זיין הא֞׀֌נונג, שו װעךן אַ ׹ב, איז גא֞ךנישט געװא֞ךן, 
עך איז געווען א־ן ת֌וךה, א־ן הכמה. עך הא־ט נישט ׀אַךשטאַנען 
קיין שום זאך שב֌עולם, װי חײי׊יקל אַלײן. א֞ב֌עך עך איז געווען 
ב֌יי זיך זײיעך געהױבן, און הא־ט ׀ון קיינעם נישט געהאַלטן, 
עך הא־ט געהאַט אַ ׀ךייט מויל און ׀לעגט אין לעךגען אַלעמען 
איב֌עךשךייען און ׀אַךטומלען, ׀לעגט ׹יידן אויף אלע לומדים 
או' הא־ט געזא֞גט מבינות אויף אַלע גאונים. דעם הא־ט עך גע: 
לויב֌ט, יענעם הא־ט עך געשעגדט, און הא־ט געש׀֌ילט אַ ךא֞ליע 
ב֌יי אַלע ׀אַלעב֌א֞טים, װאו עך הא־ט נא֞ך געקנעלט, איב֌עך.: 
הו׀֌ט ב֌יי ד? באַלעב֌א֞סטעס, 

עך הא־ט אין יעדן הויז געש׀֌ילט אַן אַנדעךע ךא֞ליע. אין 
׊אַסק, למשל, אין עך געװען אַ ׀ךוש, אין יאַנ׊יץ איזן עך גע. 
ווען אַ קדוש, אין כומעץ ׀לעגט עך אוֹיף װײב֌עך גישט קוקן 
נא֞ך ב֌שעת אַנדעךע הא֞ב֌ן אויף זיי נישט געקוקט, אין ׀ודךאן 
איז עך געװען א חסיד, אין הײידעשא֞ק - אַ ב֌על-שם און הא־ט 
אַךױסגעגעב֌ן קמיעות און אין כאַסלאַװיטש הא־ט עך מקאות 
געגךויכט, 

און נ֌אמת איז עך קיײנמא֞ל נישט ׀ךום געװען, װא־׹ום 
אמתע יךאת שמים מו זיין ׀אַךב֌ונדן מיט ת֌וךה, חכמה און 
גךויסע מדות:טובות. און עך הא־ט אין זיך נישט געהאַט קיין 
תוךה, קיין חכמה, קיין מדה-טובה, 

עך איז געווען אַ גךויסעך עזות ׀֌נים. מען הא־ט אים אַמא֞ל 
גע׀ךעגט, ׀אַךװא֞ס עך שטעלט זיך דאַװנען אַזױ ש׀֌עט, דען עך 
לייגט טלית און ת֌׀ילין עךשט ב֌שעת דעך עולם האַלט ×€Ö·×™ 
קךיאת שמע. הא־ט עך געענט׀עךט; 

, איך ב֌ין נישט גלייך שו אַלעמען. איך ׀יך מי׹ אויף מיט 
דעם אויבעךשטן אין שול, אַזױ וי אייגענע מענטשן אױף אַ 
שמחה, װא֞ס זיי גייען עךשט עסן, װען דעך גאַנ׊עך עולם הא־ט 
שוין א֞׀֌געגעסן? און אַזױ הא־ט עך ׊וגעבךאַכט הי׀יל יא֞ךף 
אַמא֞ל א מלד, אַמא֞ל אַ שדכן, אַמא֞ל אַ ׀֌ךוש, אַמאֲל א ׀אף: 
העךעך, | 


עך הא־ט געוואוסט אַלע עךטעך אין גמ׹א, װא֞ס מען ווייוט 
זי א־ן און מען ׀֌ךובט מיט זיי אַ יינגל, דעךויף איז עך גע: 
ווען אַ גךויסעך ב֌ךיה, וייל עך הא־ט דעךויף זיין גאַנ׊ן לעב֌ן 
׀אַךב֌ךאַכט. עך הא־ט אַזױ ווייט ׀֌אַךקךימט און ׀אַךדךײט זיין ×§ ×™×€ 
דוֹךכדעם, אַז עך הא־ט געזא֞גט אויף יעדעך זאַך אַ ׀֌שטל מיט אַ 
שטיקל הךי׀ות, װא֞ס אַ מענטש מיט אַ געזונטן ׀אַךשטאַנד 
׀לעגט א֞ננעמען אַן עקל שו העךן. 

דא־ך איז עך געווען אין זיין שייט אַ גילטיקע מטב֌ע 
און הא־ט זיך מיט זיינע נאַךישקײטן ׊וגעשלא֞גן שו אַ גוטן קאַךק 
און שו אַ גךא֞ב֌ן ב֌ייכל, 

מען הא־ט אים ׀ון אַלע זייטן געקעכלט. דעך׊ו נא־ך הא־ט 
עך געהאַט אַ גוטע נאַטוך: עס הא־ט אים נישט געטשע׀֌עט, װא֞ס 
ווייב֌ און קיגדעך שטאַךב֌ן ׀אַך הונגעך, דא֞ס איז גא֞ךנישט גע: 
ווען זיין זאַך. 

׀ון אייב֌יק עך ׀לעגט שו זא־גן: 

,מיינע שוועך און שוויגעךס הא֞ב֌ן ׀ךיעך געוואוסט, ב֌שעת 
איך ׀לעג װעךן בי זי אַן איידעם, אַז זיי ׀אַךזא֞ךגן זייעךע 
טעכטעך נא֞ך מיט יענעך װעלט, א֞ב֌עך נישט מיט דעךדא֞זיקעך 
׀אַלשעך װעלט. אויף דעם עולם זא־לן זיי ׀֌אַךדךײיען דעם קא֞׀֌ 
זייעךע טעכטעך און אייניקלעך, א֞ב֌עך גישט מי׹". 

נו, הא־ט זיך שוין זיין ׀אַךדךײיטעך קא֞׀֌ נישט געדךייט 
׀אַך זיי, 


עך ׀אַךשטײיט דא֞ס נישט אליין, אַז אַזאַ מין חב׹ה?מאַן, אַזאַ מ֮ין 
׀֌יסקל איז א֞נגעמא֞סטן געװען ׀אַך אונזעך ך' שמעךלס הז 
עך הא־ט זיך דא־ גע׀ונען אַזױ ואויל, װי אַ ׀יש אין װאַסעך. 
קוים איז עך דא־׹ט געווען עטלעכע טעג, איז עך שוין געװא֞ךן 
זייעך ת֌קיף ×€×™×™ ך' שמעךלען און זיין ווייב קונען. עך הא־ט זײ 
מ׀ליא געווען דעם חיישיקל גא־׹ א־ן אַ שיעוך, 

עך הא־ט אַ קא֞֌ ׀ון אַ מחל, -- הא־ט עך זי געזא֞גט. - 
די ת׀יסה אי ג׹הט. ג' הבנה ש׀ילט. אַ שא֞ד װא֞ס די ׀ךיעך. 


0 = 


ה יי שי ק *י 


דיקע מלמדים הא֞ב֌ן אים שטאַךק ׀אַךלא֞ץ. אַזעלכן מוז מען 
שאַך׀ן דעם שכל און דא֞ס וועל איך טאַקע טא־ן," 


דידא֞זיקע װעךטעך זיינען שוין געװען גענוג ׀אַך זיי, אַז 
זיי זא־לן איס האַלטן טייעך וי זייעך לעב֌ן,. אויף זיי קוקנדיק, הא־ט 
אים די דינסט (װא֞ס עך הא־ט אוֹיף אי׹ געקוקט, גשעת אַנדעךע 
הא֞ב֌ן נישט געקוקט) שטאַךק ׊ונעזען, און זיין ב֌ייכל הא־ט × ×¢Ö·= 
שטיגן ׀ון טא־ג שו טא־ג וי בי אַ טךא֞געדיקע. מען הא־ט אים 
מיט חיי׊יקלען א֞׀֌נעגעב֌ן א ב֌אַזונדעך חד׹ מיט אַלע וינ֞אַ= 
דעס און עך הא־ט דעם יינגל מד׹יך געװען װי אַ. קא֞נא֞װאַל 
דא֞ס ׀עךד, װא֞ס דאךף מא־׹גן אַךױיסגע׀יךט ועךן אוי׀ן מאַךק 
שום ׀אַךקוי׀ן, דא֞ס הייסט, וי אַ יינגל, װא֞ס האַלט שוין אויף 
דעך מד׹גה, מען זא־ל מיט אים טא־ן אַ שידוך. 


און דא֞ס איז געווען די עךשטע מד׹גה ׀ון די ׀יך 
×  דךגות, װא֞ס אַ נאַךישעך יונג דאַךף דו׹כגיין עטלעכע מא־ל 
אין זיין לעב֌ן, און אַמא֞ל דאַךף עך דא֞ס איב֌עךחזךן אויף דעך 
שלטעך, די עךשטע מד׹גה איז שטיין, די ׊ווייטע איז גיין, די דױי: 
טע איז זיך דךייען, די ׀עךטע איז זישן. און אַמא֞ל טךע׀ט נא־ך 
אַ ׀ינ׀טע מד׹גה - זיך אַװעקלא֞זן. שטיין הייסט -- שטיין אין 
שידוכים, גיין -- גיין חתנווייז, ‏ זיך דךייען -- דךייען זיך מיט 
דעך ווייב֌, דא֞ס הייסט, אַמא֞ל ואוינען מיט דעך וייב און אַמא֞ל 
נישט. זישן -- זישן א־ן אַ װיב֌. און א֞׀֌ט זיך נא֞ך אַװעקלא֞זן אין 
דעך וועלט. 

אזנזעך חיישיקל הא־ט עךשט געהאַלטן בי דעך עךשטעך 
מד׹גה: עך איז געשטאַנען אין שידוכים. דעך מוי׊יטעך הא־ט 
געהייסן, מען זא־ל אים מאַכן אַ זשו׀֌י׊ע מיט אַ ׀֌אַשעמאַן, מיט 
געש׀֌ילעװעטע אַךב֌ל. עך הא־ט אים א֞נגעטא֞ן אין אַ טלית:קטן, 
הא־ט אים אױסגעטא֞ן דעם האַלזטוך און א֞נגעטא֞ן א דעליטשקע 
מיט לאַנגע אַךב֌ל מיט טאַשמעס. 

עך הא־ט אים אַ ביסל אוױסגעקךימט דעם ׹וקן, די ׀֌אות 
אויסגע׊ויגן, דא֞ס היטל אױי׀ן האַלב֌ן קע׀֌ל. עך הא־ט שון 


= יו א 


היישיקל 


געוואוסט די הלבשה ׀ון אַ שחו׹ל, װא֞ס איו געװען אַ קאֲנדי. 
דאַט אויף א שידוך. עך הא־ט שוין כ֌מה מא־ל געקנעלט מיט 
חתנים, לעךנען הא־ט עך אים געהייסן - אַ שיטל זא־ל עך שךייען 
און אַ ב֌יסל זא־ל עך קוויטעען, האַלב׀זינגענדיק, האַלב֌-װײנענדיק 
אין אַ ב֌יסל זיך ׊וקךימען און אַ ב֌יסל ׹יידן מיט זיך אלין 
׀֌א֞טעך שון מוכעך הא֞ב֌ן גא־׹ געקװא֞לן, ׊וזעענדיק זייעך ש׹ה. 

און ועך קען אױיסשךײב֌ן די גךויסע שמחה ׀ון זי, 
גשעת דעך מוי׊יטעך ׀לעגט זא־גן א֞׀ט יי אַ גלעול משקה שו 
- שלש סעודות אויף לשון הקודש. דא־׹ט ׀לעגט עך נישט ׹יידן 
קיין דב׹י חול, 

,איעך זון, חיישיקל, - ׀לעגט עך זא־גן, -- װעט געויס 
זיין אַ מו׹ה הו׹אה ב֌יי יידן עך זא־ל נא֞ך א֞נקומען שו גוטע 
שוועך און שוויגעך, דא֞ס הייסט, װא֞ס זייעך אויסקוק איז טאַקע 
ב֌אמת, אַז דעך איידעם זא־ל ב֌לייב֌ן ע׀֌עס ב֌יי אַ ת֌כלית אין לעך? 
נען, וי מיין שוויגעך איז געווען, עליה השלום. איך הא֞ב֌ נא֞ך 
אי׹ שו דאַנקען, װא֞ס איך ב֌ין אַזױ ווייט דעךגאַנגען?, 

׀א֞טעך און מוטעך הא֞ב֌ן זיך גע׀֌ךעגלט, העךנדיק עס, און 
זיינען געווען ב֌יי זיך שטאַךק געהויב֌ן, 

ויהי, און עס איז געווען, אַז חײ׊יקל איז געװא֞ךן מיט 
אַ האַלב֌ יא־׹ עלטעך, דא֞ס הייסט אַז עך אין אַלט געװא֞ךן 
׀֌עך׊עטהאַלבן יא־׹, הא־ט שוין די טי׹ נישט געךוט ׀ון שדכבים, 
זיי זיינען א־ן אוי׀העך געקךא֞בן אין שטוב֌ און מען הא־ט געךעדט 
שידוכים ׀ון אַלע שטעט. דעך - ׀וֹן מינסק, יענעך -- ׀ון ׀֌ינסק, 
א֞ב֌עך נישט איינעך ׀ון לינא֞ווע, וי דעך שטייגעך אין ׀ון אַלע 
גךויסע גבי׹ים, װא֞ס זיי טוען נישט קיין שידוך ׀ון דעך אייגע: 
נעך שטא֞ט, אֲ׀ילו אַ מלמך נעמען זײי נישט ׀ון דעך איגענעך 
שטא֞ט, | 
מען הא־ט געךעדט מיט געלט, מיט יחוס, מיט קעסט, מיט 
אַ שיין מיידל,. דא֞ס ׹וב שדכנים זיינען אויך געוען 
היגש. זיינען זיי איינגעשטאַנען ב֌יי ך' שמעךלען און געגעטן ב֌ײ 
אים. ב֌יי זֶעדן מא֞ל׊ײט זיינען געזעסן עטלעכע שדכנים. און 


6, 85 ז֮ ש 7 


שב֌ת. ׀לעגט דא־׹ט אויסזען װי אין אַ גאַסטהױו. עס ׀לעגן 
אײינגעלאַדן װועךן די מחות֌נימס מענטשן. דעך מוי׊יטעך ׀לענט 
כךינקען מיט ׀יל חךי׀ות און ׀לעגט זא־גן ׀יל חךי׀ות. און דא֞ס? 
גלייכן ׀לעגט חיישיקל אַלין אויך זא־גן חךי׀ות. אַלע נאַכט 
׀לעגן. זיין ב֌יי ך' שמעדלען גךויסע זי׊ונגען אי׀֌עך ׹י שידוכים, 
װא֞ס זיינען געךעדט געװא֞ךן,. דעך מױ׊יטעך איז געװען דעך 
׀א֞ךזי׊עך דעךב֌יי. | 

זי הא֞ב֌ן אים געהאַלטן ׀אַך אַ וועלט:קלוגן מאַן, עך הא־ט 
דא־ך געקנעלט כ֌מה יא־׹ן אין גךויסע הייזעך און הא־ט שוין ׀אַך? 
העךט ווי׀יל חתנים, איז אַלײן אויך געװען ווי׀יל מא־ל אַ חתן 
און הא־ט יעדעס מא־ל אויסגענומען. מען הא־ט געשיקט ךשימות 
אין דעך גאַנ׊עך מדינה, אין אַלע גךויסע שטעט: אין שקלא֞ױ 
און אין מא֞הילעװ, און מען הא־ט זיך געךיכט, עס זא־לן קומען 
טאַךהעךעךס ׀ון ׀֌מה מקומות, 

דא֞ס אַלץ הא־ט זייעך שטאַךק געשטעךט אונזעך ך' שמעךלען 
אין זיינע געשע׀טן,. דעך מױ׊יטעך הא־ט אים נישט געלא֞זט 
אַװעק׀א֞ךן, ב֌יי יעדן שידוך הא־ט עך געטענהט, אַו ך' שמעךל 
טא֞ך נישט אַװעק ׀ון דעךהיים. װעך װייסט, טא֞מעך איז דעך 
אי׊טיקעך שידוך דוקא 8 ב֌אַשעךטע זאַך. 

יעדעס מא־ל, אַן עס אי געקומען א ׀֌אַךהעךעך און 
היישיק? ׀לעגט א֞נהױב֌ן שו זא־גן, ׀לעגט זיך שוין דעך מוי׊ֵי- 
טעך אַךײנמישן װי אַ ב֌ךיטאַן מיט זיינע ׀֌אַלשע חךי׀ות און 
װיישיקל אַליין ׀לעגט אויך אַךײנ׀אַלן אין זײינע ׹יד און עס 
׀לעגט וועךן א געשךיי און אַ טומל, א֞בֹ֌עך חיײי׊יקל הא־ט אַלע 
מא־ל אויסגענומען, | | 

דעך ׀אַךהעךעך ׀לעגט אַװעק׀א֞ךן מיט אַ שיינעך מֿת֌נה 
און דא֞סגלײכן איז דעך מוי׊יטעך אויך ב֌אַשײנקט געװא֞ךן מיט 
אַ ב֌נד שון מען הא־ט אים נא־ך ׊וגעזא֞גט, אַז מען װעט אים 
זייעך ׹ייך ׊אַשיינקען, װען עס װעט זיך אוױס׀יךן אַ שידו 

אַזוי זיינען געךעט געװא֞ךן זייעך ׀יל שידוכים, און יעדעך 
שידוך הא־ט געקא֞סט גענוג שייט און גענוג געלט. דעךװילע 


כן -- 


חיישיק5 


הא־ט חיישיקל נישט געלעךנט און הא־ט כ֌סדך געהאַט אין זינען 
אַ כ֌לה עס הא־ט אַזֹי געדױעךט. אַ שידוך אַךײן, אַ שידוך 
אַךױס. אַ ׀אַךהעךעך נײַך אַ ׀אַךהעךעך. און עס הא־ט אַלץ קיין 
האַ׀ט נישט געהאַט, ב֌יז מען הא־ט געךעדט ׀ון שכיז מיט 
ך' שלומקען דעם גבי׹, די שדכנים הא֞ב֌ן אַװי לאַנג געאַךב֌עט, 
ב֌יז יענעך הא־ט געשילט אַ ב֌על:כוח. דעך אײגענעך איז אױך 
געווען אַ ׀אַךהעךעך. מען הא־ט אים געךו׀ן ך' שע׀֌סל דעך 
מגידיכעס, ווייל זי איז געווען זיין שויגעך. דא֞ס איז געװען 
אַ ייד אַ למדן און אַ װעלטמאַן, שו אים הא־ט געהעךט דא֞ס 
ךב֌ני:שטיבל ׀ון זיין שוועךס קב׹, 
עך איז אַ׀ילו געווען אַ מענטש אַ דךײקא֞׀֌, א֞ב֌עך נישט 
װי דעך מוי׊יטעך. דעך מוי׊יטעך הא־ט מיט זיין ׀אַלשעך ת֌וךה 
׀אַךדךײיט דעם קא֞׀֌ זיך אַליין און אַמא֞ל איך דעם אַנדעךן 
א֞׊֌עך ך' שע׀֌סל הא־ט נא֞ך ׀אַךדךייט דעם קא֞׀֌ דעם אַנדעךן, 
א֞ב֌עך זיך גא֞ךנישט. און װי עך הא־ט געהאַט אַן א֞׀֌ענעם קא֞׀֌, 
אַזױ הא־ט עך געהאַט א֞׀֌ענע מעךידן און אַן א֞׀֌ענע האַנט שו × ×¢: 
מען לאַ׀֌קע, | 
דעךדא֞זיקעך גךויסעך ׀אַךהעךעך הא־ט זיך נישט געלא֞זט. 
אַזױ לייכט ׀֌אַךשװינדלען ׀ון דעם מוי׊יטעך. עך הא־ט זיך מיט 
אים געהאַקט ב֌יז ש׀֌עט אין דעך נאַכט אַךײן און חיישיקל ׀֌לעגט 
זיך אַךײנמישן אַלע וויילע, װי אַ זינגעךל מאַכט ב֌אַם נישט יואו 
עס ׀֌אַסט. זיין גליק א֞ב֌עך איז געװען, װא֞ס ך' שע׀֌סל דעך 
מגידיכעס איז געווען אַזױ ׀אַךב֌ךענט מיט דעם מוי׊יטעך אין 
דעם שטיקל גמ׹א, אַז עך הא־ט גא־׹ ׀אַךגעסן אין חיי׊יקלען 
דא֞ס װא־לט זיך גע׊ויגן א־ן אַן אוי׀העך, װען קונע, זא־ל געזונט 
זיין, װא־לט נישט דעךלאַנגט שום טיש ויין און ליקעך, קא֞נ׀י+ 
| טו׹ן און נא־ך גוטע זאַכן, דא֞ס הא־ט איינגעלא֞שן זייעך הישיקייט ' 
און ב֌יידע זיינען געװא֞ךן ׊ווישן זיך גוטע ׀ךיינט. | 
היישיקל הא־ט ב֌יי אים אויך אויסגענומען, װייל עך הא־ט 
גוט געוואוסט, אַז עך װעט אויך גוט אויסנעמען (די שדכנים 
הא֞ב֌ן אים עס ׀ךיעך געזא֞גט) / 


= 18 = 


א. מ. דיק. 


,מען קען אַנדעךש נישט זא־גן, - הא־ט עך זיך א֞נגעךו׀ן 
שו דעך מוטעך, - אייעך הײ׊יקל אין א װאונדעךלעכע כַ֌לי. 
יי ך' שלומטשען װעט עך אַךױסװאַקסן אַ גאון עולם", 

חיישיקל איז געווען אַ ב֌יסל ׀אַךשװי׊ט, אַ ב֌יסל ׊עשךא֞קן, 
דא־ך א֞ב֌עך ׀ךיילעך, 

,אַב֌י איב֌עךגעקומען, -- הא־ט דעך מוי׊יטעך נא֞כדעם אַ 
זא־ג געטא֞ן שו חיי׊יקלס מוטעך, - עס איז אַ גוט שטיקל סחוךה. 
איך הא֞ב֌ מיינע כוחות א֞נגעװא֞ךן ב֌יז איך הא֞ב֌ אים איבעך+ ‏ 
געךעדט, עך שטאַךב֌ט גא־׹ ממש ׀אַך דעם יינגל. יע׊ט װעט שין 
זיין -למזל ת֌נא֞ים,* 

וכן היה, און אַזױ איז געװא֞ךן, ׊ומא֞ךגנס הא־ט ך' שמעךל 
געמאַכט אַ שאַך׀ע ת֌נאים. עס זענען געװען געלאַדן די גךעסטע 
לייט. ׀אַך גוטע ׀ךיינט הא־ט מען געמאַכט אַ געװאַלדיקן מא־ל: 
שייט. דעך ב֌עליכ֌וח הא־ט ב֌אַקומען ׊ען דוקאַטן חוץ קליינע 
מת֌נות, די שדכנים הא֞ב֌ן געכאַ׀֌ט ׀ו׀׊יק ךענדלעך. דעך מוֹי: 
׊יטעך הא־ט אויך גענוג גענומען. אויף איב֌עךמא֞ךגן איז דעך 
ב֌על:כ֌וח אַװעקגע׀א֞ךן און הא־ט אַװעקגע׀יךט מת֌נות דעך 
כ֌לה ׀אַך כ֌מה הונדעךט ךוב֌ל. אין אַ חודש אַךום הא־ט מען 
איינגעלייגט דא֞ס געלט מעך װי שװיי טױזנט ךוג֌ל. חײי׊יקל 
הא־ט ב֌אַקומען אַ גא֞לדענעם זייגעךל, זילב֌עךנע ב֌ת֌ים. ך' שמעךל 
מיט זיין װייב זיינען געװען זײיעך ׀ךיילעך, װייל זיי הא֞בֹ֌ן 
גוט ב֌אַזא֞ךגט זייעך קינד, 

בי דעם מו׊יטעך איו שוין דעך ×¢×§ געװען שטאַךק 
׀אךךיסן. ‏ עס א֮יז מיט אים גא֞ךגישט געװען שו ׹יידן. עך 
׀לעגט דעך׊יילן ׀ון זיין נשחון, וי אַזױ עך הא־ט אויסגע׀יךט 
געגן ך' שע׀֌טלען, װי איינעך דעױ׊יילט ׀ון גבוךות און נ׀לאות, 

א֞ב֌עך דידא֞זיקע שמחה הא־ט נישט לאַנג געדױעךט. דעך 
שכיזעך מחותן איז אין 8 ׀֌א֞ך חדשים אַךום געװא֞ך געװא֞ךן, 
אַז ך' שמעךל איז גא־׹ אַ זון ׀ון אַ ב֌על-מלאכה און עך אַלין 
איז א י֮ךְ געװען אַ ׀אַךב֌עך. דא֞ס איז אים נישט א֞נגעשטאַנען, 
הא־ט עך א֞׀֌געלא֞זט דעם שידוך. הא־ט דא֞ס ך' שמעךלען מיט זיין 


- 14 


װיישיק. 


זוייב זייעך געקךיינקט. דעך׊ו הא־ט זײי געקא֞סט גענוג מי און 
געלט ב֎֌יז זיי הא֞ב֌ן א֞׀֌גענומען די מת֌נות און די שלישית. דעך 
מוי׊יטעך הא־ט געמוזט ׀א֞ךן קיין שכיז און הא־ט געהאַט דין? 
תוךות און לוי׀עניש, ב֌יז עך הא־ט אַלץ מושיא געווען. 

דעך מוי׊יטעך איז א֞ב֌עך ת֌קיף געװא֞ךן בי זיינע 
ב֌אַלעבאַטים. זיי הא֞ב֌ן אים א֞ךנטלעך ב֌אַלױנט דעך׀אַך בֹאַ- 
זונדעך, זיי הא֞ב֌ן אים שוין נישט געװא֞לט ׀ון זיך אַװעק= 
לא־זן ב֌יז חיישיקל װעט חתונה הא֞ב֌ן אין אַ גוטן או׀ן. / 

לא א׹כו הימים, עס הא־ט נישט לאַנג געדיעךט און מען 
הא־ט א֞נגעהױב֌ן גא־׹ אױף סניי חיי׊יקלען שו ׹יידן שידוכים, 
עך איז װידעך געװא֞ךן אַ חתן, װי ׀ךיעך, א֞ב֌עך דא֞סמא֞ל איו 
שוין דעך שידוך לייכטעך א֞׀֌נעלא֞זט געװא֞ךן װי ׀ךיעך, און 
אַזױ איז עס געשען א מא־ל זעקס. 

יעדעך שידוך הא־ט אַלץ געקא֞סט שדכנות און הו׊אות? 
הת֌נאים און א֞׀ט אויך קנס. א־ן דעם מוי׊יטעך הא־ט זיך קיין 
שידוך נישט א֞נגעהױב֌ן און נישט אױסגעלא֞זט, און אַלץ נישט 
אומזיסט,. בי עס איז געקומען אַ גךויסעך לאַנד:שדכן ׀ון 
װא־לין און הא־ט געמאַכט אַ סוף ׀ון די ׊ךות. 

עך הא־ט ׀א֞ךגעשלא֞גן ך' שמעךלען אַ שידוך ׀ון ב֌ךא֞ד 
מיט אַ געוויסן נגיד און יחסן ך' שמשון סאַנדעגוךעך, עך הא־ט 
געהאַט אַ מיידל, די יונגסטע, אַ מוינקע, זײיעך אַ שיינע און 
אַ געלעךנטע, הא־ט זיך אים געװא֞לט אי׹ געב֌ן ׀אַך אַ מאַן אַ 
ליטווישן יינגל, װא֞ס זא־ל זיין אַ וואוילעך או֌ן ׀ון ךייכע עלטעךן 
עך מעג זיין אין יחוס נישט אַזױ געהױב֌ן, א֞ב֌עך ׀ון אַ ׀ךום 
הויז און דעך חתן זא־ל זיין א מתמיד. די ב֌ךא֞דעך יינגלעך 
זיינען שוין אין יענעך שייט געוען האַלב֌ע דייטשן און האַלב֌ע 
-×€ ךאַנ׊ױיזן, לוט דעך היינטיקעך מא֞דע. א֞ב֌עך עך הא־ט געװא֞לט 
אַן אַלטמא֞דישן יינגל. 

דעך שדכן הא־ט חיי׊יקלען ׀א֞ךגעשטעלט ׀֌אַך ך' שמשונען 
אלס חתן, װי עך ווינשט זיך אליין, מיט אַלע מעלות, אויסעךדעם, 
:גיט דעך ׀א֞טעך נדן טויזנט דוקאַטן 


- 15 -- 


א. מ. דיק 


שוויי חדשים הא־ט געדױעךט, איידעך מען הא־ט זיך ש֮וי 
זאַמענגעךעדט דו׹ך ב׹יוו. דעךוויילע איז דעך שדכן געזעסן ב֌יי 
ך' שמעךלען אין שטוב אױף אַלעם גוטן. קוךץ דעך׀ון, דעך 
שידוך איז אויסגע׀יךט געװא֞ךן, עס אין געקומען אַ ב֌על-כ֌וח 
׀ון ב֌ךא֞ד און הא־ט ׀אַךהעךט דעם חתן און עס הא־ט געגליקט. 
עך הא־ט ג׹א־ד מיט אים געךעדט װעגן אַן ענין, װא֞ס יענעך 
הא־ט עס שוין אַמא֞ל געלעךנט. דעך ב֌על:כוח הא־ט גענומען ע׀֌עס 
אין מויל אַךין, איז עך געװא֞ךן גאַנץ ווייך. הא־ט מען איעך 
אַנײס געמאַכט גךויסע ת֌נאים, אַז די שטא֞ט וא־ט געקלונגען, עס 
הא֞ב֌ן אים ׀יל נגידים מקנא געווען מ֮יטן שידוך. 

אויף דידא֞זיקע ת֌נאים ׀֎֌ין איך, דעך שךיב֌עך ׀ון דעך: 
דא֞זיקעך געשיכטע, אויך געװען איינגעלאַדן, וייל שוליב גע: 
שע׀ט:זאַכן ב֌ין איך ׀ון עטלעכע חדשים געװא֞ךן אַן איינגייעך 
דא־׹ט אין שטוב֌, הא֞ב֌ איך דאַן געהאַט אַ געלעגנהייט שו זען 
דא־׹ט אוי׀ן טיש אַ שיינעם זילב֌עךנעם לייכטעך. איך הא֞ב֌ אים 
זייעך שטאַךק ב֌אַוװואונדעךט. און וייל עך הא־ט אויסגעזען גא־׹ 
ניי, הא֞ב֌ איך געמיינט, אַז מען הא־ט אים עךשט געקוי׀ט שו די 
ת֌נאים. הא֞ב֌ איך גע׀ךעגט קונען, ב֌יי װעמען זי הא־ט אים גע 
לא־זט מאַכן, 

,דעך לייכטעך איז שוין א שייט ב֌יי מי׹', -- הא־ט זי מי׹ 
געענט׀עךט, -- מיין מאַן הא־ט אים געב֌ךאַכט ׀ון ׀֌ךײסן, א֞ב֌עך 

איך ניץ אים מעך נישט, וען ביי מיין חיי׊יקלען איז ת֌נֹאים, 

און ווייטעך קיינמא־ל נישט. איך היט אים, וייל איך האַלט אים 
אויף דךשה=געשאנק ׀ֿאך מיין חיי׊יקלען,* 

איך הא֞ב֌ מיך קוים איינגעהאַלטן ׀ון לאַכן 

ויהי, און עס איז געװען, אַז דעך עולם הא־ט א֞נגעהויב֌ן 
שו גיין אַהיים, איז שו מי׹ ׊וגעגאַנגען דעך מוי׊יטעך און הא־ט 
מיך געב֌עטן אין ך' שמעךלס נא֞מען, אַז איך זא־ל נא־ך אַ קליינע 
וויילע ׀אַךג֌לײב֌ן, הא֞ב֌ איך געמיינט, א׀שך יל מען דא־ מיך 
אוי׀האַלטן אויף אַ גוט גלעזעלע משקה. הא֞ב֌ איך געװאַךט. וען 
אַלע זיינען שוין אַװעקגעגאַנגען, איז שו ׀יך ׊וגעגאַנגע 


= 16 


חיישיקל. 


ך' שמעךל מיט דעם מוי׊יטעך און הא֞ב֌ן מיך געב֌עטן אַז איף 
זא־ל א֞נשךייב֌ן שו דעם מחות֌ן אַ ב֌ךיוו אין לשון:קודש אין דעם 
חתנס נא֞מען. | 

איך, װא֞ס איך הא֞ב֌ גוט געוואוסט, װא֞ס ׀אַך אַ טויגעניכטס 
עך איז, דעך ת֌למיד, מיט דעם ךב֌ין ׊וזאַמען, הא֞ב֌ מיך געמאַכט 
גא־׹ נישט וויסנדיק און הא֞ב֌ געזא֞גט שו דעם מוי׊יטעך: 

, אין אי׹ אַליין זייט קליין א֞נ׊ושךײב֌ן אַ ב֌ךיוו * 

,׀֌אַךשטײט אי׹ מיך, -- הא־ט יענעך א֞׀֌געענט׀עךט, ׹ויט: 
וועךנדיק, -- איך ב֌ין דא־ך ׀ון די ליטווישע עילוים, װא֞ס ׀אַך= 
נעמען זיך נא֞ך מיט לעךנען אַלין, ב֌יי אונז איז חךי׀ות אַ באַ: 
זונדעך זאַך, און שךייב֌עכץ איז אַ ב֌אַזונדעך זאַך. איך װא־לט 
אויך מעך נישט הא֞בֹ֌ן װא֞ס שו טא־ן, שו ׀אַךנעמען זיך, וי אַ 
קליין יינגל, מיט טינטלעךיי... אַ שיינעך משא ו֌מת֌ן װא־לט עס 
געווען ׀א֞ך מי׹, איך װא־לט טאַקע אַךױסגעװא֞קטן אַ ךעכטעך 
מענטש." 

נו, - הא֞ב֌ איך געזא֞גט, -- איך ווייס נא־ך אַ׊ינד אויך 
נישט, כא֞טשב֌י אי׹ קא֞נט נישט שךייב֌ן, אין װא֞ס עס ׀֌אַשטײט 
איעך ךעכטע מענטשלעכקייט. איך מיין, אַז אי׹ קא֞נט אויף 
נישט לגךנען. אי׹ וייסט נישט קיין ׀֌סוק, קיין דקדוק, קיין 
מדךש.* 

דא־ איז דעך מוי׊יטעך אין כ֌עס געװא֞ךן און הא־ט ויך 
יא֞׀֌געךו׀ן ; 

;א֞ט הױב֌ט זיך א־ן מיט אַ היינטװעלטיקן. אַ שיינעך 
למוד. בֹ֌שעת מען לעךנט גמ׹א, און עס װעךט דעךמא֞נט אַ ׀֌סוק, 
קוקט מען זיך איין אין חומש א֞דעך אין עשךים ואךב֌ע. אויך 
מי׹ אַ זאַך. און װא֞ס האַקט א"י מי׹ א־ן אַ קא֞׀֌ מיט דקדוק. 
איך האַלט מיט די, װא֞ס זא־גן, אַז דקדוק ב֌ךענגט נא֞ך שו מדת. 
ניאוף. און װא֞ס אי׹ זא־גט מי׹ ע׀֌עס ׀ון מדךש, איז דא֞ס גלאַט 
שו לאַכן ׀ון אייך, אי׹ ווילט מאַכן ׀ון מי׹ אַ ב֌על:דךשן, א֞ט 
זייט אַ ב֌ךיה און ׀אַךהעךט אייך מיט מי׹ אין האַךב֌ע שטיקלעף 
גמ׹א, װושט אי׹ נישט וויסן, וואו אייעך געב֌יין װעט אַהינקומען!+ 


א׹ מ. דיק 


הא֞ב֌ איך שו אים געזא֞נט: 

;א֞ב֌עך דעך ת֌כלית ׀ון נמךא לעךגען איו דא־ך אום אַ די! 
שו. וויסן. שי ווייסט אי׹ דעך׀ון, װא֞ס אַ הא־׹ איו װעךט? אײ 
ב֌אַװיז הא־ג איך שוין דעד׀ון אַלײן, װא֞ס אי׹ װוילט נעמען אַ 
יונגן יינגל און ׀֌אַךדךײיען אים מיט אַ װײב֌. אַ ייננל, װא֞ס איו 
א־ן ת֌וךה, א־ן חכמה, א־ן מלאכה און װייס נישט, מיט װא֞ס אַ 
ווייב֌ מ׀ךנס שו זיין, װא֞ס דא֞ס איז דעךװידעך אַ ב֌׀יךושן דין 
אין ךמב֌"ם. עך זא־גט דא־ך אין ס' יד החזקה, אַז אַזױ טוען נא֞ך 
ט׀֌שים;! זיי נעמען ׀ךיעך אַ ווייב, איידעך מען וייס נא־ך מיט 
װא֞ס אַ ווייב מ׀ךנט שו זיין.? 

אויף אַזעלכע זייטיקע דינ'ם, -- הא־ט דעך מוי׊יטעך באַ. 
מעךקט, - קוקן נישט אַזעלכע ליט, װי מי׹ זיינען. און נייע 
חוקים װעט אי׹ ב֌יי אונז נישט מאַכן" 

קוךץ דעך׀ון, איך הא֞ב֌ נישט געװא֞לט מיט אים אַךײנגײן 
אין ווייטע ויכ֌וחים. איך הא֞ב֌ אים א֞נגעשךיבן דעם ב֌ךיוו און 
הא֞ב֌ אים איב֌עךגע'ייענט ׀אַך זי עס הא־ט אים א֞ב֌עך נישט 
׀א֞ךשטאַנען - נישט דעך מוי׊יטעך, נישט חיישיקל און נישט 
דעך ׀א֞טעך. נא֞כדעם הא־ט מען די גאנ׊ע נאַכט געהוליעט. 

חיישיקל איז דעמא֞לט אַלט געװען זעכ׊ן יא־׹, א֞ב֌עך עך 
איז געווען א־ן שכל, א־ן געזונט און יךאת שמים, א־ן ד׹ך אךץ, 
א־ן ת֌וךה, א־ן מוסך און א־ן אַ ׀עדעך. עך הא־ט געהאַט אַ ב֌לאַס 
׀נימל, ‏ ווייל ׀ון על׀טן יא־׹ א־ן הא־ט עך שוין אַלץ געטךאַכט 
׀ון אַ װייב֌. און דא֞ס שא֞דט זייעך שום געזונט, װי אונזעך גמ׹א 
זא־גט ,ה׹הו׹י עביךה קשה מעביךה גו׀א." דא֞ס טךאַכטן און 
קלעךן ׀ון דעמדא֞זיקן ענין שאדט ׀יל מעך, וי די עביךה גו׀א, 


א֞, אי׹ טאַטע און מאַמעס, היט אייעךע יונגע קינדעך, אַז 
זיי זא־לן ׀ון דעמדא֞זיקן ענין נישט געװא֞ך ועךן, װא֞ס איז 
זייעך גע׀עךלעך שום גוף און שום נ׀ש, װא֞ס ׀אַך׊עךט דעם 
קעך׀֌עך און ׀אַךשמו׊ט די נשמה, אַזױ גיך, װי אַ ׀ונק ׀ייעך 
׀֌אַך׊עךט אַ גאַנ׊ן קאַסטן מיט ׀֌ולװעך. דעךיבעך שו שךײבן 


- 18 -- 


היישיק2 


זיינען הונדעךט בויגן ׀֌אַ׀֌יך אויך װײניק. א֞ב֌עך ׀אַך דעם 
קלוגן איז גענוג אַ ואונק. | 

לא־מי׹ א֞ב֌עך ווייטעך ׀אַך׊יילן אונזעך געשיכטע. 

ובין כה וכה, און דעךוייל, װי אונזעך ך' שמעךל הא־ט 
זיך אַלץ דא־ געמחות֌נט און מקב֌ל נחת געוען ׀ון זיין הויקעך 
און ׀ון דעם מוי׊יטעך, הא־ט די שייט אַ ב֌יסל אומגעדךייט דא֞ס 
ךעדל אין די געשע׀טן ׀ון אונזעך ך' שמעךלען. עך הא־ט געהאַט 
שוויי ‏ שלעכטע יא־׹ן. די שידוכים הא֞ב֌ן ב֌יי אים ׊עשלע׀֌ט אַ 
האַלב֌ן קאַ׀֌יטאַל און דא־ך איז עך נא־ך געװען ׀אַוב֌לענדט און 
הא־ט געזען מיט אַל֌ע מענלעכקײטן שו טא־ן דוקא דעם ׀עלעך 
און הא־ט זיך ב֌דלות געשטעלט מיט דעך חתונה. עך הא־ט געמוזט 
׀א֞ךן קיין ב֌ךא֞ד. ‏ דעך זמן-חתונה איז אױסגע׀אַלן אין חשון, 
דעמא֞לט, ווען דעך װעג איז זייעך שלעכט. הא־ט עך געדונגען 
שוויי ב֌ךיטשקעס, שו ׀יך ׀עךד, 

מען הא־ט א֞נגעב֌אַקן און א֞נגע׀֌ךעגלט גאַנ׊ע קאַסטנס, 
מען הא־ט געמאַכט גךויסע מא֞ל׊ײטן, איידעך מען איז אַװעקגע= 
׀א֞ךן, ‏ מען הא־ט אַךײנגעלײגט אין ב֌ויד אַךיין בעט׊ייג מימ 
קליידעך ׀אַךן חתן, װא֞ס הא־בן געקא֞סט טויזנט ךוב֌ל. 

גע׀א֞ךן איז ך' שמעךל מיט זיין ווייב֌, מיט שוויי מיידלעך, 
טעכטעך, און דעך חתן מיטן מוי׊יטעך, אַ ב֌אַהעל׀עך, אַ קעכין, 
אַ דינסט, אַ יונג, און אַ ׀֌אֶך נגידישע יונגעלייט מיט זייעךע 
ווייב֌עך, | 
דעך וועג איז געװען שלעכט. דעך יקךות גךויס און די 
נסיעה ׀ון העכעך הונדעךט און ׊װאַנ׊יק מייל הא־ט געדויעךט 
גאַנ׊ע ד׹יי װא־כן. אין וועג הא־ט דעך מוי׊יטעך געחוךט מײט 
חיי׊יקלען די דךשות און די ׀֌שטלעך, 

היישיקל הא־ט דא־׹ט געדאַך׀ט ב֌לייב֌ן אויף קעסט, אוך 
דעך מוי׊יטעך הא־ט זיך געךיכט שו ׀אַךב֌לייב֌ן זיינעך אַ ךבֿי, 
הא־ט עך ׀אַך זיך אַליין אויך א֞נגעגךײיט אַ סך ׀֌שטלעך. | 

די נסיעה הא־ט געקא֞סט ׀יל געלט און געזונט. קומענדיק 
אַהין, הא־ט חײ׊יקל אויסגעזען װי אַ מױז אין סמעטענע אוך 


- 19 -- 


א. מ, דיק, 


עךשט דא־׹ט הא֞ב֌ן אנגעהייבן שו ׀ליען ךענדלעך, װי ש׀֌ענדלעך, 
דא־׹טן, ג֌יי דעם מחות֌ן, הא֞ב֌ן זי גע׀ונען אַ ׹יין הויז און זייעך 
איידעלע מענטשן. זיי זיינען ב֌יי זיך זייעך אַךא֞׀֌גע׀אַלן, וען 
זי הא֞ב֌ן דעךזען װא֞ס ׀אַך אַ ×€×™×™× ×¢ זין און איידעמס, גךויסע 
מו׀לגים אין מושלמים און חכמים ך' שמשון הא־ט געהאַט. די 
כ֌לה איז געװען זייעך שיין און קלוג און זייעך געב֌ילדעט, און 
דעך׊ו הויך געװיקסיק. חיישיקל הא־ט אויסגעזען קעגן אי׹ װי אַ' 
קליין מאַל׀֌עלע קעגן אַ מענטשן. סהא֞ט אים מעך גע׀֌אַסט שו 
עסן דא־׹טן טעג, איידעך אַן איידעם שו זיין, 

עס ׀אַךשטײיט זיך, אַז עך איז דא־׹ט ב֌אַלד נישט גע׀עלן 
ך' שמשון א֞ב֌עך איז געווען אַ ׀ךומעך ייד אין אַגךױסעך שדיק, 
הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן איינשו׹יידן די טא֞כטעך, אַז זי זא־ל אים 
דא־ך ליב֌ן. 

,עך איז אַ׀ילו אַ שטשו׀֌לעך, -- הא־ט עך געזא֞גט, -- און 
אַ ב֌לאַמעך. א֞ב֌עך עך איז אַן עילוי. זיין ת֌וךה װועט דיך ב֌אַקךײי. 
נען און באַשײנען. נישקשה, ב֌יי אונז אין שטוב֌ װעט עך װעךן 
אַ מענטש. זיין אויסגעװייקטעך ׀֌נים ווייזט אויס, אַז עך מוז זיין 
אַ גךויסעך מתמיד, און ת֌וךה איז דא־ך די ב֌עסטע סחוךה." 

די כ֌לה איז געוען אַ גאַנץ ׀ךומע טא֞כטעך. הא־ט זי גע= 
׀֌א֞לגט דעם ׀א֞טעך און הא־ט ׀אַך ליב א֞נגענא֞מען דא֞ס, װא֞ס איד 
נישט געוען ליב֌. די זין, די איידעמס, די טעכטעך, די שניך 
הא֞ב֌ן געװא֞לט דעם אַלטן אוי׀עסן. דא־ך א֞ב֌עך איז דעך אַל֌טעך 
געב֌ליב֌ן ב֌יי דא֞ס זייניקע. עך הא־ט ׀֌שׁוט קיין מוט נישט גע: 
האַט א֞׀֌׊עלא֞זן דעם שידוך און מבייש שו זיין ך' שמעךלען מיט 
זיין ׀֌אַמיליע, װא֞ס זיי זיינען גע׀א֞ךן אַזאַ ווייטן עג און הא֞ב֌ן 
זיך מךב֌ה הושאה געװען, דעך׊ו הא־ט ך' שמעךל ב֌אַשא֞טן די 
דינעךשאַ׀ט מיט געלט, און יעדעך הא־ט דעך׊יילט ׀ון חיי׊יקלען 
אַן אַנדעך חכמה. אױך הא־ט עך אין ב֌ךא֞ד געקוי׀ט זייעך ׀יל 
׀֌עךל און הא־ט דעךמיט ׀֌אַהא֞נגען דעם האַלו ׀ון דעך כ֌לה. 

ך' שמעךל הא־ט גאַנץ גוט ׀אַךשטאַנען, אַז, עך הא־ט מיט 
חיי׊יקלען אַ ׊וגךויסן ט׹יט געמאַכט, דא֞ס הייסט עך הא־ט א֞נגע= 


= 90 -- 


היישיקל 


ויענדט אַלע מעגלעכקייטן, שו מאַכן אומגליקלעך זיך און זיין 
ווייב און זיין זון. דו׹ך די גךויסע מת֌נות און גךויסע נדבות, 
װא֞ס עך הא־ט דא־׹ט געגעב֌ן, הא־ט עך זיך געמאַכט אַ שם אין 
ב֌ךא֞ד ׀אַך אַ גךויסן גבי׹ און הא־ט אויסגעמיךט זיין ׀אךלאַנג, 


אין עטלעכע טעג א־׹ום איז געווען די התונה. דעך חתן 
הא־ט געזא֞גט א ׀ֹ֌׊֞ך דךשות. עס איז האַלב גע׀נלן, האַלב֌ נישט 
גע׀עלן, נא֞ך ב֌לייב֌ט נאַך, מקח ב֌לײב֌ט מקח. האַלט זיך מיט 
דעך דודע, דען עס איז שוין נא־ך דעך סעודה. 

אַ טא־ג ׊ען נא־ך דעך התונה איז ך' שנעךל געב֌ליב֌ן אין 
ב֌ךא֞ד, ב֌יז חיישיקל זא־ל ׊וגעװויינט װעךן שו דעך כ֌לה און שי 
די הויזלייט, 

דעךווייל הא־ט דעך מוי׊יטעך געהאַט אַ גוטע געליגנהײט 
׀אַקאַנט שו װעךן מיט ך' שמשונען אין לעךנען. ך' שמשון 
הא־ט איינגעזען, אַז דעך מױי׊יטעך קא־ן גא֞ךנישט לעךנען. אין 
יקא֞׀֌ ד׹ייט זיך ע׀֌עס, כ֌לומךשט א חךיץ, א֞ב֌עך אינגאַנ׊ן איז עך 
׀֌וטט און ווייס נישט קיין ׀֌סוק, קיין ךמ"ב֌ם, קא־ן נישט קיין אייב" 
׊יקע מסכת֌, און װעך ךעדט שוין ׀ון אַזייטיקן למוד--׀ון אַ מדךש, 
׀ון אַ ׀֌סוק, ׀ון דקדוק אֲודאי און אודאי נישט. און, װידעך, 
׀אַךקעךט הא־ט דעך מוי׊יטעך געזען, א֮ו ך' שמשון איז אַ מו׀לג 
גדול מיט א גךויסן קא֞׀֌ אין לעךנען, און דעו׊ו נא־ך א גךויסעך 
הכם אין אַנדעךע חכמות און אַ ‏ מענטש מיט גוטע מדות. איז 
:דעך מוי׊יטעך ב֌יי זיך זייעך אַךא֞׀֌גע׀אַלן. 

| עך הא־ט זײיעך גוט ׀אַךשטאַנען װי עך זעט אויס בי 

דעם מחות֌ן און אַ ׀֌שיטה שוין ׀֌יי די איידעמס, װא֞ס זיינען 
געװען גךויסע לומדים און גךויסע מושלמים. זיי הא֞ב֌ן אים 
געהאַלטן ׀אַך אַן אַלטן יינגל, װא֞ס זישט ב֌יים טיש און העךט זיך 
שו װי מען לעךנט, דעך מוי׊יטעך הא־ט זיך א֞ב֌עך א֞נגעהױב֌ן מיט 
זיי שו האַקן אין לעךנען מיט ׀֌וסטע דב֌וךים אין מיט גךויסע 
געשךייען, 

הא־ט אים איינעך ׀ון זיי גע׀ךעגט: 


7 א 


א. מ. דיק. 


,הא־ט אי׹ נישט געקענט ׀֌אַקומען ׀֌אַד זיך אַ ׹בין אין 
מוישיט, װא֞ס אי׹ ייט וא־׹ געװא֞ךן א מלמד אין לינא֞װע /* 


דידא֞זיקע װעךטעך הא֞ב֌ן געשטא֞כן וי א ש׀֌יז ך' שמעךלס 
האךץ. עך הא־ט שוין דא־׹טן גוט ׀אַךשטאַנען, װיאַזױ חיישיקל 
אַליין װעט הא֞ב֌ן אַ ׀ַ֌נים ב֌יי זיי, אַז זיי וועלן זיך ׀אַנאַנדעך* 
׹ייזן מיט אים אין לעךנען 


קוךץ דעך׀ֿון, דעך מױ׊יטעך איזן דא־׹ט אויך קלא־׹ 
געװא֞ךן, וו א֞ ס מען ךו׀ט אַ למדן און װעך עס וועךט געךו׀ן 
אַ ךעכטעך מענטש. עך הא־ט דא־׹ט אויסגעזען, װי אַ שװאַךץ 
יא־׹. עך הא־ט שוין נישט געטךאַכט מעך דא־׹ט שו ב֌לײיב֌ן. ניין. 
עס הא־ט זיך אים דא־׹ט גע׊ויגן אַ טא־ג - אַ יא־׹. עך הא־ט 
געזען, װי מען שטעלט אים גא־׹ אַךױס ׀ון הינטן אַ שובלי 
אַזױי׊ַךום הא־ט עך שוין אויך נישט בעסעך או'סנעזען ב֌ײ ך' 
שמעךלען אַלין, װא֞ס ביי אים הא־ט גע׊יטעךט דעך ׀֌ו׀֌יק ועגן 
זיין חיישיקל אַלײן. 


אח׹ ימים עשךה, אין ׊ען טעג נא־ך דעך חתונה הא־ט 
זיך ך' שמעךל ׊עזעגנט מיט װיי׊יקלען, מיט דעך כֹ֌לה, מיט די 
-מחות֌נים און הא־ט געלא֞זט איב֌עךאַנײיעס גךױטסע מת֌נות דעך 
שנוך און יעדעךן ב֌אַזוֹנדעך, און ב֌אַ׀֌ךידיק? די דינעךשאַ׀ט. 
דעך מוי׊יטעך הא־ט מוסך געווען חיי׊יקלען נא־ך עטלעכע ׀֌שטלעך 
און הא־ט זיי אים אויסגעלעךנט אויף אַזאַ או׀ן, אַז יענעך זא־ל 
זי זא־גן מיט אַזאַ א֞נשטעל, ׀֌ונקט װי יעדעך ׀֌שטל איז אים 
אין דעך -ךגע אינגע׀אַלן. עך װא֞ט אים אױך איב֌עךגעגעבן 
געוויסע כ֌ללים, ויאזוי עך זא־ל זיך מיט זי אַמ׀֌עךן אין לעך: 
נען. איבעךהוי׀ט זא־ל עך זי אַלעמא֞ל זא־גן: גניין! איך מיין 
׀אַךקעךט! מען קען גא־׹ אַנדעךש זא־גן". װייל מיט דידא֞זיקע 
וועךטעך איז זייעד לייכט יענעם שו ׀אַךטומלען, חיישיקל א֞ב֌עך 
איז נישט געווען אַזױ ×€×™×€×™×§, װי עך, און הא־ט דעמדא֞זיק' כ֌לל 
אַלעמא֞ל זייעך שלעכט א֞גגעװענדעט, װי מי׹ װעלן עס ב֌אַלך 
דעך׊יילן, 


= 54 - 


חיישיקל. 


ויהי, און עס איז געווען, װי זיי הא֞ב֌ן זיך ׊עזעגנט, און 
ך' שמעךל, װעלכן עס הא־ט זיך דא־ך געװא֞לט, אַז דעך מוי. 
׊יטעך זא־ל דא־ ׀אַךב֌לײב֌ן מיט חיי׊יקלען כא֞טש אויף איין 
זמן, הא־ט גע׀֌ךובט ׹יידן מיט ך' שמשנען װעגן דעם, הא־ט 
א֮ים יענעך געענט׀עךט: 
: ,ניין, מי׹ הא֞ב֌ן אין ב֌ךא֞ד ׀יל ב֌עסעךע מלמדים, װא֞ס 
זיינען אמתע לומדים, חכמים און שךייב֌עךס. זא־ל עך ׀א֞ךן מיט 
אייך געזונטעךהייט. און דא־ הא־ט עך זיין דךשה:געלט" 

עך הא־ט אים געשענקט שװא־נשיק טא֞לעך, און הא־ט ך' 
שמעךלען דעךב֌יי ׀אַךזיכעךט, אַז ווען חיישיקל װעט קיין עקשן 
נישט זיין און װעט ׀א֞לגן, קען װעךן מיט דעך שייט אַ מענטשש 
׀ון אים, | 
מיט דידא֞זיקע וועךטעך הא־ט עך ך' שמעךלען ממש מחיה 
געווען. זי הא֞ב֌ן זיך ׊עקושט, און ך' שמעךל מיט זיינע מענטשן 
זענען אַװעקגע׀א֞ךן לשלום אַהיים. דעך מױ׊יטעך איז א֞ב֌עך 
געווען זייעך אומשטיק, װי אַ נאַסעך הא־ן, דעם גאַנ׊ן װעג אי 
עך געווען ב֌יי ך' שמעךלען מיט זיין ווייב֌ שו לאַסט, וי אַן 
אומ׊ו׀ךידענעך גאַסט. זײי הא֞ב֌ן געזען לייז שו װעךן ׀ון אים 
בי דעך עךשטעך ׀ב֌עסטעך געלעגנהייט. אַז זיי זײינען גע 
קומען אַךום לא֞הישע, הא֞ב֌ן זיי אים אַךונטעךגעלא֞זט. דא־׹טן 
הא־ט זיך אים געמאַכט אַ ׀אַךהעךעניש. אַזױאַךום זיינען זיי ׀ון 
אים ׀֌טוך געװא֞ךן. 

ך' שמעךל מיט זיין וייב֌ זיינען גע׀א֞ךן אַהיים האַלב 
׀ךיילעך האַלב֌:׀אַךזא֞ךגט. אַ ויילע הא־ט זיך זיי געדאַכט' 
אַז זי הא֞ב֌ן זייעך קינד ׀אַךזא֞ךגט און עס װעט אים דא־׹ט 
זיין גוט און אַ וויילע הא֞ב֌ן זיי, ׀אַךקעךט, געטךאַכט, אַז עך 
װעט דא־׹ט קיין קיום נישט הא֞ב֌ן, אַזױ הא֞ב֌ן זיי זיך אַ גאַנ׊ן 
וועג אַלץ געשלא֞גן מיט די געדאַנקען, און זיינען שיעך שוגע 
געװא֞ךן ׀ון די ךעיונות. דא־ך, ׀אַך מענטשן הא־ט מען גע 
וויזן אַ ׀ךיילעך ׀֌נים. מען איז דא־ך אַךא֞׀֌גע׀א֞ךן ׀ון ועג, 
שו זען זיך מיט װייטע ךייכע ק׹ובים, שו דעך׊יילן מיט װעמען 


- 93 -- 


א. מ. דיק. 


זיי הא֞ב֌ן געטא֞ן אַ שידוך, דא־׹טן הא־ט מען אױף דא֞סנײ גע= 
הוליעט, און די ךענדלעך זענען גע׀לויגן װי ש׀ענדלעך. דעך 
וועג איז אַלץ געווען אַ שלעכטעך. זיי הא֞ב֌ן זיך געשלע׀֌ט שו 
׀יך, ×€×™× ×£ מייל אַ טא־ג, זי זיינען גע׀א֞ךן זייעך שעך מיט 
גךויסע שוועךע קאַסטנס און זאַלב֌ע׊ענט. די נסיעה הא־ט גע= 
דויעךט שו׹יק אַ ווא־ך זיב֌ן, אַכט. 

קוךץ דעך׀ון, זיי זענען געקומען אויסגעמוטשעטע קײן 
לינא֞װע ׊וועלף אַזײגעך ב֌יינאַכט. בי די ךא֞נאַטקעס הא֞ב֌ן זי 
סטךאַזשניקעס זיי א֞׀֌געגעב֌ן מזל-טוב און זיי הא֞ב֌ן זיי געטיילט 
לעקעך און ׀֌ךא֞נ׀ן און הא֞ב֌ן זיי ׀אַך׊ײילט די גךויסקייט ׀ון 
דעם שידוך, די סטךאַזשניקעס הא֞ב֌ן זיך קוים איינגעװאַלטן ׀אַך 
לאַכן, עס איז געווען ׀וֹן װא֞ס שו לאַכן, װי דו װעסט עס בֹ֌אַלֹד 
אַליין זען. 

ך' שמעךל איז מיט זיינע לייט אַךוױ׀֌גע׀א֞ךן שו זיך אוי׀ן 
הויף, און הא֞ב֌ן געדאַנקט און געלױב֌ט דעם אױיב֌עךשטן, װא־י 
זיי הא֞ב֌ן זייעךע ב֌יינעך געב֌ךאַכט אַהײם, 


וימשאו, הא֞ב֌ן זיי א֞ב֌עך גע׀ונען די טי׹ן מיט די לא־דן 
אינגאַנ׊ן ׀אַךהאַקט. הא־ט ך' שמעךל אַליןְ א֞נגעקלאַ׀֌ט אין טי׹ 
איינמא־ל, ׊װײימא֞ל, ב֌יז עס הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ן ע׀֌עס אַ קינדעך: 
שעך ב֌אַקאַנטעך קול: 


,װעך קלאַ׀֌ט דא֞ס אין האַלב֌ע נאַכט?". 


,מי׹ זענען שוין געקומען ׀ון דעך חתונה', - הא־ט קונע 
געענט׀עךט מיט אַ דעךשךא֞קענעך שטימע. 


,א שיינע זאַך! -- הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ן יענעך קינדעךשעך 
קול. - מי׹ הא֞ב֌ן געמיינט, אַז אי׹ זייט שוין אַלע אויסגע. 
שכא֞ךב֌ן. מען זא־ל זיך דא֞ס אַזױ לאַנג זא֞מען " 

,װעך איז דא֞ס ע׀֌עס דא־׹ט ׀אַך אַזאַ איינעך, װא֞ס חכמעט 
זיך דא־ מיט אונון" -- הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ן ך' שמעךל װי אַ ׊ע: 
מישטעך, 


= 54 -- 


גי 


היישיקל 


,׀֌טוך, גא־׹ אַ נייס, זיי דעךקענען מיך שוין גא֞ךנישט! - 
הא־ט זיך יענעך א֞׀֌געךו׀ן ׀ון שטוב֌. -- ׊ען יא־׹ װא֞ט חוזק גע 
וואונט מיט זיין װייב֌ און הא־ט אי׹ דעךנא֞ך נישט דעךקענט.*. 

דא־ איו שמעךל אין כ֌עס געװא֞ךן און הא־ט אַ קלאַ׀֌ גע* 
טא־ן מיטן ׀וס אין טי׹, און זא־גט: | 

,װעסטו מי׹ נישט זא־גן אויף דעך שטעל, װעך דו ב֌יסט 
און ע׀ענען גלייך די טי׹, הייס איך אוי׀ב֌ךעכן די טי׹ און 
דיך װעל איך לא־זן ב֌ינדן. עס מון דא־ ע׀֌עס זיין נישט קיין 
גוטע זאַך. װי קומט שו מי׹ אין שטוב֌ ע׀֌עס אַ יונגאַטש. דא֞ס 
יינגל מוז אַודאי זיין ׀ון די נאַכט:גנבים. עך הא־ט זיך דא־ ב֌ודאי 
אַךיינְגעלא֞זט דו׹ך דעם קוימען. װי קומט אַהעך אַ יינגלני 

,א־ך, א־ך! -- א֞ט זיך יענעך א֞׀֌געךו׀ן ׀ון שטוב֌. -- דא֞ס 
איז שוין אַזױ גיך ׀אַךגעסן געװא֞ךן! נו, זא־ל זיך אייך דאַכטן, 
אַז איך ב֌ין חיישיקל אַלין. דא֞ס איו זיך אַ ב֌יסל געזא֞מט.* 
|/,אַ ש׹ה מי׹ נישט געשען, אוֹי, אַ גז׹ה, אַ חוךב֌ן!-הא־ט 
די מוטעך א֞נגעהױב֌ן שו שךייען. -- איך װעל עס נישט אויס: 
האַלטן. איך ב֌לייב֌! סכייטש, עךשט אַכט װא־כן נא־ך דעך חתונה 
און שוין אַנטלא֞׀ֿן !* | 

,גא־׹ אַ נייט אַנטלא֞׀֌ן !--הא־ט חיישיקל געענט׀עךט, ×¢×€×¢× ×¢× : 
דיק די טי׹. -- איך ב֌ין נישט אַנטלא֞׀֌:. זיי אַליין הא־בן געדוג. 
גען אַ ב֌ךיטשקע מיט ד׹יי ׀עךד און האַב֌ן מי׹ געהייסן ׀א֞ךן 
אַהים שו אייך,* 

;א֞ב֌עך אַזױ גיך ?* -- הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ן די מוטעך, ב֌ךעכג: 
דיק די הענט, | 

,נו, וי דען װילסטו? -- הא־ט עך אי׹ געענט׀עךט.--שלע׀֌ן 
זיך בעסעך מיט משא אַכט װא־כן װי אי׹, מיט דאַךדעװאַסע 
׀עךך ? דו װא֞לסט זען מיין ׀וךמאַנקע -- אַ ׀֌א֞ך קאַטעס מיט אַ 
ליידיקעך ב֌ךיטשקע. מי׹ זיינען גע׀לויגן כ֌מעט אין דעך לו׀טן,* 

וואו זיינען דיינע זאַכן? -- הא־ט זי אים גע׀ךעגט. -י עס 
הא־ט דא־ך אונז געקא֞סט ב֌לוט, אַז איך בלייב֌ ׀אַך ׊ךות!* 


2 = 


א מ. דיק. 


װא֞ס דאַךף איך די זאַלן? אֲבַ֌י איך ב֌ין דא־ אַלין, --הא־ט 
עך געענט׀עךט און הא־ט זיך ׀אַנאַנדעךגעװיינט, -- װא֞ס ׊אַ׀֌ט 
אי׹ מי׹ די דמיםן נישקשה, די זאַכך זיינען דא־׹ט דא־ אינגאַנ׊ן, 


ועתה, "ע׊ט לא־מי׹ דא־ לא־ון שטיין חיי׊יקלען מיט זיינע 
| געקךיינקטע עלטעךן, װא֞ס הא֞ב֌ן זיך געואונטשן דעם טוט און 
אים אויך, ווייל חו׊דעם, װא֞ס זיי זיינען דו׹ך אים בדלות גע: 
װא־׹ן, איז די חך׀ה געווען גךויס א־ן אַ שיעוך. גוטע ׀ךיינט 
וועלן הא֞ב֌ן ׊עך, שונאים װעלן זיך ׀ךייען. לא־מי׹ נישט שטיין 
דעךב֌יי און זיך שוקוקן, װיאַזױי זי גךיזשען זיך אײינאַנדעך, און 
מי׹ וועלן ב֌עסעך זען, וי די זאַך איז ׊וגעגאַנגען מיט חיי׊יקלען 
אַלײן אין ב֌ךא֞ד, 

קוים זיינען די עלטעךן אַװעקגע׀א֞ךן און ך' שמשון מיט 
זיינע קינדעך הא֞ב֌ן זיך א֞נגעהױב֌ן אַךומ׊וזען אַךום חיי׊יקלען 
אַליין, בי דעם עךשטן מא־ל ׹יידן מיט אים אין לעךנען, הא־בן 
זי שוין גוט ׀אַךשטאַנען, װי דעך ב֌על-כ֌וח הא־ט זי א֞׀֌גענאַךט, 
זי הא֞ב֌ן אין אים דעךקענט אַלע זיינע חסךונות אויף איין מא־ל, 
אַז עך איז א־ן כ֌וֹה און א־ן מוח און איז דעך׊ו אַ גךויסעך נאַך 
און אַן עקשן. אַלע :שטלעך, װא֞ס דעך מױ׊יטעך הא־ט אים 
אויסגעלעךנט, הא־ט עך ׀אַךני׊ט אין איין טא־ג. עך הא־ט זי 
אױסגע׀֌לוידעךט איינעם נא־כן אַנדעךן, אַװי אַז מען הא־ט גלייך 
׀אַךשטאַנען, אַז דא֞ס זיינען נא֞ך אויסגעשטעלטע ׀֌שטלעך. 

אין אַ ׀֌א֞ך טג אַךום, הא־ט זיך אַ שװא֞געך מיט אים גע2 
אַמ׀֌עךט אין אַ שטיקל גמ׹א. חײיי׊יקל הא־ט אֲ׀ילו געהאַט דעם 
כ֌לל, װא֞ס דעך מוי׊יטעך הא־ט אים איב֌עךגעלא֞זט, אַן עך זא־ל 
אַלץ זא־ג ניין, עס איז נישט אַזױ, אד׹בה, ׀אַךקעךט הא־ט 
אים דעך שװא֞געך געזא֞גט דעם מה׹"שאי" 

;א֞בֶ֌עך עס מאַכט דא־ך אַזױ, וי איך זא־ג,? - הא־ט אים 
יעגעך ב֌׊מעךקט. 

,ניין, אדךב֌ה, דעך מה׹"שא מאַכט גא־׹ ׀אַךקעךט",--הא־ט 
חיישיקל געטענהט דא֞ס זייגיקע, 


- 98 - 


מיישיקל 


הא־ט זיך דעך שװא֞געך א֞׀֌געךו׀ן: 
;נו לא־מי׹ א֞קא֞ךשט אַךא֞׀֌נעמען דעט מה׹"שא און לא־מי׹ 
וזען* / 

הא־ט חיישיקל געענט׀עךט : 

;אַדךב֌ה, לא־מי׹ דעם מה׹"שא נישט אַךא֞׀֌נעמען און נישט 
זען.* 
איז געװא֞ךן אַ גךויס געלעכטעך, און עך הא־ט געמיינט, 
אַז עך הא־ט געזא֞גט אַ גךויסע חכמה און דאַדוךך לאַכט מען. 
| אין אַכט טעג אַךום הא־ט עך געדאך׀ט שךײבן אַ ב׹יה 
שו דעם ׀א֞טעך, הא־ט עך געב֌עטן דעם נייעם ךב֌ין, עך זא־ל אים 
שךייבן אַ ב֌ךיוו הא־ט מען אים געװא֞לט לא־זן לעךנען שךייב֌ן, 
הא־ט עך נישט געװא֞לט. עך הא־ט געזא֞גט: 
| ;דעך מוי׊יטעך הא־ט אויך נישט געקענט שךײב֌ן און 
הא־ט קיין זייטיקע זאַך נישט געוואוסט. ׀ונדעסטוועגן איז עך 
געווען אַ גךויסעך מענטש.* 

עך הא־ט אויך נישט געקענט לײדן, װא֞ס מען ךעדט 
ד א֞ךט האַלב֌ דייטש און ׀אַךגויאישט. אין אַ געזעלשאַ׀֌ט ׀לעגט 
עך זישן װי אַ גולם, ווייל עך הא־ט נישט ׀אַךשטאַנען קיין איין 
װא֞ךט, װא֞ס מען הא־ט געךעדט. אױסעךדעם, הא־ט עך נישט 
געוואוסט שו גיין ׹יין אַךום זיך, די הא־׹ שטענדיק ׀ול מיט 
׀עדעךן, נישט אויסגעקעמט. און ווען עך הא־ט געךעךט, הא־ט 
עך זיך געשא֞קלט און געקךאַ׊ט. ׀אַך א קךיסט ׀לעגט עך זיך 
דעךשךעקן און ב֌אַהאַלטן. ב֌יים טיש ׀לעגט עך אײנשלא֞׀֌ן, װי 
א קליין יינגל, 1 

דא־ך הא־ט ך' שמשון געװא֞לט נא־ך מאַכן ׀ון אים אַ מענטש. 
עך הא־ט אים געדונגען אַ גוטן מלמד, אַ גוטן לעךעך, און 
׀לענט אים אַלײן מד׹יך זיין. עך הא־ט א֞ב֌עך אין די עךשטע 
שוויי װא־כן שוין ׀אַךשטאַנען, אַז עס איז אומזיסט די מי און די 
אַךב֌עט. דעך׊ו הא־ט אים דא֞ס װײיב֌ל ׀יינט געהאַט װי דעם 
טויט, 

= 97 -- 


א. מ. ך לֹ ק. 


אין גאַנץ ב֌ךא֞דך הא־ט מען אים געךו׀ן ,די ×€×™×™× ×¢ ׀ךיה 
׀ין ליגא֞ווע", ,ך' שמשונס עילוי? און נא־ך אַזעלכע ש׀֌אַסנעמען 
אַזױ אַז דא֞ס יבל הא־ט זיך געשעמט שו שטיין אין זייגע ׀יך 
איילן, די איידעמס מיט די זין הא֞ב֌ן א֞נגעהױב֌ן אַךײנ׊וךײידן אין 
דעם אַלטן, עך זא־ל ךחמנות הא֞ב֌ן אויף זיין טא֞כטעך און זא־ל 
׀ון דעמדא֞זיקן יינגל נעמען גט, איידעך זי װעט װעךן מעובךת. 
דעך אַלטעך הא־ט אַ׀ילו נישט געװא֞לט. עס זיינען א֞ב֌עך שו: 
געשטאַנען שו אים גוטע ׀ךיינט און א֞נגעועענע מענטשן און 
הא־בן אים איב֌עךגעךעדט. און ב֌יי חי׊יקלען הא־ט מען דא֞ס 
זייעך לייכט גע׀֌ועלט. די שװא֞געךס הא֞ב֌ן אים געוויון אַ ב֌ךיטש: 
×§×¢ מיט שוויי שיינע ׀עךדלעך און הא֞֌ן אים גע׀ךעגט: 

,חיישיקל, װילסט ׀א֞ךן אַהיים. ‏ עס אין דא־ אַ וואוילע 
׀וך, װא֞ס ׀א֞ךט ליידיק און ליין קיין לינא֞װע." 

הא־ט עך געענ׀עךט אַ דעך׀ךייטעך: 

, גוט,* 

הא֞ב֌ן זי גע׀ךעגט: 

,טא֞מעך װעסטו שוין נישט קומען ׊וךיש* 

אין עך הא־ט געזא֞גט: 

נאַט אייך אַ האַנט, אַז איך װעל יא־ קומען שו׹יק.* 

מי׹ גלױגן די׹ א֞ב֌עך נישט, - הא־בן זיי געזא֞גט. - 
מי׹ ווילן דיך הא֞ב֌ן אין דעך האַנט. דו זא֞לסט דיין װייב֌ געבן 
גט. און װען דו װעסט נישט קומען שו׹יק אין אַ ׀֌א֞ך חדשים 
אַךום, װעלן מי׹ זי חתונה מאַכן מיט אַן אַנדעךן * 

,׀טוך, -- הא־ט עך געענט׀עךט, -- איך װעל נא־ך אַ׀ילו 
׀ךיעך קומען,* 

קוךץ דעך׀ון, דעך ׀וךמאַן הא־ט ׊וגעטךיב֌ן און חיישיקל 
הא־ט זיין ויב֌ געגעב֌ן גט. עך הא־ט נישט גענומען קיין שום 
זאַך מיט זיך, װיל עך הא־ט זיך געךיכט, אַז עך װעט באַלף. 
שו׹יק קומען. אַזױ איז עך אַװעקגע׀א֞ךן לשלום אהיים, און איו 
נא־ך געקומען קיין לינא֞וע ׀ךיעך ׀ון זיינע עלטעךג 


= 98 -- 


ח יישיק. 
אטאנ טטאטאסטאטאאמטאע׀׀טטאנטא׀טשאך 


עך הא־ט זי געע׀נט די טי׹, װי מי׹ הא֞ב֌ן ׀ךיעך דעך 
שיילט און הא־ט זיך נא־ך געב֌יזעךט אױף זיי, ׀אַךװא֞ס זי 
הא֞ב֌ן זיך אַזזי לאַנג געזא֞מט. ׀אַך איינוועגס הא־ט עך זײ דעך* 
שיילט, אַז עך איז שוין אַ גךוש אויך. 

אישט וועלן מי׹ זיך אומקעךן שו חיישיקלט עלטעךן, װא֞ס 
זיי זיינען געװא֞ךן אויסעך זיך, העךנדיק. 

ב֌יום ההוא, אין דעמזעלב֌יקן טא־ג, װא֞ס עך איז געקומען 
שו ׀א֞ךן ׀ון דעך חתונה, הא֞ב֌ן זיי נא־ך געדאַך׀ט ׊נט׀עךן 
הונדעךט מענטשן : : 

, מיט מזל זא־לט אי׹ לעב֌ן!" 

אויף דעם מזל:טוב, װא֞ס מען הא־ט זיי א֞׀֌געגעב֌ן. מאַנכל 
הא־ט מען נא־ך אויך געדאַך׀ט מכנד זיין. דעך׊ו הא֞ב֌ן זיי גע* 
מוזט שיקן אַ מענטשן קיין ב֌ךא֞ד א֞׀֌׊ונעמען די קליידעך, די 
מת֌נות און דעם שלישית. עס הא־ט געקא֞סט גענוג מי און הו׊אות, 
אויסעך חך׀֌ות און ב֌ושות, 

עס הא־ט דעךמיט געךוישט ׀ון לינא֞װע ב֌יז ב֌ךא֞ד. דעמא֞לט 
הא־ט מען דעם יונגנמאַן אַ נא֞מען געגעבן חיישיקל אַלייף 
דא֞ס הא־ט ך' שמעךלען אינגאַנ׊ן אַך׊׀֌געזע׊ט ׀ון טךא֞׀֌. עס 
איז אים אַזױ איינג געװא֞ךן, אַז עך הא־ט געמווט א֞נזע׊ן. מיס 
די טעכטעך הא־ט עך שוין געטא֞ן שידוכים מיט ׀֌ךא֞סטע און 
עךלעכע יונגעלייט, איינעך איז געווען אַ שךייב֌עך, דעך שװיי= 
טעך אַ ׀וטעך-הענדלעך. זיי הא֞ב֌ן זייעךע װײב֌עך עךלעך און 
א֞ךנטלעך אױסגעהאַלטן,. חיישיקל א֞ב֌עך איז אים געב֌ליב֌ן אַן 
אײיב֌יקעך הויקעך. עך הא־ט אים נא֞כאַמא֞ל חתונה געמאַכט מיט 
אַן א֞ךעם מיידל און הא־ט אים גענומען שו זיך אויף קעסס. 

שוויי יא־׹ נא־ך דעךדא֞זיקעך מ׀לת הא־ט זיך נא־ך ך' שמעךל 
געךאַנגלט אַלץ מיט זיין גליק. ‏ עס הא־ט זיך אים נא־ך אַלץ געי 
װא־לט ש׀֌ילן די ךא֞לע ׀ון אַ גבי׹. עך איז א֞ב֌עך געװא֞ךן אַ 
גךויסעך יו׹ד, אַז עך הא־ט שוין די א֞ךעמקײט גא֞ךנישט געקענט 
ב֌אַהאַלטן ׀ון דעם עוֹלם. און עךשט הא־ט עך ה׹טה געהאַט, 
װא֞ס עך הא־ט זיין ׀אַב֌ךיקל א֞׀֌געלא֞זט אוֹן הא־ט א֞נגעהױבן שו 


29 


א. מ, דיק. 


גיין אין גדולות. ‏ דעך ךעכטעך שכל קומט א֞ב֌עך אַלע מא־ל אל 
ש׀֌עט, װי א֞׀ט אַ חתן שו אַ כֹ֌לה. עך ׀לעגט תמיד שילטן דעם 
מוי׊יטעך, די שדכנים. עך ׀לעגט גךיזשען דא֞ס וייב֌, װא֞ס זי 
הא־ט אים דעך׊ו ׊וגעךעדט. עך הא־ט זי געגךיזשעט אַזױ לאַנג, 
ב֌יז זי איז, נעבעך, קךאַנק געװא֞ךן און איז אַװעק ׀ון דעך 
וועלט ׀אַך דעך שייט, : 

נא־ך אי׹ הא־ט עך אייך נישט לאַנג געלעב֌ט און געשטא֞ךב֌ן 
א֮יז עך אין הקדש. און חיישיקל, דעך עילי, דעך בן-גבי׹, 
איז געב֌ליב֌ן אַ קב֌׊ן, אַ גא֞ךנישט, אַ נאַך, א־ן ת֌וךה, א־ן חכמה, 
א־ן מלאכה, אַ מטו׀֌ל מיט קינדעך, ׀אַך גךויס ךחמנות הא־ט מען 
אים געמאַכט ׀אַך אַ סטךאַזשניק. עך הא־ט א֞ב֌עך דעך׊ו אויך 
נישט געטויגט. הא־ט עך געמוזט לעבן ׀ון קשבה. און אַז די 
קינדעך ׀ון שטא֞ט הא֞ב֌ן אים דעךזען ׀לעגן, זיי שךייען: 

חיישיקל אַליין ! חיישיקל אַליין !* 

און דעךדא֞זיקעך נא֞מען איז אים געב֌ליב֌ן ב֌יז אין זיין 
טויט אַךײן. 

כ֌ן אחךית, אַזױ איז דעך סוף ׀ון נאַךא֞נים, װא֞ס וילן 
׀יךן אַ ׊וגךויסע ךא֞לע אין דעך װעלט, װא֞ס שעמען זיך מיט 
זייעך מלאכה און ווילן זיך ׀יךן װי גבי׹ים. 

נו, מיין טייעךע לעזעךין, דו הא֞סט זיך מסת֌מא ׀ון דעך= 
דא֞זיקעך געשיכטע גענוג א֞נגעלאַכט. דא־ך א֞׊֌עך זײי ויסן, אַז 
נישט דעך׀אַך אַליין אין עס געמאַכט. מי׹ מיינען אַז דו 
וא֞לסט וועךן דו׹ך דעם אַ קלוגע מוטעך, אַז עס זא־ל ׀ון דיף 
אַךויסקומ׊ן אַ זון אַ גוטעך, דא֞ס הייסט אַזעלכעך, װא֞ס זא־ל אויף 
דעך וועלט נישט עסן אומזיסט און זא־ל נישט גיין ליידיק און 
וויסט. ווייל װעך עס טוט זיך עךלעך גענעךן, יענעם טוט די 
גאַנ׊ע וועלט עךן, 


ש אמ ׊ך קוגג: 


דא֞ס איַז זייעך אַ שיינע דעך׊יילונג, װא֞ס אַ 
דענדל דעך׊יילט ׀ון זיַך, וי עס הא־ט ׀֌אַסיךט מיט 
אֹי֎ם ׀ון זיין גענו֌ךטסטא֞ג אן אי֮ן יא־׹ טויונט 
זיב֌נהונדעךט או֌ן ׀ונ׊ ג בְ֌וז דעם יא־׹ טויזנט אַכט: 
הונדעךט גלייך, עך דעך׊יילט אַלע זיינע אומגליקן, 
װא֞ס עך איז אויסגעשט;:ען, אַלע נסים, װא֞ס זיינען 
געשען מֿיט אי֮ם, דו׹ך װעלכע הענט עך הא־ט זיך 
דוךכגעקייקלט או֌ן וואו֌ עך שטעקט אַ׊ינד. עך ׀ֿאַך= 
זיַכעךט גלייכשייטיק שו דעך׊יילן אין א שו וייטן מ׀ך 
׀ֿו֌ן זיינע איב֌ךי֎קע יא־׹ן, דען עך לע׀ט נא־ך עך-תי 


/ 


שום עךשטן מא־ל 24 -׹׹וקט איך "א֞ך 1867, 


דעך ךענדל, 


אנכי נולדת֌י, איך ב֌ין געבא֞ךן געװא֞ךן ׹ויט און געזונט 
אין יא־׹ 1780 אין דעך הױ׀֌טשטא֞ט האַג, װא֞ס ליגט אין נידעך? 
לאַנד. גלייך ׊ומא֞ךגנס הא־ב איך א֞נגעהױב֌ן גיין און די גאַנ׊ע 
וועלט איז געווען ׀ךיי ׀אַך מי׹, ׀ונקט וי אין די שייטן ׀ונם 
דו׹:ה׀לגה, ב֌שעת אַלע מענטען הא֞ב֌ן געךעדט אויף איין לשון 
און הא֞ב֌ן געהאַט איין גלויב֌ן א֞דעך גא־׹ קיין גלויבן נישט. 
יעדעךעך הא־ט מיך אוי׀גענומען ׀ךייגטלעך, װי אַן אַלטן בֹאַ2 
קאַנטן, א֞דעך וי זייעך אַ געװוינטשטן גאַסט און איך הא֞ב֌ ׊אמת 
געמיינט, אַז די גאַנ׊ע װעלט מענטשן זיינען נאַך קינדעך ׀ון מיין 
׀אַמיליע און לעב֌ן ׊וישן זיך װוי טךייע בךידעך, און יעדעך הא־ט 
מיך ׊ךידעךלעך ׀ֿאַהאַנדלט. דעך׀ון הא־ב איך משעך געװען אַו 
אויב֌ יעדעך מענטש איז מיינעך א בךודעך, זיינען דא־ך אַלע 
מענטשן בךידעך, 

א֞ב֌עך דעךדא֞זיקעך גליקלעכעך טעות הא־ט נישט לאַנג גע= 
דויעךט, דא֞ס הייסט, נישט מעך װי אַכט טעג, וייל אוי׀ן אַכטן 
טא־ג הא־ט מען מיך געיידישט, דא֞ס הייסט מל געװען, און עטי 
לעכע װא־כן ב֌ין איך דעךיבעך שטאַךק קךאַנק געווען, כ'ב֎֌ין גש2 
לעגן שום ב֌עט און געטךאַכט, אַן שוליב דעךדא֞זיקעך ׀֌לוטיקעך 
א֞ט֌עךאַ׊יע וועל איך נא־ך אודאי קיין קינדעך נישט הא֞ב֌ן 


א. 3 דיק. 


א־ך, מיין ליב֌עך לעזעךין, דו מוזט זיך אודאי חדושן: װי 
קומט אַ ךענדל שו קינדלען א֞ב֌עך מיין טייעךע ׀ךיינטין, זא־ל עס 
דיך נישט וואונדעךן, ווייל אין דידא֞זיקע זאַכן זיינען מי׹ גליין 
שו מענטשן און שו אַלע אַנדעךע ב֌אַשע׀ענישן, און איך ב֌ין 
נישט קיין אויסנאַם. אַלץ אין דעך בךיאהת וועךט איינגעטײלט 
אין שוויי מינים: אויף זכ׹ און נקבה. ׀אַךאַן ׊ווייעךליי מינים 
׊װישן האַנט-מטב֌עות, ׊װישן דא֞לאַךס, ךוב֌לס און דוקאַטן, און 
ב'קען די׹ געב֌ן טויזנטעך ךעיות דעך׊ו. אַ שידוך, װי דו ווייסט, 
וועךט נישט געשלא֞סן א־ן געלט. בַ֌יי יעדן שידוך זיינען מי׹ דעך 
עיקך, דא֞ס הייסט, ווען אַ שדכן זעט, אַז יי איינעם אין דא־ אַ 
׀֌עקל ךוב֌לס-זכךימלעך, און ב֌יי דעם אַנדעךן איז דא־ אַ זאַק 
מיט ךוב֌לס-נקבהלעך, ׀יךט עך אויס דעם שידוך, און דעך 
יינגל מיטן מיידל, װא֞ס אי׹ ךו׀ט זיי חתן:כ֌לה, זיינען מעך נישט 
וי שוויי געלט:שומךים. און דעךיבעך, אַז מי׹ ׀ֿאַךלא֞זן זיי, 
שיידן זיי זיך אויך ׀ון אײינאַנדעך, ווייל זיי הא֞ב֌ן שוין נישט 
וא֞ס שו היטן, 

װוי דו זעסט, הא֞ב֌ איך געהאַט דא֞ס אומגליק געבא֞ךן שו 
װעךן אַ זכ׹, און מען הא־ט מיך מל געװוען, געיידישט און 
אַזױ ווייטעך. | 

איך ב֌ין אַ ב֌יסל שװאַך געװא֞ךן אויף די ׀יס און הא֞ב֌ 
שוין נישט געקא֞נט אַזױ לוי׀ן, װי ׀ךיעך. אויסעךדעם, הא־ט 
מען מיך נישט אומעטום אַךײנגעלא֞זט. איך הא֞ב֌ מיך נישט גע: 
טא֞ךט ווייזן אין כ֌מה וכמה עךטעך, אַ שטייגעך, אין אַ קאַנטא֞ך, 
אין אַן ע׀נטלעכן א֞ךט, ווייל מען הא־ט מיך געיידישט. 

עךשט אישט הא֞ב֌ איך איינגעזען, אַז אין דעך ועַלְט זיי= 
נען ׀אַךאַן ׀אַךשידענע אמנות און ׀אַךשידענע ׀עלקעך, 

איך הא֞ב֌ געלעב֌ט אַ לאַנגװײליק לעב֌ן. אין גךויסע געשע׀טן 
הא֞ב֌ איך זיך שוין מעך נישט אומגעדךייט. איך הא־ב געװאוינט 
×€×™×™ מיין מוהל אין שטו֌, װוײיל עך איז געװען אַ גךויסעך מכנים 
או׹ה און הא־ט ליב געהאַט אַ ג׹. דא־ך ׀ין איך געװען דעך 
עךשטעך ג׹, װא֞ס הא־ט זיךְ ב֌יי אים אַזױ לאַנג אוי׀געהאַלטן 


= 9 -- 


דעך ךעבדל׊ 


און דעךין איז עך אַליין שולדיק געווען, וייל עך הא־ט איב֌עךש 
געכאַ׀֌ט די מא֞ס און הא־ט מיך ׊ו׀יל ׀אַךשניטן. און דא־ך, גישט 
שו ׀אַלן אים ׊ו׀יל שו לאַסט, ׀לעג איך אים ע׀טעך אַךױסװײיזן 
קליינע גע׀עליקייטן. איך ׀לעג אים, אַ שטייגעך, וייזן, וואו עס 
וואוינט אַן א֞ךעמעך ב֌על-חש׹, װא֞ס זיין הויף וועךט נישט א֞נגע= 
נומען אין משכ֌ון, ווייל עך טויג נישט, א֞דעך וייל עך איז שוין 
סיי:ווי:סיי אַ גךויסעך בעל:חוב, דא־ך א֞ב֌עך קא־ן עך אַמא֞ל געבן 
וואוינךעכט דעמיעניקן, װא֞ס מען הא־ט אים געכאַ׀֌ט מיט אַ קװא֞ךט 
דוךכגעשמוגלטן ב֌ךא֞נטן און דעטנלייכן, טיילמא־ל ׀לעג איך אים 
אַךזיסװײיזן אַ חסד אין אַ שיינק ׀אַך א גלא־ז ב֌יך, ׀אַך אַ בֹעש 
ב׹א־טן גענזל, אַ קאַטשקע וכדומה. 

און איך הא־ב ׀יינט שו זא־גן, עך הא־ט קיינמא־ל קיינעם נישט 
א֞נגע׀יי׀ט, ווייל עך ׀לעגט אַלע מא־ל גענוי ב֌אַ׊א֞לן אַזוי׀ַיל, 
ווי׀יל עס הא־ט א֞נגעטךא֞׀ן מיין חסד. דא־ך א֞ב֌עך הא֞ב֌ איך 
איינגעזען, אַז איך װעל מיך ב֌יי אים לאַנג נישט עלטעךן. הגם 
עך אַליין הא־ט מיך מל געווען, דא־ך איז עך געווען אַ דם:שונא 
די יידן, און איך קען נא־ך עד:היום נישט זא־גן, שו. װא֞ס ׀אַך 
אַן אמונה עך הא־ט א֞נגעהעךט: אין שטוב֌ הא־ט מען נישט געזען 
נישט קיין שלם און נישט קיין, ׊ען מא־ל להבדיל, מחוזה. ‏ / 

נו, הא֞ב֌ איך מי׹ געטךאַכט, א׀שך איז דא־ אַזאַ אמונה, 
װא֞ס ב֌ךויכט ב֌יידע זאַכן נישט. איז מי׹ א֞ב֌עך װידעך קשה נ֞׊ַ= 
װא־׹ן. װא־לט מען דא־ך געדאַך׀ט, ל׀חות, היטן דעם זונטא־ג א֞דעך 
דעם שב֌ת א֞דעך אַנדעךע ימים:טובים? ב֌יי אים הא־ט זיך עס 
נישט געלא֞זט מעךקן. אַלע טעג זיינען געווען גלייך. דא֞ס איזי 
קענטיק, געװען אַ מענטש גא־׹ א־ן אמונה, דא֞ס הייסט װי מען 
ךו׀ט עס ׀ילא֞וא֞ף. 

נו, הא֞ב֌ איך מיך ווייטעך גע׀ךעגט - ביי אַ ׀ילא֞זא֞ף איד 
אַל׊אײנס אַ ייד, אַ קךיסט, אַ מאַכמעדאַנעך, און ׀אַךװא֞ס הא־ט 
דוקא דעך און זיין ווייב֌ ׀יינט אַ יידן! איך מיין א֞ב֌עך, אַז מיט 
זיין ׀יינטשאַ׀ט שו יידן הא־ט עך זיך געװא֞לט איינקוי׀ן אין יחוֹם 
ב֌יי דעך װעלט, ויי? דא֞ס איז דעמאַלט געווען אין דעך מא֞דע... 


- 8 


א׹ מ. דיק, 


און א֞ט אין איינמא־ל געווען אַ נאַכט, ווען איך הא֞ב֌ ב֌שום 
או׀ן נישט געקא֞נט איינשלא֞׀ן, דעךדא֞זיקעך אומשטאַנד הא־ט מי׹ 
גךאַדע געגעב֌ן אַ מעגלעכקייט אונטעך׊והא֞ךכן אַ קליינעם שמועס 
׊וישן מיין באַלעבא֞ס און זיין אשה, 

זי הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן שו אים: 

,זא־ג מי׹, װילאַנג װעסטו האַלטן דעם קאַליקע ב֌יי זיך 
אין שטוב֌ ! דו הא֞סט שוין מסת֌מא ׀אַךגעסן, װא֞ס ׀אַך אַ ׊ךות 
מען הא־ט אויס׊ושטיין, ווען מען לא־זט איב֌עךנעכטיקן אין שטוב֌ 
אַ ב֌אַשניטענעם ךענדל? דו מזט ׀֌טוך ועךן ׀ון אים. װא־׹ום 
היינט, מא־׹גן װעט מען זיכעך מאַכן אַ ךעויזיע". 

דעךויף הא־ט עך אי׹ געענט׀עךט: 

, דו ב֌יזט אַ׀֌ילו געךעכט, א֞ב֌עך מען קא־ן דא־ך נישט נעמען 
און אַךױסװאַך׀ן אים אויף דעך גאַס! איך װעל אים שוין מא־׹גן 
אויסזוכן ע׀֌עס אַ סטאַנ׊יעלע, און נא֞כדעם על איך מי׹ ׀֌אַ. 
װא֞ליע דעךלאַנגען א מסיךהלע, וואו מען ב֌אַדאַךף, און עס װעט 
שוין זיין חי=געלעב֌ט! מסת֌מא װעל איך אים שוין אײינקװאַךטיךן 
ב֌יי אַ יידל, און איך הא֞ב֌ מיך ליב א֞׀֌׊וךעכענען מיט אַזאַ מין 
נ׀ש"... 
| דעךהעךט דידא֞זיקע װועךטעך, הא֞ב֌ איך מיך שטאַךק דעך? 
שךא֞קן, װוייל איך הא֞ב֌ א֞נגעהױב֌ן איב֌עך׊וטךאַכטן, װא֞ס קיין 
שונא אין דעך װעלט װעט עס קײנמא֞ל נישט איינ׀אַלן, עךשטנס, 
הא֞ב֌ איך מיך געשךא֞קן, טא֞מעך ׀אַל איך אַךין אין דעך האַנט 
׀ון אַ מענטשן אַ ׀֌חדן, דא֞ס הײסט, שו אַן עךלעכן מאן, און 
א֞ט נעמט עך און װאַך׀ט מיך אַךיין אין ׀ייעך א֞דעך אין וֹאַי 
סעך. און ב֌אמת : ׀אַךװא֞ס זא־ל איינעך ׊וליב֌ מי׹ אומגליקלעך 
וועךן, און, ׊ווייטנס, הא֞ב֌ איך מיך סתֹ֌ם געשךא֞קן אַ גאַנ׊ע 
נאַכט הא֞ב֌ איך מיך געשױידעךט ׀ון שךעק און עךשט ׀אַךטא֞ג 
הא֞ב֌ איך אינגעשלא֞׀ן. און װען איך הא֞ב֌ זיך אױ׀֌געכאַ׀֌ט, 
הא֞ב֌ איך מיך שוין געזען ב֌יי מיין ב֌אַלעב֌א֞ס אין קעשענע. 

דא־׹ט זיינען ב֌עת:מעשה געלעגן נא־ך עטלעכע מטבעות,, 
איך הא־ב אַ׀ילן געװא֞לט ׀אַך׀יךן מיט זי אַ שטיקל שמועט 


= 4 


דעך ךענדל 


זיינען זי א֞ב֌עך געווען שטום, װי מ׀֌יל-קינדעך, ווייל זיי זיינען 
נא־ך נישט געווען ׀אַךטיק, דעם הא־ט גע׀עלט אַ ךאַנד, יענעם 
די ׀֌א֞ליטוך, דעך דךיטעך הא־ט נא־ך נישט געהאַט קיין דאַטע... 

ב֌ין איך מי׹ געלעגן שטיל און געװאַךט אויף מיין גו׹ל. 
דא־ך הא֞ב֌ איך מיך אומזיסט געשךא֞קן. וייל א֞נשטא֞ט שו גין 
מיט מי׹ אין דעך יידן-גאַס, וי מיין ב֌אַלעב֌א֞ס הא־ט געוא֞גט 
זיין ווייב֌ נא־כן ׀ךישטיק, ואו עך הא־ט געװא֞לט קוי׀ן אַ זומעך: 
ב֌נד, איו עך גא־׹ געגאַנגען עךגעץ אַנדעךש. עס וייגען געווען 
׀אַךשײידענע סב֌ות דעך׊ו. עךשטנס, איז שוועך אַךיב֌עך׊וטךא֞גן 
איב֌עך אַ האַגעך גא֞ס א דאַלאַך, אַ ךוב֌ל, א֞דעך אַ ךענדל, ווייל 
ב֌יז מען גייט אַךיב֌עך איין האַלב֌ע גאַס, ב֌לייב֌ט שוין אַ העל׀ט 
דעך׀ון, מען ב֌אַגעגנט זיך, אַ שטייגעך, מיט אַ ב֌אַקאַנטן, מאַכט 
מען מיט אים אַ שנאַ׀֌ט א֞דעך מען מוו געב֌ן אַ גדבה, א֞דעך 
עס מאַכט זיך שו קוי׀ן ע׀֌עס אַ משיאה -- היינט װי קוי׀ט מען 
נישט! ׊װייטנס, איז שװעך אַךיב֌עך׊וטךא֞גן איב֌עך דעך גאַס 
׀ון אַ שטא֞ט דעמזעלבן געדאַנק, מיט וועלכן מען גייט אַךוֹיס ׀ון 
שטוב, ווייל עך מוז זיך ענדעךן ב֌֌יי יעדן ט׹יט און שךיט. מען 
ב֌אַנעגנט זיך מיט ׀אַךשײידענע ענינים, װא֞ס דעךמאַנען ׀אַךגע, 
סענע זאַכן און ׀אַךיא֞גן אינגאַנ׊ן דעם עךשטן געדאַנק. דךיטנס, 
איז סת֌ם שוועך אַךױס׊וגײן ׀ון שטוב֌ מיט אַ ב֌אַשטימטעך כ֌נה 
עךגעץ שו גיין אין תֵ֌יכֹ֌ף ומיד טאַקע גיין אֲת֎יןְ א־ן אַן א֞׀֌האַלט. 
׀אַךװא֞ס! אַלץ די אייגענע מעשה: מען טךע׀ט א־ן ב֌אַקאַנטע, 
מען ב֌אַגעגנט זיך מיט מענטשן, װא֞ס ׀אַךשלע׀֌ן גא־׹ אַנדעךש. 
וואו אין ב֌ויב֌עךיק. 

אין מיין ב֌אַלעב֌א֞ס הא֞ב֌ן זיך אישט די אַלע ד׹י זא־כן 
׀אַךײיניקט, דא֞ס הייסט, עך הא־ט געװא֞לט גיין אין דעך יידן-גא־ט 
און עך הא־ט געהאַט געלט ×€×™×™ זיך און הא־ט ב֌אַךעכנט שו קוי׀ן א 
זומעך-ב֌נד... דא֞ס איז געװען אַ ׊ױַגךיסע לאַסט ׀אַך אוא 
לייכטן מענטשן, און ׀֌אַלד װי עך איו אַךוס ׀ון שטוב֌, הװא־ט 
איט שוין א֞נג׊טךא֞׀ן א הב׹ה:מאַן אין מען איז אַךײן וין א 
שיינק מאַכן אַ שנע׀֌טל, נא֞כדעם הא־ט יענעך אים אַװעקגעשלע׀֌ט 


זי 


א. בֿל, דיק. 


שו זיינעם אַ ב֌אַקאַנטן, און ווען עך הא־ט אים גייענדיק געזא֞גט, 
אַז עך הא־ט זיך שו קוי׀ן אַ זומעך-מאַנטל, דא֞ס הייסט, אַז עך 
װא֞ט ב֌יי זיך געלט, הא־ט אים יענעך א֞נגעךעדט שו נאַ׀֌ן 
דעךווייל אַ קעךטל, 

געךעדט און געטא֞ן, מען הא־ט באַלד איינגעלאַדן נא־ך עטב 
לעכע מענטשן, און עס הא־ט נישט לאַנג געדויעךט, װי עס הא־ט 
שוין געשמילט אַ מנין מענטשן. אין קא־׹טן מאַכט עס נישט אויס. 
עס שעמט זיך נישט שו ש׀֌ילן מיט גךויס און קליין. מען הא־ט 
אַךױסגעטךיב֌ן דעם טא־ג ׀ון שטוב֌, דא֞ס הייסט, מען הא־ט ׊ונעמאַכט 
די ׀ענסטעך, א֞נגע׊ונדן ליכט און עס איז אַװעק אַ ךעכט ש׀֌יל. 
און דעמא֞לט הא־ט מיך מיין ב֌אַלעב֌א֞ס אַךױסגענומען ׀ון דעך 
קעשענע ׊וזאַמען מיט אַן אַסיגנאַ׊יע, װא֞ס איז אויך מסת֌מא גע* 
מאַכט געװא֞ךן אוי׀ן היימישן שטייגעך. 

עס הא־ט זיך א֞נגעהױב֌ן אַ ש׀֌יל אויף טוט און אויף לעב֌ן. 
מיין ב֌אַלעב֌א֞ס הא־ט מיך געשטעלט אוי׀ן עךשטן ׀ייעך און עס 
הא־ט אים געגליקט, וייל עך הא־ט מיך ׀אַךש׀֌ילט נא֞ך אױף א 
וויילע. ב֌אַלך הא־ב איך מיך אומגעקעךט װיױעך שו אים. דעך" 
נא־ך ב֌ין איך וייטעך אַךױס ׀ון זיין האַנט. קוךץ געךעדט, 
יעקעלע דעך גא־לד:שלענעך הא־ט נישט געהאַט אַזי׀יל װײב֌עך, 
זינט עך הא־ט געלעב֌ט, ווי׀יל אַלעב֌אַטעם איך הא֞ב֌ געהאַט אין 
דעך קא֞ךטנשלאַכט, וֹא֞ס הא־ט געדױעךט גאַנ׊ע ׀עך׊ן שעה 
איך הא֞ב֌ מיך ב֌אַטײליקט אין דעךדא֞זיקעך שלאַכט מעך וי אַלע 
אַנדעךע מט׊עות, װא֞ס זיינען דא־׹ט געווען, און דא־ט נא֞ך דעך+ 
׀אַך, װא֞ס איך ב֌ין געווען לייכטעך און ׀לינקעך ׀אַך זיי. און 
עך ךעדט, אַז מען הא־ט געװא֞לט אויסטוישן אַ מטב֌ע, ב֌ין איך 
באַלד געװען די עךשטע כ֌׀֌ךה. בי דעך שיאונג ׀ון אַ ׀יגוך 
הא־ט מען מיך אַךויסגעשטעלט. | | 

איך הא֞ב֌ מיך, אַלזא, ב֌אַטײליקט סיי אין דעך געלט-שלאַכט 
און סיי אין דעך שייט:שלאַכט (וייל ב֌יי קא־׹טן ש׀֌ילן װעךן 
ביידע געשעדיקט, סיי דא֞ס געלט און סיי די ׊ייס). איך ב֌ין גע* 
ווען ׀ול אין אַלע ווינקעלעך. איך הא֞ב֌ א֞נגעגךי׀ן אַלע מינשן= 


- 6 -- 


דעך ךענדל 


| ׀֌אַטאַײעס, און ׀ון זיי גע׀לויגן שום קא־׹טן-מאַךשאַלעק, דא־ט 
הייסט שו דעם ׀֌אַנקיך, ווייל דא־׹ט איז געווען מיין הוי׀ט-קװאַךטיך, 
אַ מא־ל ׊ען ב֌ין איך גע׀אַנגען געװא֞ךן און אַ מא־ל ׊ען, ווידעך, 
ב֌ין איך ב֌אַ׀֌ךײיט געװא֞ךן איך הא֞ב֌ שוין געמיינט, אַז איך ׀֎֌ין 
ווידעך מות֌ך געװא֞ךן לבא בקהל, וי אין מייגע יונגע יא־׹ן און אויף 
מי׹ הא־ט זיך א֞נגע׊ויגן גא־׹ אַן אַנדעך הױט. דעך סוף דעך׀ון 
איז א֞ב֌עך געווען, אַז איך הא֞ב֌ מיך א֞׀֌נעשטעלט ׀֌יי דעם האן- 
קי׹ ׊ואַמען מיט דעך אַסיגנאַ׊יע ׀ון מיין ׀ךיעךדיקן בְאַלע: 
ב֌א֞ס און ׊וזאמען א׀ילו מיט מיין ׀ךיעךדיקעך וואוינונג, װא־׹ום 
מיין ב֌אַלעב֌א֞ט הא־ט ׀אַךש׀ילט אויך זיינע לע׊טע קליידעך מיט 
דעך קעשענע, וואו איך ב֌ין ע׀טעך געלעגן. 
| עך איז, געב֌עך, אַװעק האַלף נאַקעט. װי ס'איז אים געגאו* 

נען דא־׹ט מיט זיין װײף, ייס איך נישט. כוױיס נא֞ך, 
אי מיט מי׹ אי עס ׊וגענאַנגען. דעם אמת געזא֞גט, הא־ט מיך 
שטאַךק גע׀ךייט, װא֞ס איך ב֌ין אַמא֞ל ׀֌טוך געװא֞ךן ׀ון אים, 

א֞ב֌עך דעך נייעך העך איז, ׊וֹם ׀֌אַדױעךן, אויך גישט גע= 
ווען קיין לייט, און 2'הא֞ב֌ זייעך גוט ׀אַךשטאַנען, אז איך על 
ב֌יי דעמדא֞זיקן ׀֌אַךשױן קיין טון זאַלץ נישט אוי׀עסן. און אַזוי 
הא־ט זיך טאַקע אױסגעלא֞זן אין דעם אייגענעם אהגש הא־ט עך 
מיך איינגע׀֌אַקט אין בייטל מיט נא־ך טױיונט אַנדעךע מטב֌עות. 
עך הא־ט שוין געװאַלטן דעם שטעקן אין האַנט און ׀ון דעך 
גאַנ׊עך געזעלשאַ׀ט איז געבליבן נא֞ך איינעך, װא֞ס הא־ט זיך 
שוין אויך געקליבן אַװעק׊וניין. הא־ט זיך דעך איינעך ג׹א־ד 
געדאַך׀ט דעךמא֞נען, אַז עס קומט אים ׀ון ב֌אַנקיך א ׀א֞ך דא־: 
לאַך, הא־ט עך גע׀עטן דעם חוב, און יענעך הא֞טגעזא֞גט: 

,גי מי׹ אַ דא֞לאַך מיט אַ גילדן ךעשט, װעל איך דיף 
= געב֌ן אַ ךענדל". 
| יענעך הא־ט דעךלאַנגט א דא֞לאַך מיט א גילדן, און דעך 
ב֌אַנקיך הא־ט אךוי׀גענומען דא֞ס ׀ייטל מיט די הונדעךטעך 
ךענדלעך און דא֞לאַך, הא־ט דא־׹ט לאַנג געחכט און געקוקט. 
×€×™×– עך הא־ט מיך באַקומען און װא֞ט מיך איב֌עךגענעבן שו אים. 


קיית 
2 


אס 


א. מ. דיק. 


דעךביי א֞ב֌עך הא־ט עך זיך אַזױ הויך ׊עלאַכט, אַז עס קלינגט 
מי׹ נא־ך אישט אין די אויעךן, 

איך קא־ן די׹ גא֞ךנישט אזוי ווייט דעך׊יילן, מיין שייעךע 
לעזעךין, ווי׀יל עס הא־ט מיך געקךיינקט. עס איז מי׹ דא֞ס, 
ב֌לוט ׀ון די ׀יס אין ׀֌נים אַךײינגעקומען. דו װא֞לסט נא֞ך ועג, 
מיט װא֞ס ׀אַך אַ ׀ךייד עך איז ׀ון מי׹ לוין געװא֞ךן. 

אין מיין גייעך די׹ה הא֞ב֌ איך מיך געשעמט װי אַ גנבן 
נא־ך אַ נס, װא֞ס ב֌יי אים דא־׹ט, אין דעך קעשענע, איז געװען 
׀֌וסט און לעך און ס'איז נישט געווען ׀אַך וועמען זיך שו שעמען, 
דא־׹ט איז געווען אַזױ ׀֌וסט, װי אין א מדב֌ך. עס הא־ט מיך א׀ֿילו 
געגךוילט דא־׹ט ׊ונעכטיקן! איך װא־לט דא־׹ט זיכעך ניזק גע: 
װא־׹ן, וען עס װא־לט נישט אַךיב֌עךהײנגען אַ קייטעלע ׀ון אַ 
זייגעך מיט אַ שליסעלע, װא֞ס אין אים הא־ט געשטעקט אַ קליין 
מזוזהלע (היינט אין עס אין מא֞דע, עלעגאַנטן ט׹א־גן שליסעלעף 
מיט מזוזהלעך, װא֞ס זיינען געמאַכט ׀ון אַ גךויטעך ׀אַטא֞גךאַ׀יע. 
זי זיינען זייעך קליין און שיין. זי ט׹א־גן עס ב֌יי די קעשע: 
נעס, כֹ֌די די שדים זא־לן זיך דא־׹ט נישט ׀ךוכ׀֌עךן און מעךן, 
ווייל דא־׹ט איז, װי געזא֞גט, אַ גךויסעך מדב֌ך), אַהיים איז גע: 
קומען מיין נייעך ב֌אַלעב֌א֞ס האַלב שיכ֌וךלעך און האַלב ׀אַך. 
שלא֞׀֌ן, און דא־ך הא־ט עך זיך נא־ך א֞נגעטא֞ן א כ֌וח און װא֞ט 
זיך גוט ׊עזידלט און ׊עקךיגט מיטן ווייב֌. נא֞כדעם הא־ט עך זיך 
געלייגט שלא֞׀ן און עךשט אויף מא־׹גן אינדעך׀ךי וא֞ב֌ן מי" 
זיך ב֌יידע דעךקא֞נט. דעמא֞לט הא־ט עך זיך אַךומגעוען, אַז עך 
הא־ט זיך מיט מי׹ א֞׀֌גענאַךט, װייל אין ב֌ין קוים װעךט געווען 
די ךעשט, װא֞ס עך הא־ט ׀֌אַך מי׹ אױיסגע׊א֞לט, און איך, ווידעך, 
הא֞ב֌ ‏ מיך אַךומגעזען, אַז איך הא־ב דא־ געמאַכט אַ ש׹הדיקן 
טויש, 

איך הא֞ב֌ ב֌אַלד איינגעזען, אַז איך הא֞ב֌ דא־ שו טא־ן מיט 
א קב֌׊ן א ׀א֞דךאַטשיקל. עס זיינען געקומען שו אים דךקב֌נע 
מענטשעלען, װא֞ס הא֞ב֌ן מיט אים לאַנג אינגעטענהט מעוח 
א֞׀֌טךעט?געלט שו ׊ען, שו ׊װעלעף דא֞לאַך אויף אַ. הלק. עס 


א א־ך יי 


דעך ךענדל 


איז געוו׊ךן קלא־׹, אַז דא֞ס זיינע? אַזױנע מענטשלעך, װא֞ס קא֞נען 
נישט מי׹ן קיין גךויכע גע׊שע׀֌טן | 

עס ׀אַךשטײט זיך, אַז עך איז געװען א֞ךעם װי טיטוס, 
און הא־ט אַלץ געאַךבעט מיטן מוח, וי אַזױ ׀֌טוך שו װעךן ׀ו 
מי׹. אין גא֞ס הא־ט עך מיך מו׹א געהאַט שו לא־ון, יל עך הא־ט 
געוואוסט, אַז איך ×°×¢? ווייט נישט גיין און װעל אי֮ם דעך׊ו גאַנץ 
גיק אַךײנטךא֞גן. אויטעךדעם, נעמט מען אַלץ אויף בא־׹ג און 
וי לאַנג הא־ט עך סך:הכל גא־׹ א֞נגעזע׊ט? היינט נעם און ויז 
זיך אין גאַס מיט ךענדלעך, לייטן אוי׀׊וךייסן די אױגן! דא֞ס 
טויג דא־ך גא֞ךנישט. | 

און א֞ט, װי עך שטייט אַזױ ׀אַךטךאַכט, מיט ׊וגעמאַכטע 
אויגן און קלעךט אַלץ, װא֞סעך לא־ךְ זא־ל עך ׀ךיעך ׀אַךשטא֞׀֌ן 
מיט מי׹ און װא֞סעך ב֌על:חוב זא־ל עך ׀ךיעך ׊ומאַכן מיט מי׹ 
דעם ׀֌יסק, איז ׀֌לו׊לונג אַךײנגע׀אַלן שו אים אין שטו׀ ע׀֌עס 
אַן אךימע יידענע מיט אַ קלא־ג און מיט אַ יא֞מעך, 

,סטייטש, -- הא־ט זי געשךיען, -- מיינע ׀יס זיינען מיף 
שוין געשװא֞לן געװא֞ךן, לוי׀נדיק שו אייך. -- אַלע טא־ג-- היינט, 
מא־׹גן, מא־׹גן, היינט. מי׹ הא֞ב֌ן קיין ב֌ךױט נישט אין שטו׀֌! 
מין מאַן הא־ט שוין קיין כ֌וה נישט שו שךייען מיט אייעך 
יא֞מעלען, װייל עך הא־ט שוין ׀ון ד׹יי טעג נישט געגעסן". 

,ווי׀יל קומט עס אייך ?* -- הא־ט עך זי גע׀ךעגט. 

,ווי׀יל קומט! - הא־ט זי געװישט די נאַסע נא־ז און 
געשךיען. -- דאַכט:זיך מי׹, אי׹ הא־ט באַדונגען ׊ען דא֞לאַך 
אַ זן און אי׹ הא־ט נא־ך דעךװייל קיין איין גךא֞שן נישט 
געגעבן", 

,נו, יידענע, העךט:אויף ׊ שךייען, מאַכט גישט קיין 
ליא־׹ם, -- הא־ט עך זיך א֞נגעךו׀ן שו אי׹, -- הייסט אייעך מאַן, 
עך זא־ל ב֌עסעך ועךן אַ ׀֌א֞דךאַטשיק, איידעך שו זיין אַ מלמד, 
נאַט אייך אַ ךענדל און גייט אייך געזונטעךהייט. 

און עך הא־ט אַךײינגעשטעקט די האַנט אין ×§ 


ועשענע און 
הא־ט מיך א֞׀֌געגע׀ן שו אי׹, 


א 


א מ. דיק, 


| מיך הא־ט נא־ך קיין שום מענטשלעכע האַנט אַזױ ׀ךיינטלעך 
נישט געקוועטשט, וי די דאַךע האַנט ׀ון דעךדא֞זיקעך א֞ךעמעך 
׀ךוי, און עס הא־ט מיך ממש גע׀ךייט, װא֞ס איך ב֌ין לסוף אַךײני 
גע׀אַלן שו אי׹. עךשטנס, הא֞ב֌ איך איינגעזען, אַז איך ב֌ין דעך 
עךשטעך ךענדל, װא֞ט זי הא־ט געהאַלטן אין אי׹ האַנט. װעט די 
זיך באַלד נישט כא׀֌ן, אַז איך בין, נישט ׀֌אַך אייך געדאַכט,. 
ב֌אַשניטן. ׊ווייטנס, װעט זי דא־ך ׀א֞ךט ק׹יגן ׀אַך מי׹ אַ ׀֌א֞ך 
דא֞לעך, | 

אַהיים הא־ט זי מיך געב֌ךאַכט מיט אַזאַ ‏ ׀ךייד און מיט 
אַואַ שמחה, אַו קיין שׁום ג׹ אין דעך װעלט װעט עס געװיס 
נישט זוכה זיין שו הא֞ב֌ן ׀ון מיליא֞נען. 

די שמחה הא־ט זיך נא־ך ב֌אַנײט, װען דעך מאַן איז גע 
קומען ׀ון חד׹. עך הא־ט א֞נגעטא֞ן די ב֌ךילן און דא֞ס ווייב֌ הא־ט 
מיך אויסגעװויקלט ׀ון די ׊ען ׀֌אַ׀֌יךעלעך, אין װעלכע זי הא־ט 
מיך איינגעװויקלט, און עך הא־ט מיך מיט זיין ב֌לאַס ׀֌נים ב֌אַי 
טךאַכט ׀ון אַלע זייטן. | 

דאַכט זיך, לאה, הא־ט עך זיך א֞נגעךו׀ען שו אי׹, - אַו 
דא֞ס ךענדל איז ע׀֌עס קלענעך ׀ון אַלע יענע זעקט ךענדלעך, װא֞ט 
מי׹ הא֞ב֌ן אַמא֞ל געהאַט. געדיינקסט! אמת, ס'איז שון אַ שייט 
מיט יא־׹ן אַװעק, זינט מי׹ הא֞ב֌ן זי אונזעך ׀עךען, עליה השלום, 
אַװעקגעגעב֌ן אין נ׹ן, און וי איך געדיינק אישט, זיינען יענע 
געווען װי די קעלב֌עך, און דעך איז ע׀֌עס גא־׹ אַ קלייניטשקע"". 

זא־גט דא֞ס װייב֌: 

,אוי,. מיין מאַן, װא֞ס ךעדסטו אַזױנע גאַךישקײיטן, הלואי 
װא־לטן מי׹ געהאַט כא֞טש אַן אַכטל ךענדלעך אַזױינע, װא־לט 
אונזעך ׊יךעלע באַלד' אַ כ֌לה געװא֞ךן. און װוידעך, װא֞ס ׀אַך? 
גלייכסטו די ךענדלעך ׀ון יענע יא־׹ן מיט די ךענדלעך ׀ון די 
היינטיקע יא־׹ן, די ׀אַך׊ייטיקע מענטשן זיינען אויך גא־׹ אַנדעךע 
געווען. געדיינקסטו די מעשה ׀ון קא֞װמס ׀֌אַנטא֞מל, װא֞ס איז 
אײנגעב֌ונדן מיט דעך תחינה ׀ון ךאש:חודש ב֌ענטשן ! געלױב֌ט 
און געב֌ענטשט איז זיין ליב֌עך נא֞מען, װא֞ס איך הא֞ב֌ אים 


= 10 -- 


דעך ךענדל 
אט נסגע׀אעססתס ׀א׀סאהס?ססװסװךךוךוךן 


אַךױסב֌אַלומען ׀ון זײינע הענט. הלואי װא־לט עך אונז דא֞ס 
איב֌עךיקע שנך:למוד ב֌אַ׊א֞לט מיט אַזעלכע ךענדלעך. איך װא־לט 
מי גךויס שמחה ׀אַךלא֞ךן אין זי כא֞טש שו שוויי גילדן,. וײיל 
אַנדעךש ועט עך גא֞ךנישט אײינ׊א֞לן דא֞ס ךב֌י:געלט". 


מיין טייעךע לעזעךין, איך מוז די׹ זא־גן דעם אמת, 
אַז דידא֞זיקע וועךטעך, וי : מלמד, שכך:למוד, נדן און דא֞סגלײכן 
הא֞ב֌ איך גאַנץ װײניק ׀אַךשטאַנען, װײל חוֹץ דעם ב֌אַשנײדן 
הא֞ב֌ איך נא־ך ׀ון יידישקייט גא֞ךנישט געוואוסט. דא־ך הא֞ב֌ איך 
׀֌אַךשטאַנען, אַז מיין נייעך אייגנטימעך איז אַן עךלעכעך קב֌׊ן 

אַ גאַנ׊ע נאַכט הא־ט מען זיך מיט מי׹ געש׀֌ילט און גע* 


׀ךייט און מען הא־ט זיך אַלך מישב געװען, וי אַװי מען זא־ל 
מיך אױסגעב֌ן,. דעךדא֞זיקעך ישוב:חדעת הא־ט זיי ׊וגענומען 
מעך שייט, װי דעך ישוב:הדעת, װא֞ס זיי הא֞ב֌ן געהאַט ב֌יי זייעך 
אויסגעבן אַ טא֞כטעך און זיי הא֞ב֌ן טאַקי מעך און ב֌עסעך אויס: 
גע׀יךט מיט מי׹, װי מיט אי׹, וייל זי הא־ט זיך אומגעקעךט 
ב֌אַלד שו׹יק און איך -- שוין קיינמא־ל נישט... 

איך ב֎֌ין ב֌יי זיי געװען זײיעך אַן א֞נגעלײגטעך גאַסט, 
א֞ב֌עך אויף מא־׹גן הא־ט מיך די א֞ךעמע לאה אַװעקגעטךא֞גן שו 
אַ ב֌אַקאַגטן חל׀ן, זי הא־ט אים מיך ׀א֞ךגעשטעלט און הא־ט אים 
געב֌עטן, עך זא־ל מיך אויסטוישן אויף קליינגעלט. קוים א֞ב֌עך 
הא־ט מיך דעך חל׀ן דעךזען, הא־ט עך געמאַכט אַ זײעךע מינע, 
אַז עס איז מי׹ ׀ינסטעך געװא֞ךן אין די אויגן. און די א֞ךעמע 
לאה איז, געב֌עך, גע׀ליב֌ן שטיין װי אַ ׀אַךמש׀֌טע, 


דעך חל׀ן הא־ט א֞ב֌עך קיין איין װא֞ךט נישט געךעדט און 
הא־ט מיך אַךױ׀֌געװא֞ך׀ן אויף א װא־ג:שא֞ל. איך בין געווען גוט 
א֞׀֌גע׊עךט. דא֞ס געװויכט איז אַךא֞׀֌ אונטן און איך ב֌ין אױב֌ן 
אַךױף, און אַזױ וי איך ב֌ין געװען ב֌יי זיך זייעך געהױיב֌ן, אַזױ 
איז, נעביך, די א֞ךימע לאה ב֌יי זיך געמאַלן און הא־ט אַלץ גע+ 
קוקט מיט איךע אױגן, װי דא֞ס געװיכט הא־ט מיך איבעךי 
געוואויגן, | 


== 11 


עװועך הא־ט עס אייך נעגעבן אזא קל שבללים ? - הא־ט עך 
זי לסוף אַ ׀ֿךעג געטא֞ן". 


,דא֞ס הא־ט מען מי׹, ב֌ךוך השם, אַךײנגעךוקט ךב֌יגעלט,.- 
הא֞ס זי געזא֞גט, - א׀ךים דעך ניעך נגיד הא־ט עס מי׹ גע= 
געב֌ן", 


;׀ון אים, ׀ון א׀ךים דעם נייעם נגיד און דעם אַלטן 
קא֞ךטנש׀֌ילעך, הא־ט אי׹ עס ב֌אַקומען ! ׀אַךשטיי איך שוין. עך 
אַלײן איז אויך אַ קל שב֌קלים און אַזעלכע ךענדלעך גוט עך אייך, 
מי׹ שיינט, אַז עך הא־ט גא־׹ קיינמא־ל קיין ב֌עסעךע נישט געהאַט. 
מען מוז דא־ך הא־בן אַ לב א֞נ׊וגעב֌ן אַזאַ ךענדל ׀אַך ד׹יי דא־י 
לאַך אַן א֞ךעמען מלמד ׀אַך שכך למוד. העךט, מיין ליב֌ע לאה 
ווען איך זא־ל אייך געב֌ן דא֞ס, װא֞ס דעךדא֞זיקעך ךענדל איד 
ב֌אמת װעךט, קענט אי׹ מעך װי ׊װעלף גילדן נישט ב֌אַקומען 
׀אַך אים, מאַך איך מיט אייך אַזאַ געשע׀ט: ׊װעלף גילדן 
. ק׹יגְט אי׹ שוין און נא־ך אַכט גילדן װעל איך אייך דעךליגן 
אין אַכט טעג אַךום. איינעך הא־ט ב֌יי מי׹ ב֌אַשטעלט, איך זא־ל 
+ אים ׀אַךשאַ׀ן שוויי טויזנט דוקאַטן, װא֞ס יעדעך הונדעךט ׀ון 
זי זא־ל װעגן אַ ׀ונט, װייל עך ב֌ךייכט זיי מעך אויף גא־לד, װײ 
אויף מינשן, איך הא֞ב֌ אַ׀ילו גאַנץ אַלטע דוקאַטן, װא֞ס מאַנכע 
גײען מעך װי הונדעךט אוי׀ן ׀ונט. אייעך ךענדל קא־ן אויך גיין 
׊װוישן זיי, ‏ איך װעל דעךמיט קיין שא֞דן נישט מאַכן נישט מי׹ 
און נישט יענעם, ווייל עך װעש מי׹ דא־ך בֹ֌לאו הכי נישט שא־לן 
מעך ׀֌אַך די עטלעכע שוועךעךע דוקאַטן", 


די א֞ךימע ׀ךוי איז געװען העכסט ׊ו׀ךידן, איז אַװעק 
מיט די ׊וועלף גילדן אַ היים און איך הא֞ב֌ מיך א֞׀֌געשטעלט בי 
דעם חל׀ן. עך הא־ט מיך אַךא֞׀֌גענומען ׀ון שא֞ל און הא־ט מיך 
אַךײנגעװא֞ך׀ן אין אַ קעסטעלע, װאו עס זינען געלעגן כ֌מהי . 
הו דעךטעך דוקאַטן, געזונטע און א֞׀֌גע׀ךעסענע. איך ב֌ין דא־׹ט 
גענעגן אַ גאַנ׊ע װא־ך און הא֞ב֌ דידא֞זיקע שייט ׀אַךב֌ךאַכט זײי= 
עך ׀ךיילעך, יעדעךעך ׀ון אונז הא־ט דעך׊יילט זיין לעבנס* 


= 12 -- 


דעך ךענדל 


נעשיכטע, ואו עך הא־ט אױסגעװאַנדעךט און אויסגעךייזט און 
װא֞ס עך הא־ט זיך א֞נגעזען און א֞נגעהעךט. 

נא֞ך איך װעל, נאַטיךלעך, נישט גיין איב֌עך׊ילן דא֞ס, 
װא֞ס איך הא֞ב֌ מיך א֞נגעהעךט. איך קא־ןְ נא֞ך איין זאַך זא־גן, אַז 
די דא֞ךטיקע דוקאַטן זיינען אַלע געווען האַלענדעך און דעךיב֌עך 
הא֞ב֌ן זיי מיך זייעך ׀ךיינטלעך אוי׀גענומען. עס הא־ט זײ 
גא֞ךנישט געאַךט, װא֞ס איך ב֮ין געיידישט און הא֞ב֌ן זיך מים 
מי׹ ב֌אַגאַנגען װי ב֌ךידעך. עס הא־ט זיי גא֞ךנישט אויסגעמאַכט, 
שי איך ליג אויב֌ן און זיי אונטן, שי זיי אונטן און איך אױג֌ן 
איך ב֌ין א֞ב֌עך אַלעמא֞ל געלעגן ׀ון אױב֌ן, ווייל מיין נייעך באַ= 
לעב֌א֞ס הא־ט מי׹ ת֌מיד געװא֞לט הא֞ב֌ן אין אויג, כ֌די ׀֌טוך שו 
וועךן ׀ון מי׹ ב֌יי דעך עךשטעך ב֌עסטעך געלעגנהייט. 

אין אַכט טעג אַךום זיינען מי׹ הונדעךטעךוויין איינגע: 
׀֌אַקט געװא֞ךן אין ׀֌אַ׀֌יךן און דאַן הא־ט מען מיך אַךײנגעזע׊ט 
׊װוישן שוויי געזונטע און דיקע קעךלען און זי הא֞ב֌ן מיך געײ 
טךייסט און ׊וגענעב֌ן מוט, 

,שךעק זיך נישט, - הא֞ב֌ן זי געזא֞גט, - מי׹ ועלן דיף 
דוךכ׀יךן דו׹ך אַלע סכ֌נות. טייל זיך נא֞ך נישט א֞׀֌ ׀ון אונז, 
וועסטו גלייך מיט אונז אַדוךכמאַשיךן די וועלט", 

און אַזױ איז אויך געווען. מען הא־ט אונז דא־׹ט הונדעךײ 
טעךווייז געוואויגן און ב֌אַלד ווידעך אײנגע׀֌אַקט אין ׹א־לן, און 
אַ דיקעך מאַן הא־ט אונזעךע ב֌ךידעך אַװעקגעשלע׀֌ט מיט זיך 
גאַנ׊ע שוויד טויזנט שטיק. | 

עך הא־ט אונז געב֌ךאַכט אַהים און ׀אַךשלא֞סן אין אַן 
אייזעךנעס קאַסטן, מיט ×€×™× ×£ ךינגען און ׊ען שלענעך, 

יא֞ךגלאַנג, זיינען מי׹ דא־׹ט געלעגן, און הא֞ב֌ן ׀אַך דעף 
שייט גישט געוואוסט, װא֞ס עס טוט זיך אויף דעך װײיסעך וועלט, 
מי׹ הא֞ב֌ן נישט געוואוסט, עך איז אונזעך ב֌אַלעבא֞ס. מי׹ הא֞בֹ֌ן 
ב֌לויז געוואוסט, אַז עך איז ׹ייך, און ווייטעך גא֞ךנישט. ׀ון 
לאַנגװײליקײיט זיינען מי׹ שיעוך נישט משוגע געװא֞ךן. טײילמא֞׀֌ 


- 124 = 


א׹ מ. דיק 


-׀לעגט אונז אויסווייזן, אַז אונזעך מינשנדו׹ איז שון לאַנג 
סקאַסיךט געװא֞ךן, און אַז גא־לד אַליין הא־ט שוין גא־׹ קיין װעךט 
נישט. איז דא־ך געווען אַמא֞ל אַ שייט, װי עס דעך׊יילן אונזעךע 
זקנים, אַז אַ שטיק ב֌ךויט הא־ט געהאַט מעך װעךט ׀אַך אַ שטיק 
גא־ל׹, | 

קוךץ געךעדט, מי׹ הא֞ב֌ן געלעב֌ט אין אַזאַ ׀ינסטעךניש 
:און שטילקייט, אַז מי׹ הא֞ב֌ן לחלוטין ׀אַךלא֞ךן דעם חשבון ׀ון 
דעך שייט. אַ סך ׀ון די אונזעךיקע הא֞ב֌ן געךעכנט, אַז מיף 
וישן שוין דא־ אַ יא־׹ ׊ען, אַ טייל, װידעך, הא֞ב֌ן געמיינט, 44 
מי׹ זישן נא֞כמעך. אַנדעךע הא֞ב֌ן געזא֞גט, אַז מי׹ זישן נישט 
מעך װי אַ יא־׹ זעקס. יעדעך הא־ט געב֌ךאַכט זיינע ךאיות און 
זיינע ב֌אַװײיזן, און דעך דוקאַטן:עולם הא־ט זיך שטאַךק געאַם? 
׀֌עךט איב֌עך דעם, אױסגעלא֞זן הא־ט זיך א֞ב֌עך אַזױ, אַן קיינעך 
הא־ט נ֎ישְט געטךא֞׀ן, ווייל אין ךעכטן מיטן קלעךן און ש׀֌אַךן 
זיך הא־ט מען ׀֌לו׊ים אוי׀געמאַכט דעם קאַסטן.. 

אי׹ קא֞נט זיך גא֞ךנישט ׀֌א֞ךשטעלן, װי אַזו דעך עוֹלם 
הא־ט זיך דעך׀ךייט. מי׹ הא֞ב֌ן געמיינט, אַו מי׹ װועךן שוין ׀֌טוך 
׀ון דעך ת֌׀יסה און װעלן װידעךאַמא֞ל אַךומש׀֌אַ׊יךן איב֌עך 
דעך ליכטיקעך װועלט, ליידעך א֞ב֌עך אין אונזעך ת׀יסה געע׀נט 
געװא֞ךן נישט דעךויף, שו ב֌אַ׀ךײיען אונז, נא֞ך אַךײינ׊זע׊ן נייע 
אַךעסטאַנטן, דעך דיקעך העך הא־ט אַךײינגעלײגט נא־ך ׊ען ׀֌עק: 
לעך דוקאַטן און הא־ט דעם קאַסטן װידעך ׊וגעהאַקט. דא־ך הא֞ב֌ן 
| מי׹ געהאַט גענוג שייט שן ב֌אַטךאַכטן דעם דיקן העך, | 

עך הא־ט זיך שטאַךק געעלטעךט ׀אַך דעך, שייט. דעמא֞לט, 
ב֌עת עך הא־ט אונז אַךײנגע׀֌אַקט אין ת֌׀יסה, הא־ט עך געהאַט אַ 
קליין ‏ שװאַךץ בעךדל און אַ׊ינד היינגט אים אַ גךויסע גךויע 
ב֌א֞ךד אויף דעך ב֌ךוסט. וי׀יל:זשע זישן מי׹ ׀א֞ךט! אודאי אַ 
יא־׹ ׊װאַנ׊יק ! 

ס'הא־ט זיך ווידעך א֞נגעהױיב֌ן אַ הייטעך וכ֌וח ׊װישן אונז, 
ווי׀יל שייט ב֌אַדאַךף אַװעקנעמען, אַז ׀ון א שװאַך׊עך ב֌א֞ךד זא־ל 
וועךן אַ גךויע ב֌א֞ךד. עס זיינען געװען ׀אַךשידענע מיינונגען. 


= 14 


דעך ךענדל 


עמעץ הא־ט זיך אַ׀֌ילו א֞נגעךו׀ן, אַז די ׀אַךװאַנדלונג ׀ון אַ שװאַך? 
׊עך בא־׹ד אין אַ ווייסעך, איז נא־ך גא֞ךנישט קיין ׹איה ׀ון שייט, 
עךשטנס, קען זיין, הא־ט דעך דיקעך מאַן שױן געהאַט אַ 
גךויע בא־׹ד שום עךשטן מא־ל, נא֞ך עך הא־ט זי א֞׀֌געשװאַך׊ט, 
ווייל היינטיקע שייטן ׀אַךב֌ט מען ב֌עךד, וי ווייט עס לא־זט זיך; 
׊ווייטנס, קען אַמא֞ל אַ שוועךע מינוט ׀אַךװאַנדלען ׀ון יונג אין 
אַלט. ב֌שעת איך ב֌ין געווען אין נא֞ךװעגיע, איז אַ יונגעך ׀ייגל: 
כאַ׀֌עך, װא֞ס הא־ט אַךױי׀געקלעטעךט אוֹיף אַ היכן ׀עלו, ‏ 
אוי׀׊ענעמען אין די נעטטן די טייעךע ׀עדעךן, ׀֌לו׊לונג אַךא֞׀֌ 
גע׀אַלן. אינמיטן ׀אַלן א֞ב֌עך הא־ט עך זיך ׀אַךטשע׀֌עט מיטן ב֌גד 
א־ן אַ דא־׹ן און אין געבליבן היינגען אין דעך לו׀טן. דעמא֞לט 
הא֞ב֌ן אים די אַנדעךע יעגעך משיל געווען דא֞ס לעב֌ן דו׹ך דעך 
הילף ׀ון אַ שטךיק מיט אַ קא֞ךב֌, 

׀ונם ׀עלן איז א֞ב֌עך אַךא֞׀֌ נישט קיין יונגעך ׀ייגלכאַ׀֌עך, 
װי עך איז עס געווען, בשעת עך איז אַךױף אוי׀ן ׀עלו, נא֞ך 
אַן אַלטעך מאַן, ווייל עך איז אין דעך קליינעך, א֞ב֌עך העכסט 
שךעקלעכעך מינוט ג׹וי געװא֞ךן. נו, קען געמא֞לט זיין אַז 
אונזעך דיקעך העך הא־ט א׀שך אויך איבעךגעלעגט א גךויסן ׀֌חד 
און איז מיטאַמא֞ל ג׹ו? געװא֞ךן, .. די ג׹ויקייט, אַלוא֞, קא־ן נישט 
דינען ׀אַך א ׹איה, אַז עס איז אַװעק אַ סך שייט, 

דעךהעךט א֞ב֌עך ׀ון װא֞ס מי׹ אַמ׀֌עךן זיך דא־, הא֞ב֌ן 
אונזעךע נייע חב׹ים זיך הויך ׊עלאַכט, 

|;װא֞ס טויגן אייך די וכ֌וחים, -- הא֞ב֌ן זיי געוא֞נט, - 
׀ךעגט אונז, װעלן מי׹ אייך גלייך קלא־׹ מאַכן, ואו אי׹ זייט 
אין דעך וועלט, מי׹ ב֌אַדאַך׀ן מיט אייך גא֞ךנישט שו ׹יידן, גיט 
נא֞ך אַ קוק אויף אונזעך דאַטע, װעט אי׹ ב֌אַלד װיסן, מי׹ 
זיינען עךשט היי:יא־׹ געמינ׊ט געװא֞ךן". 

דעך דוקאַטן=עולם הא־ט באַלד ב֌אַטאַ׀֌ט די ׊י׀עך ׀ון 
אזנזעךע נייע חב׹ים, עס איז געשטאַנען אַ יא־׹: 1780, ווי׀יל שייט 
זישן מי׹ שוין ? אַך, עס נעמט דו׹ך אַ שךעק! נישט ׊ען און 
נישט שוואנשיק, װי דעך עוֹלם הא־ט אוי׀געויון מיט גךויס 


= 15 -- 


א. מ.. דיק. 


ב֌קיאות, נא֞ך גאַנ׊ע 30 יא־׹ ! גאַנ׊ע 30 יא־׹! וייל אַךעסטיךט 
ויינען מי׹ געװא֞ךן אין יא־׹ 1750. די הא־׹ הא־בן זיך אונך 
אוי׀געהױיב֌ן ׀ון ׀אַךדךוס און שא־׹ן. דא֞ס איז אַ ב֌יסל אַ ׹שיח 
׀ונם דיקן העך שו האַלטן אונז אײינגעש׀֌אַךט אַזו׀יל יא־׹ן. 


ב֌יי אַ ׀ךייעך ב֌אַהאַנדלונג הא־בן מי׹ דא־ך געקא֞נט אַ סף 
נו׊לעך זיין ׀אַך אים און ׀אַך דעך װעלט. עס קא־ן א֞בֹ֌עך זיין, 
אַז עך הא־ט זיך געשךא֞קן שו װייון זיך מיט אונז אין דעף 
וועלט וי אַ ׀֌נויה, דא֞ס הייסט, װי אַ ׀ךוי, װא֞ס הא־ט קיינמא־ל 
נישט חתונה געהאַט, קא־ן זיך נישט וייון מיט אַ קינד, װא֞ס זי 
הא־ט געב֌ויךן מן השד. װעך וייסט װא֞ס דא־ אין} 

| = אין עטלעכע טעג אַךום, נא֞כדעם װי מען הא־ט אונז גֶע= 

ב֌ךאַכט די נייע אַךעסטאַנטן, הא֞ב֌ן מי׹ ׀֌לו׊לונג דעךהעךט אַ 
גךויס געךודעך מיט אַ געװיין און ב֌אֲלד ‏ דעךויף הא־ט זיך ‏ 
דעךהעךט אַ שע׀֌טשעךײי אין דעם ׊ימעך, ואו מי׹ זיינעך 
געזעסן. 

איינעך ׀ון די אונזעךיקע הא־ט געזא֞גט: 

,בךידעך, העךט, װא֞ס איך װעל אייך זא־גן, מי׹ איז שוין 
נישט דא֞ס עךשטע מא־ל שו זיין אַ ת֌׀וס. יא֞ךנלאַנג ב֌ין איך 
געזעסן ב֌יי ׀אַךשײידענע מענטשן אין דעך ועלט, און הא֞ב֌ שוין 
די ׀֌ךאַקטיק, אַז קוים ב֌ךעכט אויס אַזאַ געךודעך אין אַ שטוב֌, 
איז עס אַ סימן, אַז דעך ב֌אַלעב֌א֞ס הא־ט אויף אייב֌יק ׊וגעמאַכט 
די אויגן, . . ךב֌ותי, אי׹ זא־לט וויסן, אַז מי׹ װעלן לאַנג ניש. 
זישן. מי׹ װועלן אינגיכן ב֌אַ׀ךײט װעךן". 

און אַזױ איז עס טאַקע געװען. אונזעך ב֌אַלעב֌א֞ס איד 
געשטא֞ךב֌ן און דעך מת איז א֞׀֌געלעגן נאַנ׊ע ד׹יי טעג, װײל 
מען הא־ט נישט געקא֞נט דוךכקומען מיט די יוךשים וועגן קבו׹ה. 
געלט, מיט אַ נאַכט ׀ךיעך ׀א֞ך דעך קבו׹ה, הא֞ב֌ן ד׹יי יונגע+ 
לייט אוי׀נעע׀נט דעם קאַסטן. דא֞ס זיינען געװען די יוךשים! 
זי הא֞ב֌ן גע׊יילט נא֞ך יענע סומעס און ׀֌אַ׀֌יךן, װא֞ס זיינען 
דא־׹ט געלעגן נא־ך ׀ךיעך ׀אַך אונז. נא֞כדעם הא֞בֹ֌ן זי אס" 


=- 16 = 


דעך ךענדל 


געקלויב֌ן אַלע קךאַנקע מטב֌עות און קלים, ׊װאַמען ׀֌יי אַ ד׹י 
טויזנט דא֞לאַך אוֹן אַװעקגעגעב֌ן זיי אויף קבו׹ה:געלט, 

עס ׀אַךשטייט זיך, אַז איך ב֌ין געווען די עךשטע כ֌׀֌ךה. 
! אויף ׊עמא֞ךגנס אינדעך׀ךי הא־ט מען אונז אַװעקגעטךא֞גן שום 
גךויסן נב֌אי, און דא־׹טן הא־ט מען אונז בלויז גע׊יילט און נישט 
געוואויגן, מען הא־ט גענומען װי עס גייט, וייל מען הא־ט נישט 
עװא֞לט מעך איינךייסן מיט די יוךשים. זיי הא֞ב֌ן געהאַט אַן 
אַלטע מוטעך מיט אַ גךויסעך כ֌תוב֌ה, און אַז מען װא־לט שו 
שטאַךק א֞נגע׊ױיגן די סטךונע,, װא־לט זי זיך ׊עךיסן אין אַזאַ 
׀אַל װא־לטן די יוךשׂים זי אַװעקגעשיקט שטאַךבן שו זייעךע אַ 
שוועסטעך, עךגעץ אין א ׀אַךװאַך׀ֿן שטעטל, 

גיי דעם גךויסן גב֌אי הא־ב איך אֲ׀ילו אויסגעזען זייעך 
קליין, ווייל עך הא־ט מיך אַ ׀֌א֞ך מא־ל אַ וועג געטא֞ן אויף די 
׀ינגעך, עך הא־ט א֞ב֌עך מיט מי׹ נישט געמאַכט קיין סך מחוזקות, 
עך הא־ט מיך ב֌לויז איינגעװיקלט אין א ׀֌אַ׀֌יךל, שו דעךקא֞נען 
מיך שנעלעך און נישט מעך. 

איך ב֌ין ב֌יי אים אַזױ געלעגן אין ווינקל, װי א מתל אין 
מיינע ׀֌ךעס:ווייסע ת֌כךיכים, נא֞כמעך װי מיין געשטאַךבענעך 
באַלעב֌א֞ס, ווייל יענעך אין געלעגן ב֌לויז ד׹יי טעג און איך בין 
געלעגן ×€×™× ×£ טעג. אוי׀ן זעקסטן טא־ג הא־ט מען אונו אַלעמען 
טךאַנס׀֌א֞ךטיךט שו די גבאים ׀ון דעך שדקהיגדולה, נא֞ך איך 
מיט עטלעכע װאַזשנע קלים זייגען געלעגן אין אַ באַזונדעך 
א֞׀֌טײילונג ׀ונם ׀ייטל, , , ב֌יינאַכט איז אויך געקומען דעך ג׹וי 
סעך גב֌אי און מען הא־ט א֞נגעהױב֌ן שו שיקן ׀ין אונז ׀֌א֞ךװײן 
און איינשיקווייז אין די הייזעך ׀ון די גע׀אַלענע באַלעב֌אַטים 
אויף קמח:׀טח, הא֞ב֌ן מי׹ זיך א֞נגעהױב֌ן שו געזעגענען. 

מי׹ הא֞ב֌ן ׀אַךגא֞סן טייכן טךעךן. מען הא־ט אונן אַךײנ? 
געלייגט אין ב֌אַזונדעךע קאַנװעךטן שו איינעם, שו שויי, שו 
׀יך און שוו זעקס אוֹן מען הא־ט אונן ׀ֿאַנאַנדעךגעטךא֞גן 
אין ׀אַךשײדענע הייזעך, וואו מי׹ זייגען אוי׀גענומען געװא֞ךן 
שיט דעך גךעסטעך השיבות און כ֌בוד. אַב֌עך איף מי׹, װא֞ס 


= 17 += 


;א 2 דיק 


2 


ׂ֌ | 
איך ב֌ין געווען דעך איינ׊יקעך ב֌יי מיין גע׀אַלענעם ב֌אַלעב֌א֞ס, 
הא־ט מען זייעך ק׹ום אַ קוק געטא֞ן, הגם איך הא֞ב֌ אויך געטא֞ך 
דא֞ס אייגענע : איך הא֞ב֌ אויך אַ ק׹ום געטא֞ן, וייל איך הא֞ב֌ 
דעךקא֞נט דעם ב֌אַלעא֞ס און איך הא֞ב֌ מיך דעךמא֞נט, אַז איך 
הא֞ב֌ אַמא֞ל ב֌יי אים איב֌עךגענעכטיקט אַ נאַכט.. . 

דא֞ס איז געווען דעך אייגענעך א׀ךים דעך ׀֌א֞דךאַטשיק, 
װא֞ס הא־ט מיך אַװעקגעגעב֌ן שו זיין מלמד ׀֌אַך שכך:למוד און 
הא־ט מיך דאַן אַךײנגעךענכט ׀אַך ד׹יי דא֞לאַך מיט ׊ַװיי 
גילדן, דא֞ס הייסט ׀אַך אַ ׀ולעך מטב֌ע, עך איז נא־ך דעמא֞לט 
געווען אַ יונגעךמאַן, קוים דךייסיק יא־׹ אַלט און דעך׊ו נא־ך 
א־ן אַ חתימת:זקן, ווייל עך איז געווען אַ גלוח. היינט א֞ב֌עך אי 
עך שוין געװען אַן אַלטעך מאַן מיט אַ גךױיעך בא־׹ד און 
אַךומגעךיסן און אַךומגעשליסן, דעך׊ו אַ קב֌׊ן שב֌קב֌׊ן! די 
גב֌אים הא֞ב֌ן געוואוסט, אַז עך איז נישט גא־׹ עךלעך און הא֞ב֌ן 
דעךיב֌עך מיך געשיקט שו אים. / 

עך הא־ט זיך אַזױי געענדעךט, אַז אַן אַנדעךעך װא־לט אים 
ב֌שום אוי׀ן נישט דעךקא֞נט, און איך װא־לט אים אויך נישט 
דעךקא֞נט, ווען איך װא־לט נישט דעךהעךט אין שטוב֌ די זעלב֌ע 
קללות און דיזעלב֌ע זידלעךייען און קךיגעךייען מיטן וייב֌, און 
דעם װיב֌ס ענט׀עך : 

א׀ךים קא֞ךטנש׀֌ילעך, שכ֌וך, קוךעווניק". 

איך הא֞ב֌ ב֌עת מעשה געטךאַכט: ,גוט אַזױ, גוט אַז, 
װאַךף אים אין ׀֌נים אַךײן די עךגסטע וועךטעך.." 

דעך אויסוואוךף הא־ט מיך א֞ב֌עך שוויי מא־ל געװא֞ך׀ן אויף 
דעך עךד, הא־ט געשא֞לטן די גב֌אים, װא֞ס זיי הא֞ב֌ן מיך געש֎יקט 
שו אים. עך הא־ט זײי געךו׀ן גנבים, ׹מאים, לאַ׀֌קע:נעמעך, 
׹ושחים, בייטלשניידעך, . , 

,שו מיין האַךץ זא־לן זי קומען, - הא־ט עך געשךיען, - 
איך ב֌ין אַ מא־ל געווען מעך לייט ׀אַך זיי, נישט ׀אַךדייען זא־לן 
זי די דא֞לאַךס, װא֞ס איך ׀לעג שו שא־לן אַלע יא־׹ ׀אַך ;את֌ת 
הךאתה" אין דעך גךויסעך שול, ׀ֹאַך ׀֌תיחת:א׹ון שו געילה. 


דעך ךענדל 


ב֌א֞קעם זא־ל זיי אַךױס מיין ס׀ך-תוךה, װא֞ס איך הא֞ב֌ דא־׹טן 
אַמא֞ל איינגעגעב֌ן אין דעם עךשטן יא־׹, װען איך הא֞ב֌ די 
׀ינ׀טויזנט דא֞לאַך א֞׀֌גענומען ׀֌אַך דעך ׀֌ךעטענזיע, װא֞ט איך 
הא֞ב֌ געהאַט ב֌יי קאַזנאַ. א֞ב֌עך נישקשה, איך ב֮ין נא־ך נישט 
אינגאַנ׊ן ׀אַךלא֞ךן, איך װעל נא־ך לעךנען מיט זיי בֹ֌לֶק, זי 
וועלן וויסן, אַז א׀ךים דעך נייעך נגיד לעב֌ט נא־ך", 

אַזױ גייט עס אין דעך וועלט, מיין טייעךע לעזעךין. דעך 
גךעסטעך הולטאי, דעך גךעסטעך אויסוואוךף ויל ב֌אַהאַנדלט 
וועךן ׀ון דעם אַנדעךן מיט כ֌בוד, ווען מען כאַ׀֌ט אַ גנב און מען 
גיט אים אַ ׀֌אַטש, שךייט עך, אַז מען טא֞ך אים נישט שלא֞גן, 
אַז מען זאל זיך מיט אים ב֌אַגײן ׀֌א֞ זאַקא֞נו, הייסט דען א֞ב֌עך 
דא֞ס געזעץ, מען זא־ל אוי׀בךעכן אַ ׀ךעמדע טי׹? 

שוויי מא־ל הא־ט עך מיך געװא֞ך׀ן אויף דעך עךד, שויי 
מא־ל א֞ב֌עך אוי׀געהויב֌ן און הא־ט נא־ך געזא֞גט : 

,נישט דעךלעבן זא־לן זיי, אַז איך זא־ל דעך׀ון מאַכן ׀֌סח. 
איך װעל אים ב֌עסעך ׀אַךש׀֌ילן אין קא־׹טן . . 

נא֞כדעם הא־ט עך מיך גענומען אין דעך האַנט אַךין און 
איז אַװעק מיט מי׹ אין אַן אומב֌אַקאַנטעך שטוב֌. איך הא֞ב֌ 
דא־׹טן גע׀ונען א ׀֌אַנדע קא֞ךטנש׀֌ילעך, יידן און קךיסטן. אַלע 
זיינען געווען ב֌לאַס און אוי׀געךענט און ׀אַךקומעךט, אייניקע 
׀ון זיי הא֞ב֌ן שוין געהאַט ךויטע נעזעך ׀ון ׊ו׀יל טךינקען, און 
הא֞ב֌ן אויסגעזען אינם ׹ויך ׀ון די ׊יגאַךן, װי די נאַכט:ךוחות. 
אַ גאַנ׊ע נאַכט הא־ט מען זיך געמוטשעט ב֌יי די קא־׹טן, 

אישט איז געווען ׀ךייטיק נא־ך האַלב֌ן טא־ג, קוים ב֌ין איך 
אַךײין מיט מיין ב֌אַלעב֌א֞ס אין שטוב֌, איז די געזעלשאַ׀ט גא־׹ 
אוי׀געלעבט געװא֞ךן, ‏ ווייל װי א֞ךעם א׀ךים איז נישט געווען, 
הא֞בֹן זיי אים געקא֞נט ׀אַך אַ גוטן קונד, און מען הא־ט זיך 
געזע׊: ׀ון דא֞סנײ ש׀֌ילן אין קא־׹טן װי עס געהעך שו זיין. 

מיין ב֌אַלעב֌א֞ס הא־ט מיך װוידעך אַךױסגעשטעלט אויף דעם 
עךשטן ׀ייעך און היינט איז אים ג׹א־ד געגאַנגען, עך הא־ט בי 
זיי א֞׀֌געדאַ׊עט אַ דא֞לאַך ד׹ייטיק און איינעך ׀ון זיי, װא֞ס? 


= יי - 


א. מ, דיק. 


איז געװען קוךץ אין געלט, הא־ט אים ׀אַךש׀֌ילט אויך אַ 
לא֞טעךײ:׊עטל, דא֞ס ש׀֌יל הא־ט זיך ׀אַך׊ױיגן איב֌עך ליכט: 
ב֌ענטשן, און אַךום ׊וועלף ב֌יינאַכט הא־ט מען זיך שוין א֞נגעהױב֌ן 
׀֌אַנאַנדעך׊וגיין. 

איך הא֞ב֌ זיך שוין גע׀ונען ב֌יי אַן אַנדעךן אין די הענט, 
א֞ב֌עך יענעך הא־ט נישט א֞׀֌געלא֞זט מיין ב֌אַלעב֌א֞ס, עך זא־ל אים 
ב֌אַ׊א֞לן ׀אַך מי׹ שוואנשיק גילדן און זא־ל מיך ׊ונעמען שו׹יק. 
-מיין ב֌אַלעב֌א֞ס הא־ט זיך נישט געלא֞זט לאַנג בעטן און הא־ט 
:מיך גענומען, 

געקומען אַ היים, הא־ט עך שוין גע׀ונען די ליכט אויס: 
געלא֞שן,. עס הא־ט מעך נישט געב֌ךענט װי אַ גאַכטליכט, הייל 
זיין װײיב֌ איז געווען אַ גךויסע חולנית, אַ ב֌תמות. הא־ט עך 
שטילעךהייט א֞׀֌געדאַװנט, קדוש געמאַכט, א֞׀֌געגעסן און הא־ט 
דעך ווייב֌ קיין מעשיות נישט דעך׊יילט. אויף מא־׹גן הא־ט מען 
:אים א֞נגעזא֞גט נישט מעך און נישט װייניקעך, אַז זיין ׊עטל 
הא־ט געוואונען שוויי טויזנט דא֞לאַך. נו, איז זיין ׀ךייד. געווען 
זייעך גךויס. נא־ך שב֌ת הא־ט עך עךשט א֞׀֌גענומען דא֞ס געלט: 
זעקס הונדעךט דוקאַטן אין גא־לד,. אישט איז מי׹ שוין נישט 
געווען אַזױ טךויעךיק ב֌יי אים אין שטוב֌. כ'הא֞ב֌ שוין געהאַט 
אַ ×€×™×™× ×¢ געזעלשאַ׀ט, ב֌׀ךט אַז ׊וישן זיי הא֞ב֌ן זיך גע׀ונען אַ 
׊ען שטיקלעך כ֌מעט מיין גלייכן, | | 

מי׹ הא֞ב֌ן געהאַלטן ב֌יי אים יום=טוב, און ב֌אַלד נא־ך ׀סח 
הא־ט עך אונז סא֞ךטיךט און הא־ט אונזעךע עלף קלים א֞דעך גע: 
מלטע חב׹ה:לייט א֞׀֌געלײגט ב֌אַװנדעך, 

;גענוג, -- הא־ט עך געזא֞גט, -- איך וויל שוין גא־ט נא־ב 
אַמא֞ל נישט ׀֌ךובן, איך ש׀֌יל שוין נישט מעך אין קא־׹טן. מיט 
די ׀ונ׀הונדעךט:ניינשיק גוטע דוקאַטן װעל איך גיין אויף טא֞ך: 
געס און די איב֌ךיקע עלף זא־לן ליגן, איך װעל זי מסת֌מא 
אינגיכן געב֌ךויכן, איך מיין, אַז מיין שטיק ש׹ה, די וייב֌, װעט 
שוין לאַנג נישט א֞נהאַלטן, זי װעט מסת֌מא אינגיכן אויסהױכן 
די נשמה, די גב֌אים װעל איך שא־לן מיט דעךזעלגעך מנב֌׊֞ה, 


דעך ךענדל 


מיט וועלכעך זיי הנכ֌ן מי גע׊א֞לט. איך װעל זיי אַװעקגעב֌ן די 
׊ען ךענדלעף קלים, און זייעך ךענדל, װא֞ס זיי הא֞ב֌ן מי׹ גע: 
שיקט, מוז גע׊יילט וועךן שום עךשטן". 

א֞ב֌עך אַ מענטש טךאַכט און גא־ט לאַכט; דעך ׀֌סוק זא־גט: 
,ךב֌ות מחשבות בלב איש וע׊ת ה' היא תקום', עס הײיסט, דעך 
מענטש, װא֞ס הא־ט אַ קךאַנקע ׀ךוי, הא־ט זיכעך טויזנטעך ךעיונות 
וועגן טוי זנטעךליי שידוכים און גא־ט מאַכט דוקא, אַז דא֞ס װייב֌ 
זא־ל גא־׹ וועךן געזונט און אוי׀שטיין, און אַזױ איז טאַקע גע? 
ווען, טא־ג אויף טא־ג הא־ט עך זיך געךיכט, אַז א֞ט:א֞ט װעט זי 
׊ומאַכן די אויגן, א֞ב֌עך זי װעךט גא־׹ בעסעך: זי װעךט גע 
זונט, עס איז ב֌כלל אַ נאַךישקײט שו ךעכענען אױיף אַ וייב֌ס 
קךאַנקהײט, אויף אי׹ טויט. דעךדא֞זיקעך שוטה הא־ט גא־׹ ׀אַך. 
געסן, אַז אַ יידענע הא־ט טױזנט נשמות, און לעב֌ט ביו דעך 
לע׊טעך מינוט, װא֞ס זי שטאַךט. אַ ש׀֌ךיכװא֞ךט זא־גט: ,ד׹י 
זאַכן מעג מען אַ יידענע גלױב֌ן, אַז זי זא־גט אמת. עךשטנס, 
ווען דעך מאַן ךו׀ט זי עסן און זי זא־גט, אַן זי הא־ט שוין גע* 
געסן, ווייל זי שטייט דא־ך טאַקע ב֌יים טע׀֌ל און ב֌יים שיסל; 
׊ווייטנס, ווען זי ךו׀ט אי׹ אייגן קינד ממז׹, מעג מען עס אויך 
גלייב֌ן, און, דךיטנס, װען זי זא־גט ב֌יי י׊יאת נשמה, אַז זי איז 
נישט געזונט א֞דעך זי הא־ט זיך געקלא֞גט אוֹן שטאַךב֌ט טאַקע 
ב֌אַלד דעךויף". 

קוךץ דעך׀ון, אַ גאַנץ זומעך איז זי אַלץ געװען ק׹וב 
למקח. אַמא֞ל הא־ט זי זיך ׀֌לו׊לונג ׀אַךב֌עסעךט, אַמא֞ל ׀לעגט 
זי זא־גן, אט זי שטאַךב֌ט, און אַמא֞ל, װידעך, הא־ט זי זיך אַזֹי 
גוט גע׀ילט, אַז זי הא־ט אַ׀֌ילו געשמועסט ׀ון מא֞דע:זאַכן. מען 
הא־ט א֞ב֌עך כ֌שום אוי׀ן נישט געקאַנט װיסן, שי זי װעט לעב֌ן 
די זי װעט שטאַךב֌ן. | 

אין דעם טא־ג, װא֞ס זי הא־ט געאַךב֌עט מיט די זייטן אן 
מיטן האַךץ, ׀לעגט עך שוין אויסגךייזלען די ׀֌יאות און דא֞ס 
היטל איז אים געזעסן אוי׀ן האַלב֌ן קא֞׀֌, און אין דעם טא־ג, ווען 
זי הא־ט אויסגעוויזן בעטעך, איז עך געגאַנגען, װי אַ ב֌אַגךא֞ב֌ע:. 


= 1 


א. מ. דיק, 


נעך, דעם קא֞׀֌ אַךא֞׀֌געלא֞זן, דא֞ס היטל איב֌עך די אויגן, דעך. 
דא֞זיקעך ׀֌ךא֞׊עס הא־ט זיך אַזױ גע׊יגן אַ גאַנץ זומעך, הגם 
עך הא־ט גוט ׀אַךדינט דעמדא֞זיקן זומעך, און א֞ט איז שוין דעך 
חודש אֹלול. מיין ב֌אַלעב֌א֞ס איז אַװעק אין דעך גךויסעך שול און 
הא־ט געדונגען אַ שיינע שטא֞ט. ךאש=השנה הא־ט עך געקוי׀ט אַ 
שאַך׀ע עליה, נישט ׀ון ׀ךומקייט און נישט ׀ון גאוה, נא֞ך 
׀֌שוט ׊וליב֌ דעם, עך זא־ל הא֞ב֌ן אַ געלעגנהייט אַךײנ׊וךוקן מיך 
װידעךאַמא֞ל אין די הענט ׀ון שדקה גדולה. 
| עךב יום:כ֌׀וך הא־ט עך מיך מיט נא־ך עטלעכע גלאַטע 
גילדנס איינגעוויקלט אין אַ ׀֌אַ׀֌יךל, אויף וועלכן עך הא־ט אוים: 
.געשךיב֌ן דידא֞זיקע װעךטעך : , קיין ב֌עסעךן ב֌יסן זא־לט אי׹ אין 
איעך גאַנ׊ן לעב֌ן נישט הא֞ב֌ן", און װא֞ט אונז אַזױ אַךי׀גע: 
לייגט שו מנחה אויף אַ טעלעך. 

די גב֌אים הא֞ב֌ן אונז ב֌אַלד אױסגעטא֞ן, איב֌עךגעלייענט 
די אוי׀שךי׀ט און הא֞ב֌ן מיך ת֌יכֹ֌ף דעךקא֞נט, עס איז געװא֞ךן 
אַ גאַנ׊עך טאַךאַךאַס, און די זאַך הא־ט זיי זײיעך ׀אַךדךא֞סן 
זי הא֞ב֌ן מיך געויזן יעדן איינעם ב֌אַזונדעך, און דעך: 
ב֌יי ‏ די אוי׀שךי׀ט. יעדעךעך הא־ט איב֌עך מי׹ געשא֞קלט 
מיטן קא֞׀֌, גע׊ויגן איב֌עך מי׹ מיט די לי׀֌ן, געקךימט דא֞ס גע= 
זיכט און זיך שטאַךקײשטאַךק געחדושט. איך ב֌ין אַזױ ׀אַךשעמע 
געװא֞ךן, אַז איך הא֞ב֌ מיך ׀אַךךויטלט ב֌יז איב֌עך די אועך 
א֞ט איז ׊וגעגאַנגען שום טעלעך אַ ךייכעך שניידעך, װא֞ס הא־ט 
ב֌אַ׊א֞לט גא־׹ דא֞ס געלט ׀אַך הו׊אות מיט הכנטות, נא֞כדעם הא־ט 
עך מיך ב֌אַטךאַכט מיט אַ האַסטיקן קוק, ב֌אַלד דעךויף אױיסגעלא֞זט 
אַ גךיילעכן ׀ששש און זיך א֞נגעךו׀ן: ,אַזאַ יונגאַטש איז וועךט 
מען זא־ל אים קנסנען", און איז אַװעקגעגאַנגען. 

קוךץ דעך׀ון, יעדעךעך הא־ט דא־׹ט געךעדט ועגן מי׹, 
װא֞ס דא֞ס האַךץ הא־ט אים געגלוסט און דעך׊ו נא־ך געש׀֌ײט 
מי׹ אין ׀֌נים אַךין, מעך וי ׀ון אַלעמען הא֞ב֌ איך דא־׹ט גע: 
ליטן ׀ון א גאַנ׊עך ב֌אַנדע ב֌א֞דייינגען, װא֞ס זיינען געשטאַנען 
אַךום טיש. דא֞ס איז זייעך אַ געשיקטע חב׹ה. ע׀טעך ׀לעגן זיי 


דעך ךענדל . 


ב֌ךיינגען די כ֌לי-קודש, װא֞ס זיינען געזעסן ב֌יי די טעלעך, ב֎֌יך 
און שנאַ׀֌ס און ׀יךעשקעט. די ׀א֞ז-ייוגען ׀לעגן מיך אַלע װײ: 
לע אוי׀ךיען, אױ׀֌גךא֞ב֌ן ׀ון אונטעךן זילבעךגעלט, מיט וועלכן 
איך ב֌ין ׀אַךשטעלט. געװא֞ךן און ׀לעגן מיך דוקא אַנידעךלײגן 
׀ון אױב֌ן און מיך װייון ׀ֿאַך יעדן איינעם מיט דידא֞זיקע 
וועךטעך : | , 
;א֞ט דא֞ס איז דעך ךענדל, װא֞ס א׀ךים, דעך נייעך נגיד, - 
הא־ט אונטעךגעװא֞ך׀ן די גב֌אים", 

װא֞ס זא־ל איך די׹ זא־גן, מיין טייעךע לעזעךין, איך ב֎֌ין 
שיעך נישט אַװעקגע׀אַלן ׀ון גךויס ב֌ושה. זא־ל זיך שוין אַזאַ 
עךב;יום:כ֌׀וך מעך נישט אומקעךן. איך הא֞ב֌ קוים דעךלעבט, 
אַז עס זא־ל שוין וועךן ש׀֌עט. י 

ווען אַלע זיינען אַװעק און די גכ֌אים הא֞ב֌ן איב֌עךגע׊יילט 
דא֞ס געלט, הא֞ב֌ן זיי מיך א֞נגעטא֞ן שו׹יק אין מיין ב֌אַשךיב֌ן 
העמדעלע און הא֞ב֌ן מיך א֞׀֌געגעב֌ן דעם שמש, עך זא־ל ׀אַך 
מי׹ קוי׀ן אַ קהלישן אתךוג. ,עס מעג שוין זיין װי עס װיל 
יך, - הא֞ב֌ איך ב֌יי זיך געטךאַכט, -- אַב֌י איב֌עךגעקומען", 


ב֌אַלד נא־ך יום-כ׀וך איז דעך שמש אַװעק מיט מי׹ ׊ו֌ 
אַן אתךוגים-הענדלעך, און הגם איך ב֌ין געווען גאַנץ קליין, - דא־ך 
הא־ט עך אײנגעהאַנדלט ׀אַך מי׹ אַ גךויסן אתךוג, װא֞ס איז 
א֞׊֌עך געווען אַזאַ חסוך, וי איך, ׀֌אַלד הא֞ב֌ן אַ׀ילו ביידע שדדים. 
איינגעזען, אַז ס'איז מיט אונז ע׀֌עס גא֞ךנישט גלאַט. דעך אתךוג= 
הענדלעך הא־ט מיך געטךא֞גן װייזן דעם חל׀ן און ד'עם אתךוג 
הא־ט דעך שמש געטךא֞גן װייזן דעם מו׹אה הו׹אה, און ב֌יידע 
הא֞ב֌ן ׊֌אַקומען אַ שלעכטע ת֌שובה. דאַן הא֞ב֌ן ביידע שדדים 
קיין ח׹טה נישט געהאַט, יעדעך שד ב֌אַזונדעך הא־ט געטךאַכט, 
אַז עך הא־ט דעם שווייטן שד א֞׀֌גענאַךט. 

דעם יום:טוב סוכ֌ות הא֞ב֌ איך ׀אַךב֌ךאַכט איינעך אַלײן 
יי דעם אתךוג:הענדלעך, װא֞ס איז געװען אַ חסיד און אַן או׹ה 
׀ון װא־לין, עך הא־ט מיך א֞׀֌געלײגט ב֌אַװנדעך, װייל עך הא־ט 


= יי א 


א. מ, דיק 


געהאַט ב֌דעו! שו ׀א֞ךן שום ךב֌ין... דא־׹ט הא־ט עך מיך, קענטיק,. 
געװא֞לט אַלט אַךײנש׀֌אַךן ׀אַך ׀֌דיון=געלט, 

דא־ך איז מי׹ ב֌אַשעךט געווען שו ב֌לייב֌ן אַ היגעך. אין 
הא֞ב֌ מיך א֞׀֌געשטעלט ב֌יי אַ זא֞נעך ׀ון קלייזל, װא֞ס איז דעך׊ו 
יאויך געווען אַ דיין. דא֞ס אין אַזױי געשען: דעך אתךוג:הענדלעך 
איז געקומען אַהעך מיט זיינע אתךוגים ׀אַך יום-כ֌׀וך, און אין 
מיט זיי אַךײנגע׀א֞ךן שום גךעסטן ב֌על-אכסניא, װא֞ס הא־ט גע? 
הייסן ך' העך׊ל נעכעס, דא֞ס אין געוען אַ ׀יינעך ייד מיט אַ 
ךב֌נישעך אוי׀׀יךונג, מיט א לאַנגן מלב֌וש און אַ לאַנגעך 
שמונה:עשךה, דא֞ס איזן געוען אַ מענטש מיט אַ ב֌ויך, מיט אַ 
װא־גיקן קול, און אַ ווייב֌ הא־ט עך אויך געהאַט אַ דיקע, אַן 
איינגעטיעטע. ב֌יידע זיינען געווען גךויסע ב֌ךיות, װא֞ס קא֞נען 
זיך אן ע׊ה געבן אין לעב֌ן, דעך ׀על:אכסניא איז אויך געוען 
אַ גךויסעך בעל:נאמנות אין שטא֞ט און ב֌כלל איך דעך גאַנ׊עך 
אַךומיקעך סביבה, 

ך' העך׊ל נעכעס איז געווען אַ שם:דב׹, שו אים ׀לעגט 
! מען אַלעמא֞ל ׊ושיקן די גךעסטע קא֞מיסיעס ׀ון נא֞ענט און ׀ון 
ווייט. און אַלע גךעסטטע או׹חים ׀לעגן שו אים ׀אַך׀א֞ךן, ׀אַך= 
׀֌ו׊טע היינטוועלטיקע יונגעלייט, און אַ׀ילו אַזעלכע, װא֞ס ׀לעגן 
| שוין קאליע מאַכן דעם מא־גן ׀ון אַ כ֌שךן ביסן.. מיט אין 

װא֞ךט, זיין אכסניא איז געװען די גךעסטע אין שטא֞ט. 

מיין ׀ךומעך אתךוגים-סוחךל איז אויך ׀אך׀ֿא֞ךן אַהעך 
און הא־ט זיך שטאַךק ב֌אַנאַךישט.. , 

דעך געל:אכסניא הא־ט געזען, אַז דעך חסידל װעט דא־ 
- מאַכן גוטע געשע׀טן מיט זיין סחוךה, וייל מיט זיינע אתך גים 
איז עך געווען דעך איינ׊יקעך אוי׀ן מאַךק, הא־ט עך אַךײנגע= 
ךו׀ן דעם חסידל שו זיך אין ׊ימעך און הא־ט אים געװיזן אַ . 
- ב֌ךיוו, װא֞ס עך הא־ט דעךהאַלטן ׀ון אַן אַנדעך אתךוגים:הענדלעך, 
אין דעמדא֞זיקן ב֌ךיוו איז א֞נגע׀֌ךעגט געװא֞ךן, שי עס לוינט זיך 
אַךײנ׊ו׀א֞ךן אַהעך אין שטא֞ט מיט אתךוגים. װא־׹ום דעך סוחך 
׀ון די אתךוגים גע׀ינט זיך נישט ווייט ׀ון דעך שטא֞ט, ב֌יי * 


= 94 - 


דעך ךעידל 
מייל ד׹יי, און אויב֌ עס לוינט זיך אַךײנ׊ו׀א֞ךן, װעט עך טאַקע 
ב֌אַלד קומען מיט דעך סחוףה, 
הסוחך שמע, דעך אתךוגים?הענדלעך העךט דידא֞זיקע וועךף 
טעך און עס װעךט אים ׀ינסטעך אין די אױגן, שווייגט עך א 
וויילע און ךו׀ט זיך נא֞כדעם א־ן: 
| = שלעכט, איך ב֌ין אומגליקלעף !* 
און ך' העך׊ל זא־גט: 
;װא֞ס העל׀ט עס, מיין ׀ךיינט, איך מון דא־ך ענט׀עךן 
און כ'וועל אים ב֌ודאי הייסן קומען, וייל עך װעט ׀א֞ךדינען 
און איך װעל אויך ׀אַךדינען", 
| = הא־ט דעך חסיד געזא֞גט: 
,מילא, אוב אי׹ ווילט אויך ע׀֌עס ׀אַךדינען, ועלן מי׹ 
שוין דוךכקומען ׊ווישן זיך... מי׹ װעלן נישט גיין שום ׹ב". 
׀ךעגט ך' העך׊ל: 
,און װא֞ס ךעכנט אי׹ מי׹ שו געב֌ן?" 
,כ'ווייס,. אַ דא֞לאַך ׀ו׀׊יק", - ענט׀עךט דעך חסיד, 
הױיב֌ט ך' העך׊ל מיט די אַקסלען און זא־גט : 
,אי כ֌דאי, אַז איך זא־ל שוליב אַזאַ נישטיקעך סומע 
מ׀֌סיד זיין אַן אַלטן או׹ח אַ סוחך, װא֞ס קומט שו מי׹ אַלע 
יא־׹, און גיט מי׹ א֞נשטענדיק שו ׀אַךדינען? ניין, כ'וויל, ×€×¢= 
טעךשי, אַ שליש ׀֌ךנסה. גיט אי׹ דעךויף די האַנט, אין גוט, 
ווען נישט שךייג איך, אַז יענעך זא־ל קומען". | 
דעך חסיד הא־ט זיך דעךשךא֞קן און הא־ט אים געגֶעבַ֌ן די 
האַנט און ך' העך׊ל, װידעך, הא־ט געגעבן אַ האַנט, אַז עך װעט. 
שךייב֌ן, אַז יענעך זא־ל נישט קומען, אַזױ איז געװא֞ךן דעך עסק, 
דעך חסיך הא־ט ׀אַךקוי׀ט די אתךוגים מיט גךויס ׀אַךדינסט, 
און נא־ך יום:טוב הא־ט עך דעם בעל-אכסניא נישט געװא֞לט 
אַךױס׊א֞לן זיין חלק, דעך חסיד הא־ט זיך געטךאַכט: דעך ב֌על, 
אַכסניא איז אַ׀ילן אַ ב֌ךיה אַ ייד, א֞ב֌עך עך װעט גא֞ךנישט קענען 
מאַכן מיט מי׹. עך װעט מוזן שטומען, אוב דעך ב׹יו איו גע. 
װשן אַ ׀אַלשעך, העך איך אים סת֌ם װי די גךיע קאַץ, אב 


= יי יו 


א. מ. דיק. 


ווידעך, דעך ב֌ךיוו איז געווען אַן אמת, הא־ט עך דא־ך אויך גע* 
האַנדלט נישט עךלעך, וייל װי שךײב֌ט מען דא֞ס אַ ׀אַלשע 
ת֌שובה שו אַן או׹ח, װא֞ס הא־ט דעם גךעסטן שוט׹וי שו די׹". 
דעך׊ו נא־ך איז דעך חסיד בֹ֌אַלְד געוואויך געװא֞ךן ׀ון די או׹חים, 
װא֞ס זיינען געקומען ׀ון יענעך געגנט, וואו דעך אתךוגים-סוחך 
הא־ט זיך כ֌לומךשט גע׀ונען, אַז די גאַנ׊ע מעשה איז אַן אויסגע? 
טךאַכטע, אַז דא־׹ט איז גא֞ךנישט געווען קיין אתךויגים:הענדלעך. 
איז דעך ב֌ךיוו, אַלזא֞, אַ ׀אַלשעך, און אַז דעך ב֌ךיוו אין אַ 
׀אַלשעך, איז שוין ממילא דעך ת֌קיעת-כ֌ף ב֌טל ומבוטל, און דעך 
חסיד הא־ט דעם בעל:אכסניא אויסגעשטעלט אַ ×€×™×™×’. װא֞ס:זשע 
טוט דא־ ך' העך׊ל ? הא־ט עך ׀אַךהאַלטן דעם ׀֌אַס און הא־ט דעם 
חסיד מתךה געווען שו ב֌"ד, א֞ב֌עך נישט אין ב֌"ד-שטיב֌ל, װייל 
דעךדא֞זיקעך א֞ךט װא־לט זיך גא֞ךגישט גע׀֌אַסט ׀אַך ך' העך׊לען, 
הא־ט עך ב֌עסעך דעם ב֌ית:דין אַװעקגעזע׊ט ב֌יי זיך אין ׊ימעך. 
איינעך ׀ון די דיינים, װא֞ס איז אויך געװען אַ זא֞געך אין אַ 
קלייזל, אַ ייד - אַ ד׹יי:קא֞׀֌, אַ חךיף, אַן א֞׀ענעך מוח און אַ 
מענטש, װא֞ס הא־ט געקא֞נט נעמען לאַ׀֌קע:געלט, הא־ט איינמא־ל 
אין א֞װנט, ב֌אַלד נא־ך מעךיב, געכאַ׀֌ט אַ שמועס אין קלייזל מיטן 
אתךוגים:הענדלעך, 

,אי׹ װוייסט, ך' י׹וחם,--הא־ט עך זיך א֞נגעךו׀ן שו אים, -- 
איך ב֌ין מא־׹גן אייעך דיין". 

,אַזו, זא־לט אי׹ געזונט זיין, -- הא־ט זיך דעך אתךוגים? 
הענדלעך דעך׀ךייט, -- איך װיל אייך . טאַקי דעך׊ילן די 
גאַנ׊ע מעשה, אי׹ זא־לט ב֌עסעך ׀אַךשטיין דעם עני. 

הא־ט דעך דיין ׀אַךגלא֞׊ט די אויגן און געזא֞גט : 

;מיט מי׹, ך' י׹וחם, דאַךף מען ׀יל נישט ׹יי׹ן, איך בין 
שוין אין דעם ענין קלא־׹. איך ווייס שוין אַ׀ילו אַ ׀֌סק אויך, 
א֞ג֌עך עס װענדט זיך, װי אי׹ װעט טענהן ׀אַך מי׹. װעל איך 
ין איעך טענהן ׀ילן אַ גוטן טעם, װי אי׹ ׀אַךשטײיט אַלײן, 
וװועט אי׹ ב֌ודאי אַ גךא֞שן נישט דאַך׀ן געב֌ן, און װען נישט, 
׀אַךגעסט גישט מיט וועמען אי׹ הא־ט דא־ שו טא־ן, מיט ך' העך׊ל 


= 26 = 


דעך ךענדל 


נעכעס, א הינעך ב֌אַלעב֌א֞ס, אַ ייד - אַ ב׹יה, אַ ייך - 
אַ ב֌על מ׀וךסם. אי׹ װעט דא־ אַךױס א־ן אַ העמד, אי׹ ׀אַך: 
שטייט ? און דעךמא֞נט אייך טאַקע א־ן דעם אַלטן גלייכוועךטל : 
ווען מען יל נישט געב֌ן יעקבן, גיט מען עשיון". דעך אתךו. 
גים:הענדלעך הא־ט זייעך גוט ׀אַךשטאַנען די כ֌ונה ׀ון דידא֞זיקע 
וועךטעך און הא־ט געזא֞גט : 

,איך ווייס אַ׀ילו ׀ון נא־ך אַ גלייכוועךטל  :‏ ,איין האַנט 
װאַשט די אַנדעךע". נו, אי׹ הא־ט ב֌יי מי׹ ניין דא֞לאַך אַון זייט 
מי׹ אַ גוטעך ׀ךיינט. און די זכיות ׀ון מיין טענה װעל 
איך שוין מא־׹גן, דא־׹טן, נא־ך ׀אַךן דין:ת֌וךה איב֌עךגעבן אין 
אייעךע הענט, 

אויף שומא־׹גנט ׀אַךנאַכט זיינען ד׹יי דיינים אַךיין שו 
דעם ב֌על-אכסניא אין ׊ימעך, דעך אתךוגים:הענדלעך הא־ט דעם 
זא֞געך ת֌יכ֌ף ומיד אַךײנגעךוקט אין האַנט אַךיין ניין דא֞לאַך אין 
גא־לד, דא֞ס הייסט שוויי דוקאַטן מיט קליין זיל׀֌עךגעלט. עך הא־ט 
עס געמאַכט זייעך געשיקט און דעך זא֞געך הא־ט עס געמאַכט נא־ך 
געשיקטעך, װי דעך נותן, און הא־ט עס מיט דעך ׀לינקייט ׀ון 
אַ קעשענע:גנב אַךיינגעשמוגלט אין קעשענע. איך מוז די׹ זא־גן, 
מיין טייעךע לעזעךין, אַז איינעך ׀ון דידא֞זיקע שוויי דוקאַטן ב֌ין 
א יך געווען, | 

אישט הא֞ב֌ איך געהאַט אַ געלעגנהייט אויס׊והעךן די 
טענות ׀ון ׀יידע שדדים און דעם ׀֌סק:דין. איך הא֞ב֌ מי׹ ׀֌שוט 
׊וזע׊ט די זייטן, לאַכנדיק, א֞ב֌עך נישט דא־ איז דעך א֞ךט שו 
דעך׊יילן וועגן דעם. עךשט דא־ הא֞ב֌ איך ׀אַךשטאַנען דעם ׀֌טוק, 
װא֞ס דעך נביא הא־ט געזא֞גט: ענישט איינעך קלא־גט א־ן דעם 
שווייטן ׀אַךן געךיכט מיט ךעכט, און דעךי׊עך װעךט מען נישט 
געמש׀֌ט מיט ךעכט". דעך סוף איז געווען, אַז דעך ב֌על-אכסניא 
הא־ט ׀א֞ךט מושיא געווען עטלעכע ׊ענדליק דא֞לאַך ׀ון דעם 
אתךוג-הענדלעך, = ווייל אַנישט װא־לט דא־ך גלאַט נישט גע׀֌אַסט. 
אין אַזאַ ׀אַל װא־לט עך דא־ך ב֌אמת אויסגעוען װי אַ ׀אַלשע- 
מענט ש, חלילה. דעך או׹ח הא־ט דא־, אַלזא֞, געכאַ׀֌ט אַ גוטע 


= הק 


א. מ. דיק. 
טי עשאי יט 


׀֌א֞ך׊יע. מען הא־ט אים אויסגעשניטן די וואונד מיט נא־ך אַ גע* 
זוגטן. שטיק ׀לייש דעך׊ו, ווייל שו דעם דין-ת֌וךה הא־ט זיך ב֌אַלד 
׊וגעטשע׀֌עט אַן אַנדעך דין:תוךה, דעך ב֌עליאַכסניא, װא֞ס איז 
געווען זֵייעך אױי׀געב֌ךאַכט אוי׀ן חסיד, הא־ט אוי׀געװיון מיט 
׀עסטע ךאיות, אַז די אתךוגים זיינען מוךכ֌בים, װא֞ס זיינען על+ 
׀֌י-דין ׀ון אַ יש-אומ׹ים גא־׹ ׀֌סול, און דעך אתךוגהענדלעך 
-הא־ט דעך׀ון געוואוסט, דעךהעךט דא֞סדא֞זיקע עדות:זא־גן, הא־ט 
מען דעם או׹ח גוט אַךומגע׊ו׀֌ט, און עך הא־ט זיך אַךױסגע+ 
כאַ׀֌ט ׀ון דא־׹טן קוים מיטן לעבן. 

דעך זא֞געך הא־ט מיך נא֞כדעם אַװעקגעטךא֞גן אַ היים. איך 
הא־ב שׂוין ׀ךיעך ׀אַךשטאַנען, אַז איך דאַךף מיך דא־׹ט נישט 
׹יכטן אויף כ֌בוד און גדולה, און קוים הא־ט עך מיך אוי׀געוויקלט 
און הא־ט מיך דעךזען, איז עך טאַקע ב֌אַלד אַךײנגע׀אַלן אין גךויס 
ג׹ימשא־׹ן, און הא־ט מיך אַ שליידעך געטא֞ן אוי׀ן טיש און גע* 
שא֞לטן און געװא֞גלט דעם אתךוגים:הענדלעך, עך הא־ט אויסגע+ 
שא֞לטן זיין געב֌יין. 

,דא֞ס איז אַן אמתעך שווינדלעך און אויסגעמאַכטעך גנב,-- 
הא־ט עך געטענהט שו זיךי -- עס טךע׀ט מי׹ דא֞ס עךשטע מא־ל 
אין לעב֌ן, מען זא־ל מיך אַזױ א֞׀֌נאַךן. אַ שךעקלעכע זאַך, קיין 
עךלעכעך מאַן איז גא־׹ נישטא֞ אויף דעך װעלט. מען טא֞ך ׀ון 
היינט א־ן קיינעם נישט גלױב֌ן. | : 

און ׊ומא֞ךגנס הא־ט עך שוין מ׹מז געווען װעגן דעם אין 
זיין קלייזל:דךשה און הא־ט דעך׊יילט, אַז דו׹ך ע׀֌עס אַ מעשה 
הא־ט עך אַנט׀֌לעקט, וי אַזױ די גאַנ׊ע װועלט איז געװא֞ךן ׀אַלש 
און שווינדלעךיש, אַז מען טא֞ך אי׹ גא֞ךנישט גלױב֌ן. 

איך ב֌ין דאַן געלעגן ב֌יי אים אין קעשענע און הא֞ב֌ ב֌עת 
מעשה געמוזט שווייגן, ווייל איך ב֌ין געװען זיעך קליין און 
שװאַך, און קיינעך װא־לט מיך אַודאי נישט געהעךט. און דא־ך 
הא־ט עך מיך נישט אַךױסגעװא֞ך׀ן אין גאַס. און הא־ט מיך 
(׀אךב֌ךויכט שו אַ גוט געשע׀טל. דא֞ס איז אַזױ געשען. זײנעך 
אַן איידעם הא־ט זיך אויסגעלעךנט שחיטה,. עך הא־ט א֞ב֌עך גע+ 


- 98 -- 


דעך ךענד׀ֿ 


דאַך׀ט נעמען קב֌לה, דא־׹ט אין שטא֞ט הא־ט מען זיך א֞ב֌עך 
נוהג געווען, אַז אַ יונגעך שוחט, װא֞ס דאַךף נעמען ק׀֌לה, מוד 
׀ךיעך געב֌ן קב֌לה דעם, װא֞ס גיט קב֌לו. נו, הא־ט מען מיךף 
אַװעקגעשיקט אַהין, און יענעך הא־ט ב֌אַלד, ווען עך הא־ט מיך 
נא֞ך דעךזען, גענומען שוייען און גװאַלדעװען, א֞ב֌עך ׀אַך׀ֿאַלן 
איך ב֌ין א֞׀֌נעלעגן ב֌יי אים שיינע עטלעכע װא־כן און װעך 
וויײיסט, וי לאַנג איך װא־לט ב֌יי אים דא֞ךטס גע׀וילט, װען עס 
׀֌אַסיךט נישט אַ שךעקלעכע געשיכטע. עך הא־ט מיך געװעסט 
הא׹ ׊וגעלייגט שו דעם נדן, װא֞ס עך הא־ט געװא֞לט געבן זייך 
יינגטטעך טא֞כטעך, װא֞ס איז געווען שװאַךץ וי די נאַכט, גךויס 
וי דעך יידישעך גלות און אַזוֹי שטאַךק גע׀֌א֞קט, אַז אי׹ ׀֌נים 
הא־ט ב֌אמת אויסגעזען וי אַ ב֌ית:עולם נא־ך ת֌חית:המתים, ווען 
די מתים ׊עלוי׀ן זיך און די קב׹ים הלײבן א֞׀ן, דעך׊ך 
איז זי געווען אַװי אַלט, אַז די ׀֌ךא֞׀֌עסא֞ךן הא֞ב֌ן זי געװא֞לט 
א֞׀֌קוי׀ן ב֌יים ׀א֞טעך און אַךיינשטעלן זי אין אַ מוזיי. עס איז דא־ך 
קלא־׹ וי דעך טנ־ג, אַז אַזא איינע הא־ט שין געקענט ב֌לײב֌ן 
זישן, ב֌יז גא־ט ואַלט שוין דאך׀ן איב֌עךני׊עווען די װעלט, אוך 
׀׊ך דעךדא֞זיקעך שייט װא־לט איך דא־׹ט געמוזט ׀וילן אין א 
טוכלע, דומ׀֌יקן ׀֌עקל ׀ון אַ גךויסן קו׀עךט, 

הא־ט זיך א֞ב֌עך געמאַכט, אַז דידא֞זיקע שװאַך׊ע מויד הא־ט 
א֞נגעהױיב֌ן װועךן געלעך און געלעך ׀ון טא־ג-שוטא־ג, ה֌ין עס 
הא־ט זיך אַךױסגעװיזן אויף קלא־׹, אַז זי הא־ט געלווכט. הא־ט מען 
געךו׀ן העניע די הויכש׀֌ךעכעךקע, הא־ט זי אי׹ אװועקגע׀יךט אין 
מךחץ א׹יין און געךיב֌ן מיט טאַלקעס און גענא֞סן אי׹ ב֌ליי אוי׀ן 
קא֞׀֌. נא֞כדעם הא־ט זי אי׹ געהייסן, זי זא־ל שטענדיק האַלטן אין 
האַנט אַ ךענדל און קוקן אויף אים, נא֞ך װעך ׀אךשטייט נישט, 
אַז דעךדא֞זיקעך כ֌בוד איז מי׹ איב֌עךגעגעבן געװא֞ךן. מעך 
הא־ט מיך אךויסגענומען ׀ון מיין טוכלע ת֌׀יסה, און מען הא־ט 
מיך אַךומגעךיב֌ן און אַךומגעשײעךט און אךיינגענעב֌ן דעך י׀ת: 
ת֌ואך אין דעך האַנט אַךײן. און זי הא־ט א֞נגעװױב֌ן שו קוקן 
אויף מי׹ זייעך ק׹ום (וייל זי איז געווען קאַסא֞קע), און הא־ט 


00 


א. מ. דיק. 


זיך גא֞ךנישט געקענט א֞׀֌קוקן ׀ון מי׹. דא֞ס איז אייגנטלעך גע: 
שען ׊וליב֌ שוויי סיב֌וֹת. עךשטנס, ׀לעגט זי קוקן ב֌לויז מיט איין 
אויג, און, ׊ווייטנס, ב֌ין איך געווען זייעך קליין, לוט אַ ׹יכ: 
טיקן חשב֌ון, הא־ט זי געדאַך׀ט קוקן אויף מי׹ ׀יך מא־ל אַזוי׀יל, 
װי אַ מענטש, װא֞ס קוקט מיט געזונטע שװיי אױגן אויף אַ 
גךויסן ךענדל, אַזױ הא־ט זי ׀ון מי׹ דא֞ס אױג נישט אַךא֞׀֌נע: 
לא־זן גאַנ׊ע שוויי טעג. דא־ך א֞ב֌עך ב֌ין איך אי׹. ׀אַך׀אַלן גע: 
װא־׹ן ׀ון די הענט, העניע די הױכש׀֌ךעכעךקע, װא֞ס זי ׀לעגט 
שו אי׹ קומען שוויי מא־ל אַ טא־ג, - הא־ט מיך ׊וגעלקחנט. װא֞ס 
דא־׹ט איז נא֞כדעם געשען אין שטוב֌, װיל איך נישט דעך. 
שיילן, איך קא־ן די׹ נא֞ך איין זאַך זא־גן און אַ׀ילו מיט שטא֞לץ, 
אַז אין יענעך שטוב֌, הא־ט מען שטאַךק--שטאַךק געב֌יינקט נא־ך מי׹, 


אישט הא֞ב֌ איך מיך שוין גע׀ונען אין העניעס קעשענע. 
דא֞ס איז אייגנטלעך געווען אַ ׀ךומע יידענע װא֞ס ׀לעגט קומען. 
די עךשטע אין שול און אַװעקגײן די לע׊טע. זי איז געװען חי 
עךשטע אויף אַ לויה און ׀לעגט דא֞ס ׹וב שייט ׀אַךב֌ךיינגען 
אוי׀ן ב֌ית:עולם, וייל זי איז אויך געװען אַ קב֌ךנטע און 
הא־ט דעך׀ון געלעב֌ט, על:׀֌י:׹וב מאַכן די קב֌ךנטעס ׀עסעך, 
װוי די קב֌ךנים. עךשטנס, העל׀ן זי שו וויינען און, ׊וייטנס, 
הא־גן זי אַ מעך געשלי׀ן שינגל און קענען ׀לינקעך אױס׀֌ךעסן 
געלט ׀ון אַ לויה, אויסעךדעם, איז העניע געווען אַ הױכש׀֌ךעכעך: 
×§×¢, מיט סגולות און ת֌ךו׀ות און נא־ך אַזעלכע געשע׀טן, וי ך' שמאַיע 
דעם גוט:יום?טוב-ב֌עטעךס ווייב, אוֹן שו דעם אַלעם הא־ט זי 
געהאַט דינע ׀לינקע ׀ינגעךלעך און ׀לעגט ב֌אַלד אַװעקךא֞מען אַ 
זאַך, װא֞ס איז געלעגן ׀ון אױב֌ן אין א ׀ךעמדעך שטוב֌. 


,אַ זאַך טא֞ך זיך נישט אַךומװאַלגעךן, - הא־ט זי גע* 
יטענהט, -- זי מוז ליגן אויף אַן א֞ךט", 
איך מוז די׹ זא־גן, מיין טייעךע לעזעךין, אַז ב֌יי אי׹ 
אין קעשענע ב֌ין איך נישט לאַנג געלעגן. דו׹ך אי׹ ב֌ין איך 
שיעך ׀אַךאזמגליקט געװא֞ךן, 
- 80 -- 


דעך ךענדל 


אויף ׊ומא֞ךגנס איז ג׹א־ד געשטא֞ךבן אַן אַלטע ׀ךומע 
יידינע, זיינען געקומען אויף אי׹ ליה אַ סך קאַליקעס, און 
יעדעךעך ׀ון זיי הא־ט געװא֞לט אוי׀ן ב֌ית-עולם, נא־ך דעך טה׹ה, 
זיך אויסשמיךן מיט אי׹ האַנט, װײל מען הא־ט עס געהאַלטן 
׀אַך אַ סגולה, ב֌׀ךט ׀אַך די-יעניקע, װא֞ס הא֞ב֌ן װא֞ליעס אויף 
די העלזעך, א֞דעך די איינגלישע ק׹יינק אין האַנט א֞דעך אין אַ 
׀וס, אַזאַ מין ב֌ך-מינן איז, נאַטיךלעך, געווען זייעך אַ גוט שטיקל 
טחו׹ה ׀אַך די קב֌ךנטעס, עך ט׹א־גט זיי אַךיין מעך הכנסה, װי 
אַ שניידעךשע כ֌לה דעם ב֌דהן שום כ֌שך:טאַנץ, מיין העניע, 
זא־ל געזונט זיין, איז דעךב֌יי געווען די קאַסיךעךין. ס'הא־ט גע: 
מאַכט א שיינע ׀֌א֞ך גילדן, אַז איך הא֞ב֌ מיך ממש דעךשטיקט אין 
אי׹ קעשענע ׊װישן די מטב֌עות, װא֞ס זי הא־ט דא־׹טן א֞נגעשא֞טן, 
און ׀ון גךויס שמחה הא־ט זי מיך גא־׹ ׀אַךגעסן. 

דעך מאַךק איז געווען אַזױ גךויס, אַז די קבו׹ה הא־ט 
זיך ׀אַך׊ױגן ב֌יז ש׀֌עט אין דעך נאַכט. דעך ב֌ך=מינן אין שוין 
געלעגן אין קב׹, מען הא־ט אים שוין געװא֞לט ב֌אַדעקן מיט 
׀ךעטעך, ב֌שעת עס איז אונטעךגעלא֞׀ן ע׀֌עט א יידענע, װא֞ס 
הא־ט דעךלאַנגט העניען שװיי גילדן מיט דעך בקשה, אַז איין 
גילדן זא־ל זי נעמען ׀אַך זיך, דעם שוייטן זא־ל זי אַךײנלײגן 
דעם מת אין האַנט, און זא־ל אים ב֌עטן אין אי׹ נא֞מען, אַז עך 
זא־ל. זיך דא־׹ט מיען ׀ֿאַך אי׹. דעם גילדן ב֌אַקומט דעך מת 
׀אַך אַ סימן, װא֞ט זא־ל אים דעךמא֞נען א־ן דעךדא֞זיקעך ב֌קשה, 

העניע הא־ט אַךא֞׀געלא֞ון בײוע גילדן אין קעשענע און 
הא־ט געװא֞לט אַךױסנעמען אַ גךא֞שן, שו ׀אַךשטא֞׀֌ן מיט אים די 
האַנט ׀ון מת.. 

שום שלים-מזל הא־ט זיך געמאַכט דוקא אַזױ, אַז איך הא֞ב֌ מיך 
אונטעךגעדךייט א֞נשטא֞ט דעם גךא֞שן און העניע הא־ט מיך אַךײג; 
געלייגט אין דעך קאַלטעך ב֌ייניקעך האַנט ׀ונט ב֌ך:מיגן, דעךביי 
הא־ט זי גענומען שע׀֌טשען, דא־ט הײסט געב֌עטן מחילה ביים 
מת און געטענהט, אַז עך זא־ל נישט ׀אַךגעסן יענע יידענע, װא֞ס 
גיט אים אישט דעם גילדן ׀אַך אַ סימן, ב֌אַלד דעךויף הא־ט מען 


= ך א 


אי = זי ף 2, 
געט עוואנ 


דעם מת ׊וגעדעקט מיט די ב֌ךעטעך און ׀אַךשא֞טן מיט א ב֌אַ :" 
עךך ׀ון הונדעךש ׀וד... | 

א־ך, מיין טייעךע לעזעךין, װאו נעם איך װעךטעך, מיט 
וועלכע איך זא־ל די׹ קענען דעך׊יילן און איב֌עךגעב֌ן, װא֞ס איך 
הא֞ב֌ אין יענעם מא֞מענט איב֌עךגעלעב֌ט. קיין שום ב֌אַשע׀עניש 
זא־ל גישט גע׀֌ךובט ועךן שו אַזאַ אומגליק, דא֞ס הייסט ב֌אַגךא֞ב֌ן 
שו וועךן לעב֌עדיקעךהייט, איך הא֞ב֌ שוין געמיינט, אַז איךף 
בליי֌ דא־׹ט ליגן אויף אייב֌יק. נא֞כמעך הא־ט מיך א֞נגעהױב֌ן 
שו שךעקן, ווען די אַלטיטשקע הא־ט זיך אַ ב֌יסל א֞נגעװאַךעמט 
| (אין דעך עךד איז זייעך װאַךעם), און עס הא־ט אי׹ א֞נגעהױב֌ן 
שו קלא֞׀֌ן דעך דו׀ק, מען הא־ט זי, אַ׀֌נים, אויך לעב֌עדיקעךהייס 
ב֌אַגךא֞ב֌ן. ׀ון אי׹ מויל הא־ט זיך אַךױסגעךיסן אַ טי׀עך קךעכץ. 

מיין שךעק איז געװען אַװי גךױס, אַז מי׹ הא־ט זיף 
געדאַכט, זי װיל מיך אַךױסלא֞זץ ׀ון האַנט און אַן ך 
ש׊ע׀טשעט. . 

אוי, װא֞ס הא֞ב֌ן די ךשעים אַךינגעלײגט אַואַ שװעךע 
זינד אין מיין ךיינעך האַנט? עס ׀עלט מי׹ נישט מעך, װי ׊ך 
שטיין מיט אַ ב֌אַשניטענעם ךענדל ׀אַךן געךעכטן מש׀֌ט..." 

אויסעךדעם, הא֞ב֌ איך מיך געךיכט, אַז דעך מלאך הדומה 
װעט אַ ליאַדע מינוט קומען שו דעך אַלטיטשקעך. איך װעל דא־ 
אויסזען וי אַ גנב, װא֞ס הא־ט זיך ב֌אַהאַלטן אונטעך דעך ת֌ליה, 
דעך מאַךך אין מיינע ב֌יינעך הא־ט מי׹ גע׊יטעךט, א֞ב֌עך דעך= 
דא֞זיקעך ׀֌חד איז מי׹ ב֌אַלד אַנטךונען געװא֞ךן, ווייל איך הא֞ב֌ 
מיך דעךמא֞נט, אַז היינט איז דעך חודש גיסן, און אין דע 
דא־זיקן חודש הא־ט דעך מלאך קיין שליטה נישט איב֌עך די קב׹יםו 

נא֞כדעם וי איך ב֌ין געלעגן אַ ׊ען שעה אין קב׹, הא֞ב֌ 
איך געהא֞ט גענוג שייט שו ב֌אַךעכענען מיין לאַגע. אַמא֞ל הא־ב 
איך זיך ׀֌אֲקלא֞גט דעךויף, װא֞ס איך ב֌ין געלעגן אוי׀ן טעלעך 
| עךב יום?כ֌׀וך. עס הא־ט מיך ׀אַךדךא֞סן, װוא֞ס א׀ךים, דעך נייעך 
נגיד, הא־ט מיך אַ שלײדעך געטא֞ן אויף דעך עךד. א־ךְ, װי 
שיין און העל זיינען געװען יענע ׊ײטן קעגן דעךדא֞זיקעך 


, 
= ׹ טי 


8 
דעך ךענד/ 


שיין און העל זיינען געווען יענע שייטן קעגן. דעךדא֞ױקעך 8'× . 
סטעךעך שעה! און ועך קא־ן מיך אַךױסךאַטעװען ׀֌נדאַנען! 
סיידן דעך שו׀ך של משיח, א֞ב֌עך װען װעט עס זיין! איך הא֞ב֌ 
מו׹א, אַז די װועךעם וועלן מיך ׀ךיעך אוי׀׀ךעסן. טךויעךיקעך 
און יא֞מעךלעכעך הא־ט שוין יונה נישט געקענט שךייען שו גא־ט, 
בשעת עך איןז געלעגן אין דעם ב֌ויך ׀ונם ׀יש, דא־׹טן, אין 
דעם טי׀ן א֞׀֌גךונט ׀ון ים. 

שועתי, איך הא֞ב֌ געשךיען און געשךיען, און גא־ט הא־ט 
מיין שטימע דעךהעךט, ווייל אין דעךזעלב֌עך נאַכט הא־ט זיך העניע 
אַךומגעזען װא֞ס ׀אַך אַ שךעקלעכן טעות וי הא־ט געהאַט, און 
הא־ט געשיינקט דעם קב֌ךן אַ שוויי גילדן, עד זא־ל ב֌ײנאַכט אוים= 
גךא֞׊֌ן דעם קב׹ און אַךויסנעמען מיך. קוים הא֞ב֌ איך דעךהעךט, 
אַז מען ג׹א־בט, איז מיך ת֌יכֹ֌ף געװא֞ךן לייכטעך און העלעך 
אויף דעך נשמה. בי יעדן ׹י׹ל עךך, װא֞ס מען הא־ט אַךא֞ם: 
גענומען ׀ון קב׹, איז מי׹ ׊וגעקומען אַ שטיק לעבֿן און װא֞ס 
דייטלעכעך איך הא־ב דעךהעךט דעם קלאַ׀֌ ׀ונם קב׹ן, אֲלץ 
העכעך און העכעך ב֌ין איך געש׀֌ךונגען ׀ון גליק. און אט הא־ט 
-מען ׀אַנאַנדעךגעךוקט די בךעטעך און איך הא֞ב֌ דעךזען די 
וועלט. , , 

ס'איז אַ׀֌ילן געווען שטא֞ק׀ינסטעך אין דךויסן, אַב֌עך מי׹ 
איז געווען העל און ליכטיק, און כ'הא֞ב֌ געקא֞נט דייטלעך זען 
העניען, װי זי שטייט דעךנעב֌ן מיטן קב֌ךן און דעך קב׹ן ׊ַע= 
ש׀֌ךײט זיינע ׀יס אויף ביידע זייטן ׀ונם א׹ון, ב֌ויגט זיך איין, 
ע׀נט אויף די ךעכטע האַנט ׀ונם מת און גע׀יבט מיך נישט, 
ווייל איך ב֌ין, וי כ'הא־ב שוין ׀ךיעך געזא֞גט, אךױיסגע׀אַלן ׀ון 
דא־׹ט, זוכט עך א֞ב֌עך ווייטעך, װכט, זוכט און גע׀ינט מיך... 

עך הא־ט מיך אַךײנגעלײגט שו זיך אין קעשענע און העניען 
הא־ט עך דעךלאַנגט אַ גךא֞שן, װא֞ס עך .הא־ט כ֌לומךשט גע׀ונען 
:אין קב׹ און װא֞ס עך הא־ט, נאַטיךלעך, א֞נגעגךײט ׀ֿון ׀ךיעך. 

,גא־ט אייך, -- הא־ט עך געזא֞גט. - דא֞ס הא֞ב֌ איך גע׀ונען 
׀ַ֌יים מת אין האַנט". 


אי א 2 


א. ב, דיק, 


העניע, װא֞ס הא־ט דא־ גא֞ךנישט איינגעזען, אַז מען נאַךע 
זי אויס, הא־ט זיך שטאַךק דעך׀ךייט. דעם קב׹ הא־ט מען ב֌אַלד 
׀אַךקלאַ׀֌ט און ׀אַךשא֞טן און ב֌יידע. זיינען אַװעק אַהיים - דעך 
קב֌ךן שו זיך און העניע שו זיך, 

װא֞ס ב֌יי העניען הא־ט זיך א֞׀֌געטא֞ן אויף מא־׹גן אינדעך׀ךי, 
קא־ן איך מי׹ נא֞ך ׀֌א֞ךשטעלן, א֞ב֌עך נישט דעךגיילן, העניע איד 
-אודאי געקךא֞כן אויף די װענט ׀ון ׹שיחה. אישט וועל איך די׹, 
מיין טייעךע לעזעךין, דעך׊יילן, װא֞ס דעך קב֌ךן הא־ט מיט מי׹ 
געטא֞ן. קיין גוטס זא־ל עך נישט הא֞ב֌ן, דעך יונגאַטש, עך הא־ט 
מיך אַךױסגענומען ׀ון איין אומגליק און הא־ט מיך אַךײינגעב֌ךאַכט 
אין אַ שווייטן אומגליק. די מעשה איז אַזוי געװען: דעךדא֞זיקעך 
יונגאַטש הא־ט נישט געהאַט זיך ואו אַהינ׊וטא֞ן מיט מי׹, וויילף 
עך הא־ט דא־ך ׀֌חד געהאַט ׀אַך העניען, טא֞מעך װעט זי געוואויך 
װועךן, אַז דעך ךענדל איז ׀א֞ךט ב֌יי אים, װא־׹ום װי זי הא־ט 
נישט איינגעךיסן די װעלט, הא־ט זי דא־ך טײלמא֞ל געהאַט אַ 
ךעיון, אַז דעם ךענדל הא־ט זי ׀אַךלא֞ךן און דעך אַלטיטשקעך 
הא־ט זי אךיינגעלייגט אַ גךא֞שן אין האַנט. װא֞ס טוט דעך קב֌ךן? 
נעמט עך און ט׹א־גט מיך אַװעק אינם הויו ׀אַך אַנאַטא֞מיע.. 

דא֞ס איז נישט יענץ הױז, װאו מען ׀֌אַלמעסט טױיטע 
מענטשן, ניין, דא־׹ט װא־לט איך ג׹א־ד געװען אַ גוטעך גאַסט 
און כװא־לט מיך גא֞ךנישט געקימעךט. עך הא־ט מיך ב֌עסעך 
אַװעקגעטךא֞גן און הא־ט מיך געב֌ךאַכט שו. זיינעם אַ ב֌אַקאַנטן 
גא֞לדשמיד,.. נישט זען זא־ל מען עס, װא֞ס דא־׹ט הא־ט זיך א֞׀ַ= 
געטא֞ן, אַן אמתע יאַטקע! עס זיינען געלעגן ׊עשניטענע דא֞לאַךט, 
האַלב֌ געשמא֞ל׊ענע דוקאַטן, ׊עהאַקטע לא֞דא֞ךס, ׊עשמא֞ל׊ענע 
אימ׀֌עךיאַלן און ׀יל זיינען געלעגן אין אַ שאַכטל ׀֌אַךמש׀֌ט, 
נעב֌עך, שו ב֌ךענען און שו שך׀ען. 
| אַלע מטבעות זיינען געווען שטאַךק ׀אַך׊א֞גט און ׀אַך: 
זא־׹גט, און הא֞ב֌ן זיך שוין געךיכט אַ ליאַדע מינוט געלייטעךט 
שו װעךן אין ׀ייעך. און א֞ט הא־ט מען מיך אויך אַנידעךגעלײגט 
׊ווישן די ׀אַךמש׀֌טע. מיינע אויגן הא֞ב֌ן אַ גאַנ׊ן טא־ג נישט גע- 


= 234 - 


דעך ךענדל 


ט׹יקנט, ווייל איך הא֞ב֌ שוין געוואוסט, אַז מיך װעט ב֌שום או׀ן 
נישט אויסמיידן דעךדא֞זיקעך ב֌יטעךעך גו׹ל. 

ויהי לעת עךב, און עס איז געװען קעגן א֞װנט, װען אין 
שטוב איז געווען שטיל אוֹן ׹ואיק, הא־ט דעך גא֞לדשמיד אוי׀: 
נעמאַכט דא֞ס שאַכטל און הא־ט מיך דעם עךשטן אַךױ׀געלײגט 
אויף אַ װא֞גשא֞ל, א֞ב֌עך קוים הא־ט עך אַךױ׀֌געװא֞ך׀ן דא֞ס גע+ 
וויכט אויף דעך ׊ווייטעך שא֞ל, װא֞ב֌ איך מיך אַזאַ הױב֌ געטא֞ן 
אינדעךהויך, אַז איך װא־לט אַודאי ׀אַך׀לויגן אין דעם זיב֌עטן 
הימ?, ווען דעך גא֞לדשמיד װא־לט מיך ב֌אַ׊ייטנס נישט דעך? 
כאַ׀֌ט. און דא֞ס איז דוקא געווען מיין גליק. 

, יוזעף ! -- הא־ט עך אַ געשךיי געטא֞ן. -- דעך טויג נישט 
שום שמעל׊ן, זא֞לסט אים אַךײנזע׊ן אין ב֌עכעך ׊װישן יענע, 
װא֞ס גייען אַךום ךאַנד". | 

הא־ט מיך יענעך געכאַ׀֌ט און הא־ט ע׀עס געאַךב֌עט אַךום 
מי׹ ב֌יי אַ ׀֌א֞ך שעה. אַװום עלף דעם זייגעך ׀֌ײנאַכט זיינען 
שוין אונזעךע זעקס קלים אײינגע׀֌אַקט געווען אין אַ גךויסן זיל: 
ב֌עךנעם ב֌עכעך. ׊ומא֞ךגנס איז דעךדא֞זיקעך ב֌עכעך א֞׀֌געטךא֞גן 
געװא֞ךן שו אַ גךויסן גבי׹, װא֞ס הא־ט אים געלא֞זט מאַכן און 
װא֞ס הא־ט דעך׊ו געגעב֌ן זעקס שוועךע ךענדלעך. זעקס ךענדלעך 
זיינען, נעב֌עך, ׀אַךמש׀֌ט געװא֞ךן לשך׀ה. 

אַזױאַיום קא־ז איך, מיין ליב֌ע לעזעךין, דינען ׀אַך אַ 
ב֌ייש׀֌יל, אַז מען וועךט אַמא֞ל אויך נשול דו׹ך אַ חסךון, 

שום עךשטן מא־ל אין מיין לעב֌ן ׀֌ין איך זוכה געװען 
אַךײנ׊וטךעטן אין אַ גביךיש הויז. מען הא־ט זיך מיט מי׹ און 
מיינע איב֌עךיקע חב׹ים געש׀֌ילט און גע׊אַ׊קעט און גע׀ךייט, 
און ג׹א־ד יענע, װא֞ס הא֞ב֌ן ׀ון מי׹ געלאַכט, ב֌שעת איך בין 
עךב יום-כ֌׀֌וך געלעגן אויף אַ טעלעך, הא֞ב֌ן מיך אַ׊ינד באַ= 
וואונדעךט און הא֞ב֌ן קוים זוכה געווען, אַז איך זא־ל קומען כא֞טש 
אויף אַ וויילע שו זײַ אין די הענט. 

דעךווייל ב֌ין איך אויף אַ גאַנץ גוטעך שטעלע און כ'הא֞ב֌ 
מיך נישט, װא֞ס שו ב֌אַקלא֞גן, װא֞ס װוייטעך װעט זיין, װײיס איך 


9ט - 


נישט, מען סטךאַשעט אונז אַ׀֌ילו און מען זא־גט, אַז אונזעך ב֌אַ: 
לעב֌א֞ס ׀אַךזע׊ט א֞׀ט זיינע קאַסטבאַךע ח׀׊ים, א֞ב֌עך איך ׀אַ": 
הא֞ף, אַז מען װעט אונז ב֌יי דעם מלוה אויך נישט אוי׀עסן אין 
קאַשע,. איך הא֞ב֌, אַלזא֞, דוךכגעמאַכט אַ שטיקל ועלט און הא֞ב֌ 
איינגעזען, אַז די עךלעכקייט איז דא־ גאַנץ זעלטן, אַלט ב֌ין איך 
ב֌יי אַ ׀ו׀׊יק יא־׹, נישט אײב֌יק װעל איך, נאַטיךלעך, שטעקן 
אין דעם ב֌עכעך. איך װעל נא־ך ווייטעך אַךומװאַנדעךן אין דעך 
וועלט און דאַן װעל איך די׹ דא֞ס איב֌עךיקע דעך׊יילן. דעךווייל 
א֞דיע, מיין טייעךע לעזעךין, מעגסט מיט ךעכט ךעכענען אוֹיף 
דעמדא֞זיקן קליינעם ב֌יכעלע, א֞ב֌עך האַלט עס ב֌לױז ׀אַך אַן 
עךשטן טייל ׀ון מיין לעב֌נס:געשיכטע, וייל איך הא֞ף נא־ך שו 
-שךייב֌ן און שו שךייב֌ן, װועלכעך װאַנדעךעך קען אַזֹ ג׹ינט? 
לעך און גיך דוךכנעמען די װעלט, װי איך - איינעך און 
אַ קליינעך.,, 


די או׹חים אין דוךאטש׊ש׊ק 


׊אַ ׊עךקוגגן שום עךשטן מֹש֞ל געך-וקט אין יא־׹ 1872 


א, 
ד ×¢ ך ח זי 


אין יא־׹ טויזנט אַכטהונדעךט און דךייסיק איז עךב שב֌ת 
אינדעך׀ךי, ׀֌ךשה ב֌העלותך, א֞נגעקומען אין דעך שטא֞ט דוךאַ= 
טשעסא֞ק אַ ׀֌אַסאַזשיך מיט אַ קליין ׀וךל און איז זיך ׀אַך׀א֞ךן אין 
אַ ב֌אַזונדעךן ׊ימעך ׀ון דעך גײעסטעך אַכסניא אין דעךדא֞זיקעך 
שטא֞ט, דעך ב֌על-אכסניא הא־ט אים זייעך שיין א֞נגענומען, הא־ט 
א֮ים געגעב֌ן אַ ב׹ייטן שלום-עליכם און הא־ט אים דעךב֌ײי געי 
׀ךעגט די געוויינלעכע יידישע ׀֌ךאַגע ; 

,׀ונװואַנען איז אַ ייך 3* 

,איך ב֌ין, -- הא־ט אים יענעך געענט׀עךט, -- שטא֞׀֌עךקעך 
חזן, ך' זונדל קךייעהא֞ן. איך ׀א֞ך אַךום אַ׊ינד איכעך דעך 
מדינה, שו דאַװנען אין גךויסע קחילות. איך ךעכן הינטיקן 
שב֌ת שו דאַװנען אין אייעך קהילח", 

דעך ׀על:אכסניא, װא֞ס איז געװען אַ ייד אַ מנגן, איז 
גא־׹ נת׀֌על געװא֞ךן ׀ון דידא֞זיקע וועךטעך, און הא־ט זיך א֞נגע: 
ךו׀ן שום חזן : 

,אוב אַזױ, טא֞ מאַכט טאַקע נישט קיין שהיות און גייט גלייך 
אַךיב֌עך שום ׀֌ךנט:חדש, עך זא־ל אייך דעךלױיב֌ן שו דאַװנען אין 
דעך גךויסעך שול. דא־ ועט אי׹ שוין ב֌אַ׀֌ךידיקט װעךן אוי׀ן 
שענסטן או׀ן. אונזעךע שטא֞ט:לײט מוזט אי׹ װיסן, זיינען ג׹וי: 
סע בעלנים אויף נגינה און ב֌אַ׊א֞לן ׀ון דעך בךייטעך האַנט 


= 1 


א. מ. דיק, 
עי 


יעדן חזן, װא֞ס וייזט זיך אין שטא֞ט, און ב֌׀ךט אייך, װא֞ס אי׹ 
זייט אַ שם דב׹. װא־׹ום װעך הא־ט עס נישט געהעךט ׀ון ך' זונדל 
דעם שטא֞׀֌עױקעך חזן.* 

׀אַקומען אַזאַ מין ענט׀עך ׀ון בעל-אַכטניא, הא־ט זיך דעך 
חזן שיין א֞נגעטא֞ן און איז זיך אַװעק שום ׀֌ךנט=חדש. קוים א֞ב֌עך 
איז עך אַךױס ׀ון דעך אַכסגיא און הא־ט זיך אַ ויז געטא֞ן אין 
גא֞ס, איז געװא֞ךן אַ קא־ך אין שטא֞ט, אַז עס איז געקומען אַ חון 
א֞דעך אַ ב֌על:דךשן, און עך הא־ט זיך נא֞כגע׀ךעגט בי אַ ׀֌א֞ך 
מענטשן און ב֌יי אַ שניידעך : 

;ווְאו וואוינט דא־ איעך ׀֌ךנט:חדש זי 

און דעך׊ו נא־ך מיט אַ ׀אַך׊ױגענעם לשון, 

און װייל קיינעם ׀ון די, שטא֞טלײיט הא־ט זיך נישט גע 
װא־לט בלייב֌ן אַ לאַנגע שייט א־ן די טשיקאַװע ידיעות וועגן דעמ? 
דא־זיקן אויסטעךלישן גאַסט, הא־ט זיך דעך עולם אַ שא֞ט געטא֞ן 
שו דעך אַכטניא?) נא־ך ידיעוֹת. א֞ב֌עך נא־ך איידעך דעך ב֌על: 
אַכטניא הא־ט געוויזן שו ענט׀עךן דעם נייגי׹יקן עולם, איז דעךווייל 
א֞נגע׀א֞ךן אַ וועגל מיט אַ שווייטן או׹ה, װא֞ס הא־ט זיך א֞׀֌גע. 
שטעלט אויך נעבן דעך אייגענעך אכטניא. דעךדא֞זיקעך או׹ה 
א֞ט. אויסגעזען זייעך חשוב, הויך און ׹ונד געװאַקסן, דא֞ס גע: 
זיכט ׀ול און ׹וט װי די זון ׀אַך אי׹ אונטעךגיין, מיט 
גךויעך, לאַנגעך ב֌א֞ך, אין אַ מאַנטל מיט גךייטע אַךב֌ל, אין 
קיילעכדיקן היטל, מיט אַ גאַךטל אונטעךן נא֞׀֌ל און מיט 
גךויסן ךא֞ךשטעקן אין דעך האַנט. 

דעךזען אַזאַ או׹ח, איז דעך ב֌על:אכטניא אַךױס אים אַקעגן 
| און הא־ט אים א֞׀֌נעשטעקט שלום. הא־ט דעך או׹ה געב֌עטן, אַז 


6אן שֵ֞לך שײן 


") דא֞סזעלב֌ע, װא֞ס אַ ב֌׊ךוץ אין אין אַ האַ׀֌נשטא֞ט, איז אַן אַכסניא 
און אַ קליין שטעטל. זי איז שטענדיק ׀יל און ׀֌אַק ׀ון שטא֞טישע לײדיקגײעך, 
שדכנים, משךתים, שמשים, איב֌א֞ךשטשיקעס, דא֞זא֞ךעס, אַ קאַט׀֌עטשקע שכ֌וךלעך, 
היינט גלא־ט קךעמעך:יונגען, א֞׀֌׊׊היטן אַן או׹ך א֞דעך אַ ׀֌ךיץ, װא֞ס דאַךף ע׀עט 


קוי׀ן, און אַ מיינגע מעקלעך ׀ון ׀וךן, װא֞ס זיינען אויך נישט גאַנץ ניכטעך, 


0 


די או׹חים איך דוךאַטשעטא֞ק, 


עך זא־ל אים נמגעב֌ן א באַזונדעך ׊ימעך, װייל עך װיל דא־ 
האַלטן שב֌ת, 

אי׹ ועט עס ב֌יי מי׹ ב֌אַקומען, - הא־ט אים יענעך גֶע* 
ענט׀עךט און הא־ט געהייסן זיין יונג, עך זא־ל אַךײנטךא֞גן אין 
׊ימעך דעם אוךחס זאַכן - אַ שװעךעך סע׀֌עט און א היב֌ש 
קעסטל מיט גךויסע ךויטע אותיות : ,ך' ב֌ךוך ב֌על-שם". דעך= 
זען דידא֞זיקע אוי׀שךי׀ט, איז דעך יונג ׀֌אַלד אַךײגנעלא֞׀ן שו 
דעם באַלעװא֞ס און הא־ט אים אייגגעךוימט אין אויעך, אַן דעף? 
דא֞זיקעך או׹ה איו אַ ב֌על-שם, 

,א כב֌על-שם ?! - הא־ט אויסגעשךיען דעך בעל;אַכטניאי 
׀אַךגייסנדיק די לי׀֌ן, -- אַזױ, זיינען נא־ך ׀א֞ךט דאַ אויף גא֞טס 
וועלט מענטשן, װא֞ס קאַנען ווייזן אַ שטיקל ואונדעך. נו, שוט 
עס מי׹ הנאה, װא֞ס עך איז גךאַדע שו אונז ׀אַך׀א֞ךן. אזויא־׹ום 
װעט שוין מיין ךיווטשע נישט ב֌אַדאַך׀ן ׀א֞ךן אין אַן ×¢×§ װעלט !* 

דידא֞זיקע ב֌שוךה הא־ט עך ׀֌אַלד א֞נגעזא֞גט זיין ׀ךוי און 
יענע איז אַךײנגע׀אַלן אין אַזאַ שמחה, ׀֌ונקט װי זי װא־לט שוין 
געהאַט דעם שליסל ׀ון די עקךות ×€×™×™ זיך א֮ין האַנט. זי איז 
געווען, לא לנו, אן עקךה, זי הא־ט דעך׀אַך געמאַכט אַ ב׹ייטן 
שב֌ת, װי ׀אַך א חתן, װא֞ס מען הא־ט אים א֞׀֌נעװאַךט אויף שב֌ת 
חנוכה, 

ב֌אַלד דעךויף הא־ט זי אַךױ׀געשיקט דעם מאַן שו אים 
מיט א טאַץ זעמל און קאַװע, כֹ֌די זי זא־ל שוין הא֞ב֌ן אַ געלענן= 
הייט זיך שן ב֌אַקענען מיט איה, איידעך דעך גךויסעך עולם 
װעט זים אַ שא֞ט טא־ן שו אים, 

אין שטא֞ט זיינען געווען גענוג יידן, װא֞ס דא֞בֹ֌ן געװא֞לט 
געהא֞ל׀ן וועךן. לבד אַ טױיזנט עקךות, זיינען גלאַט געווען אַזוינע 
וײב֌עך, װא֞ס הא֞ב֌ן נישט געקיגדלט, װײל זײי זיינען געװען 
עגונות און ׀אַךזעסענע מוידן און אַזוֹי אויך נא־ך אַנדעךע ׊ךות, 
און היינט וועך ךעדט שוין ׀ון ׊ךות הכ֌לל. דא־׹ט איז געװען א 
שלעכטעך אטעסא֞ך, אַ דמים=׊אַ׀֌עך, און װוידעך הא־ט זיך דא־׹ט 
געלא֞זט העךן אַ קלאַנג ׀ון שקא֞לעם.., 


5: 


== 15 ליוה 


א. מ. דיק 


,זע, ‏ מיין מאַן, - הא־ט אַ זא־ג געטא֞ן דא֞ס װייב֌ שום 
על-אַכטניא, -- זיי דו ב֌יי אים ב֌עסעך דעך עךשטעך, איידעך 
דעך לע׊טעך, א׀שך קא֞נען מי׹ שוין ׀ון אים געהא֞ל׀ן װעךן 
מען קא־ן אַךױיף שו אים ׀֌ךײטא֞ג שו נאַכט אויך,. איך גע= 
דיינק, אַז מיין מוטעך, זכ׹ונה לב׹כה, איז געװא֞ךן מעב֌ךת מיט 
מי׹ נא֞ך דו׹ך דעם ך' ׀ייוול ׀ינטשעוועשעך ב֌על:שם", 

אַךױ׀֌געטךא֞גן די זעמל מיט קאַװע, הא־ט דעך או׹ח גע? 
זא־גט : 0 
,און שו װא֞ס הא־ט אי׹ אייך געדאַך׀ט נא־ך אַליין מט׹יח 
זיין ! אי׹ הא־ט דא־ך א יונג", ‏ / | 

= שא֞, ׹בי, - הא־ט זיך דעך ב֌על:אַכסניא א֞׀֌געךו׀ן, - 

מיינט נישט, אַז איך ווייס נישט, װעך אי׹ זייט, און מיינט נישט. 
אַז איך ווייס נישט, וי גךויס איז די משוה משמש שו זיין אַלין 
אַזאַ או׹ח הנון, װי איעך כ֌בוד איז" 

,און װעך ב֌ין איך עס אַזאַ. איינעך, װא֞ס אי׹ ךו׀ט 
מיך ךב֌י? -- הא־ט דעך או׹ח גע׀ךעגט, 
| ,א֞, - מאַכט דעך ב֌על:אכסניא, -- גוטעך וויין שמעקט שוין 
׀ון ווייטן, אי׹ זייט דעך ב֌על=שם, ,ך' ב֌ךוך", 

;אַ ׀֌לא! -- הא־ט זיך דעך או׹ח געחדושט. -- עס איז זיך 
נישט אױס׊וב֌אַהאַלטן ׀ון דעך וועלט ! נא֞ך ב֌יי אַלעם דעם הא־ט 
אי׹ אַ גוטן חוש, אַז אי׹ קענט אַזױ ווייט דעךשמעקן אַ ׹יח" 

,איך װעל אייך זא־גן דעם אמת, דעך הונגעךיקעך דעך= 
שמעקט אַ גוטן מאכל גיכעך וי דעך זאַטעך,. נישט ׀אַך אייך 
געדאַכט, מי׹ זיינען חשוכי ב֌נים,.,,* | 
דעךהעךט דידא֞זיקע וועךטעך, הא־ט זיך דעך או׹ה א֞נ" 
געךו׀ן : | | 
,הייסט עס,, אַז דעך ב֌וךא, ב֌ךוך הוא, שיקט שו דעם 
ש׀֌ינעך זיין ׀֌לאַקס און דעם טךינקעך זיין וויין, העךט, ך' ייד, 
איך זא־ג אייך ׀א֞ךויס, אַז די מניעה אין נישט ׀ון אייך, נא֞ך 
׀ון איעך ווייב,*. 


די או׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק. 


ב֌יי דידא֞זיקע וועךטעך, איז דעך ב֌על:אכסניא געב֌ליבן 
שטיין,. װי ׀אַךשטײנעךט. דעך או׹ח הא־ט אים דוקא ׊וגעטךא֞׀ן. 
נַא֞ך מיט אַ יא־׹ ×€×™× ×£ שו׹יק הא־ט זיינע אַ דינסט דעךלעב֌ט ׀ון 
אים א יאַטל, איז עך אישט געװא֞ךן טױט און ׹וט און הא־ט 
זיך נישט דעךװעגט שו קוקן דעם בעל-שם-טוב אין ׀֌נים 
אַךײן, דעך בעל שם א֞ב֌עך הא־ט אויסנע׀֌ו׊ט אויף אים די אױגן 
און הא־ט זיך אַזױ טיף אַךײנגעקוקט אין אים, ׀֌ונקט װי עך 
װא־לט דא־׹ט אַנט׀֌לעקט דא֞ס אַלץ, װא֞ס איז געלעגן ׀אַךב֌א֞ךגן 
אין די טי׀סטע ׀אַלב֌ן ׀ון דעם ב֌על:אכסניאס גשמה. - 

דעך ב֌על:אכסניא הא־ט שוין נישט געקא֞נט שטיין אויף 
די ׀יס, און עך װא־לט זיכעך אומגע׀אַלן, װען דא֞ס װא־לט גע* 
דויעךט נא־ך אַ ׀֌א֞ך מינוט. עך װא־לט אומגע׀אַלן שו דעם אוךחס 
׀יס און װא־לט זיך ׀אַך אים מתודה געווען אין זיין גךויסן חטא 
און ב֌עטן ב֌יי אים אַ ת֌יקון. 

שום גליק א֞ב֌עך הא־ט זיך געע׀נט די טי׹, און די ב֌על* 
אכסניאטע איז אַךײן מיט אַ טע׊ל, אויף וועלכן עס איז געשטאַס 
נען אַ ׀לעשל שנאַ׀֌ס מיט ׊וב֌ייסונג. זי הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן 
שום מאַן: | 
;זעסט, לעמל, אַז ׀ון איילעניש קומט קיין גוטס נישט 
ךוס -- דו הא֞סט דא־ך ׀אַךגעסן מיט׊ונעמען שנאַ׀֌ט," 

ךיווטשע, די בעל:אכסניאטע איז אַלט געווען אַ יא־׹ ׹׹יי: 
סיק, זי איז געווען אַ שיינע געזונטע ׀ךוי, מיט ׀ייעךדיקע אויגן, 
װא֞ס הא֞ב֌ן נא־ך געקא֞נט דעךװאַךעמען אַ קאַלט האַךץ. 

דעך או׹ח איז אַ ביסל אוי׀געךודעךט געװא֞ךן .. עך 
הא־ט א׀ילו געהאַט זייעך אַ ׀ךום ׀֌נים, א֞ב֌עך דא֞ס איז געוען 
א מענטש אַ ב֌על:ת֌אוה. עך הא־ט זיך קײנמא֞ל נישט א֞׀֌געזא֞גט 
׀ון קיין שום ת֌ענוג אין דעך װעלט, און אז ךיךטשע אי 
אַךײן, הא־ט עך שוין געוואוסט שו ׀אַךװוענדן זיין ב֌ליק אויף 
ע׀עס ב֌עסעךס, איידעך שו קוקן אױף דעם נאַךישן ׀֌נים ׀ון 
ך' לעמלען. און ב֌שעת זי הא־ט געװא֞לט אַװעקגײן, הא־ט עך 
אי׹ אַ וואונק געטא֞ן, אַז זי זא־ל נא־ך ׀אַךב֌לײיב֌ן אַ װיילע. מעך 


א יי יי 


א. מ, דיק. 


וי דא֞ס האט זי זיך אייגנטלעך נישט געוואונטשן און ,. איז געי 
ג֌ליבֹ֌ן שטיין ב֌יי דעד טי׹ מיט גךויסדךך אךץ, װי אַמא֞ל שונמית 
׀֌אַך אלישען, מיט אַךא֞׀֌געלא֞זענע אױגן. 

עגוט, װא֞ס אי׹ זייט אַךוי׀געקומען ‏ - הא־ט עך זיך 
; נגעךו׀ן שו אי׹, - אַנישט, װא־לט איך געמוזט שיקן נא־ך אייך. 
איך הא־ב אייך װא֞ס שו ׀ךעגן. מן הֹסת֌ם מוט אי׹ דא־ך שוין 
יויסן, װעך איך ב֌ין. ווען איך װעל מיך דעךוויסן, װא֞ס ‏ איעך 
מבוקש איז, װעלן מי׹ שוין ׀אַךשטיין אײינאַנדעך," 

א, ךב֌י, זא־לט אי׹ אַװי נחת זע - הא־ט זי אַךױסגע: 
׀֌לאַ׊ט. -- װא֞ס ךעדט אי׹ ,׀אַךשטײן". מען דאַךף גא֞ךנישט 
קיין גךויסע חכמות דעך׊ו, אונזעך מבוקש איז ב֌לױז, אַז אי׹ 
זא־לט אונז מזכ֌ה זיין מיט אַ קינד, און ׀אַךשטיין װעלן מי׹ 
׊֌ודאי אויך, וי אייך שו ב֌אַ׀֌ךידיקן, וייל מי׹ זיינען ב"ה, 
אומשטאַנד עס שו סא֞ן." | 

אלזא־, זא־גט+זשע מי׹, -- הא־ט זיך דעך ב֌על:שם א֞׀֌גע= 
ךו׀ן, -- הא־ט אי׹ נא־ך קיינמא־ל קיין קינד נישט געהאַט!" 
| ךיווטשע הא־ט געזא֞גט . | 

,׀ון דעך חתונה א־ן קינדל איך נישט". 

און זי הא־ט זיך גענומען װישן די אױיגן. 

;וי אַלֶ֌ט זייט אי׹ געװען שו דעך חתונה!" - הא־ט עך 7 
ווייטעך גע׀ךעגט, 

,אַכ׊ן השכדיקע יא־׹..." | 

אַכ׊ן יא־׹ ! -- הא־ט עך זיך א֞׀֌געךו׀ן, ‏ שמא֞טשקענדיק 
מיט די לי֎׀֌ן, - שו אַכ׊ן יא־׹ װיגט מען שוין ב֌יי לײטן דא־ל 
׊ווייטע קינד. ×€ {ךזעסן, בעונותנו ה׹בים. א֞ט דא֞ס הא־ט מען 
׀ון דעם ׊ו׀יל קלויב֌ן שדוכים". | 

מיינע עלטעךן הא֞ב֌ן אַ׀֎יל֌ו נישט ׀יל געקליב֌ן, - הא־ט זי 
געזאַנט. -- א֞ב֌עך עס הא־ט געדויעךט, ביז מען הא־ט מיך או'ס* 
געקליב֌ן, ווייל נישט אַלע ווילן נעמען מיידלעך, װא֞ס הא֞דעװען 
זיך אויס אין אכסניות, און מיינע עלטעךן הא־בן געהאַלטן א 
׀ךי׊ישע אכסניא. איז מען געווען, װי ׀אַך אייך זא־גנדיק, גאַנץ 


= 8 = 


די או׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק:- 


זאַךעדט. אַ װעלט הא־ט דא־ך ׊ינגעך". 
,נו,/ לא־מי׹ דא֞ס אַװעקלײגן, - הא־ט דעך ב֌על:שם 
אי׹ איב֌עךגעשלא֞גן אין די ךײך, -- זא־גט מי׹, הא־ט איה" 
ע׀עס עקךות אין אייעך מש׀֌חה (* 
| א֞, זא־לט אי׹ טאַקע נחת זען אויף אײיעךע קינדעך, - 
הא־ט זי זיך א֞׀֌געךו׀ן, - אי׹ טךע׀ט טאַקע װי אַ מלאך, מיין 
מוטעך, זכ׹ונה לב׹כה, איז אַ שייט געווען אַן עקךה און װא־לט 
אודאי געגליגן אַן עקךה, װען נישט דעך ב֌על:שם ך' ׀ייוול 
׀֌ינטשעװעטשע?. ׀ךיעך דעך, װא֞ס איך טא֞ך אים נישט דעךמאַ: 
נען, דעךנא֞ך עך, דעך ׀על:שם, װא֞ס דו׹ך זיין לאַסקע ב֌ין איף / 
געגויךן געװא֞ךן,. מיינע אַן עלטעךנא֞ב֌ע א֞ב֌עך איז געװען אַךְ 
שקךה און געשטא֞ךב֌ן (נישט ׀אַך מי׹ געדאַכט) אַן עקךח". 
דעך געל:שם הא־ט אַ שאַקל געטא֞ן מיטן קא֞׀֌ ‏ און גע+ 
= זא־גט ; 
, און ׀ונדעסטוועגן מעגט אי׹ זיין זיכעך, אַז אין אַ יא־׹ 
א־׹ום װעט אי׹ ניאַנטשען אַן אייגן קינד. איך װעל אייך געבן 8 
אַ קמע און דעךאו נא־ך װא֞ס ע׀֌עס שו טא־ן. אי׹ װעט הא֞ב֌ן אַ 
יינגל או֌ן זא־לט אים אַ נא֞מען געב֌ן שמואל, װי אונזעך מוטעך 
חגה הי געמא֞ן" 
, לא־מי׹ עס נא֞ך דעךלעב֌ן!-איז ךיווטשע געש׀֌ךונגען 
׀ון ממוה -- עך מעג הייסן, װי אי׹ ווילט", 
דעךדא֞זיקעך שמועס ׊ווישן אים און אי׹ װא־לט. א׀שך גא־׹ 
קיין סוף נישט גענומען, װען דעך יונג װא־לט נישט אַךױי׀גץ- 
קומען און װא־לט דעם ב֌על-אַכסניא נישט זא־גן, אַז דעך חזן אידֹ 
זייעך אַ ׀ךיילעכעך געקומען שו׹יק ׀ון ׀ךנס חודש און ב֌עט 
אים, עך זא־ל אַזױ גוט זיין אַךא֞׀֌קומען שו אים. דעך יונג װא֞ט 
אַזױא֞ךום איב֌עךגעךיסן דעמדא֞זיקן װיכטיקן שמועס מיט אַ שיין 
ווייםל, : 
די ב֌שוךה װעגן דעם חזן, אַז עך הא־ט אויסגע׀יךט ׀ייט 
׀֌ךנס חודש און אַז עך, ׀אַךלאַנגט, דעך בעל אַכטניא זא־ל אֲךוב= 
טעךקומען שו אים, הא־ט אַךוי׀גע׀יךט דעם או׹ח אויף אַנדעךע 


7 


א. מ. דיק. 


ך׊יונות, און אַז מאַן און ווייב֌ הא֞ב֌ן געװא֞לט אַךױסגײן ׀ון דעם 
| אוךחס ׊ימעך, הא־ט דעך או׹ח ׀אַךהאַלטן ך' לעמלען ב֌יי זיך 
אויף אַ וויילע. די ב֌על-אַכסניאטע איז דעךווייל אַךױס ׀ון ׊ימעך 
:מיט גךויס הא֞׀ענונג, אַז זי װעט ב֌אַלד געהא֞ל׀ן װעךן, און זי 
הא־ט זיך שוין אַזױ ווייט איינגענלויב֌ט אין דעם, אַז אי׹ הא־ט 
שוין אויסגעוויזן, אַז זי ׀ילט שוין דא֞ס קינד... 

דעך ב֌על:שם הא־ט זיך א֞נגעך֌ו׀ן שו ך' לעמלען : 

,זא־גט, ך' לעמל, װא֞ס ׀אַך אַ חון אין דא־, װא֞ס דעך 
ייונג ךו׀ט אייך שו אים (* 

,מי׹ הא֞ב֌ן אויף היינטיקן שב֌ת אַ נייעם חזן אין אונזעך 
שטא֞ט, -- הא־ט אים דעך ב֌על:אַכסניא געענט׀עךט. -- אי׹ הא־ט 
א׀שך געהעךט ׀ון אים 1 עך הייסט ך' זונדל קךייעהא֞ן דעך 
שטא֞׀֌עךקעך חזן,* 

,אַזױ ? ! -- הא־ט זיך דעך ב֌על:שם א֞׀֌געךו׀ן מיט גךויס 
חדוש - אַזױ ?! ך' זונדל איז דא־ און װעט ב֌יי אייך דאַװנען! 
דא֞ס ׀ךייט מיך זייעך, עס איז דא־ װועמען שו העךן, עך אי אַ 
גךויסעך זינגעך און אַ גךויסעך דאַװנעך. זיינע װעךטעך זיינען 
׊וקעך:זיס און דעךקוויקן דא֞ס האַךץ און די נשמה, דעך׊ו נא־ך 
איז עך גלאַט א שיינעך ייך, אַ למדן, אַ י׹א שמים, עס טךע׀ט 
גאַנץ זעלטן, אַז די אַלע מעלות זא־לן זיך ב֌אַהע׀טן אין אַ חזן. 
אַזױ, אויב֌ דעך חזן איז ב֌אמת זונדל קךייעהא֞ן, ‏ װיל איך אייך 
מעך נישט אוי׀האַלטן דא־. עס איז נישט שיין שו לא־זן אים װאַךטן 
אַזױ לאַנג אויף אייך, נו, גייט אייך שו אים, א֞ב֌עך דעך׊יילט 
קיינעם נישט, אַז איך ב֌ין ך' ב֌ךוך ב֌על:שם. מען װעט מיך נישט 
לא־זן לעב֌ן, און איך וויל מיך אויסךון איב֌עך שב֌ת". 

-- , און ווען הא־ט אי׹ ב֌דעה אַװעק׊ע׀֌א֞ךן ?* הא־ט ך' לעמל 

גע׀ךעגט, 

-- ,לא יאוח׹, וי זונטא־ג", הא־ט דעך או׹ח געענט׀עךט, 

אי׹ הא־ט געדאַך׀ט ב֌עטן מיין ׀ךוי, זי זא־ל קײנעם 
נישט זא־גן, איך װעל געוויס קיינעם נישט דעך׊יילן", - הא־ט 
ך' לעמל געוא֞גט. | 


= 8 


די או׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק, 


-- ,גו, מעט איך אייך טאַקע, אי׹ זא־לט עס א־נזא־גן אייעך 
שךוי אין מיין נא֞מען?, 

איך װעל טאַקע אַזױ טא־ן", - הא־ט אים ך' לעמל ׀אַך: 
זיכעךט, -- און איז אַךוֹיס ׀ון ׊ימעך. 

אַךײין שום חזן, הא־ט אים שוין ך' לעמל נישט דעךװויסט, 
דעךטאַך א֞ב֌עך הא־ט ך' לעמלט ווייב֌ זיך שוין געטענטלט מיט 
וויקעלעך און ווינדעלעך ׀אַךן קינד, װא֞ס דעך ב֌על.שט הא־ט אי׹ 
מבטיח געווען, און ב֌עת מעשה דעך׊יילט גךויס וואונדעך ׀ון 
דעם ך' ב֌ךוך, װי אַזױ זי הא־ט מיט אים געךעדט, און וי עך 
הא־ט אי׹ ׊וגעטךא֞׀ן, זי הא־ט געךעדט ׀אַך אַן עדה װײב֌עך, 
װא֞ס זיינען געשטאַנען אַךום אי׹ און װא֞ט הא֞ב֌ן זיך ׀אַךמעךט 
׀ון מינוט שו מינוט, 

עס ׀אַךשטייט זיך, אַז דעך ך' לעמל הא־ט שוין נישט 
געקא֞נט בעטן דא֞ס ויי, זי זא־ל קיינעם נישט דעך׊יילן ׀ינט 
נעל-שם, מחמת זי הא־ט שוין ׀אַך׀֌ױקט די גאַנ׊ע שטא֞ט מיט 
דעךדא֞זיקעך נייס און הא־ט זיך גע׀֌אַטשט אין ב֌ויך אַךײן, וי 
תמך, ב֌שעת זי הא־ט זיך ב֌אַקענט מיט יהודהן, און הא־ט גא֞כאַ 
נאַנד געשךיען : 

,איך ב֌ין מיט אַ גאון, מיט אַ גוטן יודן מעובךת !* 

און עס הא־ט שוין דא־׹ט אַ גאַנ׊ן ׀ךײטא֞ג געקאַכט, וי 
אין אַ קעסל ׀ון יידן און יבעך װא֞ס זיינען געקומען ו׀ן 
און ב֌אַשמעקען דעם חזן און דעם ב֌על-שט, 

און אַז דעך ב֌על:אַכטניאַ הא־ט איינגעזען, אַז עס איז שוין 
סיי.ווי-טיי גישט קיין סוד מיטן בעל:שט, הא־ט עך שוין אליין 
אויך נישט געשוויגען און הא־ט דעך׊יילט ׀אַך דעם עוֹלם, װא֞ס 
הא־ט אים אַךומגעךינגלט, וואונדעך אי׀עך וואונדעך. 

דא֞ס איז אַ געטלעכעך מענטש, -- ה א֞ ט ×¢ ך געשךיען,-- 
עך זעט נישט, װי אַלע מענטשן ב֌לוין דא֞ס אויסעךלעכע, גיין, 
עך זעט, װא֞ס עס טוט זיך ב֌יי יענעם אין האַך׊ן. די ׀֌ךא֞ב֌ע 
הא־ב איך אַליין געוען אויף מי׹ אַליין, און געלױ׀ט און גע: 
דאַנקט איז זיין ליב֌עך נא֞מען, װא֞ס איך ב֌ין עס שוין איב֌עךגע:. 


0 68 


קומען !. , היינט ש׀֌ילט גלאַט די שכיאה אויף זיין געויכט. עך 
זעט אויס, װי אַ מלאך און הא־ט מי׹ און מיין ווייב֌ ׊ונעטךא֞׀ן 
אין אַזעלכע זאַכן, װא֞ס מי׹ הא֞ב֌ן שוין ב֌אַלד גא־׹ ׀אַךגעטן אין 
זיי, ‏ אישט ׀ֿאַךשטײ איך שוין גאַנץ גוט, װא֞ס עך הא־ט א֞יג׊ַ+ 
קעךט דא֞ס ׀֌נים ׀ון מיין ליב֌האַך׊יקן משךת, ׀ון בעךקען, 
ב֌שעת יענעך איו אַךוֹיס שו אים אַנטקעגן, דעך געטלעכעך מאַן 
הא־ט דעךשמעקט דא֞ס טך׀ע ׀ון ווייטן און אישט ׀ֿאַךשטײי איף 
אויך, אַז דעך חזן, ך' זונדל, מוז זיין ע׀֌עס אַ ת֌כשיט ׀ון אַ יידן, 
ווײיל ב֌שעת איך הא֞׊֌ אים דעך׊יילט, אַז ך' זונדל װעט בַ֌י". 
אונז שב֌ת דאַװנען, הא־ט עס אים זייעך גע׀ךייט, און עך הא־ט 
געזא֞גט אויף אים, אַז עך איז אַ אדם כֹ֌שך און הא־ט אים זייעה 
מ׀ליא געווען, עך הא־ט זייעך געלױיב֌ט זיין זינגען, און הא־ט 
געזא֞גט, אַז עס שיינט, וי די גךעסטע ב֌ךיליאַנטן און די ק׹וי= 
נען, װא֞ס די מלאכים מאַכן ׀ון די ׀אַךשידענע יידישע 
ת֌׀לות", / | | 


עס ׀אַךשטייט זיך, אַז דידא֞זיקע ׹ייד הא־גן געהױיב֌ן דעם 
חזן למעלה און למעלה, און קיין איינעך הא־ט נישט גע׊וויי׀לט 
אין די מעלות מון חון: עךשטנס, שו װא֞ס זא־ל דעך ב֌על:שם 
לױיב֌ן אומזיסט אַ חזן ; ׊ווייטנס, ‏ װעט עך זיך דא־ך נישט װעלן 
מאַכן ׀אַך אַ ליגנעך, װי וייט איז דא֞ס גא־׹ שו שב֌ת, װעט 
מען דא־ך העךן. מוו דא־ך דעך חזן טאַקע זיין אַ שיינע כֹ֌לי, 


אין דעם ב֌על:שם א֞ב֌עך הא֞ב֌ן מאַנכע גע׊ויי׀לט. עס 
הא֞ב֌ן זיך גע׀ונען אַזױנע, װא֞ס הא֞ב֌ן גא֞ךנישט געהאַלטן ׀ון 
אים. | : 

ב֌אַזונדעךס איז אַךױסגעטךעטן גענן אים דעם ב֌על:אַכטניאס, 
מלמד, װא֞ס הא־ט געלעךנט מיט זיינעם אַ בךודעךס אַ יינגל, 
וועלכן עך הא־ט געהאַלטן ב֌יי זיך ׀אַך ‏ אַ קדיש. דעך ׀על: 
אַכסניא הא־ט שון א֞ב֌עך געהאַלטן ׀אַך איב֌עךיק שו הא֞דעװען 
דא֞סדא֞זיכע יינג? ׀אַך אַ קדיש, ווייל עך הא־ט שוין געהא֞׀֌ט אויף 
א־ן אייגענעם יינגל.., דא֞ס הא־ט ב֌אַלײידיקט דעם מלמד און עה 


= 16 - 


די או׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק. 


הא־ט געשא֞טן אוימן ב֌על-שם, װא֞ס עך הא־ט נא֞ך געקא֞נט, װא֞ס 
אין קא֞ךט שטייט, 

דעט ׀על:אַנטניא װא֞ט עט שטאַךק ׀אַךדךא֞סן, הא־ט עך 
געגעבן אַ גוטע ׀׊ך׊יע דעם מלמד מיט די איב֌עךיקע ׀֌אַךש* 
גען, װא֞ס הא֞ב֌ן געמאַכט שו גא֞ךנישט דעם בעל:שס. 

אַקוךאַט אין דעם מא֞מענט איז געקומען דעך חון מ8'? 
יאַסע ׀יאותן : עך איז געווען אין מקוה, | 

;א, אי׹ זייט אונז געקומען, װי געךו׀, - הא־ט אַ וא־ג 
געטא֞ן דעך ב֌על:אַכטניא שום חזן. - מי׹ ש׀֌אַךן זיך דא־ איב֌עך 
דעם ענין ׀ון קב֌לה און אַ בעל:שם, לא־מי׹ העךן, װא֞ט האַלט 
אי׹ דעך׀ון !* 

,א֞, דא־ט איז אַ קוך׊ע שאלה, - הא־ט דעך הו געענטי 
י׀עךט, -- װא֞ס ב׹ויכט אַ לאַנגע ת֌שובה, און אישט איז דעךויף קיין 
שייט נישטא֞, עס װאַךטן אויף מי׹ אייעךע משוךךים, מסדך שו 
זיין זיך מיט זיי, דא־ך װעל איך אייך זא־גן אין קו׹שן, אַז מי׹, 
לידן, מא׀יניט מני מאמינים, באַדאַך׀ן גלויב֌ן, אַו אונזעךע ג׹ו* 
סע לייט הא֞ב֌ן מיט קבלה אױי׀געטא֞ן גךויס} וואונדעך, װי דא֞ס 
איז אַךױס׊װען ׀ון דעך גמ׹א און ׀ון דשם הא׹"י הקךוש 
א֞ב֌עך אויף די היינטיקע ווייס איך נישט. 

,אישט ב֌ין איך שוין אַ ב֌עלן שו העךן ׀ון אייך, װא֞ט װעט 
אי׹ זא־גט אויף ך' ב֌ךוך געל:שם ?* 

,װא֞ס ׀ךעגט אי׹ ע׀֌עס גךאַדע אויף אים ! - הא־ט דעך 
חון אַ ׀ךעג געטא֞ן. 

;װוייל עך איז אשינד גךאַדע אונזעך או׹ עך שטײט ד־ 
איזן בי מי׹ אױיב֌ן, עך איו טאַקי עךשט געקומעןי 

אַװי? - הא־ט ױן דעך חון א֞׀֌געךו׀ן, -- א"ז דעך 
דא֞זיקעך ׹מאי געקומען אויך אַהעך. און גךאַדע הא־ט אי׹ עס 
דעם מול, עך זא־ל דוקא איינשטיין ב֌יי אײן. זײט א֞ב֌עך גוט 
׀א֞ךזיכטיק, = װא־׹ום עך קא־ן אייך מיט אייעךע שמא֞טלײט גוס 
-א֞נ׀֌יי׀ן, וי עך הא־ט א֞נגע׀֌ײ׀ֿט אַלע איבעךיקע שטעטלעך. עך 
איז א שבויאק ׀ון עךשטן סא֞ךט. עך קא־ן גוט ׹יידן אין קכ־ן 


11 אס 


א֞׀֌נאַךן דעם גךעסטן מענטשן, שו אַלע ׊וות װייוט מי׹ נא֞ף 
אויס, אַז עך איז אויך אַ גךויסעך עם:האךץ און הא־ט זיך דעךיי 
ב֌עך טאַקע געמאַכט ׀֌אַך אַ ׀על:קבלה, יל דעךדא֞ױקעך ענין 
איז אַזױ וי אַ מאַנטל, װא֞ס ׀אַךדעקט אַלע ׀עלעךן און די גךעס: 
טע עם:האך׊ות, אוי, עס ׀אַךדךיסט מיך, װא֞ס איך ב֌ין דעךב֌ײ 
נישט געווען -- איך װא־לט אייך גא־׹ נישט געלא֞זט, אי׹ זא־לט 
אי אַךײננעמען אין שטוב֌, אַ שא֞ד !* 

,א֞, ך' זונדל, -- הא־ט דעך ב֌על:אַכסניא זיך א֞נגעךו׀ן, - 
װא־לט אי׹ א֞בֹ֌עך ויסן, װא֞ס ך' ׀ךוך הא־ט אויף אייך גע= 
יא־גט, װא־לט אי׹ עס נישט געךעדט, װא֞ס אי׹ ךעדט אַ׊ינד אויף, 
אים, זעט אי׹, עך הא־ט אייך זייעך געלויב֌ט. עך הא־ט געזא֞גט, 
אַז אי׹ זייט אַ גךויטעך חזן, אַן אדם כֹ֌שך און אַ ייד-אַ למדן". 

דעך חזן הא־ט זיך ׊עלאַכט, 

;דא֞ס איז גךאַדע ׀אַך מי׹ אַ חסךון, װא֞ס אַזאַ ׹מאי, 
לױיב֌ט מיך, -- הא־ט עך געזא֞גט.-- איך דאַךף נישט זיינע שבחים 
און זיין מבינות, אין אַ ׀֌א֞ך שעה א־׹ום װעט אי׹ מיך אַלין 
העךן, און אויף מיין לומדות קא־ן אַזאַ ע׀יהאךץ גא־׹ קיין מבין 
נישט זיין, געקומען ב֌ין איך א֞ב֌עך ב֌לויז שו דאַװנען, א֞ב֌עך 
נישט שו ׀֌סקענען שאלות, אַלזא֞, װא֞ס מאַכט עס מי׹ אויס, שי 
אי׹ וועט מיך האַלטן ׀אַך אַ למױן, שי נישט. אויף זיין סחוךה א֞ב֌עך 
קא֞נט אי׹ קיינעך קיין מבין נישט זיין, דעך׀אַך זא־לט אי׹ מיף 
גלױיב֌ן, ווען אי׹ האַלט מיך יא־ ׀אַך אַן אדם כ֌שך, װי עך זא־גט 
אויף מי׹, און היט איין ׀אַך אים, װי ׀אַך אַ משוגענעם 
הונט", | 

נא־ך דעמדא֞זיקן קליינעם וכ֌וח איז זיך דעך חון אַךין אין 
זיין הד׹ מיוחד, זיך מסדך שו זיין מיט די שטא֞ט:משוךךים, און 
דעך מלמד מיט די, װא֞ס הא֞ב֌ן מיט אים געהאַלטן, הא֞ב֌ן עךשט 
אוי׀געע׀ענט זייעךע ׀֌יסקעס און הא֞ב֌ן זיך לוסטיק געמאַכט 
איב֌עך דעם כ֌על-שם און איב֌עך די אַלע בעלייקב֌לה און הא֞ב֌ן 
דעךמיט ׀ֿאַךשא׀ט ׀יל קךענקונג דעם בעל;אַכסניא און נא֞כמעף" ‏ 
זיין ׀ךוי, וס הא־ט זיך געךיכט ב֌אַלד געלעגן שו װעךן | 


= 12 = 


+= 


די או׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק- 

דעדהעךט, װא֞ס דעך חון הא־ט געזא֞גט, איז דעך מלמד גע+ 
װא־׹ן ב֌יי זיך אַזױ ת֌קיף, אַז עך הא־ט נישט א֞׀֌געלא֞זן דעם בעל 
אַכסניא און הא־ט דוךכאויס געװא֞לט, עך זא־ל אים אַךו׀׀יךן שו דעב 
ב֌על:שם, און דא־׹ט װעט עך אים שוין וייזן אין די אויגן, אַז עך 
איז אַ גךויסעך עם:האךץ. 

דעך בעל:אַכטגיא הא־ט עס אים סוף - כֹ֌ל = סוף נא֞כגע=" 
געבן. 

,גוט, קומט מיט מי׹ אַךױף ׊וֹם בעל-שם, -- הא־ט עך 
געזא֞גט, -- איך װעל אייך אים ׀א֞ךשטעלן. איך װעל זא־גן אַז 
אי׹ זייט מיין מלמד און אי׹ װוילט מיט אים װא֞ס ׹יידן א" 
לעךנ׊ן", 

שום אומגליק, איז דעך מלמד געווען אַ גךויסעך ׀֌חדן. עך 
׀לעגט לאַכן ׀ון שדים און הא־ט מו׹א געהאַט שו שלא֞׀ן אַלײין 
אין אַ ׊ימעך ; עך ׀לעגט לאַכן ׀ון חלומות און ׀לעגט זייעך 
א֞׀֌ט ׀אַסטן אַ ת֌ענות:חלום. און דעךיב֌עך, אַז זי זענען נא֞ך 
אַךײן שו דעם ב֌על-שם אין ׊ימעך, הא֞ב֌ן א֞נגעהױב֌ן דעם מלמד 
׊ו֌ ׊יטעךן הענט און ׀יס. 

דעך בעל:שם איז ב֌עת מעשה געשטאַנען א֞נגעטא֞ן אין 
טלית איב֌עךן קא֞׀֌, מיטן געזיכט א֞׀֌געקעךט שו דעך װאַנט 
און אַזױ װײט ׀אַךגעטעךט, אַז עך הא־ט זי גא֞ךנישט באַ5 
מעךקט. 

עך הא־ט זיך זייעך שטאַךק געשא֞קלט און הא־ט אַךױסגע: 
לא־זט ׀ון האַלז װוילדע קולות און געשךייען, װי ׀ון אַ געװאַל 
טיקעך מאַשין, עך הא־ט ׀אמת אױסגעזען, װי אײינעך, װא֞ס 
איז אױסגעטא֞ן ׀ון זיך און ׀ון דעך וועלט, און װאַנדלט א׹ום אין 
די עולמות-עליונים, װי מען ךו׀ט עס ב֌יי אונז יידן ,הת׀שטות 
הגשמיות", 

וויײילעווייז הא־ט ×¢×± אויסגעךו׀ן זעלטעגע נעמען ׀ון בייזע 
גײיסטעך, ׀ון מלאכי חב֌לה. 

,שווייג דו, אַךײן ! - הא־ט עך געשךיען, -- שװייג דו. 
׀ךגוד ! אויך דו, עדיאַל, האַלט ס'מויל !* 


6 ,7 == 


א. מ. דיק. 


ב֌אַלד נא֞כדעם הא־ט עך ׊וגעב֌ויגן דעם ךעכטן אויעך, 
אַזױ װי עך װא־לט זיך איינגעהעךט, װא֞ס עמיץ זא־גט, און אין דעך 
אייגענעך ךגע הא־ט עך זיך ׊ושךיען, ׀ונקט װי עך װא־לט איי 
׀֌עךגעזא֞גט יענע װעךטעך, װא֞ס עך הא־ט געהעךט: / 

,דעךדא֞זיקעך , ׹מאי !* 

,אַ ׊בויאַק ׀ון עךשטן סא֞ךט", | 

,חיט אייך ׀אַך אים, וי ׀אַך אַ משוגענעם הונט", 

,א֞, גענוג שוין מקט׹ג שו זיין אַ יידן, אַ למדן א֞, דה 
גב׹יאל, דו, װא֞ס דו הא֞סט ׀אַךשלא֞סן די מיילעך ׀ון די ליב֌ן, 
אַז זי זא־לן דניאל נישט ב֌ייסן, ׀֌אַךשליס שוין די מיילעך ׀ון 
{ דידא֞זיקע שעטנזים ! עס זא־ל כא֞טש נישט ש;לן דעך גאַנ׊עך 
שטא֞ט ׊וליב֌ דעם איינעם; גענוג, אַז עך אליין זא־ל זיין די 
:כ׀ךה ׀אַך זיי אַלעמען ! א֞, איך ב֌עט דיך, גב׹יאל, װי מיינעם 
אַן אַלטן ב֌אַקאַנטן !. , .* | 

דידא֞זיקע װעךטעך הא־ט דעך בעלישם אַךױסגעוא֞גט מיט 
גךויס ׊יטעךניש און ׀לאַטעךניש און אויך מיט גךויס ׀אַך: 
געטעךונג, | 

דעך מלמד מיטן ב֌על-אַכסניא, װא֞ס הא־בן זייעך גוֹט ׀אַך. 
'שטאַנען דעם ת֌וכן ׀ון די קולות און גװאַלדן, דא֞ס הייסט, אַז עך 
הא־ט דא־ נא֞ך איב֌עךגעךעלט די װעךטעך, װא֞ס דעך חון הא־ט 
אונטן געךעדט, און דעךיב֌עך ב֌ייזעךט עך זיך אויף די שעטנוים, 
װא֞ס זיינען אויף אים מקשךג, און בֿעט גלײיכ׊ייטיק דעם מלאך 
גב׹יא?, אַז עך זא־ל זי ׀אַךשליסן די מיילעך און זיין א מליץ 
שוב ׀אַך דעך גאַנ׊עך שטא֞ט, אַז זי זא־ל נישט ליידן ׀אַך זיין 
-בייז מויל, -- דעך מלמד מיטן ב֌על:אַכטנלא זיינען געגליב֌ן שטיין 
אין טויטעך ׀אַךגליוועךטעך שךעק. עךשט אישט הא֞ב֌ן זי ב֌חוש 
געזען, אַז דעך ב֌על-שם איז אַ נביא. װא־׹ום ווען עך װא־לט 
קיין נביא נישט געװען, טא֞ ׀נװאַנען װא־לט עך געװאוסט 
װא֞ס דעך חזן הא־ט אויף אים געךעדט? אויטעךדעם, איז עך אויך 
אַ גךויסעך מחות֌ן מיט אַלֶע מקט׹נים און אויך מיטן מלאך 


;גב׹יאל, 
= 14 5 


די אי׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק, 


קוךץ דעך׀ון, זיי זיינען געב֌ליב֌ן שטיין, וי ׊וגענאגלטע, 
זיי הא֞ב֌ן געװא֞לט אַנטלױ׀ן און הא֞ב֌ן נישט געקא֞נט. די ׀יס 
הא֞ב֌ן זיי נישט געדינט. . . | ' 

זיי זיינען אַזױ לאַנג געשטאַנען, בי די געטלעכע בַ֌אַ5 
גייסטעךונג ׀ון דעם ב֌על-שם איז אדיכ֌עך און עך איז געװא֞ךן 
דעךזעלב֌יקעך מענטש, װא֞ס ׀ךיעך, דעמא֞לט הא־ט עך זיך אוֹם= 
| געקעךט שו זיי און הא־ט זיי זייעך ׀ךיינטלעך גע׀ךעגט, ש֮י זי 
זייגען שוין דא־ לאַנג און װא֞ס דאַך׀ן זיי שו אים, 

| הא־ט דעך בעל:אכסניא קוים אַךױסגעךעדט: 

,דא֞ס איז א מלמד און קנעלט ב֌יי מי׹. עך לעךגט מיט 
מיין ב֌ךודעךס אַ יינגל, װא֞ס אין ב֌יי מי׹. עך הא־ט מיך געב֌עטן, 
איך זא־ל אים אַךײנ׀יךן שו אייך, עך וויל אייך א֞׀֌געב֌ן שלום,* 

-- ,גאַנץ שיין !* -- הא־ט אים דעך ב֌עלישט געענט׀עךט 
און הא־ט אים אויסגעשטךעקט זיין לינקע האַנט. . 

עס ׀אַךשטייט זיך, אַז ס'איז געװא֞ךן ׀ון מלמד אַ גל של 
׊׊מות ׀ון גךויס שךעק, אַז עך הא־ט שוין קיין כֹ֌ח נישט געהאַט 
שו געב֌ן אים די האַנט. עך איז געשטאַנען װי אַ טויטעך, מיט 
׀אַךגליװועךטע הענט און ׀יס, 

װא֞ס זייט אי׹ מי׹ ב֌יידע ע׀֌עס ב֌אֲאומךואיקט! - הא־ט 
עך זיי גע׀ךעגט, 

,ווייל מי׹ זיינען שוין דא־ מעך װי אַ האַלבע שעה, - 
הא־ט זיך דעך ב֌על:אכסניא א֞׀֌געךו׀ן, -- און מי׹ הא֞ב֌ן אונז דא־ 
געזען עטװא֞ס אַזױנס, װא֞ס מי׹ הא֞ב֌ן נא־ך קיינמא־ל אין לעב֌ן 
נישט געזען. מי׹ זײנען ב֌יידע שיעך נישט אומגע׀אַלן ׀אַך 
שךעק.,,* 

-- ,אַזױי, אי׹ זייט שוין דא־ ׀ון אַ שייט? - װא֞ט זיך דעך 
ב֌על:שם געחדושט. - אי׹ הא־ט אודאי געהעךט מיט װעמען איך 
הא֞ב֌ געךעדט! אי׹ מוט מסת֌מא ׀אַךשטײין ועגן װא֞ס איך 
הא֞ב֌ דא־ מיט זיי געשמועסט. איך זא־לט ויסן, אַז אין הימל איז 
אַ גךויסעך ׹וגז אויף אייעך שטא֞ט דעך׀אַך, װא֞ס מ'הא־ט גֹע- 
דעדט ב֌יי אייך אין שטוב אַזעלכע דב׹ים אויף אַן אדם ב֌שׂך, 


- 15 = 


= 2 


א. 473 דיק. 


אַז עס קא־ן גא֞ךנישט בלייב֌ן אומב֌אַשטךא֞׀֌ט. מי׹ גע׀ינען עס 
אַ׀֌ילו אין דעך גמ׹א און אין די מדךשים, אַז דעך ב֌וךא, ב֌ךוך 
הוא, איז גיכעך מוחל אויף זיין כ֌בוד, איידעך אױיף דעם כ֌בוד 
׀ון זיינע הייליקע לייט, און די עךשטע כ֌׀֞֌ךה הא־ט געזא֞לט זיין 
אייעך גאַנ׊ע שטוב֌ דעך׀אַך. א֞ב֌עך איך, װא֞ס איך ב֌ין ת֌מיד אַ 
מעביך על מדותי הא֞ב֌ עס אַ׊ינד מתקן געװען און הא֞ב֌ 
אויסגע׀֌ועלט, אַז עס זא־ל קיינעם נישט שא֞דן, לבד דעם, װא֞ס 
הא־ט געךעדט אַזעלכע זלזולים אויף מי׹. אמת, נישט עך אַלײן 
הא־ט געךעדט, נא֞ך אַנדעךע אויך, און ׊װישן די אַנדעךע --. 
דעךדא֞זיקעך מלמד, װא֞ס שטייט ׀אַך מיינע אױגן. דא־ך װעל 
איך מיך באַנוגענען מיט יענעם אַלײן, ווייל עך הא־ט געךעדט 
מעך ׀ון אַלעמען, און דעך׀אַך װא֞ס עך הא־ט מיך געךו׀ן 
, משוגענעך הונט" און הא־ט אויף מי׹ געב֌ילן, װי אַ הונט, װעס 
עך וועךן משוגע, װי אַ משונענעך כ֌לב, און װעט ב֌ילן װי אַ 
ב֌לב,* 

מיינע לייט הא֞ב֌ן קוים דעךלעב֌ט אַךא֞׀֌׊וגײן ׀ון ב֌על-שם 
און אין שטוב זיינען זיי אַךײן ב֌לייך, װי די װאַנט. דעך מלמד 
זא־ט זיך געשלא֞גן ,אשמנו", װא֞ס עך הא־ט געךעדט אויף אַזאַ 
׊יש קדוש, און דעך בעל-אכסניא הא־ט זיך גע׀֌אַטשט אין ב֌ייכעלע, 
וי אַן עכטעך ת֌ק֎יף. 

עך הא־ט דעך׊יילט אַלץ, װא֞ס זיי הא֞ב֌ן זיך א֞נגעזען און 
א֞נגעהעךט דא־׹ט, ב֌יי אים אױיב֌ן, 

;וי מיינט אי׹ ׀א֞ךט!- הא־ט עך זיך א֞נגעךו׀ן שו די אַלע, 
װא֞ס הא֞ב֌ן זיך אַךומגעשטעלט אַךום אים, -- הא־ט עך נישט אי" 
בעךגעךעדט יעדעס װא֞ךט, װא֞ס איז דא־ אונטן גע׀אַלן אויף א֮ים, 
׀ונקט װי עך װא־לט געווען דעךב֌יי! א֞ב֌עך ב֌יי מי׹ איז שן 
דא֞ס נישט קיין וואונדעך, װיב֌אַלד אַז עך איז אַזאַ מענטש, װא֞ס 
הא־ט התחבךות מיט מלאכים און מיט ךוחות. מי׹ הא֞ב֌ן אים טאַקע 
א֞נגעטךא֞׀ן, ׹יידנדיק מיט זיי, א֞ט ׀ךעגט אייך בי דעם ךב֌ין, 
זא־ל עך זיך געזונט זיין, א֞ב֌עך װא֞ס הא־ט עך מיט אַ שעה ׀ךי* . 
עך געךעדט וועגן דעם ב֌על.שם !* 


- 18 = 


די או׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק 


דעך מלמד, װא֞ס איו נעב֌עך נא־ך אַלץ נישט געקומען שו 
זיך ׀ון גךויס אַנגסט און ׀֌חך,הא־ט אישט געמוזט מודה זיין, אַו ‏ 
דעך בעל:שם איז אַ גךויסעך מענטש, 

;אישט, -- הא־ט עך זיך א֞נגעךו׀ן, - זעט מען, װי גךויס 
עס איז, ב֌עונותנו הךב֌ים, דעך כֹ֌ח ׀ון לשון הךע, אַז עס ד׹ינגט 
דו׹ך די וענט, נא־ך גוט, װא֞ס מען הא־ט א֞נגעטךא֞׀ן אויף אַזאַ 
ענין, אַ נישט װא־לט שוין מעך װי איינעך געליטן, און איף 
װא־לט שוין מסת֌מא געווען די עךשטע כ׀ךה, װייל איך הא־ב 
אויך גענוג.. ,* 

דידא֞זיקע וועךטעך הא֞ב֌ן געמאַכט אַ שטאַךקן ךושם אויף 
די ׊והעךעך אין שטוב֌, און ב֌אַלד דעךויף אויף אַלע איינװאוי? 
נעך ׀ון דעך גאַנ׊עך שטא֞ט, װא־׹ום אין אַ שעה אַךום איז שוין 
יעדע שטוב֌ געװען ׀ול מיט דעךדא֞זיקעך מעשה. יעדעךעך באַזוג: 
דעך הא־ט זיך ב֌אַךעכנט, וואו עך האַלט אין דעך װעלט מיט זייגע 
מעשים, און מעך װי אַ האַלב֌ע שטא֞ט הא־ט שוין געװא֞לט גיין 
אַךױסנעמען ת֌יקון ב֌יי אים אויף זייעךע חטאים, 

די שטא֞ט אין שוין געווען אַזױי ׊עטךא֞גן מיט אים, אַז 
מען װא־לט זיךף שוין גא־׹ ׀֌אַךגעסן אין דעם חון, װען עס 
װא־לט מיט אים נישט ׀֌אַסיךט אַ מעשה, װא֞ס הא־ט נא֞כמעך 
אוי׀געךודעךט די שטא֞ט, װי דעך שמועס ׀ון ב֌על:שם מיט די 
מלאכים, 

קוים הא־ט דעך מלמד געענדיקט זיינע װעךטעך, איז אין 
שטוב אַךײנגעלא֞׀ן זיין ת֌למידל, אַ יינגל ׀ון אַ יא־׹ ׊ען און 
הא־ט דעך׊ײילט דעם ךב֌ין, אַו אין חד׹, ואו עס שטייט אין 
דעך חון, העךט זיך אַ בילן און סקאַװיטשן ׀ון אַ גךויסן 
הונט. זא־ל עס זיין, אַז עך איז זיך אַזוֹ מסדך שו זינגען אין 
שול ! 

דעךהעךט דידא֞זיקע װעךטעך, הא־ט דעך עוֹלם ׀ֹ֌שׁוֹט גע- 
נומען גאַ׀֌ן און שטוינען, 

דעך ב֌על:אַכסניא הא־ט זיך אַזױ אי׀֌עךגעשךא֞קן, אַז די 
הא־׹ הא֞ב֌ן זיך אים אוי׀געשטעלט. עך הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן שום 


א 3 ד ל ק. 
.טג יֵ22ֲֵ 


מלמד, װא֞ס יענעמס ׀֌נים איז איינגעשךומ׀ן געװא֞ךן ׀ון גךויס 
׀֌חד, וי דו אויסגעשמאַטשקעטע ×€×™×™×’ ׀ון ך' ש׹וק : 


,א֞ט הא־ט אי׹ אייך שוין אַ קלא֞ךע ת֌שובה הלואי זא־ל 
מען מיט אים. אַלין א֞׀֌קומען. איך מיין, אַז עס זא־ל כא֞טש קיין 
אַנדעךן נישט שא֞דן, ווייל מי׹, יידן, זיינען דא־ך אַלע מא־ל 
עךבים וה לוה. אישט הא־ט אי׹ אייך שוין אַ גוטע א֞נלעךנונה, 
וי אַזױ מען דאַךף האַלטן די שונג ׊װישן די ׊ײן און נישט 
׹יידן אויף אַ׊֌י וועמען. און זייט וויסן, אַז איך ב֌ין אַ מב'ן 
אויף אַ מענטשן. איך הא֞ב֌ אים שוין דעךקענט ׀ון דעם עךשטן . 
ב֌ליק, אַז עך איז א געטלעכעך מאַן". 


,א֞ט גלויבט ׊עסעך נישט, און ואונדעךט זיך נישט דע* 
ךיב֌עך, -- הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ן איינעך,. װא֞ס איז ׀ךיעך געווען 
׀ון דעם מלמדס שד. - מאלע װ׊֞ס אַ יינגל, אַ שײגעץ, ב֌אַי 
לעב֌א֞טשעט, װעך ווייס, װא֞ס עס הא־ט זיך אים דא־׹ט געדאַכט !* 

,שוין גא־׹ אַ נייס! געדאַכט זיך גא־׹ ! -- הא־ט זיך דעך 
יינגל א֞׀֌געךו׀ן, -- איך וע אייך שוין דעך׊יילן די געשיכטע 
אויף קלא־׹. אין, שע׀֌קע דעם שוסטעךס און ועל׀קע דעם 
קא֞מינאַךס הא֞ב֌ן אונז ׀אַךטײעט אונטעך דעם ׀ענסטעך ׀ון יענעם 
חד׹, וואו עס שטייט איין דעך חזן. מי׹ הא֞ב֌ן געװא֞לט העךן, 
וי עך װעט זיך מסדך זיין. הא֞ב֌ן מי׹ דעךהעךט, און איך 
אַליין הא֞ב֌ געזען דו׹ך די שויבן, װי עך מאַכט מיט דעם מױל: 
;האַװ ! האַװו ! האַװו 4 ׀נקט װי דעם אַסעסא֞ךס הונט אן 
דעך׊ו הא־ט עך געוואיעט אַזױ שטאַךק, װי עס װאיען די הינט, 
(שו זייעך קא֞׀֌ און לייב און לעבן ) ב֌שעת עמיץ שטאַךב֌ט. × , 
זיינען מי׹ ׊עלא֞׀ֿן". 

-- ;א֞ט הא־ט אי׹ אייך אַ ש׀֌יל, - הא־ט דעך ב֌על אַכסניא 
| = װידעךאַמא֞ל געזא֞גט. -- דעך לעב֌עדיקעך וייס, מיט װא֞ס דא֞ס 
װועט זיך ענדיקן..." | 

-- ,און דא־ך גלוי׀ט זיך מי׹ עס נישט, -- הא־ט זיך דעך 
׀ךיעךדיקעך א֞׀֌געךו׀ן. - מי׹ מוזן עס העךן מיט די אייגענע 


= 18 


יי או׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק, 


אויעךן און זען מיט די אייגענע אויגן, קומט, לא־מי׹ שוגיין שום 
׀ענסטעך ׀ון דעם חזנס חױף !" : 

ס'הא֞ב֌ן זיך גע׀ונען עטלעכע ב֌עלנים, װא֞ס הא֞ב֌ן מיטגעי 
שלע׀֌ט אויך דעם מלמד, און די שטאַךקעךע ׀ון זיי הא֞ב֌ן זיך 
דעךוועגט שושוגיין שום ׀ענסטעך, זיי הא֞ב֌ן זיך איינגעקוקט און 
הא֞ב֌ן דעךזען עטװא֞ס אַזױנס, װא֞ס אונזעךע גוטע ׀ךיינט זא־לן 
עס ב֌עסעך נישט זען!.. זי הא֞כֹ֌ן אים דעךוען, דא֞ס הײסט, 
דעם חזן, װי עך שטייט אינמיטן שטוב֌, אויף אַלע ׀יך און 
קוקט זיך אַךום מיט ב֌יסטךע, ךויטע אױגן, די הא־׹ ׀ון קא֞׀֌ 
היינגען אים אַךונטעך, וי ׀֌אַטליעס, דא֞ס ׀֌נים אין וילד, דא֞ס 
מויל א֞׀ן, די שונג הייננט אַךױס, און עס גאַװעךט. ע׀טעף 
ק׹ישט עך מיט די שיין און ׹וקט זיך הינטעךוויילעכץ אַלץ שום 
טי׹, און אַז עך הא־ט זי קוים ב֌אַךיךט מיט זיין הינטעך?חלק, 
הא־ט עך ב֌אַלד דעךויף זיך אַ שו׀ געטא֞ן שו׹יק און הא־ט א֞נ: 
געהויב֌ן שו וואיען און שו בילן אַלץ העכעך און העכעך,. . 

עט הא־ט נישט לאַנג געדויעךט, - אוךן עך הא־ט א֞נגעהוױבן 
שו ש׀֌ךינגען און שו בךעכן כ֌לים, און די שעךב֌לעך הא־ט ×¢×± 
געטךא֞טן מיט די ׀יס און גע׀יסן מיט די ׊ַיין 

די גאַנ׊ע שטא֞ט אין באַלד ׀ול געװא֞ךן מיט דעךדא֞זיקעך 
נייט. ׀ון אַלע עקן אי מען נעקומען שו לוי׀ן זען דעם חון 
און נא֞כדעם הא־ט יעדעך דעך׊יילט אַ סך מעך, װי עך הא־ט 
געזען, 

אישט הא־ט מען שוין דעם ב֌על:שם ׀אַךגעטעךט ׀ון מינוט 
שו מינוט. אין איין האַל׀֌ שעה שייט איז געװא֞ךן ׀ון ׀על:שם 
אַ נביא, ׀ונם נביא -- אַ בעל:מו׀ת, ׀ון ׀עלימו׀ת אַ געטלע: 
כעך מאַן, ׀ון געטלעכן מאַן - אַ מלאך, און ׀ון מלאך א 
שותף שום בגו׹א.י.. / | | 

דעך עוֹלס הא־ט זיך אַ שא֞ט געטאן שום ב֌על:שם, שו בֹא 
קומען אַ ב׹כה, אַ קמע א֞דעך אַ ה֌יקון אויף די עבךות א֞דֹעו 
א היילונג שו מאַנכע חלאתן ‏ 


= 18 -- 


:יי 5 דֹ ש ק. 


אט יי יט 


א֞ב֌עך עס איז נישט געווען אַזױ לייכט ׊ו׊וקומען שו אים, 
דעך עולם הא־ט זיך געשטו׀֌ט און געשטויסן, | 

תחילת הא־ט דעך בעלישם גא֞ךנישט געװא֞לט שולא־ון שו 
זיך, לסוף א֞ב֌עך איז עך ווייכעך געװא֞ךן ‏ און הא־ט א֞נגעהױיב֌ן 
אַךײנ׊ולא֞זן אין ׊ימעך די מעך חשובע ב֌אַלעב֌אַטעם, װא֞ס הא֞ב֌ן 
געקא֞נט גוט ב֌אַ׊א֞לן ׀אַך זיינס א װוא־׹ט. 

די עךשטע ב׹כה און די עךשטע קמע הא־ט ב֌אַקומען די 
ב֌על-אַכטניאטע, נא֞כדעם איךע גוטע ׀ךיינט, װא֞ס הא֞ב֌ן ׀ײן 
ב֌אַ׊א֞לט, : 

מען קא־ן דא־ך ע׀֌עס נישט זיין אַזוֹי גךא֞ב֌, אויסעךדעם, 
הא֞ב֌ן זיי זיך סתם געשךא֞קן ׀אַך אים, אין זיין חד׹ל הא־ט זי 
גע׊יטעךט דעך ׀֌ו׀֌יק ׀ון דעם חונס ב֌ילן 

מעך ׀אַך אַלעמען א֞ב֌עך הא־ט זיך געשךא֞קן דעך מלמך, 
אים הא־ט זיַך שוין געדאַכט, אַז זיין שטים איז שוין ע׀֌עס עג? 
לעך שו דעך שטים ׀ון אַ הונט. מיט ב֌יידע הענט הא־ט עך 
׀אַךקוועטשט דא֞ס מול, עך זא־ל, חלילה, נישט א֞נהױב֌ן בילן 
א֞דעך סקאַװיטשן. עך הא־ט זיך אויך ׀עסט א֞נגעהאַלטן אין זיין 
שטעקען, עך זא־ל, װוי דעך חזן, נישט ׀אַלן אויף אַלע ׀יך, אים 
הא־ט זיך אַלץ געדוכט, אַז עס שיט אים שו דעך עךד. עך הא־ט 
דעךיבעך א֞׀֌געגעב֌ן זיין לע׊טן ךוב֌ל דעם בעלישם ׀אַך 
מדיון, | | 
קוךץ דעך׀ון, אַ גאַנ׊ן ׀ךייטא֞ג אין געשטאַנען אַַ י׹יד 
אין דעך אַכסניא. עס הא־ט געקא֞כט און געךוישט, מען הא־ט גע= 
ט׹א־גן געלט שו דעם ב֌על:שם, װי משה-װואַסעך, ב֌׀ךט נא־ך, אַז 
עך הא־ט געזא֞גט, אַז דא֞ס געלט װעט עך אַװעקגעב֌ן אויף אךץ= 
ישךאל, אַ סך יונגע װייב֌לעך הא֞ב֌ן אים אַװעקגעגעב֌ן זיעךע 
אויךינגלעך, זייעךע ׀ינגעךלעך און הא֞ב֌ן געדאַנקט גא־ט, אַז עך 
הא־ט עס ב֌יי זיי ׊וגענומען. זיי װא־לטן אים אֲ׀ילו זייעךע 
נשמות אויך אַװעקגעגעב֌ן, אַב֌י נא֞ך די מאַנען שו׹יק שו באַקן? 
מען, א֞דעך אַ קדיש שו דעךלעב֌ן, און ב֌׀ךט אַז דו׹ך דעך עך= 
שטעך זאַך קא־ן מען שוין ממילא אויך ב֌אַקומען די ׊ווייטע זאַך. 


= 0 = 


די או׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק 


אַ׀ילו אַלטע לייט, װא֞ס הא֞ב֌ן שוין גא֞ךנישט געהאַט, װא־ג 
שו ׀אַךלאַנגען ׀ון אים, און אַ׀ילו אַלטע װײב֌עך, װא֞ס הא־בן 
שוין ד׹יי מא־ל איב֌עךגעני׊עוועט זייעךע ת֌כךיכים, הא֞בֹן אים 
אויך אַװעקגעטךא֞גן זייעך לע׊טן ×€×¢× ×™×’, כ֌די אויס׊ו׀ועלן בי 
אים אַ לייכטע מיתה ׀אַך זיך א֞דעך אַ גוטן א֞ךט אויף יענעך 
וועלט, און אַלע זיינען אַװעק ׀ון אים העכסט ׊ו׀ךידן. עך הא־ט 
אַלעמען אַלדא֞ס גוטס מבטיח געווען, 

אַ ׀֌א֞ך אַלטע לייט הא־ט עך ׀אַךזיכעךט, אַזו די נשמות 
װעלן זיי אַךױס גא־׹ אומגעךיכטעךהייט און זײיעך לייבט - 
איינעם עסנדיק, אַ שווייטן -- שלא֞׀֌נדיק, אוֹן דעסגלייכן, געגן 
א֞װנט הא־ט מען אים א֞נגעהױב֌ן שו שיקן משקה : מעדן, ווייגען, 
טא־׹טן, און די אַכטניא איז געווען ׀ול און ׀֌אַק מיט מענטשן 
אַ טייל -- שו זען דעם ב֌על:שם און אַ טייל - שו העךן דעם 
חזן, װי עך סקאַוויטשעט., 

מען איו זיך ׀אַךנאַנדעךגעגאַנגען עךשט שו ליכט-ב֌ענטשן 
עס זיינען מעך נישט געב֌ליב֌ן נעב֌ן דעם חונס סטאַנ׊יע הו א 
׀֌א֞ך ׊ענדליק קונדסים, װא֞ס מען הא־ט זיי שוין עטלעכע מא־ל 
אויסגעבךטקיךט ׀ון ךעקךוטן. 

אין דוךאַטשעסא֞ק איז אויך געוען אַ ׹בל, ׀ון װעלכן 
דעך עולם הא־ט שטאַךק געהאַלטן : 

עך ׀לעגט א֞׀֌׊עש׀֌ךעכן עין:הךעס, זייעך א֞׀ט מאַכן אַ 
שאלת חלום, און הא־ט געש׀ילט ×€×™×™ דעם עךשטן נאַב֌א֞ך אַ 
גךויסע ךע֞לע אין שטעטל מיט זיינע נייע סנו׀ים און ת֌שובות, 
װא֞ס עך הא־ט אַךױסגעגעבן, 

עך אין אויך געװא֞ךן שטאַךק מ׀וךטם דו׹ך זיינע סגולות 
אין דעך עךשטעך כא֞לעךע. עך איז געװען אַ מיטגלי׹ ׀ון 
יענעם ב֌ית:דין, שיי וועלכן אַ טויטעך מחותן הא־ט געהאַט אַ דין. 
ת֌וךה מיט זינעם 8 געװעוענעם לעבעדיקן מחותן, ׀אַךװא֞ס 
יענעך הא־ט מביש געוען זיין ב֌חוךל, און נישט גענומען אים 
׀אַך אַן איידעם נא־ך דעם מחותנס טויט, 

עס ׀אַךשטייט ויך, אַז אַזאַ איינעך הא־ט ב֌ודאי געהאַלטן 


= 41 = 


ש, מ. דיק, 
אע טעב ךעוט 


׀ון קבלה:מעשיות, ׀ון אַ ב֌על-שם און ב׀ךט נא־ך ׀ון ך' ב֌ךוך 
׀֌על:שם, װא֞ס מען זעט דא־ ׀ון אים וואונדעך איב֌עך אוב" 
דעך, | 
| דא֞ס ׹בל הא־ט זיך אויך געװא֞לט זען מיט דעמדא֞יקן 

שדיק, א֞ב֌עך אַזױ װי עך איז געווען דעך מךא דאתךא, הא־ט 
אים נישט גע׀֌אַסט, עך זא־ל ׀ךיעך ב֌אַזוכן דעם ב֌על.שם. װא֞ס? 
זשע הא־ט עך געטא֞ן? עך הא־ט ׊וגעטךאַכט ע׀֌עס אַן ענין, אַזױ, 
אַז דא֞ס ׹בל זא־ל קענען קומן ׀ךיעך שום ב֌עלישם, און עס 
זא־ל אים נישט שא֞דן שו זיין כ֌בוד. | 

׀ךייטא֞נ׊ונאַכט, נא־ך קב֌לת:שב֌ת, הא־ט עך ׀אַךךו׀ן שו זיך 
די ׀֌ךנסי:חדשים ׀ון שטא֞ט און הא־ט שו זי אַזױ געזא֞גט! . 
| ;ב֌ךידעך, אי׹ זא־לט װיט, אַז מי׹ זיינען נישט יושא 
׀אַך דעם , איך טא֞ך נישט געדיינקען', װא֞ס מי׹ שטיען ׀ון 
ווייטן ב֌יי אַזאַ מין מעשה. דעך חון איז דא־ך, װי דעך בעל 
שם הא־ט אַליין מעיד געווען אויף אים, אַ טײעךעך יד און אַ 
למדן דעך׊ו. עך איז געקומען אַהעך ע׀֌עס ׀אַךדינען, א֞ב֌עך עך 
איז, נעב֌עך, אַךײנגע׀אַלן און הא־ט זיך ׀אַךװאַנדלט בי אייך 
אין אַ משוגענעם הונט. איך װעל עס אַ׀֌ילו נישט לייקענען - 
עך הא־ט עס ׀אַךדינט גאַנץ כ֌שך: מען דאַךף נישט ךײדן קין 
נאַךישקײט, מען דאַךף נישט לאַכן ׀ון אַזעלכע זאַכן. דא־ך א֞ב֌עך 
איז אַ גךויס ךחמנות אויף אים, עך הא־ט דא־ך אַ װײב א 
קינדעך, און ווי׀יל איז עס דעך שיעך שו מוטשען אים ? די 
ךיב֌עך מוזן מי׹ אַלע גיין שו ך' ב֌ךוך ב֌על:שם, מי׹ װעלן אי 
שוזא־גן אַ שיגעם ׀֌דיון און ב֌עטן אים ב֌כ֌בוד, עך זא־ל ׀ן 
זייגעטוועגן מת׀֌לל זיין, און דעך אומגליקלעכעך חון וא־ל, 
ל׀֌חות, אַךױס כ֌שלום ׀ון אונזעך שטא֞ט". - 

דעם ךבס װעךטעך הא֞ב֌ן ׀יל:װייניק געװיךקט אױף די 
׀֌ךנסי:חדשים און זי זיינען ׊וזאַמען אַװעק שו דעם ב֌על-שם. 
זי הא֞ב֌ן אים דעךוויסט ב֌יי זיך אין חד׹, װאו עך הא־ט גע* 
דאַװנט מיט אַ מנין און הא֞ס ב֌עת מעשה געא֞גט ‏ שלום 
עליכם? מיט גךויס דבקות און התלהבותי, | 


ÖŽ 
3 
1 


די או׹חים אין דוךאַטשעטא֞ק.. 


זי הא֞ב֌ן זיך גענוג א֞נגעװאַךט, יז עך הא־ט געענדיקט 
און געע׀נט די אויגן. 

דעך ב֌על:אַכסניא הא־ט זיי ׀֌א֞ךגעשטעלט ׀אַך אים, 

א֞ב֌עך מייגע טייעךע לעזעך, מי׹ ×°;לן דא־ אױסמייון 
דעמדא֞זיקן ׊עךעמאַניאַלן שמועס ׊װישן דעם ב֌על-שם און דעם 
׹בל, וואו איינעך הא־ט לויטעך געחנ׀עט דעם שװייטן, און אַ 
׀֌שיטא שוין די ת֌וךות, װא֞ס זיינען גע׀אַלן דעךווייל ׊װישן זי 
ב֌יידן, װא֞ס נישט נא֞ך די ׀֌ךגסי-חדשים הא֞ב֌ן נישט ׀אַךשטאַנען 
דעך׀ון קיין איין װא֞ךט, ווייל מען הא־ט ב֌לויז געשמועסט קב֌לה: 
זאַכן, נא֞ך אַ׀ילו זיי אַליין הא֞ב֌ן אויך גא֞ךנישט ׀אַךשטאַנעןף 

די חשובע שטא֞טלײט הא֞ב֌ן געמאַכט אַ שמועס װעגן דעם 
חזן, און דעך ב֌על:שם הא־ט זיי געזא֞גט: 

,האַלט מיך נישט ׀אַך קיין נוקם ונוט׹. איך הא֞ב֌ אים 
ב֌אַלד מיחל געווען זיינע ׹ייד, װא֞ס עך הא־ט געךעדט אויף מי׹, 
איך ב֌ין ׀ון מיינע לאַנגע יא־׹ן אַ מעביך על מדותי, און ׀אַך+ 
קעךט, ווען איך װא־לט נישט מת׀֌לל געװען װעגן דעם, װא־לט 
דא֞ס גאַנ׊ע שטעטל אומגעקומען, אי׹ ווייסט דא־ך, אַו מי׹, 
יידישע קינדעך, זיינען עךב איינעך ׀אַך דעם אַנדעךן, און דעך 
חזן דאַךף מי׹ נא־ך דאַנקען, װא֞ס איך הא֞ב֌ אױסגעב֌עטן ׀אַך 
א֮ים אַ קליינע שטךא֞ף אויף אַ קוך׊ע שייט, נישט א֞ב֌עך, חלילה, 
׀ון נקמה ועגן, נא֞ך כ֌די אים מתקן שו זיין, דא֞ס הייסט אךא֞׀֌: 
נעמען ׀ון אים דעם ׀לעק ׀ון לשון?הךע. דא֞ס איו אייגנטלעך 
די כ֌ונה ׀ון אַלע עונשים אין גיהנום, וואו עס ליידן די ךשעים 
נישט ׀אַך נקמה, חלילה, נא֞ך שו לייטעךן זיי ׀ון זייעךע עונות, 
וי מען לייטעךט זילב֌עך אין ׀ייעך, דא֞ס איז אַ׀ילו אַ שו טי׀עך 
ענין, אַז מען זא־ל קא֞נען אישט שמועסן איב֌עך אים, א֞ב֌עך אין 
װעל אייך זא־גן אין קו׹שן, אַז ווען נישט איך, װא־לט אויף דעם 
חון נגז׹ געװא֞ךן, עך זא־ל נא־ך זיין טוט מגולגל װעךן אין אַ 
כֹ֌לב אויף לאַנגע יא־׹ן,.. איך הא֞ב֌ א֞ב֌עך געבעטן ׀֌אַך איל, 
װעט עך עס א֞׀֌׀֌טךן מיט אַ קוך׊עך שייט, א֞בֹ֌עך אַזױװי אי׹ 
זייט שוין געקומען שו מי׹, וויל איך אייך נישט אַװעקלא֞זן מים 


= 28 2 


5 


א. מ. דיק. 


לײיךיקע הענט. איך װעל אים, שוליב אייך, מתקן זיין, או 
דעך זכות ׀ון שב֌ת װעט מי׹ שוין ב֌יישטיין דעךב֌ײ. דא֞ס װעט 
אים ב֌לויז ׀אַךג֌עטעךן,, א֞ב֌עך נישט אינגאַנ׊ן געװװנט מאַכן 
גענוג װעט זיין ׀אַך אים, אַז עך װעט אוי׀העךן דעךווייל שון 
ק׹יכן אויף אלע ׀יך און שו ואיען, שו ב֌ילן, װי אַ הונט. ׹יידן 
א֞ב֌עך װעט עך עךשט א֞נהױב֌ן נא־ך שבֹ֌ת און זינגען װעט עך 
עךשט קא֞נען הלואי אין אַ חודש אַךום, און דא֞ס איז דעך׀אַך, 
ווייל דא־׹ט אױיב֌ן איז מען ב֌ייז אויף אים, װא֞ס ב֌שעתן דאַװנען 
וויל עך גע׀עלן מיט זיין זינגען די נשים. .. ב֌יי אַלעם דעם 
װעט עך נא־ך אַ שייט לאַנג ׊ושטאַמלען אַ ב֌יסל, יל עך הא־ט 
זיך זייעך ׀יל ׀אַךזינדיקט מיט דעך שונג, א֞ב֌עך גענוג שו ׹יי׹ן, 
ךב֌ותי, די ליכט װעלן ב֌יי אייך אויסגיין, נאַט אייך מיין טלית, 
ש׀֌ךײט אים אויס איב֌עך אים, װעט עך װעךן ׀ון אַ הונט שו= 
׹יק אַ מענטש, און גייט אייך אַהײם בשלום", 
- = הא֞ב֌ן זי גענומען זיין טלית און הא־בן אים ב֌אַלד אוים. 

געש׀֌ךײט איב֌עך דעם חון, וי דעך ב֌עלנשם הא־ט זיי געהייסן, 
און מען הא־ט שוין געזען בֹ֌חוֹש, װי עך ענדעךט זיך און בַ֌ע= 
יסעךט זיך און װעךט ךואיקעך, 

אין אַ האַלב֌ שעה שייט איז עך שוין געשטאַנען אויף די 
שוויי ׀יס װי אַ מענטש, און אַז מען הא־ט אים געשטעלט א 
שטול, הא־ט עך זיך שוין געקא֞נט זע׊ן, הגם עך הא־ט זיך א֞נ; 
געהאַלטן א־ן די הענטלעך ׀ון שטול, און אַז עך איו נא֞כמעך 
געקומען שו זיך, הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן שו ׀֌אַךךיכטן זיך די ב֌א֞ךד 
און ׀֌אות און אַךומ׊עװישן זיך דא֞ס געזיכט און הא־ט אַ׀֌ילו 
געװא֞לט ע׀֌עס זא־גן, א֞ב֌עך עס גייט נישט. נא֞ך עך הא־ט שוױן 
געהאַט אַזוי׀יל שכל, אַז עך הא־ט זיך געקא֞נט דעךקלעךן דוךף 
ה׹מזים, 

אַז עך הא־ט געװא֞לט, מען זא־ל אים געב֌ן אַ שנאַ׀֌ס, הא־ט 
עך זיך אַ שנעל געטא֞ן אין גא־׹גל, עסן, - הא־ט עך ׊וגעלייגט 
דעם ׀ינגעך שום מויל, שלא֞׀ן - הא־ט עך ׊וגעלייגט די האַנט 
שו דעך ב֌אַק און הא־ט דעךב֌ײ אַ נויג געטא֞ן מיטן קא֞׀֌ 


= 94 


די או׹ח"ם אין דוךךאטשעסא֞ק. 


| = קוךץ דעך׀ון, אין ׀אַךלױ= ׀ון אַ ׀֌א֞ך שעה איז עך גע: 
װא־׹ן אַ מענטש, וי אַלע, און עס הא־ט איס מעך נישט גע׀עלט, 
וי דעך דב֌וך. עס איז אים נישט גע׊ליב֌ן דא֞ס מינדעסטע ׀ון 
אַ הונט, מעך נישט ב֌יים עסן, וישנדיק ביים טיש שו מיטא־ג, 
שב֌ת נא־כן דאַװנען איז עך איב֌עךגע׀אלן אַלע ש׀֌ײזן, װא֞ס איז 
דעךלאַנגט געװא֞ךן שו טיש, װי אַ הונגעךיקעך הונט און הא־ט 
עס אוי׀גע׀ךעסן ביז איין ׀֌י׊עלע. דעך׊ו הא־ט עך נא־ך ׊ע+ 
ב֌ךא֞כן מאַנכע כ֌לים אויך, מען הא־ט עס אַ׀ילו ב֌אַלד געמא֞לדן 
דעם ב֌על:שם, א֞ב֌עך יענעך הא־ט גא֞ךנישט געמאַכט דעך׀ון, 


,דא֞ס איז נא֞ך ב֌לויז אַ ׀אַךדינטעך עוֹנש ׀֌י' אים, - 
הא־ט עך געזא֞גט, - ווייל עך עסש אױף התננות און בךיתן 
נישט לשם משוה.,.. אישט לא־וט מען דעם בעל:חוב אוי׀֌מא֞נען 
זיינע חובות. אי׹ זא־לט וויסן, אַן מען ׀יךט ויך אױב֌ן, װי דא־ 
-אונטן, אַז איינעך ׀אַלט שוין אַךײין אין די הענט ׀ון דעך ׀א֞: 
לישיי ׀אַך אַ חטא, ךעכנט מען זיך שוין א׀ מיט אים ׀אַך אַלע 
איבעךיקע חטאים?. 


עס ׀אַךשטייט זיך, אַז דעך ב֌על-שם אין דו׹ך דעךדאל: 
קעך געשיכטע זייעך נתקדש געװא֞ךן אין שטא֞ט, און מען הא־ט 
אין אים שוין געגלויב֌ט, וי אין אַ נביא, הי אין אַ שדיק, און 
8 גאַנ׊ן שב֌ת שו נאַכט אין מען שו אים געגאַננען מיט ׀֌דיונוץ, 
מיט געלט, מיט מתנות, און עך הא־ט אױסגעטײלט וייעך מיל 
קמעות אין סגולות. 

עס זיינען אויך געקומען ׀יל קךיסטלעכע ׀ךויען מיט 
געלט, מיט מתנות און וענען אַװֹעק ׀ון אים מיט גךױס 
;׀לות, װא־׹ום עך הא־ט דיי אויך ׊וגעטךא֞׀ן און געגעבן 
=וטע ע׊ות, 

אויף בא־׹גן, דא֞ס הייסט, זנטא־ג ׀שעת דעך בעלישם 
הא־ט שוין געװ֞לט אַװעק׀א֞ךן, הא֞ב֌ן אים קחל זייעך שךנטלעך 
גאַ׀֌ךידיקט ׀אַך דעם, װא֞ס עך הא־ט מגין געהען אויף זײעך 
שטע֞ט, אַװי, אַן עס הא־ט 728 נישט געשאַדט הי דעט חון אַלײן, 


)" 


- א 3 ד יק, 


די גךעסטע נדבה הא־ט עך א֞ב֌עך ב֌אַקומען ׀ון דעם בעל. 
, אַכסניא, װא֞ס איז שוין אישט ׀אַךזיכעךט געװוען מיט אַ קדיש. 

דעך מלמד הא־ט אים מחילה געב֌עטן ׀אַך אַלע אין די אויגן,. 

,איך װייס, -- הא־ט עך שו אים געזא֞גט, - אַז איך הא־ב 
׀ֿאַךדינט דעמזעלב֌יקן ׀֌סק, װא֞ס דעך חון, נא֞ך אייעךע עניוות, 
אייעך קדושה הא־ט אויף מי׹ מגין געווען. אַלזא֞, ׀ון אַ׊ינד א־ן 
ב֌ין איך אַ מאַמין אין קב֌לה און אין ב֌עלי-שמות". 

דעך כ֌על:שם הא־ט זיך דעךב֌יי געגלעט די בא־׹ד און גע: 
שמייכלט און הא־ט אים געזא֞גט ׀אַךן אַװעק׀א֞ךן : 

,לעונך וחטאתך ת֌כו׀֌ך, דיינע זינד הא֞ב֌ן שוין געמיטן ׀ון 
די׹ און דיין חטא איז די׹ שוין ׀אַךגעב֌ן געװא֞ךן", 

אַ גךויסעך עולם, יידן און װייב֌עך, הא֞ב֌ן אים ב֌אַגלײט 
און ב֌יים שיידן זיך מיט אים הא֞ב֌ן זי אים מבטיח געווען, אַז 
זי װעלן דעם חון נישט ב֌אַעולען און װעלן אים ביי אַלֶעם 
דעם ב֌אַ׊א֞לן, װי עך װא־לט בי זיי געדאַװנט. לבד װא֞ס זײ 
װעלן אים ב֌אַ׊א֞לן ׀ֿאַך דעם שב֌ת, װעלן זי אים אויך אויס: 
האַלטן ב֌יי זיך, ב֌יז עך װעט א֞נהױב֌ן שו ׹יידן, און דאַן װעלן 
זי אים א֞׀֌שיקן אַהיים אויף זייעךע הו׊אות, | 

און זיי הא֞ב֌ן ב֌אמת געהאַלטן װא֞ךט, וייל לב׹ װא֞ס זי 
זיינען געװוען גךויסע מאמינים, זענען זיי אויך געװען זײיעך 
עךלעכע לייט, 

אַךום דינסטא֞ג, מיטװא־ך הא־ט דעך חזן א֞נגעהױיב֌ן שו ׹יידן. 
עך הא־ט זיי דעך׊יילט, אַז אַלץ, װא֞ס דעך בעל-שם הא־ט אױף 
אים געזא֞גט, איז אַן אמת, און הא־ט אַךױסגענומען ׀ון דעם 
דא־׹טיקן ׹ב, װא֞ס איז אױך אַ שטיקל בקי אין דידא֞זיקע 
זאַכן, ת֌יקונים און ת֌שובות, און איז זיך אַװעק ׀ון דא־׹ט מיט. 
אַ ךעכטן גךא֞ב֌ן גךא֞שן. 

אין אַ ׀֌׊ַך װא־כן אַךום זיינען זיך געקומען שו ׀א֞ךן אַ 
׀֌אַך או׹חים שום אונזעך ב֌על-אַכסניא. זיי הא֞ב֌ן געהאַלטן שב֌ת 
בי אים, און הא֞ב֌ן דעך׊יילט דיזעלב֌יקע וואונדעך ׀ון א ׀על: 
שם מיט אַ חזן, װא֞ס איז געשען עךשט ׀אַךאכטא֞גן אין זייעך 


די או׹חי. אין דיךאַט? עסא֞ק 


שטעט׀ לאַכמא֞ץ. דא־׹ט הא־ט אויך ׀֌אַסיךט ׀ונקט דא֞ס אייגענע, 
װא֞ס דא־, און אַז עך הא־ט זיך ניט זיי גוט ׀אַנאַנדעךגעשמועסט 
וועגן דעם, הא־ט זיך שוין אַךױסגעװיזן קלש־׹ אוי׀ן טעלעך, אַו 
דא֞ס זיינען געווען דיזעלביקע יידן, װא֞ס דא־, און אַלע װא־בן 
ב֌אַלד ׀אַךשטאַנען דעם שוויגדל. | 

עס איז אישט געװען קלא־׹, אַו דעך בעל:שם מיטן חון 
זיינען געווען טשוטע שווינדלעך, און נישט דעך איז אַ ב֌על:שם און 
נישט יענעך איז אַ חון, און אין שטעטל הא֞ב֌ן אַלע אַךא֞׀֌געלא֞וט 
די נא־ז ׀אַך חך׀֌ה. י. ' 

די ב֌על אַכסניאטע הא־ט שוין אוי׀געדעךט שי ט׹א־גן, די 
מאַנען ׀ון די עגונות זיינען געב֌ליב֌ן אויף זיײיעךע עךטעך, די 
קךאַנקע הא֞ב֌ן זיך א֞נגעהױב֌ן שו קו׹י׹ן בי דא־קטוי׹ים, און 
הא֞ב֌ן זיך אַ׀ילן א֞נגעהױב֌ן שו שעמען מיט דעם נא֞מען ×€'ן 
זייעך שטא֞ט ,דוךאַטשעסא֞ק*, מען הא־ט שוין א֞נגעװענךט שו וי 
דא֞ס ב֌אַוואוסטע ש׀֌ךיכװא֞ךט : ,הם נאים לשם עיךם ושם עיךם 
נאה לשמם, דא֞ס הייסט -- זי ׀֌אַסטן ׀אַך דעם נא֞מען ׀ון דיעך 
שטא֞ט, און דעך נא֞מען ׀ון זייעך שטא֞ט ׀֌אַסט ׀אַך 7 

נו, מיינע טייעךע לעזעך, ווען מי׹ האַלטן שוין אײנמא֞ל 
אין לאַכן ׀ון דעך שטא֞ט דוךאַטשעסא֞ק װעלן מי׹ שין אויך, 
׀אַךבײיגײענדיק, א לאַך טא־ן ׀ון כעלם, װא֞ס ליגט טאַקע נישט 
ווייט ׀ון דא־׹ט, דא֞ס הייסט, ׀ון דוךאַטשעסא֞ק. 

אין די ׀אַך׊ייטיקע יא־׹ן, ב֌שעת דעך לעבעדיקעך עולם 
׀לעגט ב֌אַזוכן די שול ב֌ײיטא֞ג, װי דעך טויטעך עולם ב֌יינאַכט ( 
בשעת די בעלי:מלאכות, װא֞ס ׀לעגן ב֌ויען גלייכשייטיק שװיי 
שטעט עטלעכע מייל ווייט ׀ון אײינאַנדעך ׀לעגן זיך דעךלאַנגען 
איינעך דעם אַנדעךן די גע׊ייג, ‏ שמעקן טאַב֌אַק ׀ון אײן סאַי 
ב֌אַקעךקע און זא־גן איינעך דעם אַנדעךן ל׹יים ב֌יי אַ שנע׀֌סל, 
הא־ט שוין כעלם געהאַט אַ שם ׀אַך אַ שאא֞ט ׀ון גךויסע נאַ= 
׹א־נים, מען ׀לעגט דעך׊יילן ׀ון זיי גךויסע ווילדע נאךישקייטן. 
מען הא־ט דעך׊יילט, אַ שטייגעך, אַז אין אַ געװיסן א֞ך, װען 
עֶס דא־ט ׀אַך׀עלט ואַלץ, הא֞ב֌ן זיי אויף אַ שטיק ליידיקע ׀עלך, 


א 2 יי 


*. ג, דיק, 


װא֞ס די הא֞ב֌ן א֞׀֌נעקױי׀ט ׀אַך אַ ב֌ית:עולם, ׀אַךזייט זאַלץ 
און הא־גן זיך געךיכט שו ׀אַךדינען א־ן דעם ׀יל מעך, װי ׀ון 
קבו׹ה:געלט, קוים א֞ב֌עך הא֞ב֌ן זיי ׀אַךזייט דא֞ס זאַלץ, זיינען 
זוילדע חיות - ב֌עךן און וועלף איב֌עךגע׀אַלן דא֞ס זאַלץ. אוך 
הא֞ב֌ן עס אויסגעלעקט, 

עס ׀אַךשטייט זיך, אַז דא֞ס הא־ט דעם דא־׹טיקן ק֎הֵ֌ל זיי= 
עך ׀אַךדךא֞סן, הא֞ב֌ן זיי געמאַכט אַ גךויסע אַסי׀ה, און עס 
איז ב֌יי זיי געב֌ליב֌ן, אַז מען זא־ל מאַכן אויף די חיות אַ געיעג, 
און אַלע, סיי גךויס און קליין, זא־לן אַךױס קעגן די חיות מיט 
קא֞טשעךעס און לא֞׀֌אַטעס. 

אַזױאַךום אין געװא֞ךן אַ מוךאדיקעך געשלעג, אין וועלבןך 
עס זיינען אומגעקומען א֞דעױ ׀אַךװאונדעט געװא֞ךן ׀ון ביידע 
שדדים זייעך ׀יל, | 

דא־ך א֞ב֌עך הא־ט מען קיין ח׹טה נישט געהאַט דעךיף, 
ווייל מען הא־ט זיך געהאַלטן ט׹יי ׀֌יי דעם אַלטן ש׀֌ךיכװא֞ךט: 
,וואו מען האַקט הא֞לץ, דא־׹ט ׀אַלן ש׀֌ענעך" און װידעך : 

ענאַ טא֞ װא֞ינאַ? דא֞ס הייסט, װי קא־ן זיין אַ מלחמה א־ן 
| ׀אַךוואונדעטע ? איין זאַך הא־ט זיי א֞ב֌עך שטאַךק ב֌אַזא֞ךגט, 
מען הא־ט גע׀ונען ׊װוישן די װא֞ס זיינען נה׹ג געװא֞ךן, 
= איינעם א־ן אַ קא֞׀֌, און מען הא־ט אים נישט געקא֞נט דעךקענען, 
אויב֌ אַזױ, קען דא־ך ב֌לייב֌ן זיין װײיב֌ אַן אײיב֌יקע עגונה ! 

הא־ט מען ב֌אַלד דעךויף אַװעקגעזע׊ט דעם בית דין, און 
זי הא֞ב֌ן געלא֞זט אויסךו׀ן מיט אַ ח׹ם, אַז יענע ׀ךוי, װא֞ס 
ווייסט נישט, שי אי׹ מאַן לעב֌ט, שי עך איז אומגעקומען, זא־ל 
זיך מעלדן שום ב֌ית דין 

שום גךויסן טךויעך ׀ון דעך גאַנ׊עך שטא֞ט א֞ב֌עך הא־ט זיך 
דוקא געמא֞לדן די ךב֌י׊ן. 

,אוי, איך ב֎֌ין די איינ׊יקע, - הא־ט זי זיך א֞׀֌געךו׀ן שו ‏ 
זיי, --. װא֞ס איך ווייס נישט, שי מיין מאַן לעב֌ט שי נישט". 

גוט, ליב֌ע ךב֌י׊ן, -- הא־ט געזא֞גט דעך ךאש ב֌ית:דין, - 
מי׹ הא֞ב֌ן איינעם אַ דעךהךגעטן ב֌יי אונז, װא֞ס וועגן אים הא־ט 


די או׹חים אין דוךאַטשעסא֞ק: 


ויך נא־ך קיינעך נישט געמא֞לדן קא־ן זיין, אַז דא֞ס איז א׀שך אייי 
עך נא־ן. זא־גט אונז אַ סימן אױף אים און נעמט אייך אַן 
אַנדעךן. זא־גט אונז נא֞ך, שי אייעך מאַן איז געווען מיט אַ קא֞׀ֹל 
שי א־ן אַ קא֞׀֌". 

,דא֞ס, ךב֌ותי, -- הא־ט זי זיך א֞׀֌נעךו׀ן, - קא־ן איף 
נישט וויסן, ווייל אַ גאַנ׊ן טא־ג הא֞ב֌ איך אים נישט זוכה געװען 
שו זען. עך ׀לעגט זישן אײינגעשלא֞סן אין זיין חד׹ מיוחד א'ן 
געלעךנט, און ב֌יינאַכט איז דא־ך ׀ינסטעך, איןי קא־ן אייך דעֲךי= 
בעך גא֞ךנישט זא־גן דעךויף", 

אויב֌ אַזױ, - הא־ט דעך ךאש ב֌ית:דין געזא֞גט, - זא־ל 
מען שיקן ׀ךעגן אין ׀ית:מדךש, ואו איעך מאַן ׀לעגנט 
דא֞ווגען. אַהין ׀לעגט עך דא־ך שוין קומען ב֌ייטא֞ג'. 

- , דא֞ס איז אַ שכל", - הא־ט זיך די ךב֌י׊ן א֞׀֌געךו׀ן. 

הא־ט מען אַהין געשיקט ׀ךעגן, א֞ב֌עך מען הא־ט דא־׹ט 
אויך נישט געקא֞נט דעךגיין, שי איז עך געוען מיט אַ קא֞׀֌, שי 
א־ן אַ קא֞׀֌. דעך שמש ׀ון ב֌ית:מדךש הא־ט געענט׀עךט : 

,מי׹ קא֞נען עס נישט וויסן, ווייל עך ׀לעגט ת֌מיד קומעך 
מיט דעם טלית איב֌עךן קא֞׀֌", 

הא־ט מען געשיקט ׀ךעגן -- דעם ב֌עדעך, דען וװעך קא־ן 
נא־ך ב֌עסעך וויסן ׀ון אים ? אין ב֌א֞ד גייט מען דא־ך שוין נישט 
מיט אַ טלית איבעךן קא֞׀֌! ׀אַךקעךט, מען גייט דא־׹טן אינגאַנ׊ן 
מוטעך-נאקעט, קא־ן עך זיין דעך ב֌עסטעך עדות. 

א֞ב֌עך ב֌יי אַלעם דעם הא־ט דעך ב֌עדעך געענט׀עךט, אַזֹ 
עך ווייסט אויך גא֞ךנישט. 

,װא־לט מען ב֌יי מי׹ ׀ךעגן אויף אַן אַנדעך סימן, װא־לט 
איך ת֌ב֌יף געענט׀עךט, וי די מעשה איז ב֌אמת. װייל מען גייט 
דא־ך אין ב֌א֞ד נאַקעט, קא־ן איך עס אלץ ב֌אַטךאַכטן און יויסן, 
א֞ב֌עך בנוגע שו דעם סימן, שי איז עך געװען מיט אַ קא֞׀֌, שי 
א־ן אַ קא֞׀֌, דא֞ס קא־ן איך גי֞ךנישט װיסן, וייל אין מךחץ בי 
מי׹ איז אַ קא֞׀֌ כון אַ מענטשן נישט שו זען. דעך ךױך, 
װא֞ס שטייגט אַךױף אויב֌ן שום באַלקן, ׀אַךדעקט אַלע נמעטשל 


= 99 -- 


אה מ. דיק. 


די ×§×¢×€ÖŒ, די העלועך ב֌ין די אַלסלען, און, א׀֌שיטא שוין, הא֞ב֌ 
איך ניש! געקא֞נט זען דעם ׹ב, װא֞ס איז דעך מעך מיט 
זיין קא֞׀֌. אַ׀֌ילו זיין ׀ךוי און די בית:ה:דךשניקעס וייסן דא־ך 
נישט, שי עך הא־ט געהאַט אַ קא־י, שי נישט" 

ווייסט אי׹ װא֞ס ? - הא־ט זיך אַךיינגעמישט איינעך ׀ון 
די דינים. -- לא־מי׹ וואַךטן נא־ך אַ ׀ַ֌א֞ך טעג, ב֌יז עך װעט 
א֞נהױב֌ן גיין שו חלום דעמא֞לט קא־ן מען עס שוין ויסן אויף 
קלא־׹, ווייל מען װעט דא־ך שוין זען, שי איז עך מיט אַ קא֞׀֌, 
שי א־ן אַ לא֞׀֌. | | 

;א֞ט זייט אי׹ מי׹ אַ חכם! - הא־ט אים א֞׀֌געענט׀עךט 
דעך ךאש גית:דין, - שו חלום גייט מען דא־ך ב֌ײנאַכט, איב: 
ךעך׀ינסטעך, וװועט מען דא־ך וייטעך נישט ויסן. די ךב֌י׊ן 
ווייסט דא־ך טאַקע. נישט, שי אי עך געווען א־ן אַ קא֞׀֌, שי מיט 
אַ קא֞׀֌ ב֌לויז דעך׀אַך, װייל עך ׀לעגט מעך נישט קומען שו 
שי׹ וזי ב֌יינאַכט, אינדעך ׀ינסטעך". 

קוךץ דעך׀ון, מען איז משוגע געװא֞ךן קלעךנדיק, װי 
מען יאֶל עס דעךגיין, ב֌יז דעך ךאש ב֌ית:דין איז גע׀אַלן אויף 
אַ המשאה : | 

,עך הא־ט דא־ך געמאַכט אַ סך ס׀ך ם, - הא־ט עך גע- 
זא־גט, -- לא־מי׹ זיי דוךכלעךנען, װעלן מי׹ זען, שי עך הא־ט 
געהאַט אַ קא֞׀֌, שי ניין". 

דידא֞זיקע ע׊ה איז אַלעמען זייעך גע׀עלן געװא֞ךן, יעדעו 
דין זא־ט דוךכגעקוקט זיינעם אַ ס׀ך, און אַלע הא֞ב֌ן איינשטימיק 
איינג'׊׀ונען, אַז עך הא־ט גא־׹ קיין קא֞׀֌נישט געהאַט .. דע* 
מא־לט איז געב֌ליב֌!, אַן דא֞ס איז דעך ׹ב אין מען הא־ט עס 
איב֌עױיגעגעב֌ן זיין ׀֌ךוי. + . 


8 ׀ֿאַךדךייענש, 


תש = הם 


דא֞ס איז אַן אמתע געש;כטע, װא֞ס הא־ט ׀֌אַס;ךט 
מיַט אַכ׊י֎ק יא־׹ ׊ו֌ךי֎ק מיַט די נו֌נ׊עךס, אַ יידײַשע 
ךייכע ׀ֿאַמי֎ליע אי֮ן או֌נגעךלאַנד, די֎דא֞זי֎קע געש;כטע 
הא־ט ני֎שט א ך גלייכן מיט ד; ב֌יזאַהעךיקע געשיכטן, 
זי קא־ן דעם קו֌מעך גו֌׀ֹֿא ב֌ךיינגען ׊ו֌ם לאַכן, מען 
מו֌ז זי א֞בעך לייענען מיט זי֎נען או֌ן מיַט קא֞׀֌, ווייל 
זי איז ׀ֿול מיַט ׀אַךדךײעניש או֌ן וייעניש, מיט 
שווי֞נדל או֌ן געב֌;נדל, מ֮יט וישן או֌ן מיט ש׀֌י׊ן 


×¢ אמ ׊ך קובג: שום עךשטן מא־ל געדךױקט אין יא׹ 1873 


אַ ׀אךדך'ישניש 
א֞דעך | 
ך שטשון נונ׊עך 


60 90 9 


א. 
ך' שמעון נונ׊עך און זיין הױיז, 


ב֌עיך, אין דעך שטא֞ט ׀֌ךעסבוךג הא־ט דא־ נישט לאַנג געַ= 
וואוינט אַ גךויסעך גבי׹ ך' שמעון נונ׊עך, אַ װא־ל-הענדלעך, 
װא֞ס הא־ט געמאַכט גךויסע געשע׀טן ׀ון ווין ב֌יז ׀֌עטעךב֌וךג. דעך: 
דא֞זיקעך מאַן איז געווען אַ גךויסעך למדן, ׀ךום, גוט און ב֌ךאַװו 
אין זיינע געשע׀טן. לבד אין שטוב א֞ב֌עך איז עך געװען אַ 
ב֌יטל האַךט, קאַ׀֌ךיזלעך און שטךיינג. ‏ און דא־ך דא־ט זיין ׀ךױי 
׀֌ךומע, װא֞ס מען הא־ט זי געךו׀ן ,׀ךומע די ׀ךומע", געוואוסט, 
וי שו האַנדלען מיט אים און ׀לענט ב֌יי אים אויס׀יךן אַלץ, װא֞ס 
זי הא־ט נא֞ך געװא֞לט, דא֞ס הייסט, װא֞ס זי ׀לעגט נא֞ך איינזען 
׀אַך ךעכט. זי איז געווען ׀יל קליגעך ׀אַך אים און הא־ט ׀אַך: 
שטאַנען אַן ענין ב֌עסעך ׀אַך אים, אוֹן ב֌׀ךט נא־ך אין די הױז: 
זאַכן, זי ׀לעגט אים לא־זן זיך אויסשךייען און אויסבייזעךן, וי 
דעך ׀ישעך לא־זט זיך אויסטךייסלען דעם אואַלי) אַזױי, אַן נא־כ 
דעם קא־ן עך אים נעמען מיט די װענט. ׀֌אַלד דעךויף ׀לעגט 
עך שין ׀֌עסעך װעךן און אין שטוב֌ ׀לעגט מען נישט העךן 
קיין קולות, | 


-- מין ׀יש, װא֞ס הײסט גיז אונז וויינגעך, אין די האַךעמ 
לענדעך איז עך זײעך גע׀׊ךל׊ך ׀אַך מענטשן א֞דעך חיות, 


= יי א 


א. מ. דיק. 


דא֞ס װייב֌ איז ביי אים זייעך חשוב געװען ׀אַך איךע 
גךויסע מעלות, א֞ב֌עך מיט גךויסע מעלות הא־ט זיך אויך אויס. 
גע׊ייכנט זייעך איינ׊יקע טא֞כטעך, װא֞ס אַלע הא֞ב֌ן זי געךו׀ן 
די שיינע תך׊ה, וייל זי איז געװען זײיעך א שיין און גוט 
מיידל, זי הא־ט אויך געש׀֌ילט קלאַױיך און געקא֞נט עטלעבע 
לשונות, | 

ב֌יי ך' שמעון גונ׊עך אין שטוב֌ הא־ט זיך נא־ך אוי׀גע? 
האַלטן א מיידל - אַ יתומה, װא֞ס הא־ט געהייסן ׹ייזל ׀ינקעלי 
זי איז אויך געווען אַ שיין און אַנטװיקלט מיידל, דעך׊ו איז זי 
געווען זייעך ךֵייך. אי׹ ׀א֞טעך, ך' הלל נונ׊עך (ך' שמעונס 8 
בךודעך), הא־ט ׀אַךן טוט איב֌עךגעלא֞זט אַ גךויס ׀אַךמעגן און 
הא־ט געמאַכט זיין ב֌ךודעך שמעון ׀אַך אַן א֞׀֌עקון איב֌עך זיין 
טא֞כטעך, מיט ת֌ך׊הן איז זי כ֌מעט געװװען אין איין עלטעך. 
ךייזלס ב֌ךודעך א֞ב֌עך איז שוין דא־ן געווען אין די יא־׹ן: סך-הכ֌ל 
יינגעך ׀ון זיין ׀עטעך שמעון מיט אַכט יא־׹. עך איז געװען 
זייעך אַ ׀עאיקעך סוחך, און הא־ט געקא֞נט איב֌עךנעמען דעם ׀א֞י 
טעךס געשע׀טן. 

׹ייזל איז געווען זייעך ב֌אַליב֌ט ב֌יי אי׹ ׀עטעך און בי 
דעך מומען, און מיט ת֌ך׊הן הא־ט זי זיך געהאַלטן װי אַ לייב֌. 
לעכע שװעסטעך, אויף זיי הא־ט מען ב֌אמת געקא֞נט 
דא־ט זיינען שוויי גו׀ים מיט איין נשמה. | 

איידעך מי׹ װעלן ענדיקן דא֞ס קאַ׀֌יטל, מון נאך 
׊וגעבן, אַז ך' שמעון איז אין דעך שייט, ויען עס ויך א־ן 
אונזעך געשיכטט, אַלט געווען זעקט און דךייסיק יא־׹, ג+ ת֌ך׊ה 
זיב֌ע׊ן יא־׹. זי הא־ט א֞ב֌עך אויסגעזען װי אַ מיידל ׀ון שו גבשיק 
יא־׹, די עלטעךן הא֞ב֌ן שוֹין געטךאַכט ׀ון אַ שידוך און ה׀֞֌׀. 
געע׀נט זייעךע שיךן ׀ֿאַך שכנים, 


8 4 
דעך ׀֌לימעניק גךשון נונ׊עך, 


ומחיות און אַזוֹי װי ׹ייזל ׀ינקעלס ׀֌ךודעך, ד' הללס זין, 
- װא֞ס מי׹ הא֞ב֌ן ׀ךיעך דעךמא֞נט ב֌לוֹיז ׀אַךב֌ײגײענדיק, איז די 
ךעכטע אַקס, װא֞ס אויף אי׹ װעט זיך דךײען דעך גאַנ׊עך 
׀֌לא֞נטעך ׀ון דעךדא֞זיקעך געשיכטע, מוזן מי׹ זיך קודם נענטעך 
ב֌אַקענען מיט דעמדא֞ױקן יונגנמאַן, װא֞ס איו דעמא֞לט אַלט 
געװען אַ יא־׹ זיבן און ׊װאַנ׊יק. געהייסן הא־ט עך נךשו. 
נונ׊עך. עך איז געווען איינעך ׀ון די שענסטע יונגעלײט אין 
זיין שטא֞ט. 

עך איז געווען שיין געװא֞קסן, שיין אין געזיכט, געזונט, 
און לעב֌עדיק, און אַן אויסגע׊ייכנטעך סוחך, װעגן זיין ׀ֿאַך. 
מעגן הא־גן מי׹ שוין ׀ךיעך דעךמא֞גט, דא֞ס הײסט, אַז ׀ֿוגם 
׀א֞טעך אין אים געכליבן אַ גךױסע יךוֹשׂה. ׀כלל אי אים 
געגאַנגען זייעך גוט, 


כײ אַלעם דעם א֞ב֌עך איז עך ביי זיין ׀עטעך שמעון 
געווען נישט זייעך ת֌ק֎יף, אַװי װייט נישט ת֌קיף, אַו עך, |' 
שמעון, הא־ט אים ׀אַךב֌א֞טן שו קומען שו אים. 


געוװאױינט הא־ט עך אַ מײל ׊װאַנ׊יק ׀ון ׀ךעסבךג, 
וואוהין עך ׀לעגט קומען גאַנץ א֞׀֌ט. ׀אַך׀א֞ךן ׀לעגט עך נישט' 
׊֌ו שמעוגען, נא֞ך שו זיינעם אַ ק׹וב ׀ון דעך מוטעךס שד - ׊ך 
אה׹ון ב֌ךאַכמאַן, װא֞ס הא־ט אים זײיעך ליב געהאַט. און דא־׹ט 
׀לעגט עך זיך טאַקע טךע׀ן מיט זיין שװעסטעך, ע׀טעך ׀לעגט 
זי קומען אַהין מיט תך׊הן. | 

גךשון מיט ת֌ךְ׊ֹ֌הן זיינען גע׀עלן געװא֞ךן אײינאַנדעך און - 
דעך סוף איז געווען, אַז זיי הא֞ב֌ן זיך ׀אַךליכט. דידא֞זיקע ליב֌ע 


א 2 א 


א. מ. דיק. 


איז דעךווייל נא־ך געווען אַ סוד ׀אַך ת֌ך׊הס עלטעךן און ׀אַך 
׀ךעמדע. דעך׀ון הא־ט נא֞ך געוואוסט דא֞ס ׀אַךליבטע ׀֌א֞ךל, 

ב֌יידע הא֞ב֌ן א֞ב֌עך גא֞ךנישט געהא֞׀֌ט, אַז ׀ון דעךדא֞זיקעך 
ליב֌ע זא־ל זיך אַמא֞ל אױסלא֞ון אַ חתונה... סיידן, אַז שמעון 
זא־ל, חלילה שטאַךב֌ן, און דא֞ס הא֞ב֌ן זי ב֌שום או׀ן נישט גע= 
װא־לט. הי 

׀אַךװא֞ט הא־ט שמעון ׀יינט געהא֞ט דעם ׀֌לימעניק.? שוועך 
שו ענט׀עךן דעךויף, מאַנכע זא־גן, אַז די ׀יינטשאַ׀ט הא־ט גע= 
שטאַמט דעך׀ון, װא֞ס שמעון איז געווען שו:׀ךום און גךשון ׊וֹ= ‏ 
- לו׀טיק. דעךדא֞זיקעך גךשון, אַ שטייגעך, הא־ט ליב געהאַט דא֞ס 


יט 


טעאַטעך, אַ ׀֌ךא֞׀֌עךאַנס און דעסגלייכן, אַ שוֹל א֞ב֌עך, א שול, 
וואו מען דאַװנט און מען לעךנט, הא־ט עך ליב געהאַט אויס- 
׊עווייכן, . , : 

עס קא־ן זייעך מעגלעך זיין, אַז דא֞ס זא־ל זיין די סיב֌ה 
׀ון ך' שמעונס ׀יינטשאַ׀ט שו זיין ׀֌לימעניק. טךע׀ט דא־ך, אַו 
אַ אייגן קינד װעךט אויך ׀אַךהאַסט ׀ון די ׊עךטלעכסטע על 
טעךן ׀אַך אַזעלכע זאַכן, אנדעךע א֞בֹ֌עך זא־גן, אַז די שנאה 
הא־ט געשטאַמט ׀ון געלט-זאַכן, דעך ׀עטעך הא־ט אים געװא֞לט 
אַךײיננעמען שו זיך אין שטוב ׊וזאַמען מיט זיין ׀אַךמעגן, א֞ב֌עך 
גךשון איז נישט איינגעגאַנגען דעךויף. ׀אַךאַן, װידעך, נא־ך אַ 
השעךה וועגן דעךדא֞זיקעך ׀יינטשאַ׀ט, װא֞ס דו, מיין ליב֌ע לעזע- 
׹ין װעסט א׀שך לאַכן דעך׀ון, א֞ב֌עך איך ב֌ין מיך מודה, אַז מי׹ 
לייגט זיך דא֞ס דוקא אוי׀ן שכל און איך מיין, אַז דא֞ס איז די 
ךיכטיקסטע השעךה: זיי זיינען געווען ׊ו׀יל ענל עך שו אײנאַנ- 
דעך, ווי שוויי טךא֞׀֌נס װאַסעך. 

די אַכֹט יא־׹, מיט וועלכע שמעון איז געװען עלטעך ׀אַך 
זיין ׀֌לימעניק, הא֞בֹן זייעך. װייניק געענדעךט די ענלעכקייט. 
ווען נישט די ׀אַךשײידענע קליידעך, װא֞ס זיי הא֞ב֌ן געטךא֞גן, 
װא־לט אַ׀ילו דא֞ס װייב֌ און די טא֞כטעך זיי נישט געקא֞נט אונ- 
טעךשיידן, אַ׀ילו דעך קול אין אױיך געװען דעךזעלב֌עך בי 
גיידן | | | 


4 


ך' שמעון נונ׊עך' 


דעך מאַקאַנטעך עולם הא־ט געהאַט נישט װײניק שו ׹יידן 
און שו לאַכן ׀ון דעךדא֞זיקעך ענלעכקייט, אַזױ, אַז ך' שמעון 
הא־ט זיך געװא֞לט כ֌מה מא־ל ממש ב֌אַגךא֞ב֌ן. אַזױ, למשל, הא֞ב֌ן 
כ֌מה מענטשן געשואךן, אַז זיי הא֞ב֌ן געזען װי ך' שמעון בוֹ1- 
׊עך הא־ט געטאַנ׊ט אויף אַ ב֌אַל מיט אַ שיין מיידל, הנם דא֞ס 
איז גא־׹ גךשון געווען. אן אַז זיי הא֞ב֌ן געזען, װי גךשוך 
לאַכט ׀ון אַ ׀֌ךוש א֞דעך אַ גוטן יידן, הא֞ב֌ן זײי דעך׊יילט, אַזֹ 
ך' שמעון נונ׊עך הא־ט חזק געמאַכט ׀ון אַ ת֌למיד:חכם, 

ך' שמעון ׀לעגט אויך טײילמא֞ל מוון ב֌אַ׊א֞לן, װא֞ס גךשון 
הא־ט א֞נגענומען אין קךא֞ם, אין אַ טךאַקטיך און דעסגלייכן. עך 
׀לעגט מוזן ב֌אַ׊א֞לן מיט גךויס חך׀֌ה און ב֌ושה, דו׹ך דעך ׀֌א֞: 
לישיי, און גךשון ׀לעגט עס טײלמא֞ל אומישנע טא־ן אַזױ, וייל 
עך הא־ט ב֌אמת ׀יינט געהאַט דעם ׀עטעך און הא־ט אים געהאַלטן 
׀אַך אַ ׊בוע, 


דא֞ס אַלץ הא־ט דעך׀יךט דעך׊ו, אַז דעך ׀עטעך אי געײ 
װא־׹ן דעם ׀֌לימעניק אַ דם:שונא, און הא־ט זיך ׊ולי׀֌ דעם א֞נ: 
געטא֞ן אין א ׀֌אַךוק און גאַנץ יידישלעך געקלײידט, כֹ֌די מעך 
זא־ל אים קא֞נען אונטעךשיידן ׀ון מאַךהאַסטן ׀֌לימעניק, 


שום ׀עטעך הא־ט שוין גךשון, נאַטיךלעך, נישט געקא֞נט 
גיין, און אַ׀ילו מיט זיין אייגענעך שװעסטעך הא־ט עך זיך גע= 
מוזט זען ב֌יי זיין ׀ךיינט און ק׹וב אה׹ון ב֌ךאַכמאַן, 


דעך שלים-מזל ב֌אַגײט זיך א֞ב֌עך מיט אַלעמען אױף זייך 
שטייגעך. עך טוט על-׀ייךוב שו להכעיס און שיקט יעדעךן ׊ױ 
אַן איידעם, װא֞ס איז גא־׹ דעך ה׀֌וך ׀ון דעם, װא֞ס מען ווינשט 
זיך. דעם ׀ךומען שיקט עך שו אַן אוי׀געקלעךטן, דעם א׀ 
געקלעךטן אַ טױגעניכטס, און דעם סוחך אַ ב֌אַנקקװעטשעך. 
אַזױ איז עך זיך דא־ אויך באַנאַנגען. ג׹א־ד הא־ט זיך ך' שמעונס 
טא֞כטעך ׀אַךליב֌ט אין זיין ׀אַךהאַסטן ׀לימעניק און דעך 
׀אַךהאַסטעך ׀֌לימעניק אין זיין טא֞כטעך. דידא֞זיקע געשיכטע 
איז א֞ב֌עך אַזױ ׀אַך׀֌לא֞נטעךט, אַזױ ׊עמישט און ׀אַךדךײט, אַז' 


= יי יי 


א מ. דיק 


איך ווייס נישט, שי ×°×¢? איך מיך קא֞נען אַךױסדךײען ׀ון דעם: 
דא־זיקן ׀֌לא֞נטעך, א־ן אַ ׀אַך׀֌לא֞נטעךטן קא֞׀֌, 


ג 
דעך שידוך, 


מבח׹ השידוכים, און א֞ט הא־ט זיך געמאַכט אַ שידוך, 
װא֞ס איז געווען דעך בעסטעך ׀ון אַלע שידוכים און װא֞ס הא־ט 
שטאַךק אויסגענומען ב֌יי ך' שמעון נונ׊עך. דעך חתן איז געווען 
איינעך אַ געוויסעך אב׹הם קעמךעך, א זון ׀ון דעם ב֌אַקאַנטן 
ך' דוד קעמדעך. עך הא־ט געשטאַמט ׀ון א יידיש הויז ׀ון דעך 
אַלטעך וועלט, איז געווען זייעך ׹ייך און הא־ט געהאַט אַ קאַנ" 
טא֞ך אין ווין גו׀א, | 


דעמדא֞זיקן שידוך הא־ט ך' שמעון שוין נישט געװא֞לט אייג- 
לא־זן, עך הא־ט זיך געווענדט נא־ך ידיעות שו זיינע ב֌אַקאַנטע, און 
אַלע הא֞ב֌ן דעם יונגנמאַן זייעך געלױב֌ט. עס איז דעךגאַנגען 
אַזױ ווייט, אַז ך' שמעון, װא֞ס הא־ט געהאַט געשע׀טן אין ווין, 
איז ׊וגע׀א֞ךן אין דעךדא֞זיקעך שטא֞ט, שו זען מיט זיינע איי* 
גענע אויגן דעם חתן, און קוים עך װעט אים גע׀עלן, װעט עך 
אים מיטנעמען אַהים, שו ווייזן אים זיין טא֞כטעך, 


דידא֞זיקע נסיעה אַהין און שו׹יק הא־ט ב֌אךאַך׀ט געדויעךן 
אַ װא־כן ׀יך. ׀אַך זיין א֞׀֌׀֌א֞ך הא־ט ך' שמעון זיך ב֌אַדאַכט מיט 
זיין ווייב֌ און טא֞כטעך, זיי הא֞ב֌ן נישט געהאַט מיט װא֞ס איינ׊ע: 
ווענדן, אַז עך דאַךף נישט ׀א֞ךן, און די טא֞כטעך הא־ט געמוזט / 
שווייגן ׀ון אי׹ ליב֌ע. דא֞ס גאַנ׊ע האַךץ הא־ט זי נא֞ך אויסגע* 
1סן ׀אַך ךייזלען, 


ך' שמעון נונ׊עך 


, דו ווייסט ךייזעלע, -- הא־ט זי אַ זא־ג געטא֞ן, - וואוהין 
מיין ׀עטעך איז גע׀֌א֞ךן! עך איז גע׀א֞ךן קיין װין נא־ך א 
חתן, עך וויל מיך חתונה מאַכן,, . אונזעךע עלטעךן ׀אַךהאַנדלען 
אונז װי אַ שטיקל סחוךה. מען ׀ךעגט גא֞ךנישט ב֌יײי אונז און 
מען ךעדט נישט מיט אונז. ךייזעלע, זא־ג װא֞ס טוט מען איך 
הא֞ב֌ גא־׹ ליב דיין ב֌ךודעך. דעך חתן מעג קומען מיט מיליא֞נען, 
גע׊יךט מיט דעך גךעסטעך השלמה, װעל איך אים דא־ך נישט 
א֞ננעמען. איך װעל ב֌עסעך ב֌לייב֌ן זישן אַן אַלטע מויד,. " 

און װי זי ךעדט אַזױ און ׊עװיינט זיך שטיל, איז אַךײנ. 
געקומען דא֞ס דינסטמיידל ׀ון דעם אה׹ן ב֌ךאַכמאַנען און הא־ט 
זיך א֞נגעךו׀ן שו ךייזלען: 

,דעך ב֌אַלעב֌א֞ס שךייב֌ט אישט אַ ש׹יוו שו אייעך ׀ךודעך 
גךשון, הא־ט עך מיך געשיקט אייך זא־גן, אַז אוב אי׹ װילט, 
קא֞נט אי׹ דא־׹ט ע׀֌עס ׊ושךייבן. 

דעךהעךט דידא֞זיקע וועךטעך, הא־ט ת֌ך׊ה געב֌עטן ךייולען, 
אַז זי זא־ל גיין אַהין און זא־ל ׊ושךייב֌ן אין ב֌ךי, אַן מען 
שווינגט זי שו וועךן אַ כ֌לה, און עט קומט א סוף שו אי׹ ליבֿ֌ע. 

ךייזעלע איז ב֌אַלד אַװעק שו אי׹ ק׹וב, און אַז זי אי 
אַךײן אין שטוב, הא־ט זי דא־׹ט געטךא֞׀ן אי׹ ב֌ךודעך, װא֞ט הא־ט 
געהא֞ט אַזאַ מינע, װי עך װא־לט זיך אױסב֌אַהאַלטן.. 

ךייזעלע הא־ט אים גע׀ךעגט: 

,װא֞ס איז מיט די׹ געשען !* 

ענט׀עךט אי׹ גךשון : 

, שךעק דיך נישט, איך על די׹ דעך׊יילן, אייעךנעכטן 
הא֞ב֌ן מי׹ געש׀֌ילט אין ׀֌ךא֞׀עךאַנס. אין דעך קא֞מ׀֌אַניע אין 
אויך געווען ע׀֌עס אַ א֞׀י׊יך. װא֞ איך זיך מיט אים ׊עװעךטלט 
און דעךנא֞ך זיך ׊עשלא֞גן. אַזױ װי מען קא־ן מיך אַךעסטיךן, 
הא֞ב֌ איך מיך איב֌עךגע׀֌עקלט אַהעך. מסת֌מא װעל איך ב֌אַלך 
׀א֞ךן שו׹יק, מיינע גוטע ׀ךיינט װעלן מיט אים שוין דוךכקומען, 
עך איז אַ גךויסעך קב֌׊ן, דעך א֞׀י׊יך, און ב֌ךויכט זייעך נויטיק 
געלט,* 


א. מ. דיק. 


ךייזעלע הא־ט זיך געכאַ׀֌ט ׀אךן קא֞׀֌ און גענומען מוסױף 

דעם ב֌ךודעך: 

/, שוין שייט דו זא֞לסט װעךן אַ ב֌יסל סא֞לידעך, - הא־ט זי" 
געזא֞גט. -- די ׀֌ךא֞׀֌עךאַנסן װועלן דיך מיט דעך שייט אומבַ֌ךעב= 
גען. װי אַזױ שטעלסטו זיך אונטעך שו שלא֞גן אַ מאַיא֞ך. מיין 
נישט, אַז עס. װעט די׹ אַזױ גלאַט איב֌עךגיין. דו װייסט דא־ך, 
װא֞ס דעך אישיק שי׀ךעס הא־ט געהאַט, וװען עך הא־ט נא֞ך איין 
׀֌א֞לי׊יאַנט אךא֞׀֌געךיסן אַן ע׀֌א֞לעט,* 

גךשון; הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן: 

,שךעק דיך נישט. מען װועט מיך דעך׀אַך אויף קאַטא֞ךגע 
נישט שיקן, דעךדא֞זיקעך מאַיא֞ך איז שוין גע׊ייכנט אין זיין 
׀֌א֞לק ׀אַך אַ ב֌אַנדיט. און איך ווייס נא־ך נישט, שי עך װעט מיף 
גא־׹ קא֞נען א־נקלא־גן. א֞ב֌עך עס אין דא־ך גלייכעך, איך זא־ל מיך 
דעךווייל א֞׀֌טךא֞גן, * 

שוועסטעך און ב֌ךודעך הא֞ב֌ן זיך געשמועסט אַזױ לאַנג 
ב֌יז עס איז אַךיינגעקומען אה׹ן ב֌ךאכמאַן און הא־ט געמאַכט 
׀ון דעך גאַנ׊עך זאַך אַ שא֞ס ׀֌ולװעך,. עך הא־ט געזא֞גט: 

, דא֞ס מעג זיין דיין לע׊טע דאנה. און אוב דו וילסט יא־ 
זא־׹גן, הא־ב איך ׀אַך די׹ אַ גךעסעךע דאנה. א֞ט העך, איך ב֌ין 
עךשט געוואויך געװא֞ךן, אַז דיין ׀עטעך איז גע׀א֞ךן קיין ווין 
שו ב֌ךיינגען אַ חתן ׀אַך דיין ת֌ך׊הן... זעסטו, ךייזעלע, אז אין 
שטא֞ט ווייסט מען ב֌עסעך, וי ב֌יי אייך אין שטוב֌," 

הא־ט ךייזעלע געזא֞גט : 

און איך ווייס עס שוין מיט אַ שעה ׀ךיעך. ‏ ת֌ך׊ה הא־ט 
שוין א֞נגעקלא֞גט ׀אַך מי׹ ׊יונס קלא־ג. איך הא֞ב֌ עס א֞ב֌עך דא־ 
נישט געװא֞לט דעך׊יילן, װוייל איך ווייס, אַז גךשון איז שוין 
אַזױ אויך גענוג געקךיינקט," 

הבשוךה הזאת, דידא֞זיקע שלעכטע ב֌שוךה, הא־ט שטאַךק 
׊עמישט דעם יונגנמאַן, עך איז שיעוך נישט גע׀אַלן ׀ון די 

׀יס. 


ד' שמעון נונ׊עך 


,אוי! װא֞ס טוט מען!--הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן שו שךייען, - 
איך װעל עס נישט איב֌עךלעבן! איך הא֞ב֌ נא־ך אַלץ געהא֞׀ט מיט 
דעך שייט שו וועךן גוט מיטן ׀עטעך. איך וייס, אַז די מומע 
איז גוט שו מי׹. זי װא־לט עס מי׹ קא֞נען מיט אי׹ קלוגן קא֞׀֌ 
לייכט אויס׀יךן. װא֞ס טוט מען ׀א֞ךט ! 

אה׹ן הא־ט אים א֞ב֌עך א֞נגע׀֌אַטשט אין ׀֌לײַ׊ע און 
געזא֞גט: | 

זי נא֞ך אַ מענטש און זי ׀עסט. מי׹ װעלן שוין ×’×¢×€×™? 
נען ע׀֌עס אַן ע׊ה ׀אַך די׹. מי׹ װעלן דיך נישט לא־זן אין 
קאַשע און ת֌ך׊ה אין נא־ך נישט ׀אַךלא֞ךן!.." 


5:5, יסטאימם. אס ׹׹׹יידן 0845 = 85 


ד, 
ךעך ׀֌לאַן, 


,התנאי הךאשון, ,דעך עךשטעך ב֌אַדינג אין, - הא־ט זיך 
דעך אה׹ן בךאַכמאַן א֞נגעךו׀ן, - אַז קיינעך זא־ל דא־׹ט, ביים 
׀עטעך אין שטום נישט זא־גן, אַז דו ׀֌יסט הי ׊וייטנס, זא֞לסטו 
זיך א־נטא־ן אין א ׀֌אַךוק און אין יידישע שנדים, ׀ונקט װי דיין 
׀עטעך גייט. און אַז דו וועסט שוין הא֞ב֌ן װי געהעךיק א֞נגעטא֞ן 
דידא֞זיקע מל׊֌ושים, װעלן מי׹ מא־׹גן אין אוונט, א֞דעך בעטעך, 
איב֌עךמא֞ךגן אין אוונט אַךױס׀א֞ךן יי א סטאַנעיע וייטעך ׀ון 
שטא֞ט . און דא־׹ט װעלן מי׹ כא֞׀֌ן אַ ׀וך און אַךײנ׀א֞ךן שו 
דיין ׀עטעך אין שטוג אונטעך זיין נא֞מען. ךיזעלע וועט זיין 
די עךשטע, װא֞ס װעט דיך איב֌עךנעמען און דיך א֞נךו׀ן מיטן 
נא֞מען , ׀עטעך? און ווייטעך, װא֞ס דו װעסט שוין ב֌אַדאַך׀ן ׹יידן 
און טא־ן, װעל איך די׹ זא־גן מא־׹גן : איך װעל מי׹ נא֞ך עטװא֞ס 
טעסעך ב֌אַדאַכטן, אויש דו װעסט מי׹ ׀א֞לגן און עס װעט זיך 


א הי א 


א. מ. דיק. 


נישט מאַכן קיין שטעךעניש, ב֌אַקומסטו תך׊הלען ׀אַך אַ וייב, ‏ 
װי זי שטייט און גייט!* | 

גךשון הא־ט אַ ש׀֌ךונג געטא֞ן. , אוי, איך ׀אַךשטיי שוין, 
װא֞ס דו מיינסט, -- הא־ט עך געשךיען, -- דו מיינסט אודאי, אַזֹ 
איך װעל זא־גן, אַז דעך שידוך ׀ון װוין טוג נישט. 

ב֌ךאַכמאַן הא־ט אים א֞׀֌געשטעלט מיט דעך האַנט. 
| ,אייל דיך נישט. הא֞ב֌ געדולט. עס װעט שוין זיין גוט, 
און דו װעסט מי׹ ש׀֌ילן אַ ׹א־ל, װי אַן עכטעך אַקטיא֞ך. אַ 
וויילע זא֞לסטו דא־׹ט גילטן ׀אַך אַ ׀עטעך און אַ וויילע -- ׀אַך 
אַ ׀֌לעמעניק... און דא֞ס מוזטו איינשטודיךן גאַנ׊ע שוויי טעג, 
עס מוז דאַב֌י א֞ב֌עך א֞׀֌געהיט װעךן יעדע מינע, דו טא֞ךסט נישט 
לאַכן, װא־׹ום דא־ מוז גענאַךט װעךן דעך ׀עטעך און די מומע 
און ת֌ך׊ה. אין ׀אַל, אױב֌ דעך חתן װעט קומען מוז עך אויך 
גענאַךט ועךן. דא֞ס איז אַ גאנ׊עך למוד, זא־ג איך די׹,* 

גךשון הא־ט שוין געלאַכט: 

,איך װעך אַ לעךן:ינגל אויף אַ ׀֌א֞ך טעג. שו די 
לעק׊יעס מוזטו א֞ב֌עך אויך קומען, -- הא־ט עך געזא֞גט שו זיין. 
שוועסטעך, 

-- אַ ש׹י׹ה װעל איך הא֞ב֌ן, -- הא־ט זי אים געענט׀עךט, -- 
אֲב֌י עס זא־ל נא֞ך נישט זיין אומזיסט די מי. 

-- דו מוזט קומען אַהעך, -- הא־ט זיך ב֌ךאַכמאַן אַךײנגע= 
מישט, -- ווייל דו װעסט אויך ש׀֌ילן אין דעמדא֞זיקן ש׀֌יל, עס 
װעט שוין זיין אַ שיין ש׀֌יל, קא֞נסט זיך ׀אַךלא֞זן אויף מי׹...* 

סוף דב׹, קוךץ דעך׀ון, מ'הא־ט דא־׹ט אַזױ גע׀֌לױידעךט 
גיז אַ שטיק אין דעך נאַכט אַךיין. און מא־׹גן און איב֌עךמא֞ךגן 
הא־ט אה׹ן ב֌ךאַכמאַן אַלץ מסדך געווען, װי עס זא־ל דא־׹ט שו* 
גיין דעך א֞נשטעל. עס איז געוען אַזאַ קא֞מיש ש׀֌יל, אַן זי 
הא֞ב֌ן זיך קוים איינגעהאַלטן ׀ון שו לאַכן. דעך עוֹלם הא־ט גע- 
אַךב֌עט אויף אַלע כ֌ל֎ים. אויף איב֌עךמא֞ךגן אין אוונט הא֞ב֌ן די 
אַקטיא֞ךן א֞נגעהױבן שו ש׀֌ילן זייעך קא֞מעדיע זייעך ט׹יי, און 


== 10 -- 


ד' שמעון נונ׊עך 


הא֞ב֌ן זי ׹יכטיק אױסגעש׀֌ילט, גישט קוקנדיק אױיף די ׀אַךשׁיי 
דענע מניעות און שטעךענישן. 

ב֌יום השלישי ל׀נות עךב, אוי׀ן ד׹יטן טא־ג ׀אַךנאַכט איד 
עך שוין אַךױ׀֌גע׀א֞ךן שום ׀עטעך אוי׀ן הויף, א֞נגעטא֞ן אין אַ 
׀֌אַךוק און אין דיזעלב֌יקע מלב֌ושים, װא֞ס ך' שמעון נונ׊עך הא־ט 
געטךא֞גן. עך הא־ט אויסגעזען ׹יכטיק, וי ך' שמעון נונ׊עך, װי 
שוויי טךא֞׀֌ן װאַסעך, מיט אים איז געקומען אחה׹ן ב֌ךאַכמאַן. 
די עךשטע, װא֞ס הא־ט זי באַגעגנט אין טי׹, איז געװען 
ךייזעלע, 

ב֌אַלד איז זי אַךײנגעלאַ׀ן און הא־ט א֞נגעזא֞גט דעך 
מומען מיט ת֌ך׊חן, אַז דעך ׀עטעך איז שוין דא־ שו׹יק. 

;װא֞ס ךעױסטו ? -- הא֞ב֌ן זיי זיך געחדושט,--הלואי זא־ל עך 
קומען אין ד׹יי װא־כן אַךום. עך איז דא־ך גע׀א֞ךן קיין װין און 
דא־׹ט װעט עך אויך מסת֌מא נישט זא־גן ‏ גוט:מא־׹גן" און באַלד 
זיך אומקעךן. 

׀לו׊לונג הא֞ב֌ן זיך דעךהעךט שטימען . 

-- גוטן אוונט, מאַדאַס, -- הא־ט ב֌אַלד דעךויף אַךיינקומענ= 
דיק אַ זא־ג געטא֞ן אה׹ן ב֌ךאַכמאַן. -- ווי׀יל ב֌ין איך דא֞ס װעךס 
ב֌יי אייך, װא֞ס איך הא֞ב֌ אייך געב֌ךאַכט אייעך ׊יהעךשטו (דעם 
מאַן). ווען נישט איך, װא־לט עך זיך נאַך געװאַלגעךט דא־׹ט אין 
קליין אַךאַדידיע. נישטא֞ דא־׹ט קיין ׀עךד אויף דעך ׀֌א֞סט, און 
איך ב֌ין גךאַדע ׀אַךב֌ײיגע׀א֞ךן מיט מיין באַלעב֌א֞ס, דעם לי׀ע: 
ךאַנט, הא֞ב֌ן מי׹ אים אַךױ׀גענומען אויף אונזעך ׀וך. הוי׀ישע 
׀עךד, ׀אַךשטייט אי׹, הא֞ב֌ איך אים אייך געב֌ךאַכט גאַנץ און 
געזונט... אַ גוטעך גאַסט, דאַכט מי׹, געגן אװנט:!י. 

ך' שמעונס ווייב֌ הא־ט זיך ׊עלאַכט, 

אי׹ הא־ט נא־ך אַלץ נישט אַװעקגעװא֞ך׀ן אייעךע גלײיכ+ 
וועךטלעך, -- הא־ט זי געזא֞גט און זיך אַךױסגעכאַ׀֌ט אין ׀א֞דעך+ 
שטוב. דא־׹ט הא־ט זי געטךא֞׀ן דעם ׀אַךשטעלטן גךשונען, װא֞ס 
הא־ט בעת מעשה ע׀֌עס געשיינקט דעם ׀֌א֞טשטאַליא֞ן. 


= 14 2 


א. מ. דיק 


,װא֞ס איז די מעשה מיט די׹, שמעון, װא֞ס דוֹ הא֞סט זיך 
;אַזױ גיך אומגעקעךט! - הא־ט וי אים גע׀ךעגט, 


-- אייל דיך נא֞ך נישט, מיין װײב֌, -- הא־ט עך אי׹ גע 
יענט׀עךט, -- דו װעסט עס ב֌אַלד אַלץ וויסן, לא־ז מיך נא֞ך דעם 
עךל א֞׀֌׀֌טךן, 


ויהי און עס איז געווען, אַן דעך ׀֌א֞טשטאַליא֞ן איז אַךױס 
-׀ון שטוב֌, איז ,ך' שמעון" אַךיין שו זיך אין ׊ימעך, אַךײינגעךו׀ן 
אַהין דא֞ס װייב֌ מיט דעך טא֞כטעך און הא־ט זיי דעך׊יילט ׀ון 
וין נסיעה מיט דעךזעלב֌יקעך מינע און מיט דיזעלב֌יקע. 
׀ךומע וועךטלעך, װי דעך ׀עטעך שמעון הא־ט געךעדט. מאַמע 
און טא֞כטעך הא֞ב֌ן גא־׹ אַנדעךש נישט געמיינט, אַז דא֞ס איז ×¢ ך, 
:שמעון, און נישט קיין אַנדעךעך, 


,איך װעל נא־ך אונזעך מזל נישט ׀אַךקוי׀ן ׀אַך קיין זאַק 
׊יב֌עלעס, -- הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן, - מי׹ איז גישט באַשעךט 
געווען א֞נ׊ומאַכן זיך אַן אומזיסטע הושאה, און דו, מיין טא־כ. 
טעך, ב֌יסט א֞׀֌געהיט געװא֞ךן ׀ון אַ גךויס אומגליק אוי׀ן גאַנ׊ן 
לעב֌ן. קוים ב֌ין איך אײינגעלא֞׀ן אַ מייל ׊װאַנ׊יק און הא֞ב֌ זיך 
א֞׀֌געשטעלט אויף דעך לע׊טעך סטאַנ׊יע ׀אַך שטשעועדין, שו 
נעכטיקן דא־׹ט, הא֞ב֌ איך דא־׹ט + דעךוויסט עטלעכע דוךכ׀א֞ךעך 
יונגעלייט, קךיסטן, װא֞ס זיינען געזעסן ב֌יים טיש און געגעס. 
איינעך ׀ון זיי, אַ גאַנץ שיינעך יונגעך מאַן, הא־ט געמאַכט ׀ךיי. 
לעך די קא֞מ׀֌אַניע, און דעך עולם איז שיעוך ׊עזע׊ט געװא֞ךן ‏ 
׀ון געלעכטעך. איך הא֞ב֌ מיך געזע׊ט נישט וייט ׀ון זיי און 
הא֞ב֌ מי׹ געגעסן אונטב֌ךױיט, װא֞ס איך הא֞ב֌ געהאַט מיטגענומען. 
מיט זיך. עסנדיק, הא֞ב֌ איך מיך דעךווייל ׊וגעהעךט שו ד֮י ׀ַךיי. 
לעכע וועךטלעך ׀ונם יונגנמאַן. א֞ב֌עך איך הא֞ב֌ ׊אַלד איינגעזען, 
אַז עך מאַכט זיך לוסטיק איב֌עך "ידן, עך דעך׊יילט די לעכעך* 
לעכסטע אַנעקדא֞טן וועגן יידן און דעךב֌יי װאַך׀ט עך שו, 
(אַז די ידן זיינען שװוינדלעך, א֞׀֌נאַךעך, ב֌ייטלשניידעך און 
אַזױ ווייטעך, עס הא־ט מיך אַזױ װייט געקךיינקט די מעשה, אַז 


, 3 - 12 - 


ך' שמעון נונ׊עך 


איך הא֞ב֌ מיך נישט געקא֞נט איינהאַלטן און הא֞ב֌ אַ זא־ג געטא֞ן 
׀ו אים; 

יונגעךמאַן, מען ךעדט נישט אַזױ הע׀לעך װעין אַ גאַנ- 
׊עך אומה, איך װא־לט געװא֞לט וויסן װא֞ס ׀אַך אַ שלעכטס הא֞ב֌ן 
אייך די יידן געטא֞ן ?" 

דעךהעךט דידא֞זיקע וועךטעך, הא־ט זיך דעך ינגעךמאַן 
׊עקא֞כט, 

,עךשטנס, -- זא־גט עך, -- אויף ווי׀יל איך ווייס, הא֞ב֌ן 
די יידן אין זיך א׀יל! קיין גוט הא־׹ נישט. ׊ווייטנס, הא֞ב֌ן זי 
מי׹ ׀֌עךזענלעך טאַקע געטא֞ן שלעכטט, אַ טך שלעכטס. דידא֞זיקע 
אויסוואוך׀ן הא֞ב֌ן מיך ב֌אַשניטן. . . אי׹ ׀אַךשטײיט? 

,נו,. אויב אַזױ, -- הא־ט איך מיך א֞נגעךו׀ן, - זייט אי׹ 
מסת֌מא אַ געשמדטעך ייך { 

,דעךווייל נא־ך נישט", - הא־ט שך געוא֞גט, 

׀ךעג איך אים ; 

׀אַךװא֞ס נישט ?* 

ענט׀עךט עך ; 

,ווייל איך קא־ן דוךכדעם ׀אַךליךן אַ גךויסע יךושה.. איך 
הא֞ב֌ אַ ׹ייכן מא֞טעך, אַ מיליא֞נעך, איז עך זייעך ׀ךום, װי עס 
׀֌אַסט ׀אַך אַן אַלטמא֞דישן יידן. א׀שך קא֞נט אי׹ אים! און 
א׀שך הא־ט אי׹ געמאַכט מיט אים געשע׀טלעך? עך איו דעך 
ב֌אַקאַנטעך קאַנטא֞ךיסט ך' דוד קעמךעך. װען איך שמד מיך, 
חלילה, ב֌יי זיין לעב֌ן, װעט עך מי׹ זיכעך נישט א֞׀֌שךײבַ֌ן קיין 
יךושת..,* 

ב֌יי דידא֞זיקע ׹ייד הא־ט עך זיך ׊וגע׀יי׀ט, ע׀טעך ׊וגע- 
ט׹א־גן שו די לי׀֌ן אַ גלא־ז וויין, געקוקט אין ש׀֌יגל, ׀אַךךיכט 
זיך וויילעוויין די הא־׹, װי די גוטע עכטע ׀֌ךאַנטן 

מה אדב׹, װא֞ס זא־ל איך אייך וייטעך דעך׊יילן! דא־ט 
ב֌לוט איז מי׹ ׀אַךקללט געװא֞ךן אין די געדעךם, וען אין 
הא֞ב֌ דעךהעךט ׀ון זיין מויל דעמדא֞ױקן נא֞מען .. איך הא־ב 
געדאַנקט און געלױיבט גא־ט, װא֞ס עך הא־ט מיך אַךײ׀גע׀יךט 


יט 


א, 4 ד ט ק, 


אויף דעמדא֞זיקן וועג און אַזױאַךום זא־ל איך קא֞נען דעךגיין דעם 
גאַנ׊ן אמת,.. איך הא֞ב֌ שוין ׀אַךש׀֌א֞ךט שו ׀א֞ךן קיין װוין. ׀ון 
מיינע ווייטעךדיקע וכ֌וחים מיט אים, װעל איך אייך נישט דעך: 
שיילן, איך קא־ן אייך נא֞ך זא־גן, אַז ווען איך הא֞ב֌ אים גע׀ךעגט, 
׀אַךװא֞ס ׀א֞ךט עך אַךום, הא־ט עך מי׹ געענט׀עךט : 


,מיין ׀א֞טעך וויל מי׹ ׀אַךדךײען דעם קא֞׀֌ מיט אַ יידיש 
מיידל ׀ון ׀֌ךעסבוךג, ע׀֌עס אַ טא֞כטעך ׀ון אַן אַלטמא֞דישן יידל, 
װא֞ס הייסט, דאַכט מי׹, ך' שמעון גונ׊עך. איך הא֞ב֌ מיך דעך: 
וואוסט, אַז דא֞סדא֞זיקע יידל ב֌אַדאַךף קומען וועגן דעם ענין אין 
ווין, הא֞ב֌ איך געכאַ׀֌ט און געמאַבט ׀֌ליטה..." 

נו, װי גע׀עלט עס אייך! - הא־ט ,ך' שמעון" גע׀ךעגט. 

װי זא־ל עס אונז גע׀עלן! - הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן דא֞ס 
ווייב֌,. -- געלױב֌ט דעך אויב֌עךשטעך, װא֞ס מי׹ זיינען דעך׀ון 
ב֌אַ׊ייטנס געוואויך געװא֞ךן. א֞ב֌עך נעם זיך כא֞טש אַךײן אין קא֞׀֌, 
אַז מען טא֞ך נישט שליסן קיין שדוך ׀ון דעךווייטן. געדיינקסטו, 
װא֞ס מיין מוטעך עליה השלום, ׀לעגט שו זא־גן - ב֌עסעך מיט 
אַ היגן ב֌עדעך איידעך מיט אַ גיעט:היגן ׹ב.. * 

עודם מדב֌ךים, אין דעם, װי זיי ׹יידן אַזױ, איז ב֌ךאַכמאַן 
אַךײנגעקומען שו זיי אין ׊ימעך, זיך שו געזעגענען. עס איז שוין 
געװען ש׀֌עט. הא־ט אים ,ך' שמעון' ׀אַךהאַלטן שו דעך 
וועטשעךע און ב֌יים טיש הא־ט מען װוייטעך געמאַכט אַ ב֌ךייטן 
שמועס װעגן דעם. אַךום ׊ועלף ב֌יינאַכט איז געקומען אַ 
שליח (אַ ׀אַלשעך) שו ,ך' שמעונען? אַזש ׀ון ׀֌עטעךב֌וךג, אַן 
ך' שמעון זא־ל אַךױס׀א֞ךן אַהין װא֞ס שום גיכסטן א֞׀֌׊ונעמען 
זיין געלט ב֌יי העךץ טע׊ל, װײל יענעך האַלט בי א֞נזע׊ן. 
דעךדא֞זיקעך שליח הא־ט דעך ׀ךוי מיט דעך טא֞כטעך גא־׹ 
׊עמישט די הבנה, ווייל ב֌יי דעמדא֞זיקן טע׊ל אין די הענט איז 
געלעגן מעך וי אַ האַלב אייגנס, 

און עס איז געב֌ליב֌ן, אַז דעך ׀אַךשטעלטעך גךשון זא־ל 
אומגעזוימט אַךױס׀א֞ךן קיין ׀֌עטעךב֌וךג. אַ גאַנ׊ע נאַכט הא־ט 


.= 14 -- 


ד' שמעון גונ׊עך 


נךשון ב֌לומךשט געזי׀׊ט און הא־ט ׀֌אַךשאַ׀ט אַ סך עגמת-נ׀ש 
דעך ׀ךוי און דעך טא֞כטעך, 

, אוי, מיין געלט איז אודאי ׀אַך׀אַלן ביי דעמדא֞זיקן 
מע׊לען! -- הא־ט עך אַלץ געזי׀׊ט. -- גא־ט װײסט, שי װעלן ני׹ 
שוין קא֞נען אונזעך טא֞כטעך געב֌ן עטלעכע טױזנט טא֞לעױך נדן 
אוי,. מי׹ ב֌לייב֌ן אביונים!.,* | 

הדב׹ים האלה, דידא֞זיקע װעךטעך הא֞ב֌ן זייעך שוועך געײ 
ווי׹קט אויף ׀ךומען און אויף ת֌ך׊הן. זי הא֞ב֌ן ב֌אמת געמיינט, 
אַו דעך הימל לא־זט זיך שוין אַךא֞׀֌, און אַז מען דאַךף ת֌ך׊ה! 
אויסגעבן ׀אַך דעם עךשטן ב֌עסטן ב֌עטלעך, 


אויף מא־׹גן הא־ט שוין אונזעך ׀אַךשטעלטעך גךשון א֞נגע: 
הױיב֌ן שו טךאַכטן שו מאַכן הכנות אין וועג אַךין. עך איז אַךומ= 
געגאַנגען ׀אַךזא֞ךגט און טךויעךיק. קעגן אוונט איז א֞נגעקומען 
אַ ב֌ךיוו (אַ ׀אַלשעך) ׀ון גךשונען שו דעך מומען, און אין דעמ" 
דא־זיקן ב֌ךיוו איז אַזױ געשטאַנען: 


, ליב֌ע מומע! אַזױ װוי איך ווייס שוין ׀ון לאַנג, אַז אי׹ 
און איעך טא֞כטעך ב֌אַ׊יט זיך שטענדיק גוט שו מי׹, דעךיב֌עך 
ווענד איך מיך שו אייך מיט דעמדא֞זיקן העכסט װיכטיקן ענין, 
אי׹ זא־לט מי׹ געב֌ן איעך שיינע ת֌ך׊הן ׀אַך אַ ווייב. שו דעם 
׀עטעך קא־ן איך מיך נישט ווענדן מיט אַזױנע זאַכן, װייל איך 
ווייס, אַז עך הא־ט מיך נישט ליב֌. איך ויל א֞ב֌עך, ‏ אז אי׹ 
זא־לט ווי׹קן אוי׀ן ׀עטעך, אַזױ, אַז עך זא־ל מ׹ושה װעךן אוי׀ן 
שדוך. ׀֌ךוווט אייך, איך גלױיב֌, אַז עס װעט אייך געלינגען, דעך 
עולם זא־גט, אַז על:׀֌י:׹וב װעךט מען ׀ון גךויסע שונאים די 
ב֌עסטע מחותנים, אוֹן ב֌׀ךט, אַז עך איז מי׹ גא־׹ אַן אומזיסטעך 
שונא, וייל ב֌אמת הא֞ב֌ איך אים קיין שום ×€×™×™×– נישט געטא֞ן 
עך מיינט, אַז איך ב֌ין נישט ׀ךום. א֞בֹ֌עך דא֞ס קא־ן זיך נא֞ך 
אַזױ אויסווייזן, ווייל איך הא֞ב֌ נישט קיין ווייב֌. װען איך װעל 
הא֞ב֌ן מיין אייגן הויז, װעל איך מיך אוי׀׀יךן, אַזי גוט או 
׀ךומ, וי אַל֌ע יידן. | 


28 15 -- 


א (י דֹ כֹ ק. 


,ליב֌ע מומעשי, איך הא֞ב֌ ליב איעך טא֞כטעך און װי איך 
בין משעך, קא־ן זי מיך אויך ליב֌ן, דעך׊ו ב֌ין איך אומשטאַנף 
איעך טא֞כטעך גליקלעך שו מאַכן - איך ב֌ין ׹ייך, איך ב֌ין אַ 
גוטעך סוחך. איך ב֌ין ׀ון דעך גוע ישךה און הא־ב באמת אַ 
יידיש האַךץ. הא־ט מיטלייד מיט מי׹, מיטלייד מיט איעך טא־ב: 
טעך. גא־ט ווייסט, װועמען אי׹ װעט זי ׀אַךשאַכעךן... ב֌יי גא־ט, 
היט אייך ׀אַך דעם ׊עלא֞זענעם אכ׹הם קעמךעך. װי איך הא֞ב֌ 
געהעךט, ווילט אי׹ אים ׀אַך אַן איידעם -- ווייכט אים אויס װי 
אַ מג׀ה! און ווייטעך זא־ל אייך גא־ט ׀יךן, װי שום ב֌עסטן. מי׹ 
׀עלן נישט קיין כ֌לות, א֞ב֌עך איך װעל קיין שדוך גישט טא־ן, 
וואו איך װעל נישט ב֌אַקומען ׀ון אייך אַ ׀א֞ךמעלן א֞׀֌זא֞ג. איך 
שךייב֌ אייך ג׹א־ד אישט, ווייל, עךשטנס, וויל איך אייך װא֞ךעגען 
׀אַך דעמדא֞זיקן אב׹הם קעמךעך און, ׊ווייטנס, ווייל מען שלא֞גט 
מי׹ ׀֌א֞ך אַ גךויסן שידוך. | 

איך װאַךט מיט אומגעדולט אויף אייעך ת֌שובה. ׀ון מי׹, 
אייעך ׀֌לימעניק, גךשון נונ׊עך". | 

המכת֌ב הזה היה כ֌דבך ב֌עית֌ו, דעךךא֞זיקעך ב֌ךיוו איז גע: 
ווען אַקוךאַט שו דעך שייט. ׀ךומע הא־ט אים שװיי מא־ל איב֌עך: 
געלייענט און הא־ט איינגע׀ונען, אַז דא֞ס איז דוקא אַ ׀֌אַסנדיקעך 
שדוך ׀֌אַך אי׹ טא֞כטעך. | 

זי הא־ט דעם ב֌ךיוו געװויון דעך טא֞כטעך און יענע הא־ט 
אים ×€×™× ×£ מא־ל געלייענט און זיך ב֌עת מעשה שטאַךק ׊עויינט. 
זי הא־ט אים געוויזן ךייזלען און יענע הא־ט זיך אויך געװישט 
די אויגן. און דא־ך הא־ט זיך קיינעך ׀ון זי נישט דעךוועגט שו 
ווייזן דעם ׀א֞טעך (דעם ׀֌אַךשטעלטן גךשונען) דעמדא֞זיקן ב֌ךיוו, 
זיי הא֞ב֌ן גוט געוואוסט, װא֞ס ׀אַך אַ האַךטעך מענטש עך איז, 
דעך ׀֌א֞טעך, און אַז מיט אים איז שועך דוךכ׊וקומען. סוףכ֌ל: 
סוף הא־ט זיך ךייזעלע איינגעשטעלט אין איז געגאַנגען ווייזן דעם 
׀׊טעך דעם ב֌ךיוו. 

יי דעם ׀אַךשטעלטן ׀עטעך הא־ט זי ׀אךב֌ךאַכט מעך וי 
אַ האַלגע שעה שייט און ב֌יידע הא֞ב֌ן כ֌סדך געלאַכט און געל׊ע: 


א 
= 440 אי 


ך' שמעון נונ׊עך 


װעט. דעךנא֞ך איז זי אַךױס ׊וֹ דעך מומען און שו ת֌ך׊הן מיט 
אַ גאַנץ עךנסטעך מינע. 

,נו,. איך הא֞ב֌ געהאַט ׀אַך דא֞ס מייניקע, -- הא־ט זי זיך 
א֞נגעךו׀ן שו זײי. -- עך איז אויף מי׹ געװען מלא ׹שיחה, און 
הא־ט דעם ב֌ךיוו ׊ען מא־ל געשלײידעךט אויף דעך עךד. א֞ב֌עך 
איך ב֎֌ין ב֌יי זיך נישט אַךא֞׀֌גע׀֌אַלן און ב֌ין דעם עךשטן שטוךם 
אױסגעשטאַנען און אױסגעהאַלטן גא־׹ א־ן שךעק, און דעךנא֞ף 
הא֞ב֌ איך אים געגעבן ׊וֹךיק אַ גא֞ב֌, אַז עך הא־ט זיך נישט 
געהאַט װאו טַהינ׊עטא֞ן און הא־ט געשוויגן און ׊ולע׊ט הא־ט עך 
געב֌עטן איך זא־ל אייך אַךײנךו׀ן שו אים, נו, זא־לט אי׹ ויסן, 
וי שו ׹יידן מיט אים,.,* 

ותבאנה שת֌יהן אליו החד׹ה, זיינען ׀ב֌יידע אַךײין ׊ַו 
אים אין ׊ימעך און הא֞בֹ֌ן אים געטךא֞׀ן, װי עך לייענט דעף 
ב׹יוו, 

;װא֞ס אַ שייגעץ נישט קא־ן! - הא־ט עך זיך ׊עשךיע, - 
איך װא־לט מיך גא֞ךנישט דעךװועגט שו ׀אַךלאַנגען אַ טאַכטעך 
׀ון אַזעלכן, װא֞ס װיל מיך אויף זיין שװעל נישט אַךױ׀֌לא֞ז. 
עס איז זיין ׀ינסטעך מזל, װא֞ס עך הא־ט דעמדא֞זיקן ב׹יוו 
נישט געשיקט מיט אַ ׀א֞ך װא־כן ׊וֹךיק. איך װא־לט מיט אים שוין 
אין דעך עךשטעך מינוט ׀אַךךויכנט איין ליולקע. א֞ב֌עך אישט, 
׊װוישן אוגז געךעדט, הא־ט זיך אונזעך מעמד אַזױ װייט ׀אַךעך: 
געךט, אַז מען מוז אויסהעךן אַזעלנע ׀֌ךא֎יעקטן, װא֞ס מיט אַ ׀֌א֞ך 
װא־כן ׀ךיעך װא־לטן זי מיין אועך ב֌אַליידיקט, .. נו, װא֞ס זא־גטטו, 
׀ךומע, דעך׊ו? װי גע׀שלט עס די׹ ז" 

׀ךומע הא־ט אים אויסגעהעךט און געוא֞גט: 

,איך ווייס נישט, ׀אַךװא֞ס זא־ל עס מי׹ נישט גע׀עלןן 
׀ון מיינעטוועגן אין היי מי׹ די זאַך שוין לאַנג ךעכט געװעך, 
מי׹ שיינט, אַז מי׹ ב֌אַדאַך׀ן גא֞ךנישט קיין ב֌עסעךס. עך אין 
אין גלייכן יחוס מיט אונז אוךן איז אַן אויסגע׊ייכנטעך יונגעף 
מאַן. און מי׹ גע׀עלט דוקא זיין ממט, װא֞ס עך העךט נישט די 
וועלט אין ׀אַךלאַנגט אונזעך טא֞כטעך ׀אַך אַ װייב. װי דען 


א. מ. דיק 


אַנדעךש? מי׹ טא־׹ן נישט ׀אַךשטעךן דא֞ס גליק ׀ון אונזעך 
קינד. דו זא֞לסט מי׹ ׀א֞לגן, דאַך׀סטו א֞נשךײב֌ן שו אים אַ ב֌ךיוו 
און ׀אַךב֌עטן אים אַהעך...* 

דעמא֞לט הא־ט זיך ,ך' שמעון" נונ׊עך א֞נגעךו׀ן שו זיין 
טא֞כטעך : 

און װא֞ם זא֞גסטו שו דעם?* 

און די טא֞כטעך הא־ט געזא֞גט: 
| ליב֌עך ׀א֞טעך, ווען דו װא־לטט מיך ׀ךיעך גע׀ךעגט 
דעךיב֌עך, װא֞לסטו שוין ׀אַךש׀֌א֞ךט א־נשוקוקן דעס שדכנס 
׀֌ך׊וף און שו ׀א֞ךן קיין ווין, איך זא־ג די׹ גאַנץ א֞׀נהעך׊יק, 
אַז גךשון גע׀עלט מי׹ זייעך, קיין ב֌עסעךן מאַן װינטש איך 
מי׹ גא֞ךנישט,, ,* | 

אויסגעהעךט דא֞ס ווייב֌ און די טא֞כטעך, הא־ט ,ך' שמעון" 
װידעךאַמא֞ל זיך א֞נגעךו׀ן : 

,העךט:זשע, װא֞ס איך װעל אייך זא־גן, דעך כ֌לל איז סוף; 
כ֌לסוף אַזאַ, אַז מי׹, עלטעךן, הא֞ב֌ן אין שידוכים גא־׹ אַ קנאַ׀֌ע 
דעה, וייל יעדעך זיו֌ג איז ׀ךיעך ב֌אַשטימט ׀ון גא־ט, און 
ב֌׀ךט נא־ך וי איך זע דא־ אַ׊ינד ב֌יי מי׹, אַז עס העקלט זיך 
אַזױ ע׀֌עס אַלץ איינס און דא֞ס אַנדעךע, אַז איך מון שין 
נישט:ווילנדיק מודה זיין, אַז דא֞ס איז אַ ב֌אַשעךטע זאַך ׀ון 
גא־ט. ג׹א־ד מאַכט זיך אַזױ, אַז איך ב֌אֲקום אין דעךזעלביקעך 
נאַכט אַ שליח ׀ון ׀֌עטעךב֌וךג, װא֞ס ב֌ךענגט מי׹ די ב֌שוךה, 
אַז מי׹ קא֞נען, חלילה, אַ האַלב֌ אייגנס ׀ֿאַךליךן. און א֞ט הא־ט 
אי׹ נךשונס ב֌ךיוו, אין וועלכן עך ב֌עט אונזעך טא֞כטעך... דא֞ס 
אַלץ ׊וזאַמען איז נישט קיין ׀֌שוטע זאַך. איך װעל אייך זא־גן 
דעם אמת, איך ויל די זאַך נישט שטעךן, וייל איך וע דא־ 
גא֞טס האַנט. אַלזא֞, איך ב֌ין מסכ֌ים דעךויף. א֞בֶ֌עך איך ׀אַךלאַגן 
׀ון אייך איין זאַך -- אי׹ זא־לט א֞׀֌׀֌טךן די ת֌נאים מיט דעך 
חתונה נא־ך איידעך איך װעל מיך אומקעךן ׀ון ׀֌עטעךב֌וךג, 
ווייל איך מיט גךשונען זיינען ׀ייעך מיט װאַסעך. מי׹ װעלן 
אונז געוויס ׊עךייסן, ׊עקךיגן און מאַכן לייטקט געלעכטעך, 


-18-- 


ך' שמעון נונ׊עך 


א֞ב֌עך אַז איך וועל שוין קומען נא־ך אַלעמען, װעט זיך א׀שך 
א֞נהױב֌ן ב֌יי אונז אַ גוט לעב֌ן.,.* | 

אוב אַזױ, -- הא־ט זיך דא֞ס ווייב֌ שו אים א֞׀֌געךי׀ן, - 
מוזטו דא־ך ׀ךיעך שךייב֌ן אַ ב׹יוו שו אים, אַז דו װילסט מיט 
אים טא־ן אַ שדוך אוֹן ב֌עטן אים, אַז עך זא־ל קומען". | 

,א֞ ניין ! דא֞ס װעל איך נישט טא־ן ׀אַך קיין ׀אַל אין דעך 
וועלט!. . -- הא־ט ,ך' שמעון*? אַ מאַך געטא֞ן מיט דעך האַנט, 

הא־ט זיך ווידעך א֞נגעהױב֌ן אַ ש׀֌אַךעךײ ׊װישן זיי, ב֌ין 
ת֌ך׊ה הא֞טס אַךײינגעךו׀ן ךייזעלען, און ךיזעלע הא־ט געשיקט 
נא־ך אה׹ון ב֌ךאַכמאַן, און אַלע ׊וזאַמען הא֞ב֌ן אַזױ לאַנג געאַך: 
ב֌עט מיט דעם ׀אַךשטעלטן שמעונען, ב֌יז עך הא־ט א֞נגעשךיב֌ן 
אַ קליין ב֌ךיוועלע שו גךשונען, דא֞ס הייסט שו זיך אַליין 

- אינם ב֌ךיוועלע הא־ט עך געשךיבן : 

;כ֌די נא֞כ׊וגעב֌ן דעם ׹שון ׀ון מיין ׀ךוי און טא֞כטעך, 
דעךלויב איך די׹ שו קומען און שטעלן אַ חתונה מיט מין 
ת֌ו׊הן, איידעך איך װעל מיך אומקעךן ׀ון מיין נסיעה קײן 
׀֌עטעךב֌וךג װא֞ס אין נוגע שו די נתינות, לא־ז איך עס איב֌עך 
אויף דעם ׹שון ׀ון מיין ׀ךומען... ׀ון מי׹, דיין ׀עטעך שמעון 
נונ׊עך", 

אין שטו׀ איז ב֌אַלד געװא֞ךן שמחה וששון. ת֌ך׊ה הא־ט 
אַזואַךום אויסגע׀יךט, װא֞ס זי הא־ט געװא֞לט, און די מוטעך איז 
געווען גליקלעך און ךייזעלע הא־ט געטאַנ׊ט און גךשון -- אודאי 
און אודאי,... און אה׹ון ב֌ךאַכמאַן הא־ט אין דעך שטיל געלאַכט 
און געלאַכט. 

דעם ב֌ךיוו שו גךשונען הא־ט ךייזעלע ׊וגענמען אַװעק׊ע: 
ט׹א־גן אױף דעך ׀֌א֞סט און הא־ט אים ת֌יכֹ֌ף ומיד ב֌אַהאַלטן 
יי זיך. דעך גאַנ׊עך עסק הא־ט זייעך שנעל געמווט אֲ׀ֹ֌גע= 
ש׀֌ילט װועךן. װא־׹ום דעך ׀֌אַךשטעלטעך ך' שמעון הא־ט געדאַך׀ט 
שוין א׀֌׀א֞ךן און קומען נא֞כדעם שו׹יק אין זיין ‏ אמתעך גע- 
שטאַלט, דא֞ס הייסט, אַלס גךשון דעך חתן שו שךייב֌ן ת֌נאים 


- 19 -- 


א מ. דיק. 


און ב֌אַלד דעךויף שטעלן אַ חתונה. און דאַן װעט עס, נאַטיךלעך, 
זיין ׀אַך׀֌אַלן לעולם ועד, 

| האט זיך א֞׊֌עך געמאַכט דעךביי אַ ׀אַךדךײעניש, װי מי׹ 
וועלען עס טאַקע באַלד באַשךײב֌ן. 


ה, 
דעך שטךיך אין חשב֌ון, 


ב֌יום המח׹ הא־ט זיך שוין דעך ׀אַךשטעלטעך ך' שמעון 
אַךױסגעקליב֌ן אין וועג קיין ׀֌עטעךב֌וךג, הא־ט זיך ׊עזעגנט מיט 
דעך ׀אַמיליע, זיך א ב֌יסל ׊עװויינט און זיי א֞נגעזא֞גט אַ מא־ל 
׊ען, אַז זיי זא־לן א֞׀֌ש׀֌ילן די חתונה א־ן אים. נא֞כדעם הא־ט עך 
זיך א֞׀֌געךעכנט מיט אייניקע קךעדיטא֞ךן, הא־ט א֞׀֌גענומען בי 
זיי עטלעכע טױיזנט טא֞לעך, הא־ט זיי אַךױסגעגעב֌ן קויטונגען 
און איז זיך אַװעקגע׀א֞ךן. 
= און אין שטוב איז אַלץ געוען ששון ושמחה. ת֌ך׊ה הא־ט 
זיך אויסגע׀ו׊ט און א֞׀֌געװאַךט אי׹ חתן. ךיזעלע איז אַװעק 
שו ב֌ךאַכמאַנען, װאו זי הא־ט געטךא֞׀ן אי׹ ב֌ךודעך און דא־׹ט 
הא־ט מען זיך ב֌אַךאַטן װא֞ס װייטעך שו טא־ן, גךשון הא־ט גע- 
דאַך׀ט א֞׀֌װאַךטן עטלעכע טעג, דא֞ס הייסט ב֌יז װאַנען עך װעט 
כ֌לומךשט ב֌אַקומען דעם ב֌ךיוו און װעט אךױס׀א֞ךן קיין ׀֌ךעס: 
ב֌וךג. און די עטלעכע טעג הא֞ב֌ן זיך אים גע׊ויגן, וי אַן 
| אייב֌יקייט, .  .‏ נא֞ך א֞ט זיינען דא־ך אַװעק די ׀אַךשא֞לטענע 
עטלעכע טעג, גךשון הא־ט זיך אױיסגע׀֌ו׊ט, איז אַךױסגע׀א֞ךן 
אויף דעך נאַנטעך סטאַנ׊יע, געדונגען דא־׹ט אַ ׀וך און איז 
׀אַךנאַכט געקומען שו ׀א֞ךן שום ׀עטעך אוי׀ן הויף מלא שמחה. 
עס איז געװא֞ךן אַ קא־ך, אַ געטומל -- דעך חתן איז געקומען! 


= 20 - 


ך' שמעון נונ׊עף 


די עךשטע איז אים אַךױסגעלא֞׀֌ן אַנטקעגן זיין שװעסטעך 
דייזעלע, מיט אי׹ איז אויך אַךױס אה׹ן ב֌ךאַכמאַן, װא֞ס הא־ט 
א֞׀֌געװאַךט דעם חתן ב֌יים ׀עטעך אין שטוב, 

אַךײנגעקומען אין שטוב֌, איז דעך חתן אַךױ׀֌גע׀אַלן דעך 
מומען אוי׀ן האַלו, און הא־ט זיך ׊עקושט מיט ת֌ך׊הן. דעך 
עולם איז ממש געש׀֌ךונגען ׀ון שמחה, מען הא־ט ב֌אַלד געשטעלט 
דעם סאַמא֞װאַך, און זיך אַנידעךגעזע׊ט שום טיש. ב֌יים טיש 
הא־ט דעך עולם ׀ךיילעך געשמועסט, די שעהן זענען געלא֞׀ן װי 
ךנהס, און יעדעך ב֌אַזונדעך הא־ט דעך׊יילט, װוי װייט עך הא־ט 
דעךב֌יי געוויךקט, 

אַ גאַנ׊ע נאַכט הא־ט מען זיך גע׀ךייט און ׀אַךטא֞ג איד 

מען געגאַנגען שלא֞׀ן. 

עלף אַ זיינעך אינדעך׀ךי איז מען װידעך געזעסן ב֌יים 
טיש, נא־ך האַלב֌ן טא־ג הא־ט מען שוין געמאכט אַ קליינעם ׊עטל, 
וועמען מען זא־ל ׀אַךב֌עטן אויף ת֌נאים. אויף איב֌עךמא֞ךגן הא־ט 
מען שוין געמאכט ת֌נאים וי געװעךיק, און וען דעך קלייגעף 
עולם איז זיך ׀אַנאַנדעךגעגאַנגען, הא־ט גךשון געגעב֌ן דעך כ֌לה: 
טויזנט טא֞לעך ׀ון יענע ד׹יי טױזנט, װא֞ס עך הא־ט א֞׀֌גענומען 
׀ון די קךעדיטא֞ךן. 

תך׊ה איז געװען איגעךגליקלעך, ז֮י הא־ט זיך געמא֞לט 
אַ ׊וקונ׀ט מיט די שענסטע ׀אַךב֌ן און הא־ט נישט געװאוסט 
װא֞ס שו טא־ן ׀ון גךויס שמחה, 
אויף מא־׹גן איז מען אַךױסגע׀א֞ךן אַ. ב֌יסל ש׀֌אַ׊יױךן. מען הא־ט 
געמאַכט וויזיטן, מען הא־ט אוי׀גענומען געסט און מען הא־ט זין" 
גענומען ג׹ייטן שו דעך חתונת.. . די שטו׀ איז געווען ׀ול מיט 
שניידעך און מא֞דיסטקעס. עס הא־ט זיך געקא֞כט װי אויף אַ י׹יד. 

מי׹ וועלן א֞ב֌עך איב֌עךלא֞זן אויף אַ וויילע די אַלע ׀ַךילט 
לעכע מענטשן מיט זייעך טאַךעךאַס און הכנות ׊וֹ דעך חתונה 
און װעלן ב֌עסעך אַ קוק טא־ן אין דעך ועלט, װא֞ס העךט זיף 
מיט אונזעך אמתן ך' שמעון גונ׊עך דא־׹ט, אין ווין, עך איד 
אַזױ וי ׀֌אַךלא֞ךן געגאַנגען, ווייל די שוויי ב֌ךיוו, װא֞ס עך הא־טו 


י־א. 2 ד יק. 


׀ון דא־וט ׊וגעשיקט, הא־ט אה׹ן ב֌ךאַכמאַן איב֌עךגענומען אין 
דידא֞זיקע ב֌ויוו איז אויך קיין שום נייס נישט געווען, און דע: 
ךיב֌עך הא־ט ב֌ךאַכמאַן געךעכנט, אַז עך װעט זיך מסתמא נא־ך 
׀אַךזוימען אין װעג אַ חודש שייט... 


כ֌בואו לווין, אַז ך' שמעון נונ׊עך איז געקומען קיין וין 
און הא־ט נא֞כגע׀ךעגט אויף ך' דוד קעמךעך, הא־ט עך ב֌אַקומען 
זייעך גוטע ידיעות װעגן אים, און דעמא֞לט איז עך אַלײן אַךײן 
שו אים אַלס סוחך, װא֞ס װיל מאַכן מיט אים געשע׀ט. אין 
קאַנטא֞ך הא־ט עך געךא֞׀ן ך' דודס זון - אבךהמען, װא֞ס איז 
געזעסן איב֌עך די ב֌יכעך, עך הא־ט ת֎֌יכֹ֌ף ׀אַך׀יךט מיט אים אַ 
שמועס איעך ׀אַךשיידענע זאַכן, און דעך יונגעךמאַן הא־ז גײ 
אים זייעך אויסגענומען, - 


| דעמא֞לט הא־ט עך זיך ׀֌שוט אַנט׀֌לעקט ׀א֞ךן ׀א֞טעך און 
ון, עך הא־ט זיי געזא֞גט, אַז עך איז נונ׊עך און איז געקומען ועגן 
דעם שדוך, הא־ט מען אים זייעך שיין אוי׀גענומען, און עך 
הא־ט ׀֌יי זי ׀אַךב֌ךאַכט עטלעכע טעג. עס אי געב֌ליב֌ן, אַז 
אב׹הם קעמךעך זא־ל ׀א֞ךן מיט ך' שמעונען קיין ׀֌ךעסב֌וךג 
א־נקוקן דא֞ס מיידל, און אַז זיי װעלן זיך אײנאַנדעד גע׀עלן, 
זא־ל געשלא֞סן װעךן דעך שידוך. 


אינגיכן איז ך' שמעון אַךױסגע׀א֞ךן קיין ׀֌ךעסב֌וךג שו. 
זאַמען מיטן יונגנמאַן, און די גאַנ׊ע נסיעה הא־ט קיין ׊ַװיי. 
װא־כן נישט געדויעךט. מען איז גע׀א֞ךן זייעך שנעל. אונטעך? 
וועגנס איז דעך יונגעךמאַן נא֞כמעך גע׀עלן געװא֞ךן ך' שמעונען, 

געקומען ב֌יי דעך ךאַגאַטקע ׀ון ׀֌ךעסב֌וךג, הא֞ב֌ן אים די 
.סטךאַזשניקעס א֞׀֌געגעב֌ן מזל טוב, | 

,אַ טשעקא֞ווע זאַך, -- הא־ט זיך ך' שמעון א֞נגעךו׀ן, -- וי 
בי אונז, יידן, זיינען קיין סודות נישטא֞. דאַכט זיך, װעך 
ווייסט אין דעך גאַנ׊עך שטא֞ט, כא֞טש חוץ ׀ךוי און מיין טא־כ, 
טעך וועגן װא֞ס איך ב֌ין גע׀א֞ךן, און שוין ׀֌לאַ׊ט מען אַךױס 
מיט אַ מזל טוב". - 


- 22 = 


ך' שמעון גונ׊עך 


,דא֞ס גוטע יא־׹ ווייס אייך, -- הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ן איינעך 
׀ון זיי. די גאַנ׊ע שטא֞ט ווייסט ׀ון אייעך שדוך, עס איו דא־ך. 
נישט קיין סוד. אי׹ ב֌ךאַקיךט מיט אונזעך מול טוב! זא־ל דא֞ס 
זיין אונזעך לע׊טע דאַגה: גיט אונו ב֌עסעך דא֞ס ב֌יךגעלט און 
הוליעט אייך געזונטעךהייט אויף אייעך חתונה!.." 

הא־ט עך זײי ׊וגעװא֞ך׀ן אַ גילדן און איז אַךײנגע׀א֞ךן 
אין שטא֞ט. 

דא֞ס איז געווען דעך זעקסטעך טא־ג, נא֞כדעם, װי גךשון, 
׀֌אַךשטעלט ׀אַך ך' שמעונען, איז כ֌לומךשט אַךױסגע׀א֞ךן קיין 
׀֌עטעךבויג,. ג׹א־ד אין דעך שייט זיינען חתן-כלה אַװעק שו 
גאַסט, און ׀ךומע, ך' שמעונס װייב֌ הא־ט געהאַט אַ סך שו טא־ן 
אין שטוב֌ מיט קךעמעךקעס, מיט ׀֌ו׊נמאַכעךקעס, מיט שניידעך און 
הא־ט גא־׹ קיין שייט נישט געהאַט די נא־ז אויס׊עשניי׊ן. 

ךייזעלע הא־ט ג׹א־ד די עךשטע דעךזען ך' שמעונען, הא־ט 
זי אים ׀ךיינטלעך ב֌אַנךיסט און איז הענדום=׀֌ענדום אַװעקגעלא֞׀ן 
שו ב֌ךאַכמאַנען. 

,עס איז שלעכט ! -- איז זי אךיינגע׀אַלן מיט קולות אין 
שטוב֌. -- דעך ׀עטעך איז געקומען!..* 

דעךהעךט דידא֞זיקע װועךטעך, הא־ט זיך ב֌ךאַכמאַן אַ קךאַץ 
געטא֞ן אין דעך ׀֌אה, 

;אווואַ, אויף אַזאַ מין ׀֌א֞ך׊יע הא֞ב֌ן מי׹ זיך גא֞ךנישט 
געךיכט,--הא־ט עך אַ זא־ג געטא֞ן, -- מי׹ טא־׹ן א֞ב֌עך נישט אַךא֞׀֌. 
׀אַלן ב֌יי זיך. מי׹ מוזן ווייטעך ש׀֌ילן אונזעך ךא֞לע, װי װײט 
מי׹ קא֞נען, און גא־ט וועט העל׀ן. מי׹ אַך׊עטן דא־ך ב֌אמת ׀אַך 
אַ גוטעך עךלעכעך זאַך. העך=זשע, לויף װא֞ס -גיכעך אַהיים און 
זע מיט אַלע מעגלעכקייטן. ׊ו׀אַךדךײען און ׀אַךהאַלטן דעם 
׀עטעך מיט נאַךישקײטן און קלייניקייטן. כאַ׀֌ זיך אַךיין שו אים 
אין ׊ימעך, שמועס דא־׹ט מיט אים, אַזױ אַו די מומע זא־ל זיך 
מיט אים דעךװייל נישט עךע׀, און אַז עך װעט דיך ׀ךעגן, 
װא֞ס איז די מומע אַזױ ב֌אַשע׀טיקט, זא֞לסטו אים זא־גן ; 


-+ 94 - 


א. 8. ד ש ק. 


,א֞ט, אי׹ קענט זי נישט? זי װא־לט שוין װעלן די טא֞כטעױ 
אויסקליידן, כא֞טש אונטעך דעך ׀֌ה שו ׀יךן. נו, ךייסט זי 
זיך מיט די שניידעך, די ׀֌ו׊גמאַכעךקעס.* קוךץ דעך׀ון - דו 
זא֞לסט מ֮י׹ נא֞ך דעם ׀עטעך דא־׹ט ׀עךטומלען, ב֌יז װאַנען מי׹ 
װעלן זאַך׀ן, און דא֞ס איב֌עךיקע לא־ז אונז איב֌עך, עס װעט 
שוין זיין גוט. א֞ב֌עך דו זא֞לסט נא֞ך גוט ש׀֌ילן... .- 


ת֌עש הנש׹ה, און דא֞ס מיידל הא־ט געטא֞ן, װי ב֌ךאַכמאַן 
הא־ט אי׹ געהייטן. זי איז ב֌אַלד געקומען אַהיים און הא־ט, שום 
גליק, דעךוויסט דעם ׀עטעך אין ׀א֞ך׊ימעך ׊וזאַמען מיט דעם 
יונגנמאַן. זיי הא֞ב֌ן אַךא֞׀֌געװא֞ך׀ן ׀ון זי די שװעךע ךעגנ? 
מאַנטלען,, זיך אַךומגעךיב֌ן ׀ון שטויב֌ און זיך געהייסן דעךלאַנ: 
גען װאַסעך -- זיך אַךומ׊עװאַשן, די מומע הא־ט שוין אַ׀֌ילן 
געוואוסט, אַז דעך מאַן איז געקומען ׀ון װעג. זי הא־ט א֞ב֌עך 
נא־ך קיין שייט נישט געהאַט אַךײנ׊וגײן שו אים, װייל זי איד 
געווען שטאַךק ׀אַךטאַךעךאַמט מיט די שניידעך. 


דעךווייל איז א֞נגעקומען ת֌ך׊ה. זי הא־ט זיך גא֞ךנישט געַ= 
קא֞נט א֞׀֌װאונדעךן, װא֞ס עך הא־ט זיך אַזױ גיך אומגעקעךט, און 
װא֞ט שטיל געב֌עטן שו גא־ט, אַז דעך חתן גךשון זא־ל אַ׊ינד 
נישט אַךײנגין. עס קא־ן נא־ך אודאי אויסב֌ךעכן ב֌יי ב֌יידן אַ 
ק׹יג, ‏ אי׹ געב֌עט איז א֞נגענומען געװא֞ךן גךשון איז שוין 
געווען ב֌יי ב֌ךאַכמאַנען אין שטוב֌ און הא־ט זיך דא־׹ט װידעך 
׀אַךשטעלט ׀אַךן ׀עטעך שמעון און נא֞כדעם אַךומגעש׀֌אַ׊יךט 
אינדעך׀ינסטעך אַךום דעם ׀עטעךס שטוב֌, וי אַן אַקטיא֞ך היג= 
טעך די קוליסן, אוי׀׊עטךעטן אין דעך ךעכטעך שייט אויף דעך 
ס׊ענע, 


תך׊ה הא־ט אַ׀ילו געװא֞לט ב֌אַגךיסן דעם ׀א֞טעך, א֞ב֌עך אַז 
זי הא־ט דעךזען דעם יונגנמאַן, איז זי אַנטלא֞׀ן געװא֞ךן. זי איז 
אַךײנגעלא֞׀ן שו דעך מ֞אַמען האַלב֌-׊עמישט און הא־ט זי א֞נגע? 
הוב֌ן אױס׊ע׀א֞ךשן, װא֞ס איז די מעשה, װא֞ס דעך ׀א֞טעך הא־ט 
זיך אַזױ גיך אומגעקעךט ? װי עס װײזט אויס, איז עך דא־ך 


- 94 -- 


ך' שמעון נונ׊עך 


גא֞ךנישט געווען אין ׀֌עטעךב֌וךג ? און עך איז דעך יונגעךמאַן 
װא֞ס איז מיט אים געקומען ?* 

איך ווייס אַזוי׀יל, ווי׀יל דן ווייסט, מיין טא֞כטעך, הא־ט 
יענע געזא֞גט. -- די שניידעךקעס ׀ֿאַךדךײען מי׹ דעם קא֞׀֌. איך 
װא־לט שוין אויך געךן װיסן, װא֞ס דאַ איז געשען. אמשך הא־ט 
עך ב֌אַקומען אַ גוטע ידיעה װעגען דעם געלט?! אין עך ׀ךי 
לעך ל* | 
ת֌ך׊ה הא־ט ׊וגעשא֞קלט מיטן קא֞׀֌: 

/יא־, זייעך ׀ךיילעך,* 

;נו, איז גוט, מיין טא֞כטעך, וי דען? דעך אויב֌עךשטעך מוז 
אוי׀ךיכטן דיין מזל, און דעך יונגעךמאַן איז מסת֌מא גע׀א֞ךן 
׊וזאַמען מיט אים, נא־ך קאַנסטו נישט דיין טאַטן. עך איו דא־ך 
שטענדיק אַ ׀אַךש׀֌א֞ךעך, עך ב֌ךיינגט מי׹ א֞׀֌ט אַזעלכע געסט*. 

אַז ךייזעלע איז געקומען אַהײם, איז זי ת֌יכ֌ף װידעךאַמא֞ל 
׊וגעגאַנגען שום ׀עטעך און הא־ט אים ׀ון דא֞סנײ באַגךיסט, זיך 
גא֞כגע׀ךעגט אויף זיין געזונט, אויף זיין נסיעה און שי הא־ט עך 
געהאַט השלחה אין דעם ענין, ׊וליב֌ וועלכן עך איז גע׀א֞ךן, 

און דעך ׀עטעך הא־ט אי׹ געענט׀עךט : | 

,מיין ליב קינד, ‏ די לע׊טע ׀ךאַגע אין ׀אַך אַזאַ ‏ קלוג 
מיידל,, װי דו ב֌יזט, גאַנץ איב֌עךיק, יל מיין ענט׀עך שטייט 
דא־ך ׀אַך דיינע אויגן.. .* 

און עך הא־ט אי׹ א֞נגעװיזן אויף דעם יונגנמאַן, װא֞ס אי 
דעךגיי געשטאַגען, 

דעך יונגעךמאַן הא־ט גע׀ךעגט ; 

,איז דא֞ס איעך תך׊ה ? אוב אַזױ הא֞ב֌ איך גא֞ךנישט 
קיין ח׹טה אויף מיין לאַנגעך נסיעה, און איך דאַנק די עלטעךן, 
װא֞ס הא֞ב֌ן מי׹ אַזא שיינע 273 דעך׊ויגן..." 

,גיין, מיין ליב֌עך אַבךהם, - הא־ט שמעון געענט׀עךט, - 
דא֞ס איז מיינע אַ ׀֌לעמיעני׊ע, א֞בֶ֌עך מיין סא֞כטעך איז איך 
אַװי שיין, וי זי דו װעסט זי ׀֌אַלד זען און דעמא֞לט װעל איך 
יקאנען א֞ננעמען דיין דאַנק", 


א. מ. דיק, 


ךייזעלע הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן : 
;א֞ב֌עך, אום גא֞טעס וילן, ליב֌עך ׀עטעך, װא֞ס אין עס 
׀֌אַך אַן א֞ךט אין ׀ֿא֞דעךשטוב֌?. קומט אַךײן אין ׊ימעך, דא־׹ט 
קא־ן מען זיך א֞׀֌ךוען און ׹יידן. אייעך טא֞כטעך דאַךף זיך דא־ך 
אַ ב֌יסל שוג׹ייטן, אַז חתןיכ֌לה זא־לן זיך שום עךשטן מא־ל קא֞: 
נען זען". 
,דו הא֞סט ךעכט, מיין קינד, - הא־ט עך אי׹ געענט= 
׀עךט. : | : 
זי זיינען אַךײן שום ׀עטעך אין ׊ימעך און דא־׹ט הא־ט 
ךייזעלע ׀אַך׀יךט מיט זיי אַ ב֌ךייטן שמועס, װא֞ס הא־ט אַװעקגע= 
נומען אַ סך שייט און, װא֞ס איז טאַקע אויסגענו׊ט געװא֞ךן ׀ון 
גךשונען און ב֌ךאַכמאַנען . יי 
ויהי און עס איז געװען, אַז קוים איז די ׀א֞דעךשטוב֌ 
ליידיק געװא֞ךן ׀ון ך' שמעונען מיט זיין גאַסט, איז גךשון אַךײינ= 
געקומען ׀אַךשטעלט ׀אַךן ׀עטעך שמעון און הא־ט דא־׹ט געכאַ׀֌ט 
אַ שמועס מיט ב֌ךאַכמאַנען, ב֌אַלד דעךךויף איז אַךײן די ׀ךוי 
און די טא֞כטעך, 
;נו, זא־ג אַלײן, - הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ן דעך ׀אַךשטעלטעך 
גךשון, -- װי איז מען דא֞ס אַזױ ׀אַךטאַךעךאַמט! סטײיטש! דו 
ווייסט דא־ך, אַז איך ב֌ין שוין דא־ מעך וי אַ שעה שייט און דו 
קומסט גא֞ךנישט אַךײן, מאַכסט זיך גא֞ךנישט ויסנדיק. װא֞ס 
גךענט דא־׹ט ב֌יי די׹ אַויל" | 
און ׀ךומע הא־ט אים געענט׀עךט : 
,איך הא֞ב֌ געהאַט שוטא־ן מיט ׀ו׀׊ן מענטשן, אַ קלייניי 
קייט ! װוי איך זע, הא֞סטו גא־׹ ׀אַךגעסן, אַז אונזעך טא֞כטעך איז 
שוין אַ כ֌לה, א֞דעך דו מאַכסטו זיך גא֞ךנישט װיסנדיק, ווייל דו 
גיסט אונז גא֞ךנישט א֞׀֌ קיין מול טוב, און מי׹ ׹יכטן זיך אויף 
דעך חתונה אַלע טא־ג, דעך חתן װיל כא֞טש מא־׹גן שטעלן אַ חו׀֌ה, 
עס ׀אַלט מי׹ ממש ׀ון די הענט!.." 
ענא֞ך נישט געשךיען! הא־ט ,ך' שמעון" אַ זא־ג געטא֞ן-- 
מזל טוב אייך! וואו איז עך, דעך יונג!* | 


= 96 -- 


ך' שמעון נונ׊עך 


-- עך איז אישט אַךױסגעגאַנגען, -- הא־ט ׀ךומע שטיל גע= 
זא־גט. -- איך ב֌ין ׊ו׀ךידן, װא֞ס עך איז אַךױסגעגאַנגען ׀ון שטוב֌, 
איך קא־ן דא־ך דיך, דו קא֞נסט אים נא־ך ב֌אַ׀אַלן. איך װעל אים 
הייסן, עך זא־ל דעךווייל איב֌עךנעכטיקן ב֌יי אייך, ך' אה׹ן. 

א֞ב֌עך ,ך' שמעון" הא־ט זיך ׀֌לו׊לונג א֞נגעךו׀ן : 

,׊ך מעג קומען, װא־׹ום עך איז דא־ך שוין מיין קינד", 

דעךהעךט דידא֞זיקע װעךטעך, הא־ט זיך ׀ךומע דעך׀ךייט 
און אַ ×€×±×¢×’ געטא֞ן : 

,זא־ג מי׹,. װא֞ס איז מיט די׹ די מעשה, װא֞ס דו הא֞סט 
זיך אַזױ גיך אומגעקעךט ל* 

,ך' שמעון? הא־ט אי׹ געענט׀עךט דעךויף : 

,א֞ט אַ ווילדע נאַךישקײט ! איך ב֌ין געקומען און ועל 
ב֌אַלד אַװעק׀א֞ךן שו׹יק, ווייל איך הא֞ב֌ ׀אַךגעסן מיט׊ונעמען 
די וועקסלען, דעם ׀֌א֞ס און די ךעקא֞מענדאַ׊יע, און װען איף 
װא־לט אייך שךייב֌ן װעגן דעם, װא־לט אי׹ עס מי׹ אויך נישט 
געקא֞נט ׊ושיקן, ווייל, עךשטנס, הא֞ב֌ איך ב֌יי מי׹ געהאַט די 
שליסעלעך ׀ון די שו׀֌לא֞דן און, ׊וייטנס, הא֞ב֌ איך מיך גע: 
ב֌ךויכט שו זען מיט אַ ׀֌א֞ך מענטשן. דעך׊ו הא־ט זיך מי׹ גע= 
מאַכט אַ גוטעך מיט׀א֞ךעך, אַ יונגעךמאַן, װא֞ס איז גע׀א֞ךן לֵיל׊ 
דיק און ליין אין אַן אייגענעך קא֞טש מיט ׀֌א֞סט:׀עךד". 

,גו,. גענוג אייך דעך׀ון אַלץ שו ׹יידן, הא־ט זיך ב֌ךאַכמאַן 
א֞נגעךו׀ן. --׀א֞לגט מין און קומט שו מי׹ אויף א ׀֌א֞ך שעה. היינט' 
איז מיין טא֞כטעךס געב֌וךטסטא֞ג. קומט, װא֞ס אַךט עס אייך ? אי׹' 
װועט ב֌יי מי׹ גוט ׊וב֌ךיינגען, איעך תך׊ה װעט דא־׹ט ש׀ילן 
קלאַװיך, אי׹ װעט הא֞ב֌ן װא֞ס אין מויל ׊ונעמען, עס וועלן דא־׹ט 
זיין אַ ׀֌א֞ך גוטע ׀ךיינט, און אויך שייזום, דעך אַקטיא֞ך, דעה 
ינגעך, דעך ש׀֌ךינגעך, װא֞ס ת֌ך׊ה גייט דא־ך אויס גא־׹ ׀אַך 
זאים ! כלעב֌ן, קומט און נישט אַנדעךש :* 

קוךץ דעך׀ון, עך הא־ט עס ׀֌יי זיי לייכט גע׀֌ױלט. ת֌ך׊ה 
! הא־ט עס גךיילעך געװא֞לט, דעך ׀אַךשטעלטעך גךשון נא֞כמעך 
און ׀ךומע, װא֞ט הא־ט זיך געלא֞זט שטאַךק ב֌עטן, הא־ט זיך אויך 


א. מ. דיק. 


געלא֞זט איב֌עךךיידן. דא־ך הא־ט גךשון געמאַכט אַן א֞נשטעל, וי 
יעך װא־לט גענאַנגען אַ גע׊וואונגענעך. 

אַלע ד׹יי זיינען אַװעק שו ב֌ךאַכמאַנען און הא֞ב֌ן דא־׹ט 
זייעך גוט ׊וגעב֌ךאַכט די שייט, 

לא־מי׹ א֞בֹ֌עך לא֞זען ׀ךומען מיט תך׊הן און מיט דעם 
׀אַךשטעלטן גךשונען ביי ב֌ךאַכמאַנען און מי׹ װעלן א֞קא֞ךשט אַ 
קוק טא־ן, װא֞ס דא־׹טן טוט זיך אין ׊ימעך און װא֞ס ךייזעלע 
ךעדט מיט זיי, 

ויהי און עס געווען, אַז אַלע זיינען אַװעק שו ב֌ךאַכמאַנען, 
איז ב֌אַלד אַךײן אין שטוב֌ אַ מאַיא֞ך מיט אייניקע אַנדעךע א֞׀ַ֌י- 
שי׹ן, מיט זשאַנדאַךמען און אַ ׀֌א֞סט=׀וךמאַן און הא֞ב֌ן גע׀ךעגט, 
וואו איז דא־ דעך העך נונ׊עך, מ'הא֞ס זיי אַךיינגעךו׀ן אין ׊ימעך 
און דעך מאַיא֞ך מיטן ׀וךמאן הא֞ב֌ן ב֌אַלד דעךקא֞נט, אַו דא֞ס 
איז דעך ׀֌אַטשעך, װא֞ס הא־ט גע׀֌אַטשט דעם מאַיא֞ך. דעך ׀֌א֞סט? 
׀וךמאַן הא־ט געשװא֞ךן, אַז דעמדא֞זיקן יידן הא־ט עך מיט אַ 
טא־ג אַכט א֞דעך ניין שו׹יק געב֌ךאַכט אַהעך ׀ון ׀עסטעך שליאַך. 
הא־ט מען אים ׊וגענומען מיטן יונגנמאַן און מען הא־ט זיי אַךײג= 
גע׀֌אַקט אין ת׀יסה. ׀ון דעך גאַנ׊עך געשיכטע הא־ט אי! 
שטוב֌ מעך נישט געוואוסט, וי דעך יונג, ועלכן מען הא־ט שין 
א֞׀֌נגעקו׀ט און װא֞ס הא־ט אויך זייעך גוט געש׀֌ילט די ׹א־ל, 
אַזױ, אַז עך הא־ט שוין געוואוסט ׀ון װא֞ס שו שוייגן און ׀ון 
װא֞ס שו ׹יידן. נא֞כדעם, וי מ'הא־ט זיי אַוועקגע׀יךט, הא־ט עך 
׀אַךמאַכט דא֞ס מויל און געשוויגן, קיין װא֞ךט נישט געךעדט, 
און דעך אַךעסט, ווידעך, לא־זט זיך אַזױ דעךקלעךן : שוין שייט 
יעטלעכע טעג, װי דעך גע׀֌אַטשטעך מאַיא֞ך מיט אייניקע א֞׀י׊יךן 
זיינען געקומען ׀ון ׀֌עטט קיין ׀֌ךעסבוךג זיך א֞׀֌׊עךעכענען מיט. 
! גךשונען, ווייל עך איז געװא֞ך געװא֞ךן, אַז עך אין אין ׀ךעס- 
ב֌וךג. א֞ב֌עך ב֌ךאַכמאַן הא־ט זיך דעךוואוסט דעך׀ון און הא־ט 
א֞נגעהױב֌ן אונטעך׊והאַנדלען מיטן מאַיא֞ך ‏ װעגן אַ געלט-באַ: 
׀ךידיקונג. א֞ב֌עך אין דעך נאַכט, װען מען הא־ט ך' שמעון נוג- 
׊עך נישט ב֌אַדאַך׀ט הא֞ב֌ן אין שטוב֌, הא־ט ב֌ךאַכמאַן אַ וואונק 


28 


ך' שמעון נונ׊עך 


געטא֞ן דעם מאַיא֞ך, עך זא־ל אים אויף אַ ׀֌א֞ך טעג אַךײינישבען 
און דעך׀אַך װעט עך באַקומען אין 'ד אַךײן אַ ×€×™×™× ×¢ 
המט׊ע. עך הא־ט אים, אַלזא֞, אַךינגעש׀֌ילט אין האַנט אַךיין דעם 
׀עטעך א֞נשטא֞ט דעם ׀֌לימעניק, וייל ׀ונװאַנען הא־ט דעך 
מאַיא֞ך געקא֞נט וויסן, אַז דידא֞זיקע שוויי יידן זיינען ענלעך שן 
אײנאַנדעך, ול איין טךא֞׀֌ן װאַסעך ? אַזוױא֞ךום הא־ט מען אַךײג: 
געישבעט דעם אַלטן מיטן יונגן און בי ׀֌ךאַכמאַנען אי 
געווען ששון ושמחה: מען הא־ט געגעסן, געטךונקען, געש׀֌ילט, 
געטאַנ׊ט, און מ'הא־ט געשיקט נא־ך ךייזעלען. דעך ׀אַךשטעלטעך 
גךשׂון הא־ט שוין אישט געמאַכט אַן א֞נשטעל, אַז עך װא־לט זיך 
געװא֞לט זען מיט זיין ׀֌לימעניק, און װעךן מיט אים גוטע 
׀ךיינט, הא־ט מען אױיסגעאַקעךט די שטא֞ט און מ'הא־ט אים נישט 
גע׀ונען. | 

,זעסטו, מיין מאַן, -- הא־ט זיך ׀ךומע א֞נגעךו׀ן שו אים, -- 
עך איז בודאי געװא֞ך געװא֞ךן, אַז דו ביוט דא־, הא־ט עֶך זיך 
עךגעץ וואו ׀אַךב֌א֞ךגן. נו, לא־זט זיך אויס דעך אַלטעך ש׀֌ךיכ? 
װא֞ךט: דו זא֞לסט קינמא־ל נישט זיין אין דעם אַנדעךן אַזֹ 
׀אַךטךױט און אַזױ ווייט מיט אים אַ גוטעך ׀ךינט, אַז דן 
זא֞לסט קיינמא־ל נישט קא֞נען װעךן אים אַ שונא, און וידעך 
זא֞לסטו דעם אַנדעךן קיינמא־ל נישט זיין אַזא שונא און אַךױס. 
ווייזן אים אַזוי׀יל ׀יינטשאַ׀֌ט, אַז דו זא֞לסט קײנמא֞ל גישט 
קא֞נען װועךן מיט אים אַ גוטעך ׀ךייגט". | 

קוךץ דעך׀ון, מ'הא־ט דעם א֞װנט דא־׹ט זייעך שיין ׊וגע. 
ב֌ךאַכט. ׀אַךטא֞ג הא־ט זיך דעך ׀אַךשטעלטעך וידעך אַװעקגע. 
לא־זט אין וועג אַךײן און הא־ט געב֌עטן, מ'זא־ל זיין ׀֌לימעניק, 
דעם חתן, לא־זן גךיסן אין זיין נא֞מען און מאַכן אומגעזוימט די 
חתונה. א׹ום ׊ען דעם זייגעך איז גךשון געקומען שום ׀עטעך 
אין שטו, װי דעך אמתעך גךשון, אַן אױיסגע׀֌ו׊טעך, און הא־ט 
גע׀ךעגט, ׊? איז שוין דעך ׀עטעך אַװעקגע׀א֞ךן. 

,דו ב֌יזט אויך זייעך אַ גומעך ! -- הא־ט זיך די מומע שו 
אים א֞נגעךוען, -- סטייטש, דעך ׀עטעך, דיין מחות֌ן, איז געקו- 


א יק יי 


א. מ, דיק, 


מען און דו הא֞סט זיך נא֞ך ב֌אַהאַלטן ׀ון אים. זא־ל זיין אַ׀ילן, 
אַז עך איז מיט די׹ נישט גוט, א֞ב֌עך דו הא֞סט דא־ך וי 
ניקסטנס געדאַך׀ט יושא זיין און אַךײנקומען}שו אים עך װא־לט 
- דיך דא־ך נישט אוי׀געגעסן אין קאַשע", 

,און מי׹ שיינט, -- הא־ט אי׹ גךשון געענט׀עךט, - אַז 
איך הא֞ב֌ געטא֞ן, װי א חכם, װא֞ס איך הא֞ב֌ מיך שו אים נישט 
געוויזן, ווייל ס'װוא־לט ב֌ודאי געקומען שו אַ ק׹יג, אוֹן דא֞ס װא־לט 
שא֞דן, חלילה, שו אונזעך שדוך". 

דא־ הא־ט זיך ת֌ך׊ה אַךיינגעמישט, 

,װא֞לסטו א֞ב֌עך ויסן, -- הא־ט זי געזא֞גט -- װי דעך ׀ֹא֞- 
טעך הא־ט זיך שוין יאַ געװא֞לט מיט די׹ זען ! מ'הא־ט דיך אויס= 
געאַקעךט, וי די שטא֞ט איז גךויס, און מען הא־ט דיך נישט 
געקא֞נט גע׀ינען. וואו ב֌יזסו דא֞ס געווען ל* 

,וואו זא־ל איך זיין ? הא־ט עך געזא֞גט. -- איך הא֞ב֌ אויך 
די נאַכט נישט געשלא֞׀ן .. איך הא֞ב֌ מיך גע׀ונען נישט ווייט 
׀ון אייך טאַקע ב֌יי דעם אייגענעם ב֌ךאַכמאַנען אין אַלקעךל און 
איך קען אייך אַ׀ילו זא־גן אַלץ, װא֞ס יעדעךעך ׀ון אייך הא־ט 
געךעדט; געטא֞ן, געגעסן, געטךונקען, . .* 

און עך הא־ט זיי טאַקע געזא֞גט. . | 

קוךץ דעך׀ון, מען הא־ט זיך גוט דוךגעךעדט און מען 
הא־ט א֞נגעהױב֌ן שו טךאַכטן ׀ון דעך חתונה. כֹ֌די שו מאַכן װא֞ס 
שנעלעך די חתונה, הא־ט גךשון געוא֞גט, אַז עך הא־ט ב֌אַקומען 
ב֌ךיוו נא־ך ב֌ךיוו ׀ון זיינע מענטשן, עך זא־ל קומען װא֞ס שום 
גיכסטן אַהיים, ווייל מען דאַךף שוין ׀א֞ךן אויף דעך לײ׀֌׊יקעך 
מעמע. 

קיין אַנדעך ב֌ךיךה איז נישט געווען, און מען הא־ט געמוזט 
שטעלן די חתובה, | | 

דעמזעלב֌יקן שב֌ת הא־ט מען דעם חתן אוי׀געךו׀ן, און 
זונטא־ג הא־ט געדאַך׀ט זיין די חו׀ה, 

לא־מי׹ זי א֞ב֌עך לא־ון בי די אײיליקע הכנות שו דעך 
חתונה און װעלן ב֌עסעך אַ קוק טא־ן אױף אַ ויילע דא־׹ט אין 


= 80 -- 


ד' שמעון נונ׊ע" 


ת׀יסה, ואו עס זיינען געזעסן - ך' שמעון נונ׊עך מיט זיין חתן 
אב׹הם קעמךעך, 
שלשה ימיט, ד׹יי טעג זיינען זי געזעסן, װי ׀אַךשמיךטע, 
ווייל ב֌ךאַכמאַן הא־ט דעם מאַיא֞ך זייעך גוט ׀֌אַךשמיךט -- מ'הט־י 
שו זיי קיין מענטשן נישט ׊וגעלא֞זן און מ'הא־ט זי נישט גענוי 
מען אויף דעך אױט׀א֞ךשונג. עךשט, ש׀֌עטעך, אַז די אױס׀א֞ך= 
שונג הא־ט זיך א֞נגעהױב֌ן, און ך' שמעון הא־ט לחלוטין געלייקנט, 
עך ווייס נישט ׀ון װא֞ס שו זא־גן, און דעך מאַיא֞ך און די איב֌ע: 
ךיקע א֞׀י׊יךן. הא֞ב֌ן אַלס עדות געשװא֞ךן, אַז עך און נא֞ך עך 
איז עס דעך שולדיקעך אין די ׀֌עטש, הא־ט מען אים אַךײנגע= 
װוא֞ך׀ן אין קאַך׊עך. אב׹הם קעמךעך, שו וועלכן מ'הא־ט ב֌אמת . 
גא֞ךנישט געהאַט, הא־ט מען גלאַט נישט אַךױסגעלא֞זן, ווייל מען 
הא־ט געװא֞לט, וי זיי הא֞ב֌ן געזא֞גט, עך זא־ל ׀ךיעך שװעךן, שי 
ך הא־ט ׀ון אים נישט געהעךט, א֞דעך שי אין אים נישט בֹ֌אַי 
קענט, אַז נונ׊עך איז אַנטלא֞׀ן ׀ון ׀֌עסט. שום גליק א֞ב֌עך 
איז דא־׹ט געווען אַ ךאַטמאַן ׀ון ווין, װא֞ס הא־ט זייעך גוט גע: 
קאַנט אב׹הם קעמךעךן ׀אַך אַן עךלעכן מאַן, הא־ט עך זיך ׀אַך 
אים איינגעשטעלט און מען הא־ט אים לייז געלא֞זן, 
זונטא־ג, אַקוךאַט אַ שעה ׀אַך דעך חו׀֌ה, איז עך געקומען 
שו ך' שמעון נונ׊עך אין שטו֌. שום גליק, הא־ט אים ךײזעלע 
װױידעךאַמא֞ל די עך שטע דעךזען, | 
,װא֞ס מאַכט אי׹ ?* -- הא־ט זי אים באַנךיסט, 
,ב֌ךוך מת֌יך אסוךים ! און וואו איז דעך ׀֌עטעך; ׀אַךװא֞ס 
הא־ט מען אייך ב֌יידן גענומען ? און ׀אַךװא֞ס הא־ט. מן אייף 
אַליין ב֌אַ׀ױײיט !* 
אין א קליינעך וויילע הא־ט זי אים ׀ֿאַךשא֞טן מיט טויזנט 
׀֌ךא֞גן און הא־ט אים אַךיינגעשלע׀֌ט שו זיך אין ׊ימעך. ׀ון דא־׹ט 
הא־ט זי געשיקט דעם יונג, עך זא־ל א־נזא־גן ב֌ךאַכמאַנען, אַז קעמ: 
ךעך איז לײז געװא֞ךן, און, אַלזא֞, זא־ל מען זען שו מאַכן די 
חו׀֌ה װא֞ס שום גיכסטן, און זי װעט דעךוייל ׀אַך׊יען מיט אים 
אַ לאַנגן שמועס, 


= א א 


א. מ, דיק. 


און אַזױ איז טאַקע געשען. מעך וי שװיי שעה הא־ט זי 
זיך מיט אים געךעדט, ׀֌ונקט וי זי װא־לט זיך ב֌אמת שטאַךק 
א֎ינטעךעסיךט שו וויסן, װא֞ס מיט אים איז געשען אין ת֌׀יסה, 
װי אַזױ מען הא־ט אים דא־׹ט ב֌אַהאַנדלט און דעסגלייכן. 

׀֌לו׊לונג הא־ט עך דעךהעךט, װי מען ש׀֌ילט אין שטוב, 
און ס'איז אַ. גךויסעך טומל, | 

,עך הא־ט עס ב֌יי אייך חתונה אין שטוף !' -- הא־ט עך 
אַ ׀ךעג געטא֞ן. 

;א֞ט, אַן א֞ךימע ק׹ובה אונזעךע", - הא־ט זי אים געענט? 
׀עךט, 

און זיי הא֞ב֌ן אַזױ ווייטעך געשמועסט, ב֌יז עס איז אַךײג: 
געקומען אה׹ן ב֌ךאַכמאַן מיט גךשונען, ׀אַךשטעלט ׀אַךן ׀עטעך, 
| ךייזעלע הא־ט זיך ב֌אַלד א ךיס געטא֞ן שו אים, 

;א֞, גא־ט שו דאַנקען, װא֞ס אי׹ זייט אויך שוין לייז גע: 
װוא־׹ן, ׀עטעךל, -- הא־ט זי אויסגעשךיען און אין אים אַךוי׀נע? 
׀אַלן אוי׀ן האַלז. אייך איז ׀א֞ךט ב֌אַשעךט, אַז אי׹ זא־לט אויך 
זיין אויף דעך חתונה. דעך׊יילט אונז כא֞טש, ׀אַךװא֞ס הא־ט מען 
אייך גענומען און װיאַזױ זייט אי׹ לייז געװא֞ךן ?* 

,װא֞ס זא־ל עס זיין ?--הא־ט עך אי׹ געענט׀עךט,--דא֞ס הא֞ב֌ 
איך שו דאַנקען דיין ליב֌ן ב֌ךודעךל - עך הא־ט זיך ׊עשא֞גן 
מיט אַ מאַיא֞ך, הא־ט מען מיך גענומען ׀אַך אים. שוין נישט 
דא֞ס עךשטע מא־ל וי איך לייד ׀אַך אים, עך איז א גוטעך סוחך ! 
נישקשה, געלױיב֌ט איז זיין נא֞מען, װא֞ס איך ב֌ין שוין אינדעף= 
היים. איך הא֞ב֌ א֞ב֌עך דעך׀אַך שו דאַנקען ׀ךיעך גא־ט און 
דעךנא֞ך אונזעך גוטן ׀ךיינט, ב֌ךאַכמאַנען. ווען נישט עך,! װא־לט 
איך נא־ך גע׀֌וילט אין ת֌׀יסה, א֞ב֌עך גענוג' דעךמיט. אישט מיין 
ל֎יב֌עך אב׹הם, -- הא־ט עך זיך א֞גגעךו׀ן שום חתן, -- אישט ועלן 
מי׹ זען אונזעךע ליידן אַ ב֌יסל שו ׀אַךזיסן. עךשטנס, ועל איך 
אייך דא־ ׀א֞ךשטעלן מיין טא֞כטעך. אי׹ הא־ט דא־ך זי געװיס 
נא־ך ני֎שט געזען, און דעךנא֞ך װעלן מי׹ אונו לוסטיק מאַכן 
אויף דעך חו׀֌ה:וועטשעךע ׀ון אונזעךע אַ ק׹ובה, װא֞ס מיין 


== הי יי 


ך' שמעון נונ׊עף 


וויים מאַכט זי חתונה, און אויף נא־׹גן וועלן מי׹ ווידעך ׀ךיי- 
לעך זיין און הוליען אויף אייעךע ה֌נאים. נו, מיין ׀ךיינט, זעט 
אי׹ שוין װי מי׹ לעב֌ן דא־ אין ה׀קךות אַזױ, אַז קיינעך איז 
נישט זיכעך מיט זיין ׀ךייהייט, גלאַט מען נעמט מענטשען, איי= 
דעך מען זעט זיך נא־ך אַךום, שי זיי זיינען עס א֞דעך נישט, און 
׊מען האַקט זיי אַךיין אין ת֌׀יסה. אי׹ מעגט מי׹ גלױיב֌ן, אַז אייעך 
ענמת-נ׀ש ק׹יינקט מיך מעך װי מיינע. ב֌יי מי׹ אין נא־ך דא־ 
אַ קליינע סיב֌ה דעךב֌יי : מען הא־ט מיך גענומען א֞נשטא֞ט מין 
׀֌לימעניק, װא֞ס ט׹א־גט מיין ׀אַמיליע-נא֞מען און זעט אויס אַזוי= 
וי איך, נו, הא֞ב֌ן זי אַ טעות געהאַט. װא֞ס הא֞ב֌ן זי א֞ב֌עך, די 
-ךשעים, שו אייך געהאַט ! ניין, דא֞ס װעט זיי נישט געשויגן 
װעךן! נו, ךיזעלע, ׀יך אַךין מיין טא֞כטעך און שטעל איף 
׀֌א֞ך דעם ב֌אַשעךטן, זי מוז שוין זיין ׊וגעגךייט דעך׊ו, גֵיי ׀יך 
:1 אַךײן,.,* 

און אַזױ איז ךייזעלע אַךױס ׊זאַמען מיט ב֌ךאַכמאַנען, 
און קעמךעך איז געבליבן זישן מיט גךשונע װא֞ס הא־ט זיך 
;אַלץ ׊עךיסן לויבנדיק זיין טא֞כטעךן עך הא־ט א֮ים כ֌סדך אוים: 
געוויזן, װא֞ס ׀אַך אַ גליק עך װעט דא־ כאַ׀֌, װא֞ס ׀אַך אַ שיין 
מיידל דא֞ס איז און אַז. ×°. 
ב֌יי דידא֞זיקע וועךטעך הא־ט זיך געע׀נט די טי׹ און ךיזעלע 
הא־ט אךיינגע׀יךט ע׀֌עס אַ גךא֞ב֌ע און אַ קוך׊ע מױיך, עטװא֞ס 
קאַסא֞קע און ךעכט שװאַךץ, אַז דא֞ס װאַטעך, מיט וועלכן זי הא־ט 
זיך א֞׀֌געװאַשן, איז געווען אַזױ שװאַךץ, אַז מען הא־ט עס גע: 
קא֞נט ׀֌אַךקוי׀ן ׀֌אַך טינט. אויסעךדעם, הא־ט זי געטךא֞גל זייעף 
טייעךע קליידעך, װא֞ס זיינען א֞ב֌עך נישט גענייט געװא֞ךן אויף 
אי׹ מא֞ס, און אוי׀ן האַלז הא־ט זי געהא֞ט זשמוטן ׀֌עךל און ‏ 
עטלעכע ׀֌א֞ך אוךינגלעך און אַזױ׀֌יל ׀ינגעךלען, שו שויי; 
שו ד׹יי אויף יעדן ׀ינגעך, אַזֹי אַז עס הא־ט אויסגעזען, אַז זי 
ט׹א־גט עס ב֌לויז שום ׀אַךקוי׀ן, און נישט שום ׀וץ.. דא֞סדא֞זיקע 
מיידל איו געווען דעך התונה-׀֌ייקלעך, דעם כ֌דחנס א ב֌אַהעל׀עך, 

,נו, מיין ל֎יב֌ע תך׊הלע, הא־ט ,ך' שמעון" אַ זא־ג געטא֞ן 


= יי א 


יק. 


שום טייקלעך,--דא֞ס אי דיין באַשעךטעך, ווען עך װעט די׹ גע. 
׀עלן און דו אים." 
| נא֞כדעם הא־ט עך זיך געווענדט שום חתן מיט דידא֞זיקע 
וועךטעך : 
עו מיין ליב֌עך חתן, דא֞ס איז מיין טא֞כטעך, ת֌ך׊הלע, 
װא֞ס די גאַנ׊ע שטא֞ט האַלט זי אין איין לױיב֌ן.. האַלט אייך 
דא־ אונטעך מיט אײנאַנדעך און'ווען אי׹ װעט זיך גע׀עלן, װעלן 
! מי׹ מא־׹גן מיט גא־טט הילף שךייב֌ן ת֌נאים. איך גלױב֌, אַז 
אי׹ זייט ביידע נישט ׀ון דעך ׀אַך׊ײיטיקעך װעלט, װא֞ס מען 
׀לעגט זיך שעמען שו ךו׀ן מיט די אייגענע נעמען בֹ֌יז כ֌מה 
יא־׹ן נא־ך דעך חתונה, נא֞ך ׊יהעךסטו. און אַ׊ינד - העך 
ב֌ךאַכמאַן, ךייזעלע, אַךױס ׀ונדאַנען. לא־מי׹ זיי נישט שטעךן. 
חתן:כ֌לה הא֞ב֌ן ׀יל װא֞ס ׊עךייךן, װא֞ס אַ דךיטעך דאַךף עס 
נישט העךן, גייט ב֌עסעך משמח זיין די א֞ךעמע חתן:כ֌לה." 

וישאו שלשת֌ם, זיינען זיי אַלע ד׹יי אַךױס ׀ון דא־׹ט - 
דעך ׀אַךשטעלטעך גךשון, ב֌ךאַכמאַן און ךייזעלע און הא֞ב֌ן זיך 
ק־וים געקא֞נט אײינהאַלטן ׀ון שו לאַכן, 

קעמךעך איז דא־׹ט געב֌ליב֌ן מיט דעם ׀אַךשטעלטן ׀֌ייקלעך, - 
װא֞ס הא־ט געש׀֌ילט זיין ךא֞לע זייעך געשייט. , זי" חא־ט געךעדט 
׀֌א֞לא֞װוינע:דייטש - און ׀֌א֞לא֞װוינע:ךײיסיש און, ׹יידנדיק, ׀לעגט 
,זי* זיך אונטעךהוסטן און קוים א֞׀֌׊יען דעם א֞טעם, 

,אוי ! איך בין אַמא֞ל געווען אַ מויד - אַ דעמב ! -- הא־ט 
זי א֞נגעהױב֌ן, -- געזונט, װי אַ ׹יב, אַז מען ׀לעגט זיך װאג=. 
דעךן אויף מיין גךע׀, אַ ב֌ייזעך עין-הךע הא־ט מיך א֞ב֌עך 
אוי׀געגעסן !., א֞, דאַכט זיך, ב֌יי אייך אין ווין זיינען דא־ך 
דא־ גוטע דא־קטוי׹ים. איך מיין טאַקע ב֌אַלד נא־ך דעך חתונה ׀ון 
דא֞סנײ זיך א֞נהױב֌ן שו קו׹י׹ן. מחשבותן! עס זינען דא־ך דא־ 
װאַךמב֌עדעך נישט ווייט ׀ון אייך. אוי, איך װא־לט שוין װעלן 
עס זא־ל שוין זיין אַ שעה נא־ך דעם! זיי װעלן מיך מסת֌מא 
ב֌אַגלײטן אַהין. ווייל זיי ווייסן גא֞ךנישט. װי איך לייד אויף דעך 
: ב֌ךוטט,,, מען זא־גט דא־ך, אַז אי׹ ׀אַךשטייט אייך אויף אַזעלכע 


- 84 


ד' שמעון נונ׊עך 


זאַכן, איך װא־לט װעלן, אַז אי׹ זא־לט מיך... נא֞ך דא֞ס װעלן 
מי׹ שוין אויף ש׀֌עטעך לא־זן..,* + 

עס ׀אַךשטייט זיך, אַז קעמךעך הא־ט זיך ׊וגעהעךט שו די= 
דא֞זיקע ׹ייד מיט גךויס עקל און זי הא־ט אים אַזוױ וייט א֞נגע= 
עקלט, אַז עך הא־ט דא֞ס געזיכט א֞׀֌געקעךט און הא־ט ׊ולע׊ט 
אַךױסגעזא֞גט : | 

,ליבע תך׊הת, זיי מעגן זיין גאַנץ זיכעך, אַז איך װעַל זי 
שו די ב֌עדעך נישט ב֌אַגלײטן, וייל איך װעל מסת֌מא חתונה 
הא֞ב֌ן מיט אַן אַנדעךעך און נישט מיט אייך. אייעך ׀א֞טעך איז 
זיך ב֌אַגאַנגען מיט מי׹ זייעך נישט עךלעך, עךשטנס, וי אַזױ 
דעךוועגט עך זיך אייך חתונה שו מאַכן, ב֌שעת אי׹ זייט געי 
׀עךלעך קךאַנק, און, שווייטנט, וי ׀֌אַךשטײט עך גישט, אַז מיף ‏ 
׀֌אַסטן גא֞ךנישט ׀אַך אײנאַנדעך!..* 

;אַזױ גא־׹ ! -- הא־ט זיך די ׀אַךשטעלטע מויד אַךויסגע: 
כאַ׀֌ט מיט אַ קוויטש. -- אַזױ זיינען דא֞ס אייעךע ווינעך געב֌יל. 
דעטע לייט, אַז מען זא־ל אַזעלכע װעךטעך קא֞נען זא־גן אַ כ֌לה 
אין די אויגן! נו, װא֞ס ׀אַך אַ גוטס קא־ן מען שוין דעךװאַךטן 
׀ון אַזעלכן נא־ך דעך חתונה! א֞ט דעךין איז מיין ׀֌א֞טעך אומ. 
געךעכט, װא֞ס עך יא־גט זיך ת֌מיד נא־ך ווייטע שדוכים, בֹ֌שעת 
עך הא־ט דא־ די ב֌עסטע אונטעך דעך האַנט.* 


;א֞ב֌עך אַז איך װיל נישט חתונה הא֞ב֌ן מיט אייך א׀ילן ‏ 
׀אַך מיליא֞נען! -- איז עך שוין אַךײנגע׀אַלן אין גךויס גךימש 
שא־׹ן, -- װא֞ס ווילט אי׹ ׀ון מי׹! װא֞ס הא־ט אי׹ זיך ׊ונע? 
טשע׀֌עט שו. מיף ני 
| ,גו, איך האַלט שוין ווייט, -- הא־ט זיך די ווילךע ,מויד* 
א֞׀֌געךו׀ן און זיך אַװעקגעשטעלט ׀אַךן ש׀֌יגל, שו ׀אַךךיכטן 
זיך די לא־קן. -- אַזױ ווייט איז עס מיט די׹, שיינע תך׊ה, גע: 
קומען, אַז א ווינעך ךייטשל, אַ הא֞קוס-׀֌א֞קוסניק ב֌ךאַקיךט אויך 
מיט די׹!.. -- װא֞ט זי שו זיך אַליין געךעדט. זי הא־ט זיך 
שטאַךק ׊עוויינט און איז אַךױסגעלא֞׀ן ׀ון ׊ימעך, 


: 
אי 25 5 


א. 3 ד ׹ ק 


אַבךהם קעמךעך איז געב֌ליב֌ן זישן אין געהאַקטע האונדן 
און הא־ט גא֞ךנישט געוואוסט װא֞ס שו טא־ן, דא֞ס הייסט, װי אַזי 
שו אַנטלו׀ן ׀ונדאַנען, ב֌יז ךייזעלע איז אַךינגעקומען א גייזע 
און הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן שו אים: 

,׀וי, דא֞ס הא֞ב֌ן מי׹ זיך גא֞ךנישט געךיכט ׀ון אַ װינעך. 
געב֌ילדעטן יונגנמאַן! שו ב֌אַלײדיקן אַ גביךישע טא֞כטעך 8" 
איךע עלטעךן אין שטו֌, ב֌יים עךשטן מא֞מענט, װען מען הא־ט 
זיך דעךזען!* | 

אַ װא֞ךט ׀אַך אַ װא֞ךט - און קעמךעך הא־ט זיך שטאַךק 
איבעךגעךעדט מיט ךייזעלען. ךייזעלע הא־ט אים ׀א֞ךגעװא֞ך׀ן און 
עך הא־ט זיך גא֞ךגישט ׀אַךענט׀עךט... און דעך סוף איז געווען, 
אַז מען איז גא־׹ גע׀עלן געװא֞ךן איינאַנדעך. .. 

אב׹הם קעמךעך הא־ט זיך ׀֌לו׊לונג א֞נגעךו׀ן : 

,׀ךיילן,. מי׹ גע׀עלט אי׹ ׀ון דעך עךשטעך מינוט, װא֞ס 
איך הא֞ב֌ אייך דעךזען. איך הא֞ב֌ עס ׀אַךשװיגן, יל איך ב֌ין 
גע׀א֞ךן אַלס חתן שו שמעון נונ׊עךס טא֞כטעך... א֞ב֌עך אישט, 
אַז איך הא־ב שוין געזען דידא֞זיקע טא֞כטעך זיינע, װא֞ס ק־ן 
גא֞ךגישט חתונה הא֞ב֌ן און טא֞ך גא֞ךנישט חתונה הא֞ב֌ן, מעג איך. 
שוין ׹יידן. לא־מי׹ חתונה הא֞ב֌ן..." 

דעךהעךט דידא֞זיקע וועךטעך,. הא־ט זיך ךייזעלע ׀֌אַךשעמט, 
א֞ב֌עך זי הא־ט געענט׀עךט: 

,אי׹ הא־ט גע׀֌ועלט... ווייל אי׹ גע׀עלט מי׹ אויך." 

און אין אַ וויילע אַךום הא־ט זי ׊וגעגעב֌ן: - 

,עס זיינען א֞ב֌עך דא־ מאַנכע מניעות. עךשטנט, מוזט אי׹ 
כ֌אַלד אַװעק ׀ונדאַנען, װייל דעך ׀עטעך איז אויף אייך זייעך 
אױי׀געב֌ךאַכט, ׊ווייטנס, מוזט אי׹ ׀ךיעך ׹יידן מיט מיין ב֌ךו 
דעך, װא֞ס איז א֞קא֞ךשט געקומען, ווייל איך ב֌ין דא־ך אַ יתומה און, 
דךיטנס, מוז מען א֞׀֌װאַךטן, ביז ת֌ך׊ה װעט ׀֌א֞ךט ק׹יגן ע׀֌עס 
אַ חתן. װא־׹ום אַנישט װעט עס הייסן, אַז איך הא֞ב֌ אי׹ אס" . 


געכאַ׀֌ט דעם חתןף.. דעךווייל א֞ב֌עך ךעדט איב֌עך מיט מיין 
בךודעך, * 


- 36 -- 


ך' שמעון נונ׊עף. 


,איך װעל טא־ן װא֞ס אי׹ װעט מי׹ הייסן!" -- הא־ט קעמ* 

ךעך געזא֞גט, | 

ךייזעלט איז ת֌יכ֌ף אַךױס ׀ון ׊ימעך און הא־ט עס דעך= 
יילט אי׹ ב֌ךודעך,. איז יענעך באַלד אַךיין שו קעמךעךן אין 
ינע חתונה-קליידעך, און קעמךעך הא־ט ׀֌שוט געגאַ׀ט און זיך 
א֞נגעךו׀ן ; 

,ווען איך װא־לט אייך ב֌יידן, דא֞ס הייסט, אייעך ׀עטעך און 
אייך, נישט געזען אין דעךזעלב֌יקעך שעה, װא־לט איך געקא֞נט 
מיינען, אַז אי׹ ב֌יידע זייט איין מענטש, א֞בֹ֌עך אַ׊ינד זע איך 
שוין אויך דעם קליינעם אונטעךשיד: אי׹ זייט עטװא֞ס יינגעך 
און גייט אַנדעךש געקליידט. זייט אי׹ דא֞ס, הייסט עס, דעך 
׀לימעניק, איב֌עך װעלכן אייעך ׀עטעך איז געזעסן און איך 
אויך,. ,* | 

עך הא־ט זיך אוי׀געהויב֌ן, אַדוךכגעש׀֌ךײזט דא֞ס ׊ימעך אַ 
׀֌אך מא־ל און זיך א֞נגעךו׀ן : | 

מיינע מינוטן זיינען, װי אי׹ װוייסט, גע׊יילטע, איך הא׀ 
דא־ שו ׀אַךגלײב֌ן גאַנץ װײיניק שייט, אייעך שוועסטעך הא־ט אייך 
מסת֌מא דעך׊יילט, װא֞ס ׀אַך אַ שמועס מי׹ הא֞ב֌ן דא־ ב֌יידע גע= 
הא־ט... װעל איך עס אייך אין קו׹שן איב֌עךחזךן: איך װויל 
איעך שװעסטעך ׀אַך אַ. װײב֌... אױב אי׹ קא֞נט מי׹ געב֌ן 
אייעך הסכ֌מה, קא֞נען מי׹ היינט ׀אַךקנסנט װעךן און איך װעל 
איב֌עךלא֞זן אייעך שוועסטעך שוויי טױיזנט טא֞לעך לקיום. אי׹ 
דאַך׀ט ויסן, אַז זי גע׀עלט מי׹ זייעך און איך הא֞ף שו לעב֌ן 
מיט אי׹ אַ גליקלעך לעב֌ן." 

דעךויף הא־ט אים גךשון געענט׀עךט: | 

,איך גיב֌ אייך מיין הסכ֌מה מיט דעם גךעסטן ת֌ענוג און מי׹ 
װעלן טאַקע ב֌אַלד דוךכ׀יךן דעם קנס:מא־ל, וועגן ת֌ך׊הן װוידעך 
זא־לט אי׹ זיך נישט זא־׹גן. זי הא־ט שוין לאַנג אַ חתן, און דעך 
׀עטעך הא־ט אי׹ עךשט, ווען עך איז געוואך געװא֞ךן, װא֞ס דא־ 
איז געשען ׊ווישן אייך, געגעב֌ן זיין הסכ֌מה. מא־׹גן װעלן שויף 
זיין ת֌נאים ב֌יי אי׹ מיט יענעם. דעך ׀עטעך װעט אַזאַךום 


א מ. דיק. 


אויך גא֞ךנישט הא֞ב֌ן געגן אייך, א֞ב֌עך די זאַך מוז נא־ך דעך. 
ווייל ב֌לייב֌ן אַ סוד,, ,* 

אב׹הם קעמךעך איז אישט געווען זייעך ׊ו׀ךידן. 

מען הא־ט ב֌אַלד אַךײנגעךו׀ן ךייזעלען מיט ב֌ךאַכמאַנען, 
תתן:כ֌לה הא֞ב֌ן זיך געגעב֌ן די הענט, נא֞כדעם זיך גע׀֌יטן מיט 
די ךינגען, און קעמךעך הא־ט איב֌עךגעלא֞זן דעך כ֌לה אַ זילב֌עך. 
ישטיין אויף שוויי טויזנט טא֞לעך און הא־ט זיך געמאַכט ׀אַךטיק 
שו דעך נסיעה, 2 

שטיל און שנעל הא־ט מען א֞נגעשךיב֌ן אַ ׀֌אַ׀֌יך, אין 
וועלכן מען הא־ט ב֌אַשטימט די נתינות און דעם זמן החתונה, און 
אין שטילן הא־ט מען געלא֞זט ךו׀ן אַ שמש, װא֞ס זא־ל זיך אונ. 
טעךשךייב֌ן אויף דידא֞זיקע ת֌נאים, 

אַלזא֞, אונזעך ךייזעלע איז שוין אויך געװא֞ךן א כ֌לה, און 
קייגעך הא־ט דעך׀ון נישט געוואוסט. ביידע שדדים זיינען געווען 
העכסט ׊ו׀ךידן, | 

ויהי, און עס איז געווען, װוען דעךדא֞זיקעך קעמךעך הא־ט 
געדאַך׀ט אַװעק׀א֞ךן, הא־ט עך אַ זא־ג געטא֞ן שו גךשונען : 

,עס ׀֌אַסט דא־ך נישט, איך זא־ל אַװעק׀א֞ךן נישט-געזעג:. 
טעךחייט מיט אייעך ׀עטעך, איך װא־לט װעלן, אַז מי׹ גיידע 
זא־לן א׹יין שו אים אוֹן איך זא־ל מיך קא֞נען געזעגענען מיט 
אים,* | 

, אי׹ הא־ט ךעכט, -- הא־ט אים גךשון געענט׀עךט. -- אַזוֹ. 
הא־ט עס אייגנטלעך ב֌אַדאַך׀ט זיין, א֞ב֌עך אַזױ װי איך לעב֌ 
נישט איב֌עךיקס גוט מיט מיין ׀עטעך, איז גלייכעך, אי׹ זא־לט. 
אַליין אַךײנגײן שו אים און זיך געזעגענען מיט אים. דעךנא֞ך 
װעל איך און ב֌ךאַכמאַן אייך ב֌אַגלײטן ב֌יז שו דעך ךא֞גאַטקע.* 
| קעמךעך איז אינגעגאַנגען דעךויף, און גךשון הא־ט . 
:אַךײינגעשיקט ךייזעלען שום , ׀עטעך?, זי זא־ל אים ׀ךעגן, שי ע֞ך 
יקא־ן אוי׀נעמען קעמךעךן, | | 

אח׹ ךגעים אחדים, אין עטלעכע מינוטן אַךום אין זי גש 
:קומען שו׹יק מיט אַן ענט׀עך : 


- 88 


ך' שמעון נונ׊עך 


אי׹ וא־לט וויסן, וי ב֌יטעך עס איז אייך זיך ׊וֹ געוע= 
גענען מיט אים, איז אים נא־ך טויזנט מא־ל ב֌יטעךעך, וי אייך, 
און דא־ך הא־ט עך עס אייך דעךלױיב֌ט,* 

אין די עטלעכע מינוט,. װא֞ס ךייזעלע איז געלא֞׀֌ן נא־כן 
ענט׀עך, הא־ט זיך גךשון איב֌עךגעטא֞ן ׀אַךן ׀עטעך און הא־ט 
קעמךעךן אוי׀גענומען זייעך קאַלט, 

, מי׹ הא־גן גענוג טעמים, -- הא־ט עך זיך א֞נגעךו׀ן שן 
קעמךעךן, -- שו זיין שטאַךק אומ׊ו׀ךידן מיט אײנאַנדעך אי׹ 
הא־ט געזא֞גט אויף מי׹ ׀אַך מיין טא֞כטעך אין די אויגן, אַז איך 
הא֞ב֌ אייך געװא֞לט א֞׀֌נאַךן, אויסעךדעם, הא־ט אי׹ אויך ב֌אַ. 
ליידיקט מיין קינד. נא֞ך אי הא֞ב֌ נישט אויף קיינעם שו זיין 
אין כ֌עס, נא֞ך אויף זיך אַלין, עס אין געװען אַ משוגעת שו 
זוכן אין דעך ׀ךעמד אַ שדוך ׀אַך מיין טא֞כטעך, ב֌שעת זי הא־ט 
| שוין געהאַט אַ חתן, מי׹ װעלן א֞ב֌עך ב֌לייב֌ן גוטע ׀ךיינט און 
אויב֌ אי׹ ווילט, ב֌לייב֌ט ב֌יז מא־׹גן אויף ת֌נאים,* 

אב׹הם קעמךעך הא־ט געזא֞גט : 

,איך װא־לט עס געךן געװא֞לט. איך הא֞ב֌ א֞ב֌עך קיין שייט 
נישט", ב֌יידע הא֞ב֌ן זיך ׊עזעגנט, און קעמךעך איז אךויס ׀ון 
שטוב. : 

ב֌אַלד דעךויף הא־ט זיך גךשון ב֌אַװיזן אין זיין אייגענעך 
קליידונג און ׊וזאַמען מיט ב֌ךאַכמאַנען הא־ט עך דעם וינעך 
חו׹ ב֌אַנלײט ב֌יז דעך ךא֞גאַטקע. דא־׹ט הא֞ב֌ן זיי זיך הייס ׊ע* 
זעגנט, וי די ב֌עסטע ׀ךיינט און הא֞ב֌ן זיך אומגעקעךט אַהײם, 

א֞ב֌עך מיין לי׀ַ֌ע לעזעךין, עס איז שוין שייט, מי׹ זא־לן 
אונז דעךמאַנען אין אונזעך ת֌׀וס, ך' שמעון נונ׊עך, וועלכעך 
ווייס דעךװײל גא֞ךנישט, װא֞ס דא־ טוט זיף ב֌יי אים. עך וייס 
נישט, אַז זיין טא֞כטעך הא־ט חתונה געהאַט מיט גךשונען, און אַז 
ךייזעלע איז געװא֞ךן אַ כ֌לה מיט זי ין חתן, װא֞ס עך הא־ט גע* 
ב֌ךאַכט ׀ון ווין, 

ויהי, און עס איז געווען אויף מא־׹גן נא־ך דעך תתה, 


- 39 -- 


א. מ, דיק 


ב֌שעת גךשון איז געװען זיכעך, אַז תך׊ה איז שין זיין 
ווייב֌, הא־ט עך זיך א֞נגעהױב֌ן מישב שו זיין מיט ב֌ךאַכמאַנען, 
וונ֞ס זא־ל מען אישט טא־ן. 

, אישט, -- הא־ט זיך ב֌ךאַכמאַן א֞נגעךו׀ן, - מוז מען נא־ך 
דעם ׀עטעך ׊והאַלטן דא־׹ט אין ת֌׀יסה אויף עטלעכע טעג, ב֎֌ין 
דו װעסט אַװעק׀֌א֞ךן מיט דיין ת֌ך׊הן שו זיך אַהיײם, און װא֞ס 
דא־ װעט געשען אונטעך די אויגן, דאַךף די׹ אַזוי׀יל קימעךן, וי 
דא֞ס אַלץ, װא֞ס עס װעט זיך טא־ן ב֌יי די׹ אין שטוב֌ נא־ך דיין 
טויט,., * 

גךשון הא־ט אים גע׀א֞לגט, און אוי׀ן ד׹יטן טא־ג הא־ט עך 
גענומען זיין ׀ךוי און ךייזעלען און איז אַװעק גע׀א֞ךן מיט זי 
שו זיך אַהיים, 

ב֌אַלד נא֞כדעם הא־ט אה׹ן ב֌ךאַכמאַן געזען לייז שו מאַכן 
! ך' שמעוגען, און דעךויף איז עך דוךכגעקומען מיטן מאַיא֞ך. 

שבעים שנה, זיב֌׊יק יא־׹ הא־ט חוני המעגל געשלא֞׀ן און 
נא֞כדעם הא־ט עך דעךזען אַזו׀יל שנויים אין דעך גאַנ׊עך װעלט, 
דא֞ס אייגענע איז אישט אויך געשען מיט אונזעך ך' שמעונען, 

ב֌אַלד װי עך איז אַךײן אין שטוב֌ אַ דעךשלא֞גענעך און 
אַ ׊עב֌ךא֞כענעך, הא־ט אים דא֞ס ווייב֌ אַ ׀ךעג געטא֞ן : 

;װא֞ס א֮יז די מעשה מיט די׹, װא֞ס דו ב֌יזט אזוי גיך גע* 
קומען ׀ון ׀֌עטעךב֌וךג און װא֞ס העךט זיך מיטן געלט"? 

הא־ט עך א֞ב֌עך ביידע שאַלות נישט ׀אַךשטאַנען און איז 
אַךײנגע׀אַלן אין גךויס ג׹ימשא־׹ן, למאי מען הא־ט אים נישט 
געשיקט עסן ׀ון דעך היים. 

דא֞ס וויים, וידעך, װא֞ס הא־ט נאַטיךלעך, גא֞ךנישט גע" 
וואוסט ׀ון דעם גאַנ׊ן ׀֌לא֞נטעך, הא־ט אים אונגעקוקט ×°×± 
משוגע, 

וי קא־ן מען שיקן עסן ׀ון ׀֌ךעסב֌וךג קיין ׀֌עטעךב֌וךג! 
אַזױי הא־ט עס געדועךט אַ גאַנ׊ע שעה שייט: עך הא־ט געקוקט 
אויף אי׹ און זי אויף אים, נא֞כדעם הא֞ב֌ן זיך איינעך דע 
אַנדעױן אוי׀געקלעךט אין ׀ךאַגן און ת֌שובות, 


די א 


א 


ך' שמעון נונ׊עך 


ווען מי׹ ב֌אַשךײב֌ן, אַ שטייגעך, דידא֞זיקע ׀ךא֞גן מיט די 
ותשובות, װא־לטן מי׹ זיכעך געשטאַךב֌ן ׀ון געלעכטעך, 

יעדעך ׀ון זיי ׀֌יידן אין אישט געװא֞ך געװא֞ךן אַזעלכע 
שאַכן, אַז זי האַב֌ן זיך ממש א֞נגעקוקט וי משוגע אויף טויט. 

זי הא־ט אַלץ געשוואךן, אַו נא֞ך עך מיט זיין ווילן 
הא֞ס עס אַלץ געמאַכט, און עך, ווידעך, הא־ט געשךיען און גְעַ= 
לייקנט שטיין און ב֌יין, אַז עך הא־ט זי די גאַנ׊ע שיט אין די 
אויגן נישט געזען. און ׀ון דעך גאַנ׊עך געשיכטע הא־ט עך מעך 
נישט געקא֞נט ׀אךשטיין װי דא֞ס, אַז גךשון הא־ט גענומען זיין 
טא֞כטעך, און ווייטעך נישט, װא֞ס איז געװא֞ךן מיט אב׹הם קעם: 
ךעך, - װעגן דעם הא־ט זי אים אויך גא֞ךנישט געקא֞נט זא־גן, 
ווייל זי הא־ט געהאַלטן אין איין טענהן, אַו זי הא־ט מיט אים 
קיין װא֞ךט נישט אויסגעךעדט. 

דעךהעךט דידא֞זיקע װועךטעך, איז ך' שמעון נונ׊עך ב֌אמת 
שיעך נישט משוגע געװא֞ךן ׀ון קלעמעניש און ׊עך, אַ גאַנ׊ע 
שטום און אַ גאַנץ לעב֌ן הא־ט זיך איב֌עךגעדךייט ׀אַך זינע 
אויגן און עך הא־ט עס בֹ֌שׁום או׀ן נישט געקא֞נט משיג זיין, 

עשךה ימים, ׊ען טא־ג איז עך אַלץ אומגעגאַנגען איב֌עך 
דעך שטוב אַהין און שו׹יק, װי אַ ׀אַךךיקטעך מענטש. א ויילע 
הא־ט עך געקךעכ׊ט און אַ וויילע הא־ט עך געשךיען און אַ יי 
לע געלאַכט, עך הא־ט שוין א֞נגעהױב֌ן זיך א֞נ׊עשטױסן, װא֞ס 
׀אַך אַ מין ש׀֌יל דא־ איז געש׀֌ילט געװא֞ךן, און עך הא־ט אַלץ ‏ 
גע׀ךעסן זיך און זיין ווייג֌, געװא֞ךטשעט און געכ֌עסט און גע: 
שךיען, גיז זיין ווייב הא־ט נישט געקא֞נט מעך אױסהאַלטן און 
הא־ט געמאכט ׀ליטה שו דעך טא֞כטעך, 

דעךווייל איז מען ׀ון דעך גאַנ׊עך געשיכטע געװא֞ך גע* 
װא־׹ן אין שטא֞ט און דעך עולם הא־ט זיך לוסטיק געמאַכט איב֌עך 
אים אין אַלע ווינקעלעך, שום אומגליק, הא־ט זיך אונטעךגעךוקט 
דעך ׀֌וךים?טא־ג, און א֞נשטא֞ט דא֞ס ׀֌וךים:ש׀֌יל הא־ט מען אין 
;אַלע הייזעך געש׀֌ילט דא֞ס ש׀֌י׊ל מיט ך' שמעונען .. 

ך' שמעונען אינ אַװי איינג געװא֞ךן, אַז עך הא־ט סוף-2ליסוף 


וואל { 5 אט 


א. מ. דיק,; 


נעמוזט ׀֌א֞לגן בךאַכמאַנס ע׊ה, עך זא־ל װעךן שלום מיט 
גךשונען, מיט דעך טא֞כטעך, מיט דעך וייב֌ און זא־ל אַךױס׀א֞ךן 
שו זײי, ‏ אוב עך װעט אַזױ טא־ן, װעלן זיך אַלע ואונדן ׀אַך: 
היילן, און דעך װעלט װעלן ׀אַךשטא֞׀֌ט װעךן די מיילעך, 

׀אַך זיין אַךױס׀א֞ךן שו דעך טא֞כטעך הא־ט עך נא־ך גע 
מוזט אַךא֞׀֌שלינגען נא־ך אַ ׀֌א֞ך ׀֌יטעךע ׀֌ילן: עך אין געװא֞ך 
געװא֞ךן, אַז זיין איידעם הא־ט א֞׀֌נענומען עטלעכע טויזנט טא֞לעך 
ב֌יי זייגע קךעדיטא֞ךן, . . דא־ך הא־ט עך זיך געמאַכט האַךץ און 
איז ׊וזאַמען מיט ב֌ךאַכמאַנען אַךױסגע׀֌א֞ךן שום איידעם, 

געקומען איז עך אַהין אַקוךאַט שו אַ גךויסעך שמחה: 
ךייזעלע איז געשטאַנען מיט קעמךעךן אונטעך דעך חו׀֌ה. . . און 
מיט ׀אַךב֌יסענע לי׀֌ן הא־ט ך' שמעון נא־ך געמוזט מסדך קדושין 
זיין, , , 

ב֌לילה ההוא, אין דעךדא֞זיקעך נאַכט הא־ט עך זיך. ׊עזעגנט 
מיט זיי אַלעמען און הא־ט זיי אויך געשיינקט זיין ב֌ךכה, 

קעמךעך הא־ט עךשט איינגעזען, אַז עס איז דא־ אַן אמתע 
ת֌ך׊ה - אַ שיינע, אַ ל֎יב֌ע און אַ גוטע, און אַז יענע איז גע= 
ווען אַ טאַלשע ת֌ך׊ה. א֞בֹ֌עך עך הא־ט קיין ח׹טה נישט געהאַט, 
ווייל ךייזעלע הא־ט אים אויסגעוויזן שענעך און ב֌עסעך ׀ון אַלץ 
אין דעך ועלט.. . | 

אַזױאַךום הא־ט זיך דעך גאַנ׊עך ׀֌לא֞נטעך געענדיקט מיש 
גךויס געלעכטעך, שמחה און גליק ! 


ך' 'שע'ה ושוכאשויבעך 


8 
ם֌ = 8 


דא֞ס זיינען קליינע געשיכטן, װא֞ס נא֞ך די 
װא֞ךהײט ב֌אַך;־כטן, זיינען ׹יין ׀ו֌ן לי־גן או֌ן מאַכן 
גךויס ׀אַךגענלגן. זיי דעך׊יילן ׀ו֌ן ׀ךו֌מע לייט, וואס 
זיינען געווען ני֎שט ווייט ׀ו֌ן אונזעך שייט, זי באַ: 
וייזן די השגחה ׀ו֌ן גא־ט אי֎בעך דל-יעניקע, װא֞ט 
הלטן זיין געב֌א֞ט. או֌ן װיַדעך וי מען מו֌ז זי֮ך היטן 
גי֎שט עובך ׊ו֌ זיין דעךויף, װא֞ס דיַ עלטעךן הא֞ב֌ך 
׀א֞ךן טוֹיט געהעטן, 


3 אמלשה׹לינג; שום ׊ךשטן מא־ל געדךו֌קט אין יא־׹ 1873, 


אַמא֞ליקע מעשׂהלאך, 


,1 
ך' ישעיה זשוכאַװי׊עך, 


ס'וועט שוין זיין אַן עךך ׀ון אַ יא־׹ אַכ׊יק, װי אין 
דעם דא֞ךף זשוכאַװויץ, נישט ווייט ׀ון לו׀֌ץ, אין דעך מדינה 
׀ון ליטע, הא־ט געוואוינט אַ גךויסעך שדיק ך' ישעיה ז"ל, עך 
איז געווען אַ גךויסעך למדן, א֞ב֌עך ׊וליב֌ זיין גךויסעך ׊דקות 
הא־ט מען נישט געהעךט אַזױ שטאַךק ׀ון זיין גךויסעך למדות, 
אויסעךדעם, איז עך אויך געווען אַ גךויסעך עניו און הא־ט זיך 
מיט זיין למדות גאַנץ װײיניק אַךױסגעװײן, 

עך איז געװען כ֌ל ימיו אַ ישו֌בניק און הא־ט ׀אַךלעב֌ט 
זיינע יא־׹ן אין דא֞ךף, און דא־ך איז עך געווען אן אישיחכם, 
אַו הן יידן הן קךיסטן ׀לעגן קומען שו אים ׀ון כ֌מה-מקומות 
׀ךעגן ע׊ות. און זיין ע׊ה איז געווען אַלעמא֞ל ׹יכטיק, גוט 
און קלוג, | 
ך' ישעיה איז אַ׀֌ילו געווען אַן אַךענדאַך, אַ ׀אַךנומענעך 
מענטש, און דא־ך הא־ט עך ת֌מיד געהאַט שייט שו דאַװנען אַלעַ: 
טא־ג ב֌׊ב֌וך און עוסק שו-זיין גאַנ׊ע נעכט אין ת֌וךה אין זיין 
חד׹ מיוחד, װא֞ס עך הא־ט געהאַט. אַודאי איז עך אויך געווען 
אַ גךויסעך מכניס-או׹ח און אַ גךויסעך ב֌על-גומל-חסד הן ב֌גו׀ו 
אוֹן הן ב֌ממונו,. גא֞טס ב֌ךכה איז גע׀אַלן אויף זיין הויז און 
:׀עלד, עך הא־ט געהאַלטן אַ סך קךקע, װא֞ס איז געווען אַ ש׀ע 

--8 --- 


א. מ, דיק 

׀ון ׀֌ךנסה. דעך עולם הא־ט אים געהאַלטן ׀אַך אַ גא֞טיגעי 
ב֌ענטשטן מזלדיקן מענטשן און יעדעך הא־ט נא֞ך געװא֞לט 
קוי׀ן ע׀֌יס ׀ון זיינע הענט א֞דעך, ׀אךקעךט -- ׀אַךהאַנדלען 
אים ע׀֌יס אַ סחוֹךה, שו ׀אַךקוי׀ן אים ע׀֌יס. װייל מקן הא־ט 
געש׀֌יךט, אַז דא֞ס, װא֞ס איז געווען נא֞ך זיינס - הן א מטב֌ע 
הן אַ ב֌המה, הא־ט אין זיך געהאַט גךויס השלחה. דעךיב֌עך 
׀לעגן די עובדי-אדמה מהד׹ זיין איינ׊וזייען זייעךע ׀עלדעך 
נו׹ מיט די ת֌בואות, װא֞ס זיי הא֞ב֌ן ב֌יי אים געקוי׀ט און 
גךויסע שׂךךות ׀לעגן אים ׀יךן איב֌עך זייעךע גיטעך, וייל 
זיי הא֞ב֌ן געגלויב֌ט און אויך געזען ב֌חו֌ש, אַז די עךד וועךט 
׀ךוכטב֌אַך אונטעך זיינע ט׹יט, ס'איז שוין געװא֞ךן אַ ש׀֌ךיכי 
װא֞ךט אין יענעך געגנט: ,גדיע שעיה כא־דיט - טאַם זשיטא֞ 
׹א־דיט"? 


8 
דא֞ס געוועט, 


דעך שׂךךה, אונטעך וועלכן ך' ישעיה הא־ט געואוינט, 
הא־ט ז֮יךְ מיט אים זייעך שטאַךק מת׀אך געװען ׀אַך אַלע 
אַנדעךע שׂךים. און עך ׀לעגט אים א־נטא־ן גךויס כ֌בוד און 
הא־ט אין אים און אין זיינע ׹ייד מאמין געווען, וי אַ ׀ךומעך 
חסיד אין זיין ךב֌ין, עך הא־ט אים שוין אױסגע׀֌ךובט ׀ון כ֌מה 
יא־׹ן אין קליינע און גךויסע זאַכן און הא־ט אַלעמא֞ל אייג. 
גע׀ונען, אַז ך' ישעיה האַנדלט ׹יכטיק און עךלאַך הן שו 
יידן הן שו קךיסטן. עך איז געווען אַ גוטעך מד׹יך שו זיינע 
׀֌ויעךים. עך ׀לעגט זיי שטךא֞׀ן און זיי ׀לעגן אים ׀א֞לגן 
טויזנט מא־ל מעך װי זייעך שיװא־ן מיט זיין קנוט. און זייט עך 
איז דא־׹ט געװא֞ךן אַן אַךענדאַך, זיינען זיי געװא֞ךן מיושב. 
דיקע ב֌אַלעב֌אַטים און הא֞ב֌ן אוי׀געהעךט שו שכ֌וךן, עס ׀אַך. / 
שטייט זיך, אַז דוךכדעם אַליין איז עך שוין געװא֞ךן ב֌יים 
שׂךךה אַ גךויסעך ת֌קיף. א֞ב֌עך נא־ך טײיעךעך און געאַכטעך 
איז עך ב֌יי אֹים געװא֞ךן דו׹ך אַ געוויסן געוועט, װא֞ס יענעך. 
הא־ט זיך איב֌עך אים געוועט מיט אַ גךויסן שׂךךה אין אַ ג׹ויטן 
גוט, און עך הא־ט געוואונען. 

׀֌עם אהת, ווען דעך שׂךךה איז אַמא֞ל געװען אױף אַ 
גךויסן ב֌אַל ב֌יי אַ גךאַף, וואו ס'זיינען געווען א סך שׂךים און 
גךויסוועלטיקע דאַמען, הא־ט דעך שׂךךה געטךונקען דֶעם עךשטן 
כ֌וס לכ֌בוד ך' ישעיהן, זיין אַךענדאַך, און עךשט דעךנא֞ך 


7 = 


8, 8, דיק 
ל֎כ֌בוד די געסט, הא־ט עס זי׹ שטאַךק ׀֌אַךדךא֞סן, ׀ֿאַךװא֞ס 
מען זא־ל א֞׀֌געב֌ן אַזוי׀יל וכ֌בוד ע׀֌יס אַ יידל, אַן אַךעגדאַך, 
און דעך׊ן נא־ך אונטעך די אויגן און די גאַנ׊ע בַ֌אֲל֎יגעֵי 
זעלשא׀ט הא־ט זיך איךא֞ניש שולאכט, 

אין אױ׀֌געשטאַנען דעך שךךה און הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן 
שום גךאַף: 

,מיין ליב֌עך גךאף, ווען דו זא֞לסט ויסן, װא֞ס ׀אַך 
אַ געסלאכעך און הייליקעך מאַן איז דעךדא֞זיקעך ישעיה, 
װא֞לסטו נישט בלוין געטךונקען דעם עךשטן בעכעך וויין 
לכ֌בוד אים, נא֞ך דו װא֞לסט אויך דעם װיין געטךונקען ׀ון 
זיין שמו׊יקן שוך". 

און עך הא־ט א֞נגעהױיב֌ן ׀אַךן גךאַף שו לױיב֌ן און ׊֎ו֌ 
ךימען זיין אַךענדאַך. 

,און אויב֌ דו ווילסט, -- הא־ט דעך שׂךךה זיך א֞נגעךו׀ֿן, = 
קען איך זיך מיט די׹ געװעטן, אין װא֞ט דו ווילסט, אַז דו 
וועסט מיט קיין שום זאַך שב֌עולם נישט שטעךן דעם מאן אין 
זיין ׀ךומקייט און אין זיין עךלאַכקײט, ס'איז אַמא֞ל אַךונטעךי 
געלא֞׀ן הייס זודיק װאַסעך אונטעך זיינע ׀יס, ב֌שעת עך הא־ט 
געדאַװנט און עך הא־ט נישט א֞׀֌געטךעטן ׀ון א֞ךט און הא־ט 
אויך קיין קךעכץ נישט געטא֞ן. אַזוױ ווייט אין דעך מענטש 
געווען ׀ֿאַךטי׀ט אין זיין ת֌׀לה, 

דעךויף הא֞ס דעך גךאַף ב֌אַמעךקט: 

;גוס, איך געוועס מיך מיט די׹ אין אַ גךויס גוט, אַז עך 
וועס גישט ב֌יישטיין מיין ׀֌ךא֞ב֌ע." 

אין דעך שךךה הא־ט געזא֞גט: 

,גוט, מי׹ געװעטן זיך. א֞ב֌עך איך ב֌עט דיך איין זאַך: 
דו זא֞לסט אים קיין שלעכטס נישט טא־ן. 

;גיין, -- הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ן דעך גךאַף, -- ס'וועט אים 
קיין הא־׹ נישט געקךימט װעךן ב֌יי מיין שוועךעך ׀֌ךא֞ב֌ע". 

און אַזֹי הא֞ב֌ן זיי זיך געוועס ׀אַך אַלע געסט, נא֞ך 
באו׀ן, אַז דעך ייה זא־ל וועגן דעם געװועט נישט וויסן, 

--8 = 


ד׹' ישעיה זשובאַווי׊עך, 


אין די ׀֌ךא֞ב֌ע קען געמאַכט װעךן אַ׀ילו אין אַ יא־׹ אַךום, 

ויהי און ס'איז געװען אין אַ׀֌א֞ך חדשים אַךום איז זיך 
דעך גךאַף א֞װנט׊ײט ׀אַך׀א֞ךן שו ך' ישעיהן אין קךעטשמע 
מיט נא־ך אַ ׀֌א֞ך שׂךךות, װא֞ס הא֞ב֌ן ב֌ייגעװיינט דא֞ס געוועט, 
און וען ך' ישעיה הא־ט זיך געשטעלט דאַװנען מנחה, הא֞ב֌ן 
זיי זאַלב֌ענאַנד אױסגעשא֞סן ׀אַךב֌ײי זיינע ביידע איעךן 
ך' ישעיה הא־ט זיך ב֌עת-מעשׂה נישט געךיךט ׀ון א֞ךט און 
הא־ט אַ׀֌ילו דעם קא֞׀֌ נישט אַ ב֌ויג געטא֞ן א־ן אַן זייט און הא־ט 
זיך זיין מנחה ׹ואיק געדאַװנט, 

הא־ט זיך דעך גךאַף זייעך געחדושט און געזא֞גט: 

,איך הא֞ב֌ געזען דא֞ס, װא֞ס איך װא־לט נישט געגלױיב֌ט, 
איך װא־לט מי׹ געוואונטשן, אַז אַלע מיינע אַךענדאַךן זא־לן 
זיין אַזױ װוי עך" 

ויהי און עס איז געווען, ווען ך' ישעיה איז אױסגעגאַנגען 
שמוגה-עשׂךה און הא־ט דעךזען דעם גךאַף, הא־ט עך אים זייעך֌ 
שיין אוי׀גענומען און הא־ט אים גע׀ךעגט, וואוהין עך ׀א֞ךט, 
אוֹן הא־ט אים איב֌עךגעב֌עטן, עך זא־ל קיין ׀אַךיב֌ל נישט הא֞ב֌ן, 
װא֞ס ס'איז דוקא היינט ע׀֌יס ׹ויכיק אין שטוב֌ או֌ן עס שמעקט 
מיט ׀֌ולוועך און שװעב֌ל. מסתמא הא־ט מען שלעכט געהיי׊ט 
דעם אויוון, 

ך' ישעיה הא־ט עס נישט געךעדט מיט ע׀֌יס אַ מיין, נא֞ך 
גאַנץ ׀֌שו֌ט, ווייל עך הא־ט ב֌אמת גא֞ךנישט געהעךט די שיטעךיי, 
אַזױ ווייט איז עך געווען ׀אַךזונקען אין זיין מנחה, 

;א֞, -- הא־ט דעך גךאַף געזא֞גט, -- הלואל זא־ל נא־ך אַ שוויי. 
טעך, װי דו, נישט געב֌א֞ךן װעךן, ווייל איך הא֞ב֌ ׊וליב֌ די׹ 
׀אַךש׀֌ילט אַ גךויס גוט", 

און עך הא־ט אים דעך׊יילט די גאַנ׊ע געשיכטע. דעך 
סוֹף איז געווען, אַז דעך גךאַף איז נישט א֞׀֌געטךעטן ׀ון דעך 
קךעטשמע ב֌יז ך' ישעיה הא־ט אים געב֌ענטשט און יענעך הא־ט 
אים דעך׀אַך זייעך ׹ייך ב֌אַשא֞נקען. 


9-- 


5 
דעך דךשה:געשאַנכ, 


יל ך' ישעיהן הא֞ב֌ן געדינט אַ יונג מיט אַ מויד, ידש / 
גאַנץ א֞ךענטלאַכע און ׀ךומע קינדעך און טךייע דיגעך, !' 
ישעיה מיט זיין ׀ךוי הא֞ב֌ן זיך ׀אַךהאַלטן שו זיי, וי ׀א֞טעך 
און מוטעך, און אַז זיינען ׀וליעךיק געװא֞ךן, הא־ט מען זי 
חתוגה געמאַכט. ך' ישעיה הא־ט זיי געגעבן נדן, זיי אויסגץ. 
קליידט און אויסגענייט און הא־ט געמאַכט אַ שיינע חתונה, װײ 
ליל אייגענע קינדעך א | הא־ט זיך שטאַךק משׂמח געווען מיט 
יי. שו דעך חתונה װא֞ט מען ׀אַךג֌עטן זייעך ׀יל ישו֌בים און 
מאַנכע ׀אַךװאַלטעךס ׀ון די גיטעך. נא־כן ב֌ענטשן הא־ט ך' 
ישעיה אַ ב֌יסל איינגעדךעמלט ב֌יים טיש און דעךווייל הא־ט 
דעך ב֌דחן אויסגעךו׀ן דךשה-געשאַנק. די ישובניקעס, עלי׀י. 
דוב גךא֞ב֌ע מענטשן, װא֞ס זיינען געקומען אויף דעך חתונה 
נישט אַזױ ׊וליב֌ דעך משוה, וי ׊וליב֌ דעם ׀אַךגעניגן, הא֞ב֌ן 
א֞נגעהױיב֌ן ׀ון חווק וועגן ׊ו׊עװאַך׀ן היל׊עךנע לע׀ל, היל. 
בעךנע קא֞כלע׀ֿל, היל׊עךנע טעלעך און היל׊עךגע שיסלען, 
זיי הא֞ב֌ן א֞נגעװא֞ך׀ן א גאַנ׊ן טיש מיט דעמדא֞זיקן געהילץ, 
אַזױ אַז חתן-כ֌לה הא֞ב֌ן זיך ׀אַךשעמט און זיך ׀אַנאַנדעךגעװיינט, 
אין דעם הא־ט זיך ך' ישעיה אױ׀געכאַ׀֌ט און הא־ט דעךזען, 
וי חתן:כ֌לה ווייגען. הא־ט עך זיי גע׀ךעגט: | 

,װא֞ס װיינט אי׹, מיינע ליב֌ע קינדעך", 

און זיי הא֞ב֌ן געענט׀עךט: טי 

2510 = 


ד*' ישעיה זשוכאווי׊עף 


,׀אַךװא֞ס זא־לן מי׹ נישט װיינען! אי׹ זעט דא־ך װי מען 
מאַכט חוזק איב֌עך אונז? לא.די װא֞ס זיי שיינקן אונז גא־׹, 
נישט, זיינען זיי נא־ך אונז מבזה און װאַך׀ן אונז דךשהיגע. 
שאַנק היל׊עךנע כ֌לים", | 

הא־ט ך' ישעיה זיך ׊עלאַכט און געזא֞גט: 

,נו, מיינע ליב֌ע קינדעך, נעמט עס אַלץ ׊וזאַמען און 
ב֌אַהאַלט עס ב֌יי אייך לזכ֌ךון, אַז אי׹ זייט אַמא֞ל אַזױ ש׀ל 
געװען, אַז אייעךע חתונה-לייט הא֞ב֌ן אייך אַזעלכע כ֌לים גע 
געב֌ן ׀אַך דךשה-געשאַנק. אי׹ װעט דא־ך מסת֌מא נא־ך זיין ׹ייך 
אַמא֞ל?, 

הא֞ב֌ן חתן-כלה געטא֞ן אַזױ װי דעך באַלעב֌א֞ס הא־ט 
געהייסן, זי הא֞ב֌ן עס ׊וזאַמענגענומען. די ישובניקעס הא֞ב֌ן זי 
ב֌אַלד איב֌עךגעבעטן, און הא֞ב֌ן שטאַךק ח׹טה געהאַט אױף 
דעם זינדיקן ש׀֌אַס. דא֞ס ׀֌א֞ך׀א֞לק הא֞ב֌ן זיך געדונגען 
אַ קליינע אַךענדע און גא־ט הא־ט זי זייעך משליח געווען, אַזױ 
אַז אין אַ יא־׹ ׊ען אַךום הא֞ב֌ן זיי זיך געמאַכט זילב֌עךנע כ֌לים 
און זיינען געווען גךויסע גבי׹ים כֹ֌ל ימיהם, די היל׊עךנע 
֌ל֌ים הא֞ב֌ן זי אויסגעשטעלט אין די ׊ימעךן, לזכ׹ עוֹלם, 
אַזױ װי ך' ישעיה הא־ט געהייסן און אַזױ הא֞ב֌ן אויך געטא֞ן 
זייעךע קינדעך און זייעךע קינדסיקינדעך, וואס זייגען געװען 
גךויסע גבי׹ים, . / | 


אועך וו טטטטאאסטאססטונטאאועס 


,שש 
אַן או׹ח חגון, 


׀֌עם אחת אין דעךדא֞זיקעך ך' ישעיה געװען זייעך 
ב֌אַזא֞ךגט, װא֞ס עך הא־ט נישט קיין או׹חים שייט עטלאַכע טעג, 
און דעךיב֌עך הא־ט עך זיך ׀ךייטיק אינדעך׀ךי אַליין געשטעלט 
אוי׀ן גךויסן שליאַך, א֞׀֌׊והיטן ע׀֌יס אַ ׀אַךב֌ײיגײיעך א֞דעך 
אַ ׀֌אַךב֌ײי׀א֞ךעך. יענעך מעג זיך זיין װעך עך איז, א־׹ים 
שי ׹ייך. ס'איז שוין געווען אַךום ׊װועלף א זייגעך, הא־ט עך 
׀֌לו׊לונג דעךזען, וי ס'׀א֞ךט ע׀֌יס אַ ךייכעך מאַן אין אַ טייעךעך 
ב֌ךיטשקע מיט ד׹י גוטע ׀עךד אוֹן מיט אַ יונג, הא־ט אים ך' 
ישעיה ת֌יכ֌ף-ומיד ׀אַךהאַלטן און הא־ט אים נישט געלא֞זט 
ווייטעך ׀א֞ךן, : *"- 

,נישט אַנדעךש, אי׹ מוזט ב֌יי מי׹ האַלטן שבֹ֌ת, -- הא־ט 
ך' ישעיה געטענהט, -- אי׹ װעט זיך ב֌יי מי׹ גו֌ט אויסךוען 
מיט אַלע ב֌אַקװעמלעכקײטן?", 

דעך או׹ח הא־ט א֞ב֌עך נישט געװא֞לט העךן און זען און 
הא־ט געענט׀עךט: 

;איך קען נא־ך אַ ׀֌א֞ך מייל א֞נ׊יען, און דא֞ס איז בי 
מי׹ טייעךעך וי אַלע ב֌אַקוועמלעכקייטן אין דעך וועלט", 

לעמא֞לט הא־ט זיך ך' ישעיה א֞נגעךו׀ן: 

גניין,. מיין ליב֌עך ׀ךיינט, אי׹ הא־ט ווייטעך נישט שוי 
׀א֞ךן היינטיקן טא־ג, ווייל נעכטן גיינאַכט הא־ט דעך גךויסעך 
ךעגז אַךא׀֌געטךא֞גן דא֞ס ב׹יקל, װא֞ס ליגט איב֌עךן טייך און 

"גע = 


ד' ישעיה זשוכאַווי׊עך 


דא֞ס ועט עךשט מא־׹גן ׀אַךךיכט װעךן. נו, קענט אי׹ קוים 
אַ האַלב֌ן מייל א֞נ׊יען און דא־׹טן וואױינט אַ יידל אַן אביון. 
דעךיב֌עך ׀א֞לגט מיך און האַלט ב֌יי מי׹ שב֌ת". 

און, אַזױ ׹יידנדיק, הא־ט עך אַךױסגענומען ׀ון אונטעף 
דעך ׀֌א֞לע אַ ׀֌לאַש ב֌ךא֞נ׊ן מיט אַ גךויסן לעקאַך און הא־ט שוין 
געמאַכט מיט אים אַ לחיים און ב֌אַלד דעךויף ׀אַךקעךװעט די 
׀עךד שו זיך, קיין ׀א֞טעך קען זיך ב֌עסעך נישט ׀ךייען מיט 
זיין ב֌ן-יחיד, וועלכן עך הא־ט נישט געזען ׀ון כ֌מה יא־׹ן, װײ 
דעך ך' ישעיה הא־ט זיך גע׀ךייט מיט דעם או׹ה. עך הא־ט 
׊וליב֌ אים געמאַכט אַ װאַזשנעם שב֌ת און הא־ט זיך געהאַלטן 
ב֌יים טיש זייעך ׀ךיילאַך און לוסטיק, ׀אַךן שלא֞ף הא־ט מען 
געטךונקען אַלטן מעד, נא֞כדעם הא־ט דעך או׹ח זיך געלייגט 
שלא֞׀ן און איז זייעך האַךט איינגעשלא֞׀֌ן און ך' ישעיה איז 
נא־ך געב֌ליב֌ן זישן ב֌יים טיש און געלעךנט זיינע זאַכן, װי זייך 
שטייגעך איז געווען אַלע שב֌ת נא־כן טשא֞לנט,. 

ויהי ט׹ם כ֌ב֌ו֌ ה֎נךוֹת און ס'איז געווען ווען די ליכט 
הא֞ב֌ן א֞נגעהױב֌ן אויס׊וגיין, הא־ט דעך או׹ח גענומען זייעך 
שטאַךק כךא֞׀֌ן און דעךנא֞ך הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן שו ׹יידן ׀ון 
שלא֞ף אויף ךוסיש, עך הא־ט א֞ב֌עך נישט געךעדט קיין נבוֹל-׀֌ה, 
חלילה, און נישט ׀ון געשע׀טזאַכן, נא֞ך װי עך װא־לט גע. 
שטאַנען ׀אַךן שׂךךה ׀ון ך' ישעיהס אַךענדע און דינגט זי 
אויס און וגיט דעךב֌יי אַ הוס׀ה ׀ון טוױיונט גילדן. אַז ך' 
ישעיה הא־ט עס דעךהעךט, איז עך ב֌יי זיך שטאַךק אַךא֞׀֌גע׀אַלן, 
ווייל שייט א יא־׹ איז דא֞ס גוֹט אַךײינגע׀אַלן אין די הענט ׀ון 
איינעם אַ שׂךךה, װא֞ס. הא־ט עס ב֌יים ׀ךיעךדיקן שׂךךה א֞׀֌י 
גענומען ׀אַך א חוב. און דעךדא֞זיקעך גייעך שׂךךה הא־ט זיך 
נא־ך נאַנץ װײיניק געקענט מיטן ך' ישעיה, עס קען דא־ך ג׹יי* 
לעך געמא֞לט זיין, אַז דעךדא֞זיקעך או׹ח, װא֞ס הא־ט ב֌דעה שו- 
געב֌ן אַ הוס׀ה, װעט אים אויסדינגען. דא־ך א֞ב֌עך הא־ט זיך 
ך' ישעיה ב֌אַךואיקט און הא־ט זיך געמאַכט נישט װיטנדיק ׀ון 
דעם אוךחס ׹ייד אין שלא֞ף און אויף ׊ומא֞ךגנס הא־ט עך אים 

-- 13--- 


א, מ, דיק, 


אויך זייעך א֞ךנטלעך ב֌אַהאַנדלט, און הא־ט אים א֞נגעטא֞ן ×›ÖŒ 
הכ֌בוד וי נעכטן. שב֌ת-שו-נאַכטט הא־ט שוין דעך או׹ח געװא֞לט . 
אַװעק׀א֞ךן און הא־ט שוין ב֌אַדאַנקט ך' ישעיהן ׀אַך זיין הכנטת. 
או׹חים. עך הא־ט באמת ב֌אַדאַך׀ט אין חש׹ ׀ונם שׂךךה, ב֌יי 
וועלכן עך הא־ט געװא֞לט אויסדינגען ך' ישעיהס אַךענדע. ך' ‏ 
ישעיה א֞ב֌עך הא־ט אים ׀ון דא֞סנײ א֞׀֌געהאַלטן ב֌יי זיך אויף 
דעך נאַכט און אַלץ מיט דעךזעלב֌עך טענה, װי אַזױי װעט 
עך ׀א֞ךן, בשעת די ב֌ךיק װעט נא־ךְ אַװדאי ׀אַךטיק 
וועךן עךשט ׀אַךטא֞ג, דעם או׹ה הא־ט עס אֲ׀ילו נישט 
געשמעקט, עך הא־ט אים א֞ב֌עך, געמוזט נא֞כגעב֌ן און איז 
געב֌ליב֌ן דא־׹ט אויף דעך נאַכט, און דעךווייל איז זיך ך' ישעיה 
אַװעק אין הויף און הא־ט דא־׹ט אַךויסגענומען ב֌יי דעם שׂךךה 
אַ קא֞נטךאַקט אויף ׊ען יא־׹, זונטיק אינדעך׀ךי איז זיך דעך 
או׹ח געקומען שום שׂךךה ׀ון דעם חש׹ און הא־ט א֞נגעהױב֌ן 
איינ׊עטענהן מיט אים װעגן דעך אַךענדע און הא־ט אים א֞נ 
געב֌א֞טן אַ הוס׀ה ׀ון טויזנט גילדן, עס איז שוין א֞ב֌עך געווען 
נא־ך אַלעמען און עך הא־ט דעךיב֌עך נא־ך געהאַט גךויסע ב֌זיונות 
׀ון דעם שׂךךה, ׀אַךװא֞ס עך ק׹יכט אוֹיף אַזאַ גוטן מענטשן, 
װוא֞ס איז ב֌אַליבט אַ׀ילן ב֌יי קךיסטן, 


4 


די ב֌ךיסקעך ךב֌י׊ין, 


די בךיסקעך ךב֌י׊ן, װא֞ס איז געווען ך' לייב֌עלעס ווייב֌,,. 
איז געווען אַ גךויסע ׊דקנית, נו, װעלן מי׹ דא־ ווייזן ב֌לוין 
איין ב֌ייש׀֌יל ׀ון אי׹ ׊דקות, װעט מען שוין דא֞ס איב֌עךיקע 
אַליין ׀אַךשטײין, ס'איז געווען אַמא֞ל ב֌יי אי׹ אַ גךויסע שׂמחה, 
אַזאַ שׂמחה, װא֞ס נישט אַלע זיינען עס זוכה שו מאַכן און שו 
זען. אי׹ מאַן הא־ט שום ניינטן מא־ל אויסגעהעךט דעם ש"ס. 
זיינען ׀אַךב֌עטן געװא֞ךן אַלע גךויסע לומדים און אַלע גךויסע 
נכב֌דים. און דא־ך איז ביי אי׹ ׊וגעגנבעט געװא֞ךן אַ טייעךע 
ב֌ינדע. דעך שא֞דן איז געווען גךויס. דא־ך א֞ב֌עך הא־ט מען מעך 
גישט געזוכט, וי אין שטוב, און ווייטעך הא־ט מען קיין שו֌ם 
טומל נישט געמאַכט און קיינעם נישט חושד' געווען און מען 
הא־ט אוי׀געהעךט שו ׹יידן דעך׀ון. 

לא אךכו֌ הימים, און עס הא־ט נישט לאַנג געדויעךט און 
אַ נייע נגידה הא־ט געב֌ךאַכט שו אי׹ וייזן אַ טייעךע בינדע, 
װא֞ס זי װיל עךשט קוי׀ן אוֹן ב֌עט אי׹, זי זא־ל אי׹ שאַ׊ן, 
װוייל די ךב֌י׊ן איז געװען אַ גךויסע מבינטע אויף אַזֹינע 
זאַכן, די ךב֌י׊ן הא־ט אֶבֹ֌עך ב֌אַלד דעךקא֞נט, אַז דא֞ס איז אי׹ 
בינדע, דא־ך הא־ט זי זיך געמאַכט נישט וויסנדיק און א֞׀֌געשאַ׊ט 
׹יכטיק ווי׀יל זי איז װועךט, - 

,׀אַך אַזאַ ווייטע מבינטע הא֞ב֌ איך אייך נישט געהאַלטן, = 
הא־ט זיך די נייע נגידה א֞׀֌געךו׀ן, -- דען אי׹ זא־לט אַװי גע. 

---.18-- 


8 8, דיכ. 


זונט זיין און איך אויך, וי אַזוי׀יל ב֌עט מען ב֌יי מי׹. נישט 
מעך און נישט װייניקעך. נישט אַנדעךש, אי׹ הא־ט געמוזט 
דעךב֌יי שטיין", 

דעךויף הא־ט די ׹בישן געענט׀עךט: 

, דא־ט הא֞ב֌ איך אַמא֞ל אַליין ב֌אַ׊א֞לט ׀אַך אי׹", 

און מיט דידא֞זיקע וועךטעך הא־ט זי אי׹ אַװעקגעגעבן 
די. בינדע שו׹יק און הא־ט זי אַ׀ילו נישט געװא֞לט ׀ךעגן, װועך 
עס ׀אַךקוי׀ט זי אי׹, װוייל זי הא־ט גוט געוואוסט, אַז קיין 
גנב הא־ט עס ב֌יי אי׹ נישט געגנבעט. מסת֌מא הא־ט עס ׀֌אַך. 
קוי׀ט א ב֌כ֌בודעך מאַן ׀ון נויט, און דעךיב֌עך דאַךף מען אים 
נישט מאַכן שו שאַנד, 


,תש 


דעך דין:ת֌וךה, 


הגאון הגדוֹל, דעך גךויסעך נאוֹן ך' יעקב ווילנעך, װא֞ס 
א֮יז געווען דעך ׀א֞טעך ׀ון דעם חכם שבי, דעך זיידע ׀ון 
גאון ך' יעקב למדן זכ׹ונו לב׹כה, איז געוען כ֌מעט דעך 
גךעסטעך למדן ׀ון זיין דו׹, און נא־ך דעך׊ו אַ גךויסעך ב֌עלי 
לשון, אַגעך וי גךויס ס'איז געווען זיין למדות, נא־ך גךעסעך 
איז געווען זיין ׊דקוֹת. דעךדא֞זיקעך גךויסעך מאַן איו געווען 
אַךב אין ׀֌אַךיז, וואו עך איז זייעך געשע׊ט געװא֞ךן ב֌יי יידן 
און ביי קךיסטן, אין יענע שייטן הא־ט אַ ׹ב געהאַט זייעך 
אַ גךויסע דעה ב֌יים כ֌לל, ג׀ךט נא־ך אַזאַ ׹ב װי עך איו גע' 
ווען. זייגע ׀֌סקים הא֞ב֌ן געהאַט אַ געװיכט, װי אַ דעקךעט ׀ון 
סענאַט, ווייל מען הא־ט גוט געוואוסט, אַז זיין יעדעס װא֞ךט 
איז לויטעך אמת, 

ויהי היוֹם, הא־ט זיך אַמא֞ל געמאַכט, אַז שװיי גךויסע 
גבי׹ים הא֞נ֌ן געהאַט ׊וישן זיך אַ גךויסן סכסו֌ך, װא֞ס הא־ט 
ב֌אַטךא֞׀ן מעך װי דךייהונדעךט-טויזנט טא֞לעך, און זיי זיינען 
געווען גע׊וואונגען שו הא֞ב֌ן אַ דין-ת֌וךה ׀אַךן ׹ב. איינעך ׀ון 
די ב֌יידע סוחךים איז געווען אַ גךויסעך ת֌קיף ב֌יים מלך און 
איז געווען ב֌טבע אַ שלעכטעך מענטש און דעך׊ו נא־ך אַ קנאַ׀֌עך 
ליך. ב֌יידע הא֞ב֌ן געטענהט ׀אַךן ׹ב און יעדעך ׀ון זיי הא־ט 
געװא֞לט געווינען דעם דיןית֌וךה. אויסגעהעךט די שדדים, הא־ט . 
דעך ׹ב ׀אַךלאַנגט, מען זא־ל אים געב֌ו ד׹יי טאַג שייט ב֌יו 


5: 17 


8, 8 דיק, 


עך װעש אַךױסגעב֌ן דעם ׀֌סק, דעךווייל הא־ט עך געלא֞זט אילנא. 
׀֌אַקן אַלע זיינע זאַכן מיטן גאַנ׊ן הא֞ב֌ און גוטט אויף ד׹יל. 
׀עךדלאַך, און אַז עך איז שוין ׀אַךטיק געװא֞ךן מיט אַלעם, . 
הא־ט עך א֞נגעשךיב֌ן דעם ׀֌סק, אַז דעך גךויסעך ת֌קיף הא־ט. 
׀אַךש׀֌ילט ט און איז ב֌אַלד מיט זיין ׀֌אַמיליע אַנטלא֞׀ן ׀וך. 
׀֌אַךיז, ווייל עך הא־ט מו׹א געהאַט ׀אַך גךויסע ךדי׀ות, ׀וך. 
דעם ת֌קי׀ס שד, 2 
געווען איז עך אַ גךויסעך ב֌על-מטו֌׀֌ל און איז געקומען 3 
א֞ךעם און ב֌חוסך כֹ֌ל שו זיין מחו֌ת֌ן דעם גב֌וך, װא֞ס אין גע=; 
וווען דעך שוועך ׀ון דעם חכם שבי, עך אין געזעסן בי אים,; 
ב֌יז עך הא־ט געקךא֞גן אַן אַנדעךע שטעלע אויף ך֎ב֌נו֌ת. אמת,. 
עך הא־ט איינגעשטעלט דא֞ס לעב֌ן אין סכ֌נו֌ת, א֞ב֌עך עך הא־ט. 
גע׀֌טקנט עךלאַך און ׹יכטיק. 


6 


זה כ֌אךב֌עים שנה, ס'וועט שוין זיין אַן עךך ׀ון אַ ׀עך׊יק 
זא־׹, װי איינעך ׀ון די ווילנעך גךויטע גב֌אים, אַן איש-חכם 
עדיב, װא֞ס איז געווען מעך וי ׊װאַנ׊יק יא־׹ דעך משגיה 
איב֌עך דעם יידישן ש׀֌יטא֞ל און הא־ט עוסק געװוען אין דעך. 
דא֞זיקעך שוועךעך און הייליקעך אַךב֌עט ב֌אמונה גדולה, הא־ט 
אין דעם עךשטן טא־ג, װא֞ס עך הא־ט אוֹיף זיך גענומען די- 
דא֞זיקע משוה, געהייסן אַךױסטךא֞גן עךב יום.כ֌׀֌וֹך אינדעך׀ךי 
ד׹יי טישן אוי׀ן הויף: שוויי גךויסע און איינעם א קליינעם, די 
שוויי גךויסע זיינען געווען ב֌אַדעקט מיט טישטעכעך און אויף 
זֵיי הא־ט מען אַװעקגעשטעלט ב֌ךא֞נ׀ן, לעקאַך און ׀֌יךעשקעס, 
און אויף דעם קליינעם טישל הא־ט עך זיך אַליין אַװועקגעשטעלט 
און הא־ט ׊וזאַמענגעךו׀ן אַלע משךתים און משךתטעס און אַל׊ 
אַךב֌עטעך און הא־ט זיי דעך׊יילט א קליינע מעשׂה. און גע* 
זא־גט הא־ט עך אַזױ: - 

,שׁמעו֌ נא אחי ואחותי -- העךט נא֞ך, מיינע ליב֌ע ב֌ךידעך 
און מיינע ליב֌ע שוועסטעך, ס'איז היינט עךב יום-כ֌׀֌ו֌ך, אַ טא־ג, 
װא֞ס יעדעך ייד איז זיך אין אים מכין מיט ת֌שו֌בה און מיט 
מעשׂים טובים. אַ טא־ג, װא֞ס װועךט גע׀ייעךט און געהײיליקט 
אומעטום, וואו אַ ייד גע׀ינט זיך נא֞ך, און וואו זיינען יידן 
נישטא֞? הייסט עס, אַז דעך טא־ג װועךט געהײיליקט אויף דעך 
גאַנ׊עך וועלט, און דא־ך העךט נא֞ך, מיינע ב֌ךידעך און שוועס- 

| -- 19 -- 


א, 8 דֹ ט מי 


טעך, אין אַזאַ טא־ג הא־ט איינעך ׀ון די גךעסטע ךב֌נים, ך' 
ך׀אל האַמב֌וךגעך, געמאַכט אַן אױטנאַם. דעךדא֞זיקעך גךויסעך 
שדיק אין דא֞ס עךשטע יא־׹, װא֞ס עך איז געװא֞ךן ׹ב אין 
האַמב֌וךג, נישט געקומען אין שול שו כ֌ל-נד׹י. מען הא־ט אויף 
אים געװאַךט אַ לאַנגע שייט, ׊ולע׊ט הא־ט מען אים געשיקט 
ךו׀ן, הא־ט מען אים א֞ב֌עך אינדעךהיים נישט געטךא֞׀ן. סוף: 
כֹ֌ל-סוף הא־ט מען געמוזט זא־גן כ֌ל-נד׹י א־ן אים. און דעך עולם 
איז געווען זייעך ב֌אַאונךואיקט, ווייל מען הא־ט נישט געוואוסט 
װא֞ס שו טךאַכטן, און אומ׹ואיק איז מען געווען, ב֌יז עך איו 
געקומען שו די וידוים. נאַטיךלאַך, הא־ט עך געדאַװנט אַזױ 
וי אַזא שדיק קא־ן דאַװנען. דעך עולם איז א֞ב֌עך דא־ך געווען 
זייעך נייגעךיק, ׀אַךװא֞ס דעך ׹ב הא־ט גע׀עלט שו כ֌לינדךי, - 
יעדעךעך הא־ט געװא֞לט וויסן די סיבה ׀ון דעמדא֞זיקן ךעטעניש, 

הא־ט מען קוים דעךלעב֌ט, עס זא־ל זיך ענדיקן דעך שיך 
היחוד, און דעמא֞לט דא־ט אים דעך גךעסטעך ׀֌ךנס גע׀ךעגט 
מיט גךויס ד׹ך:אךץ: 

,ךב֌י, װא֞ס איז די מעשׂה מיט אייך, אַז אי׹ זא־לט נישט 
קומען שו כֹ֌ל-נד׹י?" 

און דעך ךב֌י הא־ט געענט׀עךט: 

,די מעשׂה, ליב֌עך ייד, איז אַזאַ: איך ב֌ין נישט געקומען 
שו כ֌ל-נד׹י, ווייל כ'הא֞ב֌ מקיים געווען אַ וויכטיקע משוה: דא֞ס 
-איז ב֌קו֌ך-חולים,. נעבן מי׹ ואױינט אַ יד, אַ י׹א אלהים, 
װא֞ס איז זייעך קךאַנק, ב֌ין איך אים מבק׹ הולה ד׹יי מא־ל 
אין טא־ג, ׀אַך כ֌ל.נד׹י ב֌ין איך אַךיין שו אים. איך הא֞ב֌ מיך 
דעךוואוסט, אַז עך ליגט אַליין און איז זייעך שװאַך און זיין 
ווייב֌ איז אַװעק אין שול, ב֌ין איך ב֌יי אים געזעסן, ב֌יז זיין 
ווייב֌ איז שו׹יק געקומען", 

נו, מיינע ליבע ב֌ךידעך און שװעסטעך, דעךדא֞זיקעך 
הײיליקעך גךויסעך מאַן, מעג אייך דינען ׀אַך אַ גוטן ב֌ייש׀ַ֌יל 
עאַך דעם מא֞ךגעדיקן טא־ג. װעך עס הא־ט ׀ון אייך אַ שועךן 
מולה, זא־ל ׀ון אים נישט א֞׀֌טךעטן און אים נישט ׀אַךלא֞ון, 

-- 20 -- 


*' ישעיה זשוכאווי׊עך) 


ווייל דא֞ס איז א׀שך אַ גךעסעךע משוה ׀ון ב֌לינדךי. לא־מי׹ 
היטן א׀ילו אום יום-כ֌׀֌וד אונזעךע קךאַנקע אין שװאַכע . 
אויסגעהעךט דידא֞זיקע וועךטעך, הא־ט דעך שולם הײליק 
אויסגעךו׀ן: | 
;אמן!* 


זווש 
די געךעכטע שמךא֞ף, געךעכט ׀ון נא֞ט, 


ב֌עיך קטנה אחת, אין א קליינעך שטא֞ט ׀ון ליטע, איז 
געווען אַמא֞ל אַ גךויסעך למדן און אַ גאנץ ב֌ךאַװעך מענטש, 
נו, װא־לט אים געווען גאַנץ גוט און ט'הא־ט אים טאַקי געדאַך׀ט 
ייין גאַנץ גוט, װייל עך איז געװען אַ גוטעך מענטש. הא־ט 
אים א֞ב֌עך גא־ט געשטךא֞׀ט, אַז עך הא־ט דעךלעבט שו הא֞ב֌ן 
זיבן קינדעך און אַלע זיינען געווען שטום. איז עך און זיין 
ווייב֌ און אַלע זיינע גוטע ׀ךיינט געווען זייעך נישט ׊ו׀ךידן 
מיט דעך השגחה, ווייל אַלע הא֞ב֌ן אים געקא֞נט ׀ון קינדווייז. 
א־ן, און יעדעך הא־ט געוואוסט, אַז עך. הא־ט קיינעם קיין שׁו֌ם 
שלעכטס נישט געטא֞ן. טא֞ ׀אַך װא֞ס קומט עס אים! טיידן דא֞ס 
איז נישט גא֞טס שטךא֞ף, נא֞ך אַ ב֌לויזעך ׊ו׀אַל, 

ויהי היום, און ס'איז אַמא֞ל געווען, איז שו אים געקומען 
׊ו׀א֞ךן זיינעך אַן אַלטעך ב֌אַקאַנטעך, דא֞ס הייסט אַ ׀ךיינט 
׀ון די יונגע יא־׹ן, װא֞ס הא־ט מיט אים געלעךנט אין איין 
חד׹ און ׊וגעב֌ךאַכט ׊וזאַמען זייעך למוד-שייט. הא־ט עֶך אים 
זייעך ׀ךיינטלעך אוי׀גענומען און הא־ט אים ׀אַךב֌עטן שום 
טיש. און ס'איז געווען, וי זיי זיינען אַזױ געזעסן ב֌יים טיש 
מיט דעך גאַנ׊עך ׀אַמיליע און מיט די זיב֌ן שטומע קינדעך, 
הא־ט זיך דעךדא֞זיקעך נגיד ׀אַנאַנדעךגעװײנט און הא־ט דעם 
גאַסט דעך׊יילט ׀ון זיין גךויס אומגליק; 

,זעסטו, מיין ׀ךיינט, -- הא־ט עך זיך א֞נגעךו׀ן, -- זעסטו 


י' ישעיה זשוכאַווי׊ע ך 


די זיב֌ן קינדעך, װא֞ס זיינען אַזױי שיין ׀ון געשטאַלט? זי" 
זיינען אַלע שטום,.. אַך, מיין אַלטעך גוטעך ׀ךיינט, איך 
האַלט דיך ׀אַך אַן אמתן י׹א אלהים און דו ב֌יזט א מאמין 
אין השגחה ׀֌ךטית, ׀֌אַךהיט גא֞טס כ֌בוד און דעךקלעך מי׹, 
׀אַךװא֞ס קומט עס מי׹ אַזאַ ׀֌סק? איך ב֌ין, דאַכט זיך, גוט מיט 
גא־ט און מיט לייטן", 

הא־ט דעך ׀ךיינט אויסגעהעךט דידא֞זיקע דב֌וךים און 
הא־ט אַ וילע געשוויגן, װאַלד דעךויף א֞ב֌עך הא־ט עך ויך 
א֞נגעךו׀ן: 

;ניין, מיין ליב֌עך ׀ךיינט, זא־ג עס נישט. גא־ט איז געי 
ךעכט און זיין מש׀֌ט איז געךעכט, זיין חשב֌ון איז זייעך 
׹יכטיק און ׀אַך מיינע אויגן זייעך ליכטיק, איך געדיינק, 
מיין גוטעך ׀ךיינט, אַז ווען מי׹ זיינען שוין געווען ד׹יישג. 
יעךיקע יינגלעך, הא֞סטו געכאַ׀֌ט כ֌מה מא־ל ׀ייגעלעך, הא֞סט 
זי אויסגעךיסן די ׊ינגעלעך און הא֞סט זיי געלא֞זט ׀ליען איני 
דעךהויך, איך ׀לעג עס נישט קענען זען און ׀לעג אַװעקקעךן 
די אויגן, און ביי די׹ איז עס געווען ב֌לוין אַ ש׀֌ילכל, די. 
דא֞זיקע שטומע ׀יינעלעך הא־בן דעמא֞לט זיכעך א֞נגעקלאַ׀֌ט 
אין גא־טט טי׹, נו, הא֞סטו ב֌אַקומען דיין שטךא֞ף" / 

הא־ט דעך נגיד ב֌אַמעךקט דעךויף; 

,נו, גלױב֌סטו דע אַו גא־ט זא־ל שטךא֞׀ן אַ מענטשן ‏ 
דעך׀אַך, װא֞טס עך הא־ט װיי געטא֞ן קליינע ׀ייגעלעך?", 

,׀אַךװא֞ס זא־ל איך נישט גלויב֌ן? -- הא־ט יענעך געענטי 
׀עךט. -- אונזעך גמ׹א זא־גט, אַז ךב֌י הקדוש הא־ט געליטן כ֌מה 
וכ֌מה יא־׹ן שיין-שמעך׊ן ב֌לויז דעך׀אַך, ווייל עך הא־ט מ׊עף 
געװען אַ קאַלב און אַז דעך איינענעך ךב֌י אין נא֞כדעם גע. 
היילט געװא֞ךן, ווייל עך הא־ט זיך מ׹חם געווען איב֌עך קליינע 
שיזאים, גא־ט הא־ט נישט ליב֌, אַז מען מוטשעט זיינע ב֌אַשע- 
שײנישן. אס אַזױ, מיין טייעךעך, מען טא֞ך קיינמא־ל קיינעם 
שי ין יסו֌ךים נישט ׀אַךשאַ׀ן, װא־׹ום עס איז ׀אַךאַן א האַנט, 
יא֞ס ב֌אַשטךא֞׀ט", 


.--- 93 --- 


1 


דעך מייזנטו׹ם, 


געווען אַמא֞ל אַ ב֌ישוף, הא־ט מען אים געךו׀ן אֶטא֞ ׀ון 
ב֌ולד, און עך הא־ט געװועלטיקט איב֌עך דעך שטא֞ט מיינץ. עך 
איז א֞ב֌עך געווען אַ שלעכטעך מענטש און הא־ט שטאַךק גע. 
׀֌ײיניקט דא֞ס ׀א֞לק. און יענע שייטן און אין יענעך געגנט 
איז גךאַדע דעמא֞לט געווען א גךויסעך יקךו֌ת און מענטשן זייי 
נען גע׀אַלן אין די גאַסן ׀ון הונגעך. דעך ב֌ישוף א֞ב֌עך הא־ט 
געהאַט גךויסע ש׀֌ייכלעךס מיט ת֌בו֌אוֹת און הא־ט בֹ֌שׁו֌ם או׀ן 
נישט געװא֞לט ׀אַךקוי׀ן א הונגעךיקן מענטשן אַ מעסטעלע קא־׹ן 
און אַ ׀֌שיטה שוין געב֌ן ב֌חנם, דעך ב֌ישו֌ף הא־ט געהיט זיינע 
ש׀֌ײיכלעךט וי דא֞ס אויג ׀ון קא֞׀֌ און אַ קעךנדל הא־ט אים 
אויסגעזען, וי אַ שטיקעלע גא־לד. מייז א֞ב֌עך מאַכן גישט קיין 
אונטעךשייד ׊ווישן א ב֌ישו֌ף און א געװויינלאַכן מענטשן, הא֞ב֌ן 
זיי זיך ׀אַךקליב֌ן אין די ש׀֌ייכלעךס און אוי׀גע׀ךעסן די 
ת֌בו֌אות. און אַז זיי הא֞ב֌ן אוי׀גע׀ךעסן די ת֌בו֌אות, הא֞ב֌ן זי 
זיך גענומען שו דעם בישו׀ס ׊ימעךן: שו זיין מעב֌ל און נא־כ* 
דעם שו זיינע קליידעך. הא־ט עך זיך איבעךגע׊ױגן אין אַן 
אַנדעך וואוינונג, זיינען זיי געקומען שו אים אַהין און הא֞ב֌ן 
| ׊ו׀ךעסן זיינע שיך, װא֞ס עך ׀לעגט אױסטא֞ן ב֌יינאַכט און 
זיין הלב֌שה. דעךזען, אַז עך קא־ן ׀ון זיי נישט ׀֌טו֌ך װעךן, 
הא־ט עך אוױיסגע֌ויט אַ טודם אינמיטן ׀ון אַ גךויסן טייך און 
הא־ט זיך דאַךטן ב֌אַוע׊ט. א֞ב֌עך די מייז גייען מיליא֞גענװיז 

== 24 --- 


ך ישעיה זשוכאַווֹי׊ עג 


אַךײנגעקךא֞כן אין װאַסעך און מיליא֞נענװיין אַךײינגעקךא֞כן אין 
טו׹ם,,, אין עטלעכע טעג אַךום הא־ט מען גע׀ונען דעם בישוף 
א טויטן: די מייז הא֞ב֌ן אים ׊ע׀ךעסן. 

דעךדא֞זיקעך טו׹ם שטייט נא־ך עד היום און מען ךו׀ט 
אים מייזנטו׹ם. עך שטייט דא־׹ט אַלס שייכן, װא֞ס דאַךף דעך. 
מא֞נען די ש׀֌עטעךע דוךות, אַז אַ מענטש טא֞ך נישט זיין 
שלעכט און קאַךג, 


:: 
דא֞ס מעל, 


ב֌שנת, אין דעם יא־׹ ש"ג ׀ון דעם אלף הששי, אין 
געװוען אַ גךויסעך הונגעך אין ב֌יהם-לאַנד. ×€×™× ×£ מייל ׀ון 
׀֌ךא֞ג הא־ט אין אַ קליין דעך׀ל געװאוינט אַן א֞ךעמעך ייד, 
װא֞ס איז ממש אױסגעגאַנגען ׀ון הונגעך מיט זיין װײב֌ און 
קינדעך, און אינמא־ל, ב֌שעת דעך הונגעך איז אים אַךיין אין 
די ב֌יינעך און הא־ט אים זייעך א֞׀֌געשװאַכט, הא־ט עך גענומען 
זיין אייזל און איז אַװעק מיט אים אין ׀עלד, וואו עך הא־ט 
געךעכנט א֞נ׊וגךא֞ב֌ן ליים און אַװעק׀יךן עס אין שטא֞ט אַךײן; 
טא֞מעך װעט אים גא־ט העל׀ן און עך װעט ע׀֌יס ׀אַךדינען 
דעך׀ון, 

א֞ב֌עך װי עך שטייט אַזױ און גךא֞ב֌ט דעם ליים, דעך. 
זעט עך ׀֌לו׊לונג, אַז דא֞ס איז ע׀֌יס נישט קיין ליים נא֞ך 
א שיינעך ווייסעך שטויב֌. װייסט עך נישט, װא֞ס דא֞ס איז 
אַזױנס, ב֌ךיינגט עך דעמדא֞זיקן שטױיב֌ אין שטוג אַךיין, און 
אַלײין גייט עך װוידעך אַמא֞ל אַךױס אין ׀עלד, 

הא־ט זיין װייב֌ דעךזען דעם שטוי֌, מיינט זי, אַז דא֞ס 
איז מעל, נעמט זי און ׀אַךקנעט דעך׀ון ׀אַך׀עלאַך, און 
׀אַךקא֞כט זיי אין טע׀֌ל און דעךלאַנגט עס נא֞כדעם שום טיש, 
הא֞ב֌ן עס אַלע געגעסן און אַלע זיינען זאַט געװא֞ךן און אַלע 
הא֞ב֌ן זיך מיטאַמא֞ל דעךש׀֌יךט ׀ךיילעך און לוסטיק. און ב֌אַלד 
הא־ט זיך ׀אַךש׀֌ךייט אַ קלאַנג איב֌עך דעך גאַנ׊עך סביבה, 

-- 26 = 


ך' ישעיה זשוכאַווי עה 


אַז אויף דעם און דעם ׀עלד קױיגט מען מעל, גוט מעל, זייי 
נען מענטשן געגאַנגען און געגךא֞ב֌ן דא֞ס מעל און געשטילט 
דעם הונגעך און אַלע זיינען געװוען גליקלעך און ׀ךיילעך. 
און דעך גךויסעך גאון, ך' דוד גאַנז ז"ל, הא־ט געשךיב֌ן, אַז 
עך אַליין הא־ט דעם שטויב֌ געזען און הא־ט אים גענומען שו 
זיך אין שטוב֌ אַךיין לוכ֌ךון עולם, 


.0 יו 


א 
די שואה ׀ון אַ קלונן ׀א֞טעך, 


איש עשיך, אַ געוויסעך ךייכעך מאַן, װא֞ס איז געוען 
אַ גךויסעך חכם און דעך׊ו זייעך ׀ךום, הא־ט געהאַט א שו- 
לא֞זענעם ב֌ן-יחיד, דעך ׀א֞טעך הא־ט א֞נגעװענדט אַלע מיטלען אין 
דעך וועלט שו מאַכן דעם זון ׀אַך אַ לייט, אַמא֞ל מיט גוטן, אַמא֞ל 
מיט ב֌ייזן, א֞ב֌עך ס'הא־ט גא֞ךנישט געהא֞ל׀ן. דא־ך א֞ב֌עך הא־ט אים 
דעך ׀א֞טעך ליב געהאַט און געוואוסט הא־ט עך, אַז עך װעט 
זיך מיט דעך שייט אױיסב֌עסעךן, דא֞ס הייסט נא־ך דעם, װי עך 
יועט זיך גוט א־נליידן אויף דעך װעלט, א֞ב֌עך דא֞ס קען נא֞ך 
געשען לאח׹ מוֹתו. דעך ׀א֞טעך הא־ט דא־ך מו׹א געהאַט, אַז 
אוב מען װעט א֞ננעמען שו האַךב֌ע מיטלען, װעט אים דא֞ס 
זונדל טא־ן שו להכעיס, און עך װועט אים מוזן לסוף נא֞כגעב֌ן. 
הא־ט דעך ׀א֞טעך געליטן ׀ון אים זיין גאַנץ לעב֌ן און אַמא֞ל 
געשוויגן און אַמא֞ל געמוסךט. 

ויהי, און ס'איז געווען, ווען דעך ׀א֞טעך הא־ט שוין גע. 
דאַך׀ט שטאַךב֌ן, הא־ט עך אים געמאַכט ׀אַך זיין איינשיקן יוךש, 
און הא־ט אים געלא֞זן דעך׊ו אַ ׀אַךחתמטע שואה מיטן ת֌נאַי, 
אַז דעך זון זא־ל זי ע׀ענען אין ׊ען יא־׹ אַךום. און ווייל עך 
הא־ט זי אים אין האַנט נישט געטךויט, טא֞מעך װעט עך זי 
׀ךיעך ע׀ענען, הא־ט עך זי איינגעלייגט ב֌יים ׹ב מיט דעם 
א֞׀֌מאַך, אַז אין ׊ען יא־׹ אַךום זא־ל עך די שואה אַךױסגעב֌ן דעם 
זון אַזױ ׀אַךחתמעט, װי זי איז יע׊ט, און לייענען זא־ל זי דעך 

| -- 28 -- 


ד-' וישעיה זשוכאווי׊ע ) 


זון אַליין אינם ׊ימעך, װאו עך שטאַךבט יע׊ט. קיין ילו֌ך- 
אשה שא֞ך נישט וויסן, װא֞ס ס'איז אין אי׹ געשךיב֌ן, ב֌יז וואנעך 
דעך זון װעט אַליין נישט וועלן אױסזא֞גן. און אַזױ איז זיך 
דעך ׀א֞טעך געשטא֞ךב֌ן. אישט איז דעך זן געב֌ליב֌ן דעך 
גאַנ׊עך בעל-דעה איב֌עך אַ גךויסן ׀אַךמעגן און הא־ט עס אֲני 
געהויב֌ן שו װאַך׀ן אויף ךעכטס און אויף לינקס, אין קו׹שן 
איז זיין הויז געװא֞ךן א קלוב֌ ׀ון ׀ךעסעך, זוי׀עך און קא־׹טן, 
דא־׹ט הא־ט מען נא֞ך געלעב֌ט ב֌ײנאַכט און ב֌ייטא֞ג הא־ט מען 
געשלא֞׀ן. אַ גוטעך ב֌ךודעך הא־ט ׊וגעשלע׀֌ט נא־ך אַ גוטן ב֌ךו- 
דעך, און אַװי איז עס געגאַנגען, אין א משך ׀ון אַ ׀֌א֞ך יאַױ 
שייט הא־ט אונזעך יוךש איב֌עךגע׀יךט דא֞ס גאַנ׊ע געלט ב֌יך 
איין גךא֞שן, הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן שו ׀אַךקוי׀ן כ֌לי-ב֌ית, קְל֎יינֵל. 
קייטן און דא֞סגלײיכן. הא־ט דא֞ס אויך נישט לאַנג געדויעךט 
און עך איז געג֌ליב֌ן ב֌יי די ׀יך הוילע וענט ׀ון זיין ׀א֞טעךס 
הויז, און ווען נישט די שואה, װא־לט עך שוין דא֞ס אויך לאַנג 
׀אךקוי׀ט, אישט הא֞ב֌ן אים אַלע חב׹הלייט אויסגעמיטן װי 
אַ ליידיקע זאַך, ׀ון וועלכן מען הא־ט אַלץ אַךױסגענומען און 
עך נושט שוין נישט מעך. קיינעך אין שו אים נישט געקומען ‏ 
און קיינעך הא־ט אים שו זיך נישט ׀אַךב֌עטן, עך אין |אינגאַנ׊ן 
׀אַךגעסן געװא֞ךן וי ׀֌אַךאַיא֞ךיקעך שגיי, 

אונזעך יוךש הא־ט א֞נגעהוֹיב֌ן שו ׀ילן הונגעך און קעלט. 
דחקו֌ת און נױט. און עס אין נישט געװען קיין טאַטע, װא֞ס 
זא־ל אים שטא֞׀֌ן מיט געלט און שווייגן. און ב֌יסלעכווייז הא־ט 
עך א֞נגעהױב֌ן ח׹טה שו הא֞ב֌ן אױיף זיין גאַנץ שלעכט און 
נאַךיש לעבן, א֞ב֌עך װא֞ס הא־ט עס געקא֞נט העל׀ן ח׹טה נא֞ף 
דעך שייט, ׀יךט נישט וייט. עך איז אַךומגעגאַנגען איב֌עך 
די גאַסן אַ נאַקעטעך, אַ ב֌א֞ךװיסעך און אַ הונגעךיקעך. און 
אַנא֞ל, אַז עס ׀לעגט אים א֞ננעמען א ב֌ו֌שה ׀אַך זיך אַלײן, 
*ךענט עך זיך אַנידעךלייגן אויף א זאַק מיט שטךוי און א֞׀֌ליגן 
שוי טעג און װא־כן, 

די גויט הא־ט זיך א֞ב֌עך אַלץ מעך און מעך געשטאַךקט. 

--.29 --- 


6, מ. דיק, 


ווינטעך הא־ט עך זיך ׀ון קעלט נישט געהאַט ואו אַהינ׊וטא֞ן 
און עך הא־ט זיך געמוזט װאַלגעךן אין קלייול, װא֞ס עך הא־ט 
י׀ון קינדווייז-א־ן אויסגעווייכט, װי אַ גנב ווייכט אויס אַ ת׀יסה, 
אין דעמדא֞זיקן קלייזל הא־ט דעך בן-יחיד, דעך ךעכטעך יוךש, 
-געמוזט זיך װאַלגעךן אונטעך דעם אויוון, און דא־׹ט ׀לעגט עך 
זיך נעךן מיט שטיקלעך ב֌ךויט, װא֞ס א֞ךימע ב֌חו֌ךים הא֞ב֌ן אים 
׀ון שייט שו שייט ׊וגעװא֞ך׀ן. אַזואַךום איז אים שוין זיין 
לעב֌ן נמאס און מאו֌ס געװא֞ךן. 

ב֌ין כֹ֌ה וכה, דעךווייל זיינען זיך די ׊ען יא־׹, וועלכע 
דעך ׀א֞טעך הא־ט ב֌אַשטימט שו ע׀ענען די שואה, אַךיב֌עךנע. 
לא֞׀ן, ׊ען יא־׹, אין וועלכע עך הא־ט זיך ׀֌אַךעלטעךט, וי אין 
שװא־נשיק יא־׹. עך הא־ט א־ן דעך שואה שוין גא־׹ ׀אַךגעסן. 
און זי איז אים שוין אויך נישט א֞נגעגאַנגען, װייל עך הא־ט 
שוין לאַנג געךעכנט, אַז מעך וי אַ ב֌יסל מוסך װועט עך אין 
:אי׹ נישט גע׀ינען, 

נא֞ך א֞ט הא־ט אים דעך ׹ב געלא֞זט ב֌עטן שו זיך. א֞ב֌עך 
דעך יוךש הא־ט שטאַךק געקװויינקלט, שי זא־ל עך גיין, שי נישט, 
עך הא־ט מו׹א געהאַט, אַז דעך ׹ב װעט אים נעמען שיטן 
זאַלץ אוֹיף די וואונדן, ׀ון דעך שואה הא־ט עך נישט געטךאַכט. 
דא־ך הא־ט עך געליען אַ שטיקל בֹ֌גד ב֌יים שמש ׀ון קלייזל 
און הא־ט זיך אַךײינגעךוקט װי אַ ב֌זו֌י שום ׹ב אין שטוב֌ אַךײן, 
דא־׹ט הא־ט אים דעך ׹ב ת֌יכֹ֌ף איב֌עךגעגעב֌ן די ׀אַךחתמעטע 
שואה ׀אַך עטלעכע עדות, און דעך יוךש איז אַװעק אין דעם 
קאַלטן חד׹, וואו דעך ׀א֞טעך איז געשטא֞ךבן,. די שטוב֌ איז 
שוין דעמא֞לט קיין שטוב֌ נישט געווען, נא֞ך אַ חו׹בה, א־ן טי׹ן 
און א־ן ׀ענסטעך, ׀אַךווייט או֌ן ׀אַךשנייט. הא־ט דעך יוךש 
א֞נגע׊ונדן אַ ליכטל, געע׀ענט די שואה און גלייכגילטיק אַךײג. 
געקוקט דעךין, א֞ב֌עך װא֞ס איז געשטאַנען אין דעך שואה! 
דעך יוךש הא־ט זיך כ֌מעט ׀אַךלא֞ךן ׀ון שךעק. אֶט װא֞ס עך 
הא־ט דא־׹ט אַךױסגעלײענט: ,מחמת איך ב֌ין געווען אַזוי גוט 
| -שי די׹ אז איך הא֞ב֌ די׹ ׀אַך מיין טויט אַװעקגעגעב֌ן מיין 

== 80 --- 


ך' ישעיה זשוכאַווי׊עך, 


גאַנץ ׀אַךמעגן, חנם איך הא֞ב֌ געוואוסט, אַז דו ביוט ׀אַךדא֞ךב֌ן 
׀ֿון דעך הויט ביזן קנא־כן, ׀ונם גוף בין דעך נשמה. זא֞לסטו 
אַ׊ינד, שום סוף ׀ון די ׊ען יא־׹ נא־ך מיין טויט, אויך אַזי 
גוט זיין און א֞ננעמען מיין ע׊ה, װא֞ס װעט די׹ אַ סך ב֌עסעך 
דינען וי דא֞ס געלט און יךושה-׀אַךמעגן,. איך ךאַט די׹, מיין 
קינד, אַן דו זא֞לסט מאַכן א סוף שו דיין לעב֌ן, ווייל אַנדעךש, 
װעט די׹ נא־ך עךגעך גיין. דו װעסט שטאַךב֌ן װי אַ גךויסעך 
| ךשע אונטעך די הענט ׀ון א ת֌לין, איז גלייכעך, דו זא֞לסט 
זיך אַלײן מאַכן אַ טױט, נישט דו׹ך װאַסעך און נישט דו׹ך 
סם און נישט דו׹ך א מעסעך, נא֞ך דו׹ך אַ שטךיק. דן היינג 
זיך אוי׀ן טשװא֞ק, װא֞ס איז דאַ֞ אַךײנגעשלא֞גן אין באַלקן 
איעך מיין ב֌עט און אַ שטךיק וועסטו שוין אַליין עךגעץ אויס. 
גע׀ינען. דעך׊ייל עס קיינעם און זיי זיך נישט לאַנג מיישב, 
ווייל דיין ׀א֞טעך איז די׹ נא־ך גענוג ט׹יי און קלוג און עך 
ווייסט זייעך וואויל, װא֞ס עך ע׊הט די׹. לייג עס א֞ב֌עך 
נישט א֞׀֌ און טן עס גלייך אין דעךזעלב֌עך נאַכט ׀ון מיין 
זא־׹שייט, און כ֌די מען זא־ל װויסן ׀ון דיין טויט און קיינעך 
זא־ל דוךכדעם נישט ליידן, זא֞לסטן די שואה אַךײנלײגן אין 
דיין ב֌גד, איידעך דו װועסט זיך אוי׀היינגען". 

איב֌עךגעלייענט דא֞ס ׀֌אַ׀֌יך, הא־נן דעם יךש גענומען 
׊יטעךן העגט און ׀יס און עך איז אנלדעךגע׀אלן, נא֞ך אַז עך 
איז געקומען עטװא֞ס שו זיך, הא־ט עך ׊וךיסן אויף זיך זיין 
׀֌אַך׀וױילט העמט און זיך שטאַךק ׊עװויינט אויף זיין מאוס, 
גאַךיש און שלעכט לעב֌ן. 

;אַזױ ב֌אַדאַךף עס זיין, -- הא־ט עך זיך געזא֞גט, -- אויב֌ 
איך הא־ב נישט זוכה געווען שו ׀א֞לגן מיין ׀א֞טעך וי שו לעב֌ן, 
מוז איך אים ׀א֞לגן װי שו שטאַךב֌ן, ב֌׀ךט, אַז איך הא֞ב֌ גישט 
װא֞ס שו לעב֌ן, לא־מי׹ שטאךב֌ן, קיין שטךיק װעט מי׹ אויך 
נישט ׀עלן, איך ב֌ין אַךומגעגאַךטלט מיט אַ שטךיק... ‏ 

וכ֌כלותו לדב׹,, און װי עך הא־ט עס אַךױסגעזא֞גט, הא־ט 
עך א֞נגעקלע׀֌ט דא֞ס ליכטל אױיף דעך װאַנט, אַךא֞׀֌גענומען ׀ון 


-- 81 -- 


א8, מ, דיק 


זיך דא֞ס שטךיקל, געמאַכט אַ שלייף, זיך אַךוי׀געשטעלט אויף 
אַ קלע׊ל און א֞נגעב֌ונדן דעם שטךיק שו דעם טשװא֞ק. דעךנא֞ך 
הא־ט עך דא֞ס קלע׊ל אַ שטיס געטא֞ן מיט די ׀יס און איד 
געב֌ליב֌ן היינגען אין דעך לו׀טן, קוים א֞ב֌עך הא־ט זיך דעך 
שלייף עטװא֞ס ׀אַך׊ויגן אַךום זיין האַלדו, הא־ט זיך דעך 
טשװא֞ק מיטן ב֌ךעטל, און וועלכן עך איז געװען אַךײנגע* 
שלא֞גן, אַךױסגעךיסן און דעך יךש אין אַךא֞׀֌גע׀אַלן אויף 
דעך עךד, און וי עך איז אַךא֞׀֌גע׀אַלן אויף דעך עךד, הא֞ב֌ן 
ב֌אַלד זיך גענומען שיטן טױזנטעך ךענדלעך און ׀֌אַ׀֌יךן, 
טייעךע זאַכן און זעלטענע ח׀׊ים. עך הא־ט געע׀נט די אױגן 
און איז געב֌ליב֌ן ליגן אַזױ וי אַ ׊עמישטעך: עך הא־ט זיינע 
אייגענע אויגן נישט געגלױב֌ט. עךשט אין אַ׀֌א֞ך שעה אַךום 
איז עך געקומען שו זיך און דעמא֞לט הא־ט עך זיך אַזױ געזא֞גט: 

;ניין, דא֞ס איז געוויס נישט קיין ב֌לויזעך ׊ו׀אַל, נא֞ך 
דעך ׹שון ׀ון מיין ׀א֞טעך. דא֞ס איז ב֌ודאי דעך אמתעך זין 
׀ון זיין שואה. הינטעך דעם ב֌ךעט, וואו דעך טשװא֞ק איז 
געזעסן, הא־ט עך ב֌אַהאַלטן ׀אַך מי׹ אַ ניי ׀אַךמעגן, א֞ב֌עך 
איך הא֞ב֌ עס ב֌אַדאַך׀ט ב֌אַקומען נא֞כדעם, װי איך װעל מיך 
גוט א־נליידן און א֞נמוטשען און ח׹טה הא֞ב֌ן אויף מיין ׀֌אַלש, 
מאו֌ס און זינדיק לעב֌ן,.. דעמא֞לט ווען איך װעל מיך מון 
אוי׀היינגען ׀ון גךויס נויט, אישט ב֌ין איך אַ געךאַטעװעטעך, 
און איך װעל קא֞נען א֞נהױיב֌ן אַ ניי לעב֌ן"... 

עך הא־ט ב֌אַלד ׊װאַמענגענומען דא֞ס געלט - העכעך 
שװא־נשיק טויזנט דוקאַטן, אַ חוץ ׀֌עךל און ב֌ךיליאַנטן, ׊ווישן 
די ׀֌אַ׀֌יךן הא־ט עך אויך גע׀ונען אַ ב֌ךיוו ׀ון דעם ׀א֞טעך, 
אין וועלכן דעך ׀א֞טעך הא־ט ב֌אַשךיב֌ן די זאַך אַזױ, װי דעך 
זון הא־ט ׀אַךשטאַנען. קיין מו֌סך הא־ט, נאַטיךלעך, אויך נישט 
גע׀עלט אינם ב֌ךיוו. דעך זון הא־ט ד׹יי מא־ל געלייענט דעמ. 
דא־זיקן ב֌ךיוו און הא־ט זיך ב֌אַנא֞סן מיט הייסע טךעךן. די 
גאַנ׊ע נאַכט הא־ט עך ׀אַךב֌ךאַכט אינם קאַלטן װיסטן חד׹, אין 
געוויין און אין שׂמחה, אויף מא־׹גן הא־ט עך אַלעמען דעך׊יילט 


×€+ ישעיה זשו2אווי׊עהךה 
׀וֹן דעך שואה און ׀ון דעם ׀א֞טעךס ב֌ךיוו, כ֌די אַז מען זא־ל 
אים נישט חושד זיין, חלילה, אַו זיין נייע עשיךות שטאַמט 
׀ון אַ שלעכטן מקו׹, ווייל עך הא־ט געהאַט זייעך אַ שלעכטן 
נא֞מען אין שטא֞ט. | 
מחיום חהוא והלאה, ׀ון דעך שייט א־ן און װייטעך, 
הא־ט זיך דעך יוךש א֞נגעהױיב֌ן ׊ו׀יךן זייעך לייטיש, איז גע 
װא־׹ן אַ גךויסעך עךלאַכעך ייד, הא־ט גענומען א לײטישע 
ווייב֌, איז געװא֞ךן אַ סוחך און עס הא־ט אים א֞נגעהױיב֌ן זייעך 
גוט שו גיין. און מיט דעך שייט איז עך געװא֞ךן גא־׹ אַנכב֌ד 
אין שטא֞ט. דעך ׊עלא֞זענעך יונג הא־ט זיך ׀אַךװאַנדלט אין 
אַ שטילן בעל-תשובה, און הא־ט זיינע קיגדעך מגדל געװען 
לת֌וךה ולחו׀ה ולמעשים טובים. 


זא 


דעך סיום התוךד, 


׀֌עם אחת, אַמא֞ל איז געווען דעך גךויסעך דךשן ך' לייף 
טאַךלעך אין דײיטשלאַנד אויף אַ סיום הת֌וךה ב֌יי אַ גךויסן 
קאַנטא֞ךיסט, װא֞ס איז ב֌ע׊ם געווען אַ גאַנץ זעלטענעך גאַסט 
אין דעך יידישעך שוֹל. דעך סיום הת֌וךה איז זייעך ׀ייעךלעך 
׊וגעגאַנגען. עךשטנס, איז די ת֌וךה געווען א֞נגעטא֞ן אין גא־לד 
און גע׊יךט מיט ב֌ךילאַנטן, ׊ווייטנס, הא־ט די מוזיק זייעך 
שיין געש׀֌ילט אוֹן, דךיטנס, איז געווען אַ טיש כ֌יד-המלך, די 
געסט, זיינען ב֌אַשטאַנען ׀ון די סאַמע ׀֌ני העיך, | 

ב֌יים טיש הא־ט זיך דעך קאַנטא֞ךיסט ׀אַנאַנדעךגעשמועסט 
מיט ך' לייב֌ טאַךלעך איב֌עך די ׀֌ולישע אין ליטווישע יידן 
און הא־ט זיי שטאַךק אױיסגעלאַכט, 

יא־, - הא־ט עך געזא֞גט, - איך ב֮ין אַמא֞ל געווען אין 
ליטע און הא֞ב֌ געהאַט די געלעגנהייט שו זען וי דא־׹טן גייט 
שו מיט אַ סיו֌ם הת֌וךה. עךשטנס, װעךט דא־׹ט דעך סו׀ך זייעך 
שלעכט גע׊א֞לט, און אויטעך דעם מוז עך נא־ך שךייב֌ן ׀אַךן 
ב֌אַלעב֌א֞ס א מגילה, אַ׀֌א֞ך ת֌׀ילין און מזו֌זות. די מענטעלע 
וועךט געמאַכט ׀ון שטיקלעך ךעשטקעס, װא֞ס די ווייב קלייב֌ט 
׊וזאַמען ׀ון אַלע קליידעך, וועלכע זי הא־ט נא־ך געמאַכט שו 
אי׹ חתו֌נה. און די סעו֌דה זעט אויס וי אַן א֞ךימעך חסידישעך 
שלש סעו֌דוֹת", 

אויסגעהעךט דעם גבי׹, הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן דעך דךשןג 

בי | 


ך' ישעיה זשוכאווי׊עךג 


;א גךויסן דאַנק אייך, מיין האַך. מיט אייעךע וועךטעך 
גיט אי׹ מי׹ דעךוייל אַ גוטע געלעגנהייט, איך זא־ל מיך 
קא֞נען אַךױסזא֞גן וועגן אייעך סיו֌ם-הת֌וךה", 

;אדךב֌ה, זא־גט, װא֞ס אי׹ וילט, -- הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן 
דעך קאַנטא֞ךיסט", 

הא־ט דעך דךשן געזא֞גט: 

מוייל איך ב֌ין אַ דךשן, װעל איך אייך זא־גן א משלֿ, 
אַזױי אַ משל ׀ון לעב֌ן, װא֞ס איז איגנטלעך ׀אַךלא֞׀ן אין 
גךויס׀֌וילן", 

און ב֌אַלד דעךויף הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן: 

,זה שנים, עס איז שוין אַ לאַנגע שייט מיט יא־׹ן, װי עס 
הא־ט זיך אַ שיינעך יונגעךמאַן אַװעקגעלא֞זן ׀ון אונזעך שטא֞ט 
קיין ׀ךיינקךייך. ב֌יי זיין שוועך און שוויגעך הא־ט עך איב֌עך- 
געלא֞זט אַ קליין מייד? ׀ון ׊ען יא־׹, ווייל זיין ווייב֌ איז גע. 
שטא֞ךגן. דעך ינגעךמאַן הא־ט געקאַנט זייעך גוט לעךנען און 
שךייב֌ן, און ךעכנען און אַ ביסל ׀ךאַנ׊ויזיש אויך. הא־ט עך 
זיך דא־׹ט זייעך לייכט ׊וגעשלא֞גן שו אַ ךײיכן קאַנטא֞ךיסט, 
ת֌חילת הא־ט עך װײגיק ׀אַךדינט, נא֞כדעט א֞ב֌עך הא־ט עך א־ני 
געהויב֌ן זייעך שטאַךק שו װאַקסן און איז געװא֞ךן אַ ב֌וכהאַלטעך 
ב֌יים קאַנטא֞ךיסט און נא֞כדעם אַ קליינעך שׁו֌ת֌ף שום געשע׀ט. דעך 
יונגעךמאַן איז א֞ב֌עך געווען אַזוי ׀עאיק און איז אַזױ ווייט גע- 
שסיגן, אַז דעך קאַנטא֞ךיסט הא־ט אים אַװעקגעגעב֌ן זיין אייג. 
׊יקע טא֞כטעך ׀אַך אַ ווייב֌. מיט דעך שייט איז עך אֲ׀֌ילו זיין 
יוךש געװא֞ךן און הא־ט גע׀יךט גךויסע געשע׀טן, ׀ון יא־׹ שו 
יא־׹ איז עֹך ךייכעך געװא֞ךן און זיין נא֞מען הא־ט א֞נגעהױב֌ן 
שו קלינגען ווייט און ב֌ךייט איב֌עך דעך וועלט, א֞ב֌עך וי עך 
איז געווען גליקלעך אין זיינע געשע׀טן, אַזױ איז עך אויך 
געווען גליקלעך מיט זיין זיווג, ווייל עך הא־ט זייעך ליב גע. 
האַט זיין ׀ךוי און זי אים. זיי הא֞ב֌ן א֞ב֌עך דעךלעב֌ט מעך 
נישט װי איין טא֞כטעך, אַ שיין מיידל, און נישט מעך. נאַטיך. 
לעך, הא֞ב֌ן זי זי דעך׊ויגן זייעך ׀ךום און גוט, און הא֞ב֌ן 

.-- 35 --- 


א. 8ם, 7 י ק. 


זי אויך געב֌ילדעט, װוי דעך שטייגעך איז אין ׀֌אַךיז און הא֞ב֌ן 
זי נא֞כדעם חתונה געמאַכט מיט אַ גביךישן יונגנמאַן, װא֞ס 
איז געווען אויך אַ יוֹדע:ס׀ך און אַ געלעךנטעך, א֞ב֌עך אַ ב֌יסל 
לו׀טיק און װינטיק און נישט גא־׹ קיין גוטעך מאַן שו זיין 
ווייב֌. דא־ך א֞ב֌עך, כֹ֌ל זמן די עלטעךן הא֞ב֌ן געלעב֌ט, הא־ט דעך 
יונגעךמאַן געהאַט א֞׀֌שײ ׀אַך זיי, א֞ב֌עך דעך אַלטעך הא־ט 
׀אַךשטאַנען, אַז זיין איידעם װעט נישט זיין קיין גוטעך מאַן, 
הא־ט עך ב֌אַשלא֞סן שו מאַכן ב֌לױז די טא֞כטעך ׀אַךן גאַנ׊ן 
יוךש, אַזױ, אַז דעך מאַן זא־ל נישט הא֞ב֌ן קיין שליטה שו אי׹ 
׀אַךמעגן, | 

ויהי ט׹ם מוֹתוֹ, און עט איז געווען ׀֌אַך זיין טויט, הא־ט 
עך אַךײנגעךו׀ן זיין טא֞כטעך שו זיך און הא־ט אי׹ אַזױ גע' 
זא־גט: , דו זא֞לסט וויסן, מיין קינד, אַז איך ׀֌עקל מיך שין. 
איב֌עך אויף יענעך ועלט, וויל איך נישט מיטנעמען אין קב׹ 
אַךיין אַ סוד, װא֞ס דו ב֌אַדאַך׀סט אים יא־ וויסן. זא֞לסט וויסן, 
מיין קינד, אַז איך הא֞ב֌ געהאַט אַ װײַב ׀אַך דיין מוטעך, 
דא־׹טן, אין ׀֌ױילן, ׀ון װאַנען איך שטאַם און אַז מיט דעךי 
דא֞זיקעך ווייב֌ הא֞ב֌ איך אויך געהאַט אַ קינד, אַ מיידל, װא֞ס 
איז אַלט געווען ׊ען יא־׹, ב֌שעת איך ב֌ין אַװעק ׀ון דא־׹ט. 
איך הא֞ב֌ זי ׀אַךלײקנט ׀אַך דיין זיידן און אַ׀֌שיטא שוין 
׀אַך דיין מוטעך, און הא֞ב֌ ב֌יז אַהעך ׀ון אי׹ נישט געהעךט, 
א֞ב֌עך מיין טייעך קינד, איך ב֌אַשװעך דיך, דו זא֞לסט נא־ך 
מיין טוט ב֌אַלד שךייב֌ן שו אי׹, אַז זי זא־ל קומען אַהעך און 
דו זא֞לסט אי׹ געב֌ן אַ ׊ענטל ׀ון דעך יךושה, וייל זי איז 
דא־ך אויך מיין קינד און דיינע אַ שוועסטעך. מען ךו׀ט זי 
דבו׹ה און אי׹ מוטעך הא־ט געהייסן דבשה. געװיס איז זי 
אַן עךלעך קינד, ווייל איך הא֞ב֌ זי איב֌עךגעלא֞זט אין אַ כ֌שךע 
שטוב֌, ב֌יי ׀ךומע לייט, ב֌יי מיין עךשטן שװעך, נו, זא֞לסטו 
זי מק׹ב זיין מיט שוועסטעךלעכעך ליב֌ע. איך הא֞ב֌ עס נישט 
-געטא֞ן אַלײן, װײיל מי׹ איז געװען זייעך טײעך די מנוחה 
׀ון אונזעך הויז. דיין מוטעך, עליה השלוֹם, זי איו נא־ך ׀ךיעך 

| 2246 


ך' ישעיה זשוכאַווי׊עה 


געשטא֞ךב֌ן ׀אַךן מאַן) װא־לט מיך געהאַלטן ׀אַך אַן א֞׀֌נאַךעך. 
און זי װא־לט מסתמא שלעכט אוי׀גענומען מיין יענע טא֞כטעך, 
דיין מוטעך איז א֞ב֌עך שוין טויט, ב֌אַדאַךף איך זי אישט גישט 
מ׹חיק זיין, דו װא֞לסט דא־ך געקא֞גט הא֞ב֌ן נא־ך ב֌ךידטך און 
שוועסטעך, און אַזױי ועסטו הא֞ב֌ן איין-איינ׊יקע שװעסטעך, 
זא֞לסט זי אוי׀נעמען עךלעך, שיין און ט׹יי 

הבֹ֌ת שמעה, הא־ט אים די טאַכטעך אויסגעהעךט און 
איז זייעך געךיךט געװא֞ךן ׀ון זיינע װעךטעך. הא־ט זי גע. 
שוואויךן דעם ׀א֞טעך, אַז זי װעט זייעך גוט ב֌אַהאַנדלען די 
שוועסטעך און װעט דעך׀ילן זיין וואונטש אויף דעט העכסטן 
או׀ן. - 

זי הא־ט געזא֞גט: 

איך וויל געךן זען מיין שװעסטעך און איך װע֞ל זי 
אוי׀נעמען, וי אַ מאַמע", 

אח׹ הדב׹ים האלה, נא־ך דעם טךויעךיקן שמועס, איז זיך 
דעך ׀א֞טעך אַװעקגעשטא֞ךב֌ן און איז מקובֹ֌ך געװא֞ךן ב֌כ֌בוֹד 
גדוֹל, און די טא֞כטעך הא־ט ב֌אַלד מקיים געווען דעם ׀א֞טעךט 
שואה און הא־ט א֞נגעשךיב֌ן אַ ג׹יון שן איה שװעסטעך, אַז 
זי זא־ל קומען קיין ׀ךאַנקךייך, דעך ב֌ךיוו הא־ט זי. א֞ב֌עך נישט 
געטךא֞׀ן, ווייל זי הא־ט שוין לאַנג חתונה געהאַט מיט א בעל 
מלאכה ׀ון אַן אַנדעך שטא֞ט, אַזױ אַז מען הא־ט זי שוין כ֌מעט 
אינגאַנ׊ן ׀אַךגעסן, זי א֞ב֌עך, וואו זי איז געװוען, הא־ט גאַנץ 
גוט געוואוסט, אַז זי הא־ט אַ ׀א֞טעך אַ גבי׹ אין ׀֌אַךיז; ווייל 
מענטשן, װא֞ס זיינען געקומען ׀ון דא־׹טן, הא֞ב֌ן עס אי׹ ׀אַך. 
שיילט, אַמא֞ל ׀לעגט זי אַ׀֎ילו֌ ב֌אַקומען ׀ון אים א דךייסיק, 
׀עך׊יק דוקאַטן, א֞ב֌עך ב֌תנאי, אַז זי זא־ל שו אים נישט שךייב֌ן 
און אַ ׀֌שיטה שוֹין נישט קומען. א֞ב֌עך אַז זי הא־ט געהעךט, 
אַז דעך ׀א֞טעך איז אַלין דעך גאַנ׊עך יוךש ׀ון זיין שוועך 
און שוויגעך, װא֞ס זיינען געשטא֞ךב֌ן און אַז זיין ווייב איו 
אים שוין אויך טױט, איז ב֌יי אי׹ געב֌ליב֌ן, זי זא־ל זיך אַװעק. 
לא־זן שום ׀א֞טעך ׊וזאַמען מיטן מאַן, א֞ב֌עך נישט אַװי גיך 

= 37 = 


א. ט, דיק. 


טוֹט זיך, װי עס ךעדט זיך. אַ ׀֌אַך יא־׹ הא־ט געדויעךט ב֌יז מען 
הא־ט. זיך ׊וגעקליב֌ן אין וועג אַךין. הא־ט מען ׀֌אַךקוי׀ט אַלע 
איגעךיקע זאַכן, ׀אַךדונגען די כאַטע אויף אַ יא־׹, ׊וזאַמעג. 
געשלא֞גן אַ ׀ו׀׊יק טא֞לעך אויף הו׊אות, געקוי׀ט אַן אייגן 
׀עךדל און מען הא־ט זיך אַװעקגעלא֞זט אין וועג אַךײן - זי 
מיט אי׹ מאַן און שוויי קינדעךלעך. געשלע׀֌ט הא־ט מען זיך 
אַ ×€×™× ×£, זעקס חדשים שייט. אַ ב֌יסל הא־ט מען ׀אַךדינט אוי׀ן 
וועג, ווילל עך איז געוען א יובעליךעך, און אַ ב֌יסל הא־ט מען 
אונטעךגעבעטלט, 

קוךץ דעך׀ון, מען איז געקומען קיין ׀֌אַךיז, און מען 
איז זיך ׀אַך׀א֞ךן אין אַן א֞ךימעך אכסניה, און עךשט אַז מען 
הא־ט זיך אַ ב֌יסל אויסגעךוט און גוט נא֞כגע׀ךעגט, איז מען 
געװא֞ך געװא֞ךן, אַז דעך ׀א֞טעך איז שוין אויך טוט און אַז 
היינט איז ג׹־א־ד דעך יא֞ך׊ײיט נא־ך אים, 

,שלעכט, -- הא֞ב֌ן זי ב֌יי זיך געטךאַכט -- עס איז אַודאי 
גא־׹ אומזיסט געווען אונזעך ׀א֞ךן אַהעך. די טא֞כטעך װעט 
אונז גא֞ךנישט װעלן גלױב֌ן, אַז מי׹ זיינען אי׹ שװעסטעך 
און שװא֞געך, און ווען אַ׀ילו מי׹ װועלן ווייזן די ב֌ךיוו, װא֞ס 
! מי׹ הא֞ב֌ן ׀ון אונזעך ׹ב שום היגן ׹ב, װעט זי אונז אויך 
נישט װעלן קענען". הא֞ב֌ן זיי א֞נגעהױב֌ן שו ב֌אַךעכענען, װי 
אַזױ זיי זא־לן דוךכמאַכן שו׹יק דידא֞זיקע שוועךע נסיעה. ליי. 
דיקע קעשענעס הא֞ב֌ן זיי געהאַט, קיין גךא֞שן ב֌יי דעך נשמה 
נישט געווען, י 

׀֌לו׊לונג הא־ט זיך די טא֞כטעך א֞נגעךו׀ן: 

"װא֞ס ס'וועט זיין, װעט זיין, דעךווייל א֞ב֌עך ווייס איך, 
אַז מיין ׀א֞טעך איז טוט און היינט איז ב֌יי אים יא֞ך׊ײט, און 
כא֞טש עך הא־ט מיך דעךווייטעךט ׀ון זיך, דא־ך ב֌ין איך זיינע 
אַ טא֞כטעך און על גיין היינט אויף זיין קב׹. איך מיין, אַז 
עך װעט מיך ׀ון זיין קב׹ נישט אַךא֞׀֌טךײב֌ן, װייל אַ׊ינד 
איז עך אַזי א֞ךעם, װי' איך", 

ת֌תעטף בסדינה, הא־ט זי זיך איינגעװיקלט אין איך׹ 

--- 38 --- 


ך' ישעיה ושוכאַווי׊עךה 


׀אַטשײילע און איז אַװעק אוֹי׀ן ב֌ית-עולם, הא־ט זיך דא־׹טן 
נא֞כגע׀ךעגט ביל דעם קבךות:מאַן, וואו ליגט דא־ דעך:און-דעך, 
און עך הא־ט אי׹ ב֌אַלד א֞נגעװיזן דעם קב׹. א֞ב֌עך מיט שךעק 
און אימה, איז זי ׊וגענאַנגען שו דעם קב׹, װײל אױף אים 
איז געשטאַנען אַ גאַנץ הויז ׀ון מאַךמא֞ך, מיט אַ טייעךן שטיין 
אינדעךמיט און גא֞לדענע אותיות דעךויף. אַזױינס הא־ט זי נא־ך 
קיינמא־ל אין לעב֌ן נישט געזען. און דעמא֞לט איז אי׹ איינגע׀אַלן, 
אַז אין ׀֌אַךיז זיינען די מענטשן מסת֌מא ׹ייך אויך נא־כן טויט, 
דא־ך א֞ב֌עך, אַז זי הא־ט איב֌עךגעלייענט די משבה מיט זיין 
נא֞מען, איז אי׹ האַךץ אַזױי דעךװאַךעמט געװא֞ךן, אַז ׀ון איךע 
אויגן הא֞ב֌ן א֞נגעהױב֌ן שו ׀֌אַלן הייסע טךעךן, 

זי הא־ט א֞נגעךיךט מיט דעך האַנט דעם קאַלטן שטיין 
און געשע׀֌טשעט: 

,ליב֌עך ׀א֞טעך, אוב ס'איז מי׹ נישט ב֌אַשעךט געוען 
שו זען דיין כ֌בוֹד ׀אַך דיין לעב֌ן, ב֌ין איך וייניגסטנס זוכה 
געווען שו זען דיין כ֌בוֹד נא־ך דיין טויט, טייעךעך ׀א֞טעך, אויב 
דו הא֞סט דיין ׀א֞טעךלעכע ליב֌שאַ׀ט א֞׀֌געטא֞ן ׀ון מי׹, ב֌שעת 
דו הא֞סט געלע׀֌ט, טו עס כא֞טש נישטיא֞׀֌ ׀ון מי׹ נא־ך דיין 
טויט, זיי דא־׹ט ׀אַך מי׹ און ׀אַך מיין מאַן אַ מליץ טוב ׀אַך 
דעם כ֌סא הכ֌בוֹד, ווייל איך הא־ג געהעךט ׀ון לייטן און װױײ 
×€'שטייט אויף דיין משבה, ב֌יזטו אויך געוען אַן איש שדיק 
וישך", 

ויהי ב֌עוֹדנה מתנ׀֌לת וכוֹכה, און ס'איז געװען, װי ‏ 
שטייט אַזוי ׀אַךן שטיין און וויינט, איז א֞נגע׀֌א֞ךן אַ טייעךע 
קא֞טש מיט שוויי ׀עךד, און 8 דאַמע, א֞נגעטא֞ן אין טךעך, 
איז אַךױס מיט אַ שיינגע׀ונדענעם מענה-לשון אין דעך האַנט, 
אַ דינעך, װא֞ס איז אי׹ ב֌עת מעֲשׂה נא֞כגעגאַנגען, איז געבליבן 
שטיין ׀ון דעך װייטנס, און זי איז ׊וגעגאַנגען שו דעמזעלב֌ן 
קב׹, וואו דל א֞ךעמע ׀֌ױלישע ׀ךוי הא־ט געוויינט, 

הא־ט די דאַמע אַ ׀ךעג געטא֞ף / 

עך ייט אי׹! װא֞ס הא־ט אי׹ דא־ שו טא־ן אױי׀ן 


8 מ, דיק, 
בטיי | 
הײיליקן קב׹? עך געהעךט נא֞ך שו מי׹, װייל דא־ ליגט מיין 
׀א֞טעך". | 
האַלב ׊ושךא֞קן און האַלב ׊ומישט, הא־ט זיך די א֞ךעמע 
׀ךוי א֞׀֌געקעךט און הא־ט אי׹ געענט׀עךט זייעך ׀֌אַךשעמט: 
,דא֞ס איז דעך קב׹ ׀ון אייעך ׀א֞טעך, א֞ב֌עך דא֞ס איז 
דעך קב׹ אויך ׀ון מיין ׀א֞טעך. א֞ב֌עך אוב אייך איז שוועך, 
װא֞ס איך שטיי דא־, קא־ן איך אַװעקגײן". 
ויהי אך כ֌לה דב׹יה, קוים א֞ב֌עך הא־ט די ׀֌וילישע ׀ךך 
געענדיקט איךע ׹ייד, הא־ט זי די דאַמע אַ ׀ךעג געטא֞ן װי 
מען ךו׀ט זי און װי מען הא־ט אי׹ מוטעך געךו׀ן. 
און די ׀֌ױילישע ׀ךוי הא־ט געזא֞גט: 
,מיך ךו׀ט מען דבו׹ה און מיין מוטעך הא־ט געהייסן 
דבשה". 
| הא־ט יענע ב֌אַלד אויסגעךו׀ן: 
,נו,. זייט אי׹ דא־ך מיין שװעסטעך!" 
| און זי איז אי׹ אַךױ׀גע׀אַלן אוי׀ן האַלו און זיי הא֞ב֌ן א֞נגע- 
הויב֌ן זיך שו קושן און שו' וויינען. אַ שעה שייט הא֞ב֌ן ב֌יידע גע. 
וויינט אוי׀ן קב׹ און נא֞כדעם הא־ט די דאַמע אַךיינגענומען אי׹ 
שוועסטעך אין אי׹ קא֞טש און הא־ט זי א֞׀֌גע׀יךט אין דעך 
אכטניא, וואו זי הא־ט אי׹ געלא֞זן געלט, זי זא־ל זיך אויסקליידן 
און אויסנייען, װי געהעךיק, און דא־ט אייגענע אויך אי׹ מאן 
און די קינדעך. דעךנא֞ך הא־ט זי זיי א֞׀֌געגעב֌ן א שייבל 
וואוינונג אין איינעם ׀ון איךע הייזעך און אַז די ׀וילישע 
מש׀֌חה הא־ט זיך אַ ׊֌יסל איינגעלעב֌ט אין ׀֌אַךי, הא־ט 7 
דבוֹךהן דעך׊יילט ׀ון דעם ׀א֞טעךס שואה, און הא־ט זיך מיט 
אי׹ גע׀ךייט ׀ון גאַנ׊ן האַךץ. די גאַנ׊ע שייט איז אי׹ מאַן 
געווען אין וועג, הא־ט זי דעךיב֌עך לייכטעך געקא֞נט אַכטונג 
געב֌ן אויף איךע א֞ךעמע געסט, אַז זיי זא־לן אויסוען ׀אַך אי׹ 
מאַן, װי לייטישע מענטשן. 
׀ון די הכנות הא־ט די שװעסטעך ׀אַךשטאַנען, אַו 7 
לעב֌ט מיט אי׹ מאַן נישט אַז שוהיב֌שוה. ע׀טעך הא־ט זי 
--- 40 = 


ד' ישעיה ושוכ אווי׊עךך, 
מוֹךא געהאַט, אַז דא֞ס װעט אים נישט גע׀עלן און יענץ װעט 
עך נישט וועלן ליידן און דא֞סנלײכן, און דעךיב֌עך, וען די 
ב֌יידע שוועסטעך זיינען שוין געווען ׀אַךטךױט אײנאַנדעך, 
הא֞ב֌ן זיך א֞נגעהױב֌ן אויס׊וגיסן זייעךע העך׊עך ׊װוישן זיך, 
זיי הא֞ב֌ן זיך דעך׊יילט זייעךע מעךכות, װא֞ס זיי הא֞ב֌ן ׀אַך 
זייעךע מאַנען און דעמא֞לט הא־ט זיך אַךױסגעװיון, אַז די ךייכע 
איז מקנא די א֞ךעמע, און אײינמא֞ל הא־ט זי זיך שו אי׹ א־ני 
געךו׀ן: 

;דו ביוט נליקלאַכעך ׀אַך מי׹, ווייל דן לעבסט 
מיט דיין מאַן אין שלום און אין ל֎יב֌ע. דיין מאַן איז אֲמילו 
אַ ב֌על-מלאכח, א֞ב֌עך אַן עךלאַכעך, און אַ שטילעך מענטש, װא֞ם 
שוינט דיך, האַלט דיך טייעך און ׀א֞לגט דיך, דו לע֌סט ׀אַך 
אים און עך לעב֌ט ׀אַך די׹, א֞ב֌עך נישט אַזױ לעב איך, מיין 
ליב֌ע שוועסטעך. איך וייס נישט ׀ון אַזאַ גליק, מיין מאַן 
׀אַךטךא֞גט מיך, א֞ב֌עך עך ליבט מיך נישט. עך הא־ט שיינע 
׊ימעךן און איז קייגמא־ל נישטא֞ אין שטוב֌. עך הא־ט שיינע 
ב֌יכעך און לייענט קיינמא־ל גישט, עך אין אַ למדן, אַ געב֌יל. 
דעטעך מענטש און ׀יךט זיך אויף זייעך גךא֞ב֌, עך הא־ט מי׹ 
שו ׀אַךדאַנקען זיין גאַנץ גליק און איז מי׹ נישט מכ֎֌יך 
טובה. מיינע געטךאַנקען זיינען געמישט מיט טךעךן. מיין עטן 
איז מי׹ ׀אַדביטעךט און איז געקגא֞טן מיט זי׀׊ן און טךעךן, 
ווייל עך ב֌ךיינגט אַלעמא֞ל שום טיש אַ זעלכע געסט, װא֞ס זֵיי. 
נען נישט װועךט איבעך׊וטךעטן די שועל ׀ון מיין הויז, נו, 
לא־זט זיך אויס, מיין שוועסטעך, אַז דו ב֌יזט די נגידה, װא־׹ום 
געלט און נחת זיינען גא־׹ שוויי ב֌אַזונדעךע זאַכן, ׹ייך' איז 
נא֞ך יענעך, װא֞ס גע׀ינט אַ ב֌יסל גליק אין לעב֌ן, און ווען איך 
װא־לט מיך נישט שעמען ׀֌אַך ליטן, װא־לט איך מיין גְ׹ו 
׀אַךמעגן אױסגעב֌יטן אויף דיין גליק. איך װא־לט אַלץ אַװועק. 
געגעב֌ן ׀אַך אַ שטיקעלע האַךץ. און מיין מאַן איז א־ן אַ האַךץ, 

א֞ט דא֞ס איז די געשיכטע, מיין ליב֌עך ייד, און דא֞ס איז 
דעך בשל, און איך װויל אייך נא֞ך געב֌ן ‏ ש֮ו ׀אַךשטײן, אַז 

×€×™×” 41 === 


א מ. דיק 


גא־ט בֹ֌ךו֌ך הו֌א, װיל אויך דעם מענטשנס האַךץ און ליב֌ע, און 
הגם דעך ׀֌וילישעך ייד הא־ט איינגעוויקלט די ת֌וֹךה אין אַן 
א֞ךעם מענטעלע, און מאַכט אַן א֞ךעם מא֞ל׊ײיט שום סיו֌ם-הת֌וֹךה, 
איז אים א֞ב֌עך דא֞ס האַךץ ׀ול מיט גליק און שׂמחה, אַודאי 
|מיט מעך גליק און שׂמחה ׀ון דעם ׹ייכן, װא֞ס מאַכט אַ סיום. 
תוךז, מיט גךויס ׀֌אַךאַד, טוט א־ן די ת֌וֹךה אין גא־לד און 
׊ךילאַנטן, א֞ב֌עך עך איז נישט ׀אַךליב֌ט אין אי׹י.. 

אויטגעהעךט דעמדא֞זיקן משל, הא־ט זיך דעך גבי׹ עךנסס 
׀אַךטךאַכט, 


×¢× ×¢ וועךק 


מי֮ם אַ הקדמה ׀ון ד, ×§ - על, 


׊ווייסעך בַ֌אֲנד. 


׀אַךלאג שׁ. שךעבעךק, װיַלנע 


׀֌אַךקוֹיף: גנעזעלשאַ׀ט ,׊ענטךאל' װאַ֞ךשע. 


ואס וסשסא 68ש88528ש חסא ווא םאטסאו׀ ‏ אט8ס 


אינהאלט ׀ו֌ן ׊וױייטן ב֌אנך 


4 ם 8 מ 2 8 אש א 3 שׂ 8 = 


4 יהדית די ׊וייטע 14 
2) שמאיע גו֌טייוֹם-טוב ׊עטעך 2=6 


3) ידעל שלאַב֌אנעך א֞דעך די 


שיינע מינקע 6!:) 
64 דא֞ס גע׀ֿונעגע קיגד 122 


66-- - 


בי 


יהוד ית ד' ׊וךיטע 


64 שש ט׀ 


דא֞ס איז אַן אמתע געשיכטע ׀ו֌ן א יידי֎שעך 
מיידל, װא֞ס הא־ט געהייסן יהודית. זי הא־ט אַךוֹיס 
געוויזן אַזוֹי׀יל מו֌ט קעגן איינעם אַ הוי׀֌טמאַן ׀ו֌ן 
אַ ךױב֌עךב֌אַנדע װוײ אַמא֞ל יהודית, װא֞ט הא־ט דעך 
הךגעט דעם גךוֹיטען אל׀וךגע, דעך שך:ה׊ב֌א ׀ו֌ן 
נבוכדנש׹, אין אנהויב ׀ו֌ן ב֌ית-שני. דא֞ס אל־ז א֞ב֌עך 
אוֹיךְ אַ העךליכע ךוֹיב֌עך-געש;כטע או֌ן דעךב֌יי גךויס 


ק׹יטיק, 


×¢ אמ ׊ ך קו 41; שום ׊ךשטן מא־ל גשד׹וקט אין יא־׹ 1875, 


1 
מיט חונדעךט און ׀ו׀׊יט יא־׹ שו׹יק, 


מיט א יא־׹ הונדעךט און ׀ֿו׀ֿ׊יק שו׹יק הא־ט אונזעך ליטע 
גאַנץ אַנדעךש אויסגעזען, װי אישט, װי אין מאַטעךיעלישן, 
אַזױ אויך אין מא֞ךאַלישן זין. 

עס זיינען דעמא֞לט געווען גךויסע שטךעקעס מיט גע' 
די׀ֿטע וועלדעך, באַוואױינגט ׀ֿון אַ סך ווילדע חיות, װי ב֌עךן. 
וועלף, ב֌אַךטוקעט און וילדע חזי׹ים, דעך׊ו נא־ך הא֞ב֌ן נישט 
גע׀ֿעלט קיין גזלנים-ב֌אַנדעס, אַזױ, אַז קיין שום ךייזנדעך 
איז נישט געווען זיכֿעך נישט מיט זיין געלט און גישט מיט 
זיין לעבן. 
די שליאַכֿן און וועגן זיינען דאַמא֞לט אויך געווען זייעך 
שלעכֿטע: קךומע, זומ׀֌יקע, א־ן ב֌ךיקן, מיט זייעך אַ קלייגעך 
שא־ל קךעטשמעס. 

יעדעך מאַגנאַט איז געװען א גאַנ׊עך שךךה, א מלך 
איב֌עך דעם שטיקל לאַנד א֞דעך נחלה, װא֞ס הא־ט געהעךט שו 
אים, און ב֌יי יעדעך גךענעץ ׀ֿון יעדן שטיקל נחלה הא־ט 
זיך גע׀ֿונען אַ ךא֞גאַטקע, װאו די וועגלייט הא֞ב֌ן ב֌אַדאַך׀ֿט 
איינשא־לן אַ שטייעך ׀ֿאַךן דוךכ֌׀ֿא֞ךן דא֞ס שטיקל נחלה. 

אַ געוויסעך איינגלישעך דא־קטא־׹, װא֞ס איז דעמא֞לט, 
אויף זיין וועג קיין קא֞נסטאַנטיגא֞׀֌א֞ל, דוכֿךגע׀ֿא֞ךן ליטא־ און 
׀֌ױלן מיט אַן איינגלישעך געזאַנדשאַ׀ֿט, הא־ט באךיכֿות בֹ֌אַי 
| שךיבן זיין דא֞זיקע נסיעה, 

מי׹ גיב֌ן אַ קליינעם חלק ׀ֿון דעךדא֞זיקעך ב֌אַשךײב֌ונג, 
כ֌די דעך לייענעך זא־ל הא֞ב֌ן אַ שטיקעלע ב֌אַגךיף ׀ון יענעך 


א מ. דיק. 


שייט, און דעמא֞לט וועלן מי׹ איינזען, אַז הגם דא֞ס לאַנד איז 
געווען זייעך ווילד, א סך ווילדעך, וי אישט, דא־ך הא֞ב֌ן מי׹ 
יידן, זיך אויסגע׊ייכנט מיט אַ סך גוטע מדות, 

;אונזעך נסיעה דו׹ך ליטע -- שךייב֌ט דעך איינגלישעך 
ךייזנדעך -- אין געװוען אַן אומדעךטךעגלאַך-שוועךע, א סך 
שוועךעך וי דו׹ך אַ מדב֌ך, דא־׹ט ק׹יגט מען נישט שו זען 
קיין ׀ךייען מענטשן, נא֞ך ב֌אַדךיקעך (די ׀֌ךי׊ים) און 
ב֌אדךיקטע (די ׀֌ויעךים). די עךשטע האַלטן אין איין ׀יךן 
מלחמה ׊װישן אײיינאַנדעך א֞דעך זיי ׀ֿאַךלעב֌ן זייעךע טעג 
ב֌לוין אין יאַגד, אין ךא֞מאנען און ב֌עלעך און נא֞כמעך אין 
׀֌ךא֞׊עסן, זיי זייגען גךויסע ב֌עלי:גאוהניקעס און מוךא֞דיקע 
׊׀יהאך׊ים, און טיךאַניזיךן. די ׀֌ויעךים א־ן שום ךחמנות, 

דעךיב֌עך זיינען די ׀֌ויעךים גא֞ךנישט ענלאך שו מענטשן, 
נא֞ך ממש ווילדע חיות. זייעךע וואוינונגען זיינען ענלאַך שו 
ב׊֌עךישע נא֞ךעס און די קינדעך וייגען ענלאך שו קליינע 
מאַל׀֌עס און זיי וועךן ב֌אַהאַנדלט א סך עךגעך ׀ֿון ב֌המות. 
א֞ב֌עך די סאַמע נו׊יקסטע מענטשן זיינגען דא־׹ט די יידן. וען 
זיי װא־לטן דא־׹ט נישט געווען, װא־לט גא־׹ אוממעגלאַך געווען 
׀ֿאַך א ׹ייזנדן אַדוךכ׊וקךיגן זיך דו׹ך דעמדא֞זיקן װויסטן און 
יעלנטן לאַנד, אין דעך קךעטשמע, וואו עס וואוינט נא֞ך אַ ייד, 
איז שוין שו הא֞׀ֿן, אַז מען װעט קא֞נען ב֌אַקומען א ךיינעם ווא. 
׹ימן ׊ימעך, אַגוט עסן און אַ ׀ֿךיינטלאַך אוי׀נעמען. מען 
קען זיך איך ׀ֿאַךשטענדיקן מיט אַ יידן אין דייטש און 
׊֌אַךא֞סן זיך מיט אים איב֌עך אלעם, אַ׀ֿילן איב֌עך ׀֌א֞ליטיק. 
די יידן ב֌אַשע׀ֿטיקן זיך איב֌עךהוי׀֌ט מיט עךדאַךב֌עט און 
מלא־כה, זיל זיינען א֞ב֌עך אויך גוטע סוחךים און ב֌אַךײיכעךן 
דא֞ס לאַנד מיט זייעךע געשע׀ֿטן, ׀ֿון נאַטוך זיינען זיי גאַנץ 
גוטמוטיק, ב֌אַגייען זיך זייעך ׀ֿיין און אַלץ ק׹יגט מען ביי 
זיי ב֌יליק שו קױ׀ֿן, 

זיל מאַכן אויס דעם ב֌יךגעך-קלאַס אין לאַנד, ווייל ב֌לוין 
זלל אַליין זיינען ׀ךייע מענטשן. ווייטעך זיינען אַלע קנעכטג 

חז 4 זי 


יהודית די ׊ווייטעעי 


אויסעךדעם, זיינען זיי די איינ׊יקע ניכֿטעךע מענטטן, װייל 
אַלע זיינען שטענדיק שיכ֌וך, זיי ב֌אַלעב֌ן די שטעט און די 
שטעטלאַך,. זינט איך לעב, הא֞ב֌ איך נא־ך נישט געזען אַוא 
שיינע ךאַסע, וי די דא֞ךטיקע יידן. די מאַנסלײט זיינען זייעך 
שיין געב֌ויט, מיט שיינע ב֌עךד, מיט געקךייזלטע ׀אותן און 
זעען אויס זייעך מאַיעסטעטיש, וי די ׀ֿיגוךן, װא֞ס די אַלטע 
קינסטלעך הא֞ב֌ן אױסגעהאַקט ׀ֿון שטיין און ׀ֿון גי׀ס, 
נא־ך שענעך זעען אויס די ׀ֿךױען. איך הא֞ב֌ מיך נישט גע 
קא֞נט זאַט א־נקוקן אויף זיי, ווען זי ׀ֿלעגן זישן אַלע ׀ֿךײטא֞ג, 
נא־ך האַלב֌ן טא־ג, אויף די גאַנקעט ׀ֿאַך זייעךע הייזעך, א֞נגע: 
טא־ן אין זייעךע שב֌תקליידעך, ב֌אַ׀֌ו׊ט מיט ב֌ענדעך. זיי הא֞ב֌ן 
מי׹ דעךמאַנט א־ן די עגי׀֌טישע ט׀ֿינקסן. מעך ׀ֿון אַלץ הא־ט 
מיך ב֌אַ׊ױבעךט די אומשולד און די שעמעדיקייט, װא֞ס עס 
ליגט אויף זייעךע ׀֌נימעך, און נא֞כֿמעך דא֞ס אומב֌אַוואוסט: 
זיין, אזֹ {גט זיינען שיין, 

אויך זיינען וועךט געךימט שו װעךן זייעךע ךאַב֌ינעך, 
אונזעך גײסטלאַכֿעך ׀ֿון דעך געזאַנדשאַ׀ֿט, העך גװידאַן 
װויגהאַם, אַ טיף געלעךנטעך מענטש און אַ גךויסעך ב֌יב֌ליא֞גךאַף, 
הא־ט אין אונזעך נסיעה דו׹ך ליטע ע׀ֿטעך געהאַט א געלעגנ. 
הייט שו שמועסן מיט זיי, ווייל אין יעדעך שטא֞ט, וואו מי׹ 
הא֞ב֌ן נא֞ך געהאַט אַ מאַנגל אין ׀ֿעךד, א֞דעך עס הא־ט אונז 
געשטעךט אַ שלעכֿט װעטעך און מי׹ הא֞ב֌ן זיך געמוזט ׀ֿאַך. 
זאַמען דא־׹ט אַ ׀֌א֞ך טעג, הא־ט עך באַנו׊ט די שייט שו ב֌אַזוכֿן 
דעם דא־׹טיקן ךאַב֌ינעך און הא־ט זיך נישט געקאַנט גענוג אֶ׀֌י 
לױיב֌ן ׀ֿון אים. דען אויסעךדעם, װא֞ס עך הא־ט זיך דעךוואוטט, 
אַז דעך ךאַב֌ינעך הא־ט ב֌אמת ׀ֿאַךדינט שו זיין דא֞ס, װא֞ס עך 
איז, איז עך נא־ך געווען אַ מאַן ׀ֿון אַ שטאַךקן כֿאַךאַקטעך; 
װא֞ס ׀ֿיךט על-׀֌י-׹וב א הע׀ֿסט ב֌אַשײידן לעב֌ן, מאַנכֿע ׀ֿון זי 
זיינען אויך באַזעסן װעלטלאַכֿע קענטנישן: אינעך איז 
אַ גךויסעך גךאַמאַטיקעך, דעך ׊וייטעך אַן א֞סטךא֞נא֞מיקעך, 
דעך דךיטעך, װידעך, הא־ט געהאַט אַ גךויסע השׂגה אין 

יט 


א ט, דיק 


מעדי׊ין, זעלטן הא־ט עמיץ ׀ֿון זיי נישט געקא֞נט די לאַנדי 
ש׀֌ךאַך,- און דעךיב֌עך זיינען זיי זייעך חשוב יי די א֞ךטיקע 
׀֌ךי׊ים, די לע׊טע ב֌אַךא֞טן זיך מיט זיי אין מאַנכֿע ׀֌א֞ליטישע 
אַנגעלעגנהייטן און נעמען זיי אויך ׀ֿאַך שײידסךיבֿטעך אין 
זייעךע שוועךע ׀֌ךא֞׊עסן, 

אין אַלגעמײן זיינען די ליטווישע יידן א שטיל, ׹והיק, 
׀ֿךום און העכֿסט ב֌אַשע׀ֿטיקט ׀ֿא֞לקל, װא֞ס ב֌אַאומךוהיקט זייעך 
װיניק די א֞ךטיקע ךעגיךונג. זיי ב֌ךיינגען אויך גךויסע נושן דעם 
אַדל און דעם ׀֌ויעך און איב֌עךהױי׀֌ט דעם דוך׀ֿ׀ֿא֞ךעך, און אין 
׀֌א֞ליטישע ׀ֿאַלן ב֌ךיינגען זי אויך גךויסע נושן דעך ךעגיךונג, 
זיי טךא֞:ן אַךיין אַ סך הכֿנסה אין לאַנד, ווייל נא֞ך זיי ב֌אַלעב֌ן די 
געשע׀ֿטן און שטייען אין אַ גךוֹיסן ׀ֿאַךקעך מיט אױסלאַנד", 

אַזװי ווייט, מיינע לעזעךינס, שךייב֌ט אַ נישט-ייד, אַקךיסט, 
נא֞ך ׀ֿון אונזעךע עלטעךן אין ליטע. איך שךייב די׹ נישט 
זיין נא֞מען, ווייל איך הא֞ב֌ זיין נא֞מען ׀ֿאךגעסן. דא֞ס ב֌וך, 
אין װעלכֿן איך הא֞ב֌ עס געלייענט, הא֞ב֌ איך אַמא֞ל געב֌א֞ךגט 
אין א ב֌יב֌ליא֞טעק, און ס'איז שוין א שייט מיט יא־׹ן, װי זיין 
נא֞מען איז מי׹ אַנטךונען געװא֞ךן ׀ֿון זכ֌ךון, אויך מיין גע. 
֌וךטסשטא֞ט וילנע הא־ט דאַן אַנדעךשט אויסגעזען. זי איז 
געווען אַ סך קלענעך וי אַ׊ינד און הא־ט געהאַט אַ הױכֿן װאַל 
אַךום, מיט ׀ֿיך אייזעךנע ב֌ךא֞מען, װא֞ס ׀ֿלעגן אַלע א־װונט, ניין 
אַ זייגעך, שו געשלא֞סען וועךן. גךויסע וועלדעך הא֞ב֌ן אַךומגע- 
׹ינגלט די שטא֞ט, און די יידן, װא֞ס הא֞ב֌ן געוואוינט חוץ-לעיך, הא־ט 
מען געךו׀ֿן אַחוךי-השעך. נישט אַב֌י וועמען איז געווען דעךלױיב֌ט 
שו וואוינען אין שטא֞ט, און ב֌יי דעם אַלעם איז אויך דעמא֞לט 
געווען א גךויסע יידישע שטא֞טישע ב֌אַ׀ֿעלקעךונג, װא֞ס װא֞ט 
געוואוינט אין אַ ב֌אַזונדעך קװאַךטל, ווייל עס זיינען געוען 
אַ סך גאַסען, וואו יידן הא֞ב֌ן נישט געטא֞ךט וואוינען. מאַנכֿע 
הא֞ב֌ן געהאַט אייגענע הייזעך, דעך גךעסטעך טייל א֞ב֌עך חזקות *, 


*) דעך ענין חזקות ב֌אַטײט, אַז קיין ייד הא־ט נישט געטא֞ךט / 
= 6 -- 


יהידית די שווייט עו 


און ווייל דעמא֞לט איז געווען נישט אַױי לײט װי 
אישט אַ נישט.היגן שו וועךן אַ ווילנעך איינוואוינעך, זיינען 
זיך אונזעךע ווילנעך איינוואוינעך געב֌ליכן די גאַגנ׊ע שייט 
ב֌יי זייעך ׀ֿאַךאַקטעך: אומשולדיק-׀ֿךידלאַכֿע מענטשן. מען 
הא־ט זיך נישט אַךומגעקךיגט און מען הא־ט געלעב֌ט ב֌שלום, 
זיי זייגען אַ׀ֿילן נישט געווען קיין גךויטע סוחךים, א֞ב֌עך זי 
הא֞ב֌ן זייעך גוט געלעב֌ט. נישט קיין גךויסע עשיךים, א֞ב֌עך 
גךויסע נגידים און נדיבים. ס'זיינען אויך נישט געווען קיין 
ת֌קי׀ֿים. עס איז נא֞ך געווען א שׂת֌דלן, װא֞ס הא־ט ׀ֿאַךמיטלט 
׊ווישן דעם ׀ֿא֞לק און דעך ךעגיךונג. עך הא־ט, װי שו זא־גן, 
מושיא געווען דעם גאַנ׊ן עולם מיט ׀֌ױליש. דא־ך זיינען א֞ב֌עך 
׊ווישן זיי געווען גךויסע מיוחסים, װא֞ט הא֞ב֌ן געהאַט א גךויסע 
דעה אין שטא֞ט. װײיגיק ט׀ֿךים זיינען געווען אין שטא֞ט און 
דא־ך זיינען געווען גךויסע לומדים. ס'הא֞ב֌ן זיך קוים גע׀ֿונען 
אַ ד׹יי-׀ֿיך אתךונים און דא֞סגלײכֿן ב֌לויז אַ ׀֌א֞ך טוכ֌ות אויף 
סוכ֌ות און נא־ך זעלטענעך ס׀ֿך:ת֌וךות:איינגעב֌עך, און 
דא־ך איז מען דעמא֞לט געװען א סך ׀ֿךימעך, װי היינט, 
קיין שום מנינים און קלייזלאַך, און דא־ך הא־ט מען אַ סך מעך 
געדאַװענט, װוי הייגט. גאַנץ ועלטן הא־ט ׀֌אַסיךט, אַז אַ ׀ֿךױ א֞דעך 
אַ מיידל זא־ל קא֞נען דאַנען א֞דעך לייענען דעם טייטשחומש **, 
און דא־ך איז אַ יידישע טא֞כטעך געווען א גךויסע ׊נועה און 
אַ גוטע ׀ֿךו, 

אוֹיך הא־ט יענעך דו׹ געהאַט זיך שו ׀ֿךײען מיט 


אויסדינגען דעם אַנדעךן, װא֞ס הא־ט געוואוינט אין אַ׀֌ךי׊ישן הוף. וי" 
איז געװען שו דעם, װא֞ט הא־ט זיך דעךװעגט אַזױנס שו סא֞ן. עך איז 
באַלד באַלײגט געװא֞ךן ניט א ח׹ם, און דעך ׀֌ךיץ הא־ט איך געוואוסט, 
אַז אַ ילֶד טא֞ך נישט אויסדינגען דא֞ס הױז און די ׀ךנסה ׀ון אַ שווייטן יי־ד, 

*י) אין יענע שייטן, אום ךאש-השנה און אום יום"כ֌׀֌וך ׀לעגט 
שטיין אין די וייב֌עךשע שולן אַן עלטעךעך ייד און ׀לעגט ׀א֞ךלײענען 
׀ֿאַך די וייבעך די ה׀לות און זא־גן מיט זיי די קדושה. איך געדיינק עס 
נא־ך ווי הייגט און הא֞ב֌ דעך׀ון מעךעך געשךיב֌ן אין דעם וייבעךשן סודי 


4 


וו 


א, מ. דיק, 


אַ ב֌עסעךן געזונט און מיט אַ טך אַ ליינגעךן לעב֌ן, און מיט 
אַ ׀ֿעסטעךן מוט און מיט אַ גךעסעךן כ֌וח. דעמא֞לט הא֞ב֌ן זיך 
גע׀ֿונען ׊װוישן זיי מענטשן, װא֞ס הא֞ב֌ן געקא֞נט האַלטן אַ ב֌יקס 
און אַ שוועךד, װי דא֞ס הא־ט ׀֌אַסיךט אין די שייטן ׀ֿון גזךת 
ת֌"ח קעגן די טא֞טעךן און ש׀֌עטעך קעגען די עסטךייכעך 
אונטעך דעך א֞נ׀ֿיךונג ׀ֿונם יידישן ׀֌א֞לקא֞װגיק בעךקע. אויך 
זיינען געווען מענטשן, װא֞ס הא֞ב֌ן זיך נישט געשךא֞קן ׀ֿאַך 
אַ בייזעך חיה, ׀ֿאַך אַ ב֌עך, אַ שטייגעך, און הא֞ב֌ן געשטעלט 
אַ דךייסטן װידעךשטאַנד מאַנבֿע ב֌אַנדעס גזלנים. ׊ווישן ׀ֿךױען 
הא֞ב֌ן זיך אין יענעך שייט גע׀ֿונען אמתע העלדינס. מיט אַזאַ 
העלדיש מיידל הא־ט זיך דעמא֞לט אױסגע׊ײכֿנט אויך אונזעך 
ווילנע. 

| א֞ט דעך מיידל איז ב֌אַשעךט שו זיין די העלדין ׀ֿון אונזעך 
געשיכֿטע, װא֞ס מי׹ װעלן אייך ׀ֿאַך׊ײלן. 


זז 
מ׹א־שקים לאַדא֞ווניע, 


דא֞ס עךשטע הויז, װא֞ס איז געשטאַנען אין שטא֞ט נעב֌ן 
יעם טךא֞קעך ב֌ךא֞ם, הא־ט געהעךט שו אַ ׀֌ױלישן מאַגנאַט 
האַנא֞װוע׊קי, װא֞ס אַ געוויסעך ייד, ך' מךדכֿי טךא֞׊קיס, הא־ט 
עס געהאַלטן אין אַךענדע אַלס חזקה ׀ֿון זיינע עלטעךן, די 
׀ֿאַמיליע הא־ט געהייסן ט׹א־שקי נא֞ך שוליב דעם נא֞מען ׀ון 
ב֌ךא֞ם. דא֞ס איז געווען די איינ׊יקע יידישע ׀ֿאַמיליע, װא֞ס 
הא־ט געוואוינט אין דעמדא֞זיקן הויז. ׀ֿון די איב֌עךיקע חד׹ים 
הא־ט עך געמאַכֿט אַ ׀֌ךי׊ישע אַכֿסניא, אַ מין אײנ׀ֿא֞ךהױז און 
זי זיינען קיינמא־ל גישט געשטאַנען ליידיק, דען װעלכֿעך 
׀֌ךיץ א֞דעך שלאַכֿ׊יץ הא־ט עס נישט געדאַך׀ֿט א֞נקומען קיין 
ווילנע, און װעך ךעדט שוין אין אַ שייט ׀ֿון קא֞נטךאַקטן 
א֞דעך אין א באַלא֞טךאַ׊יע:׊ײט ׀ֿון אַ סיים. אין דא֞סגלײכֿן, 
ט׹א־שקי הא־ט שוין דא־׹ט געהאַט ׀֌ךנסה אַךיב֌עך און אַךיב֌עך. 
און ב֌יי דעם אַלעם הא־ט מען דא֞סדא֞זיקע הויז נישט א֞נגעךו׀ֿן 
מיט דעם נא֞מען הא֞טעל א֞דעך אינ׀ֿא֞ךהױז. מען הא־ט עס 
געךו׀ֿן ׀֌ךא֞סט-׀֌שוט טךא֞׊קיס-לאַדא֞װניע, ווייל עך איז דעמא֞לט 
געווען דעך גךעסטעך ביךשיינקעך. ׀֌לויז עך הא־ט געהאַט 
דעם ב֌עסטן מאַךעץ, דעך׊ו נא־ך אַ שיינע לאַדא֞װניע מיט 
אַ סעדל. ב֌יי אים איז שטענדיק געווען גע׀֌אַקט, ׀ֿול ׀ֿון יידן 
און ׀ֿון קךיסטן, דען די ווילנעך זיינען ׀ֿון שטענדיק א־ן 
געווען גךויסע מאַךעץ-טךינקעך מיט ׀֌אַלעטךום, און אַ׀ֿילו די 
גךעסטע און ׀ֿךומסטע לומדים, און די ׀ֿאַךגעמסטע לייט ׀ֿ֌לעגן 


יי { == 


א. מ, ד יק, 


זיך נישט שעמען שו ב֌אַװכֿן אַ ב֌יךסעדל, אַ לאַדא֞װגיע. דעך 
למדן ׀ֿלעגט זא־גן ת֌וךה ב֌יי דעך מאַך׊א֞ווקע, דעך סוחך ׀ֿלעגט 
דא־׹ט ׀ֿאַךענדיקן זיינע געשע׀ֿטן און נישט זעלטן ׀ֿלעגט מען 
דא־׹ט. אויך דאַװנען מנחה און מעךיב ב֌׊ב֌וך. ׀ֿאַך מלמדים 
און שדכֿנים איז אַזאַ הז געווען אַן אמתעך קלו֌, ׀אַך 
סוחךים -- א ב֌עךזע, ׀ֿאַך חבךות -- אַ זאַמל׀֌ונקט, איב֌עךהוי׀֌ט 
איז דא־׹ט געווען איינג אין אַ ךאש-חודש טא־ג, אין אַ שלשה 
ימי הגב֌לה, אין אַ חמשה-עשך בא־ב און אין אַ ׀ֿךײטא֞ג ׀ֿאַךנאַכט 
נא֞כֿן מךחץ, און עך איז עס נישט געווען ׀ֿךײטא֞ג ׀ֿאַךנאַכט 
אין מךחץ? מיט איין װא֞ךט, דא־׹ט איז געווען ׀֌אַק און ׀ֿול 
און ס'איז געווען אַ וואונדעך, וי אַזױ ך' מ׹דכי הא־ט אַלעמען 
געקא֞נט ׊ו׀ֿךידנשטעלן. 

! ב֌אַזונדעךס ׀ֿלעגט זיין איינג אין אַ טא־ג ׀ֿון ע׀֌יס אַן 
עקזעקו׊יע א֞דעך א דעקךעט ׀ֿון אַ טויט-שטךא֞ף, ווען מען הא־ט, 
אַ שטייגעך, איינעם אױ׀ֿגעהא֞נגען א֞דעך געקע׀֌ט, װא֞ס אַזױנס 
׀ֿלעגט אין יענע שייטן זייעך א֞׀ֿט ׀֌אַסיךן, כ֌מעט יעדן חודש, 
ווייל עס זענען געווען אַ סך ׹ושחים, גזלנים און גנבים, אויטעך 
די-יעניקע, װא֞ס זיינען האַךב֌ ב֌אַשולדיקט געװא֞ךן אין 
׀֌א֞ליטישע חטאים, | 

געדיכֿט ׀ֿון מענטשן ׀ֿלעגט זיין אין די שייטן ׀ֿון װאַלן. 
דעמא֞לט ׀ֿלעגן זיך די ׀֌וילישע מאַגנאַטן ׊אַמענטךײבן 
קיין ווילנע זייעך לאַנדאַדל, אַז זיי זא־לן װאַך׀ֿן ׀ֿאַך זי ווייסע 
גאַלקעס. דא֞ס איז געווען אַ ×€Ö¿×™×™× ×¢ חב׹ה און דעך עולם ׀ֿלעגט 
זיך ווי׊לען איב֌עך זיי: ;יעדנא֞ ב֌א֞טע, יעדנא֞ לאַ׀֌׊ע", זײ 
׀ֿלעגן אַךײַנ׀ֿא֞ךן מיט זייעך ׀ֿוך און װא־גן קיין ווילנע אויף 
די קא֞סטן ׀ֿון זייעךע מאַגנאַטן און ׀ֿלעגן אויף זייעך ךעכנונג 
׀ֿךעסן און זױ׀ֿן און זיך אַךומשלע׀֌ן מיט זייעךע לאַנגע שאַב֌לעס 
איב֌עךן ב֌ךוק, גוט אנגעשכ֌וךט, און ׀ֿלעגן דךייען די װא֞נסעס 
און שךייען: "סיימיקא֞װאַ ס׀֌ךאַװואַ -- װיוואַט!" מען איז אַךױס 
׀ֿון איין שיינק און אַךײין אין דעם אַנדעךן און יעדן ט׹יט 
הא־ט מען ב֌אַ׊ײכֿנט מיט ע׀יס אַ נאַךישעך טאַט א֞דעך מיט 


יהודית די שווייט עי 


אַ שא֞דן, א֞דעך אַ ׹שיחה, א֞דעך אַ דועל. דידא֞זיקע חב׹ה'. 
לייט, װא֞ס זיינען ממש ב֌אַשטאַנען ׀ֿון ׀ֿאַךב֌ךעכעך און אויס. 
וואוך׀ֿן, ׀ֿלעגן שטענדיק איב֌עךלא֞זן א ׀֌אַך ׊ענדליק מאַן אין 
די ת֌׀ֿיסות און אויף דעך ת֌ליה, 


מי׹, מאַנסלײט, לאַֿן ׀ֿון ׀ֿךױען, אַז זיי לױ׀ֿן שו 
אַ לויה, װי שו אַ חתונה און שעמען זיך נישט ׊וקומען מיט . 
׀ֿאַךװײינטע אויגן ׀ֿון אַ מת -- אויף א חתונח. און דא־ך זייגען 
מי׹, מאַנסלײיט, נישט ב֌עסעך ׀ֿון זיי אין דעך הינזי׀ֿט, ווייל 
מיט דעמזעלבן חשק, װא֞ס מי׹ גייען זען אַן ע׀ֿנטלאַכֿע 
לוסט-ש׀֌יל-׀ֿײעךװעךק, א שטייגעך, גייען מי׹ אויך זען די 
טךויעךיקע ס׊ענע, װי אַ מענטש ליידט דעך׀ֿאַך, װא֞ס עך 
איז געווען אומגליקלאַך שו ב֌אַגײין אַ חטא. עס ליידט אַ׀ֿילן 
דא֞ס האַךץ דעךב֌יי גענוג און דא־ך װילט זיך עס זען אַזױ 
ווייט איז דא֞ס מענטשלאַ׀ֿע געמיט זיך סותך, 


און אַזױי איז טאַקי דעמא֞לט אויך געווען. יעדעס מא־ל, 
ווען מען הא־ט עמי׊ן אױ׀ֿגעהא֞נגען, הא֞ב֌ן אַלע, װעך עס הא־ט 
נא֞ך געהאַט אויגן און שייט, געגאַנגען זען. דעך ת֌ליה׀֌לאַץ 
הא־ט זיך גע׀ֿונען ב֌יי אַ װיא֞ךסט א֞דעך ע׀֌יס מעך אונטעךן 
שטא֞ט, אױ׀ֿן טךא֞קעך וועג, אין װאַלד ׀ֿון זאַקךעטעס, בֹ֌די 
איינ׊ושךעקן דוךכֿדעם די ב֌אַנדיטן, װא֞ס ׀ֿלעגן דא־׹ט זייעך 
א֞׀ֿט מאַכֿען זייעךע א֞נ׀ֿאַלן, מען הא־ט דא־׹ט אױ׀ֿגעבױט 
עטלאַכֿע ת֌ליות. און ווייל דעך וועג אַהין און שו׹יק הא־ט זיך 
גע׊ויגען דוךכֿן טךא֞קעך ב׹א־ם, ׀ֿלעגט דעך עולם, גייענדיק 
שו׹יק ׀ֿון אַזא ב֌לוטיקעך חתונה, איינקעךן ב֌יי דעם ך' מ׹דכי 
ט׹א־שקין אין דעך לאַדא֞וניע און מען הא־ט דא־׹טן געטךונקען 
און געהוליעט, דעך׊יילט און געךעדט, געךױכֿעךט און גע. 
שמועסט. און דעךיב֌עך איז דא־׹ט געווען זייעך איינג ׀֌ין שום 
דעךשטיקן ועךן, און דעךביי זיינען אַלע געװען ׊ו׀ֿךיךן, 
ווייל מען הא־ט ב֌עקומען אַלץ, װא֞ס מען הא־ט נא֞ך ׀ֿאַךלאַנגט, 
-אַגב, איז דא־׹ט געווען זייעך ׊יכֿטיק און ׹יין און שיין. די, 


א. מ, ד יק, 


איינ׊יקע, װא֞ס הא־ט אַלעמען אַזױ ׊ו׀ֿךידנגעשטעלט, איז 
געווען יהודית, אַ דינסטמיידל, און מי׹ װעלן זי טאַקי ב֌אַי 
שךייגן אין דעם ב֌אַלדיקן קאַ׀֌יטל, 


זזן 
דא־ם דינסטמיידל יהוךית, 


דא֞סדא֞זיקע מיידל איז נישט געקומען קיין װילנע אויף 
אַװא֞גן אײעך, װא֞ס װעךט טךאַנס׀֌א֞ךטיךט ׀ֿון איי֎שישא֞ק 
אַהעך. זי איז געווען א געבויךענע ׀ֿון װילנע און הא־ט גע' 
שטאַמט ׀ֿון עךלאַכֿע עלטעךן, װא֞ס הא֞ב֌ען זיך דעךגעךט ׀ון 
יגיע כ֌׀֌ם, זיי זיינען געווען ב֌ךויטבעקעךס און הא֞ב֌ן אַליין 
געקנא֞טן די דייזעס, און די טא֞כֿטעך ׀ֿלעגט דא֞ס ב֌ךױט 
׀ֿאַנאַנדעךטךא֞גן אין די קךעמלאַךף. זי איז געװען זײעך 
א געזונט און שטאַךק מיידל, דעך׊ו נא־ך הא־ט זי גא֞ךגישט 
געוואוסט, אַז זי איז זייעך שיין, ווייל אין יענע שייטן אַ ש׀֌יגל 
איז געווען אַ סך זעלטענעך, וי טינט און ׀ֿעדעך אין אַ ב֌אַלע* 
ב֌אַטישעך שטוף, אוֹן טינט און ׀ֿעדעך איז נא־ך זעלטענעך 
געווען, וי אַן אתךוג אום סוכ֌ות *). זי הא־ט, אַלזא֞, גא֞ךגישט 
געוואוסט װי זי זעט אויס, און הא־ט קײינמא֞ל נישט געטךאַכט 
דעך׀ֿון. 


*) איך געדייגק, ווען איך ב֌ין נא־ך געווען אַ קיגד, ׀לעגן אַלע 
יונגע ווײיב֌לאַך און מיידלאַך, כ֌לות ׀ון אונזעך גאַס, קומען שו מייגע עלטעךן 
אין שטוב֌ אַלע שב֌ת אינדעך׀ךי, איינשוקוקן זיך אין ש׀֌יגל, װא֞ס איז דא־׹ט 
געווען, שו ׀אַךךיכטן דעם ׀֌וץ ׀אַךן גיין אין שול אַךין, אויך ׀לעגט מען 
קומען ב֌א֞ךגן טינט און ׀עדעך ביי אונז, שו שךייב֌ן אַ ךע׊ע׀֌ט, א֞דעך 
א ךשימה, א֞דעך אַ ׊עטל אױף אַ שמחה. די ׀עדעך איז געװען ׀ון אַן 
אינדיק, געלא֞זט אײנמא֞ל מאַכן בי דעם קהלשן שךייב֌עך, 


6, מ. ױ ש ק 


ײ הא־ט שטענדיק גע׀ֿא֞לגט איךע עלטעךן אין ׀ֿײעך 
און ן װאַסעך, און איו אַלעמא֞ל געװען לוסטיק, װיל 
די אומשולד װייס נישט ׀ֿון דאגות. זי הא־ט זײיעך גע. 
ליב֌ט איךע עלטעךן, נא֞כֿמעך װי די עלטעךן הא֞ב֌ן זי 
ליב געהאַט, ד איז געװען בי זי אַ ב֌תיחידה און שו 
אַכ׊ען יא־׹ הא־ט מען שוין געקלעךט זי חתונה ׊ומאַכֿן. מען 
הא־ט אי׹ געװא֞לט חתונה מאַכן מיט אַן עךלאַכן ב֌על-מלא֞כֿן 
א֞ב֌עך נישט אַלץ, װא֞ס מען קלעךט, געלינגט, און אַזױ איז 
אויך דא־ געווען דעך ׀ֿאַל, יל איידעך מען הא־ט נא־ך דעך. 
לעב֌ט שו זען דעם עךשטן שדכן ב֌יי זיך אין שטוב֌, איז די 
מוטעך קךאַנק געװא֞ךן און אַװעקגעשטא֞ךב֌ן, און דעך ׀ֿא֞טעך 
הא־ט ב֌אַלד דעךנא֞ך גענומען אַן אַנדעך וייב֌, נא־ך דעמא֞לט 
הא־ט אַ ייד מו׹א־ געהאַט שו נעכטיקן איין נאַכֿט א־ן אַ װײב֌, 
וי נא֞ך מען איז לא לנו אַן אַלמן געװא֞ךן. מען הא־ט געמעגט 
הא֞ב֌ן ׊ען קינדעך, װי עס טךע׀ֿט נא־ך אישט אויך, הא־ט מען 
ב֌אַלד, א־ן אַ ישוב-הדעת, גענומען אַ ׊ווייטע וייב֌. אַ ׀֌ויעך 
הא־ט אַ סך מעך איב֌עךלייגונג ב֌יים קױ׀ֿן אַ ׀ֿעךד, װי אַ ייך 
ב֌יים נעמען אַ ׊ווייטע װייב֌, װא֞ס דעךמיט ׀ֿאַךאומגליקט עך 
די קינדעך ׀ֿון דעך עךשטעך. זאל עס ליגן אין אונזעך 
ךעליגיע, לא־זט זיך מי׹ נישט גלױב֌ן, װא־׹ום איךע ד׹כים 
זיינען חסד און ׹חמים, אַ׀ֿילו איב֌עך א נעסט ׀ֿון ׀ֿײגלאַך, 
היינט װי לייגט זיך עס אױ׀ֿן זינען, אַז זי זא־ל הייסן, מען 
זא־ל די יתומים ב֌אַלד א֞׀֌געב֌ן שו אַ שטי׀ֿמוטעך, װא֞ס איז 
אַלעמא֞ל שלעכֿט שו זיי ? זא־ל עס זיין, ווידעך, ת֌אוה, לא־זט 
זיך דא֞ס אויך נישט גלױב֌ן, ווייל אונזעךע יידן זיינען נישט 
אַװי שטאַךק להוט נא־ך דעם. דעךיבעך גלויב איך, אַז די 
סיב֌ה דעך׀ֿון זיינען נא֞ך די ליידיקגייעך, די שדכֿנים, װא֞ס 
הא֞ב֌ן דעךב֌יי זייעך אינטעךעס און ׀ֿיךן עס זײיעך לייכט 
אויס, ווייל װא֞ס איו נא־ך אַזי ג׹ינג אױ׀ֿ׊וךעגן, װי אַן 
איינגע שלא֞׀ֿענע לײידנשאַ׀ֿט! ,יא־, נע׊ע׀֌יי ליבֿע, קאַלי ש׀ַ֌י, 
מען לא־זט זיך לייכט אייג׹יידן, דעך טעות איז קוךץ, א֞ב֌עך 


זהודית די ׊ווייטעע. 
די ח׹טה איז לאַנג, און, ב֌אַהיט גא־ט, ביי דעם אַלעם װעךט 
מען נישט קליגעך, שו זיין א֞׀֌געהיטעך בי אַ ׊װײטן ׀ֿאַל. 
מען שעמט זיך נישט חתונה ׊וֹ הא֞ב֌ן מיט אַ מיידל, אַזי א 
מען הא־ט שוין ב֌יי זיך קינדעך אין שטוב ׀ֿון שוויי א֞דעך ׀ֿון 
ד׹יי ווייבעך ׀ֿךיעך, מען וועךט שוין אַזוֹי געװויינט שו דעם 
גע׀ֿעךלאַכֿן שךיט, אַז מען ב֌ךױכֿט שוין גא־׹ קיין שדכן נישט, 
װא֞ס זא־ל שו׹יידן *). ווען מען ב֌אַגײט ד׹יי מא־ל אַ חטא, וועךט 
עך שוין אַ הית֌ך -- זא־גן אונזעךע חכמים. און דא֞ס אייגענע 
איז מיט אַ נאַךישקײט: אַז מען בעגייט זי, װעךט זי שון 
אַךײנגעךעכֿנט אין דעך לעבנטא֞ךדענונג. דעךיבעך איו קיין 
וואונדעך גישט, אַו מי׹, יידן, זיינען א־׹ים אוֹן אונועךע 
קינדעך זיינען נישט דעך׊ױגן, און שלע׀ן זיך נא־ך אַךוֹם 
איעך אַלע שטעט און לענדעך, ווייל אַזויאךום װעךט יעדן 
שו-איינג אין זיין שטוב און שו.איינג אין זיין שטא֞ט. א֞ב֌עך 
גענוג דעךמיט, מי׹ זיינען שוין שו װייט ׀ֿאַךקךא֞כן, קעךן 
מי׹ זיך שוין אום שו׹יק שו אונזעך געשיכטע. 

הא־ט דעך ׀ֿא֞טעך טאַקי גענומען אַ ׊װייטע װײיב און 
טאַקי אַ מיידל, און דעך טא֞כֿטעך איז געװא֞ךן אַװי איינג בי 
אי׹. ׀ֿא֞טעך, אַז זי איו ׀ֿון אים א֞׀֌געטךעטן און הא־ט זיך 


7( אַ געווימעך אַלמן, װא֞ס הא־ט, נישט ׀אַך אונז געדאַכט, ׀אַךלא֞ךן 
שוין דא֞ס דךיטע ווייב און װא֞ס הא־ט ׀ון די אַלע ד׹יי וײיב֌עך געהאַט 
קליינע קינדעך, הא־ט געװא֞לט נעמען אַ ׀עךטע װײב, א֞ב֌עך עך הא־ט זיך 
דא־ך געשעמט ׀ֿאַך די עלטעךע קינדעך און ׀אַך די שדכנים. עך איז שין 
נישט געווען יונג און הא־ט נא־ך קוים געדיינקט זיין עךשטע התונה, װא֞ס 
איז געווען מיט ׀עך׊יק יא־׹ שו׹יק. הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן גנבענען ׀ון שטוב 
זילגעךנע לע׀ל, לייכטעך, ׀אַנען, ׀אַךשאַ׀ן אַלץ קליינע חיזקות און דעךי 
ב֌יי ׀לעגט עך 78×¥ איגאיינעט. שךייען: , געװאַלד,, איך וועך ב֌דלות, איך װועל 
דאַך בלייבן א־ן אַ העמד, איך הא֞ב֌ נישט קיין ב֌אַלעבא֞סטע אין שטוב. ווא֞ס - 
א טא־ג, אַלץ אַנײעך שא֞דן". הא־ט עך אַזוך לאַנג געשדיען אין געליאַךמט, 
ב֌יו די קיגדעך אַלײלן הא֞ב֌ן א֞נגעהױב֌ן שו שךייען: ,געװאַלד, נעם אַ ו׹ייב", 
ההא־ט עך טאַקי באַלד גע׀א֞לגט און גענומען אַ ווייב, א֞ב֌עך ׀אַך לייטן ׀לע֞ג׀ 
עך טעגהן, אַז די קינדעך הא֞כ֌ן אים גע׊וואונגען דעך׊ 


== 5 א 


8. טס די סי 


געשטעלט זינען ב֌יי ך' מ׹דכי ט׹א־שקי. דא־׹ט הא־ט זי זיף 
גע׀ֿילט אַ סך גליקלאַכֿעך װי ב֌יי איךע עלטעךן, װייל אין 
דעמדא֞זיקן הויז הא־ט זי געהאַט גוט שו עסן, גוט שו טךינקען, 
נישט שלעכֿט געקלײידט; ׀ֿא֞ךט ע׀֌יס אַ ׀ךי׊ישעך אײנ׀ֿא֞ך, 
אַ לאַדא֞ווניע, הא־ט מען שוין, נישט-ווילענדיק, געמוזט קליידן 
אַ דינסט א֞נשטענדיק. אישט הא־ט זי שוין נישט געדאַך׀ֿט 
ט׹א־גן מולטעךס מיט ב֌ךויט אין די קךעמלאַך און דעך׊ו 
הא־ט זי דא־׹טן געהאַט אַגוטע געלעגנהייט זיך אויס׊ואיידלען, 
זיך אויס׊ולעךנען ׹יידן ׀֌ויליש און שו זיין אַ גוטע ב֌אֲלץ.. 
ב֌א֞סטע; און איךע באַלעב֌אַטים זיינען געווען זייעך ׊ו׀ֿךידן 
׀ֿון אי׹, דען זי איז געווען זייעך אַ זױב֌עךע און אַ גךויסע 
ב֌ךיה און די אַךב֌ייט הא־ט ממש געב֌ךענט אונטעך איךע הענט, 
זי איז געווען ׀ֿול אין קעלעך, און אין לאַדא֞װניע, און אין 
די ׊ימעךן און אין קיך. אומעטום איז געווען אי׹ האַנט און 
אי׹ אויג. + דעך׊ו נא־ך איז זי געוען זייעך אַ דךייסטע און 
אַ געזונטע און הא־ט נישט מו׹א געהאַט ׀ֿאַך דעם טייוול אַלײן, 
זי ׀ֿלענט מאַנכע שכ֌וךים, װא֞ס הא֞ב֌ן זיך געהאַלטן נישט 
אַךטיק, ‏ אַךױסשלײדעךן ׀ֿון שיינק, אַן אַךב֌עט ׀ֿאַך אַ ׀֌א֞ך 
זשאַנדאַךמען, און אויב֌ עס איז נויטיק געווען, ׀ֿלעגט זי גיין 
אינמיטן נאַכֿט אַ גאַנג אויך. איב֌עךהױי׀֌ט א֞ב֌עך הא֞ב֌ן זי די 
ב֌אַלעב֌אַטים געשע׊ט און געאַכֿ׀֌עךט ׀ֿאַך אי׹ עךלאַכקײט 
און גוטע מדות, זי איז אויך נישט געווען קיין נאַשעךין און 
קיין שטי׀ֿעךין. אין ווילנע איז אַ׀ֿילו געווען דא֞סזעלב֌ע, וי 
אַ׊ינד, אין די קליינע שטעטלאַך: אַ מיידל איז נא֞ך ב֌אַלײידיקט 
געװא֞ךן, וען זי הא־ט אַ שטיף געטא֞ן מיט אַ יידישן ב֌חוך 
א֞דעך מיט אַ יידישן ינגנמאַן, א֞ב֌עך נישט מיט אַ קךיסט, 
ווייל די ׀֌ךנסה ב֌ךיינגט עס מיט. הא֞ב֌ן זי טאַקי די ב֌אַלעב֌אַטים 
זייעך געשע׊ט און געליב֌ט, װי עלטעךן אַן אייגן קינד און זי, 
ווידעך, הא־ט זיי געדינט מיט לייב און לעב֌ן 


עֶן 


6 


דעך געוואנטעך גאנג, 


אין יענעך שייט הא־ט אַ גךויסע ב֌אַנדע גזלנים זיך אַךומ. 
געטךיב֌ן אין די געדיכטע וועלדעך, א־׹ום ווילגע, אונטעך דעך 
א֞נ׀ֿיךונג ׀ֿון אַ געשיקטן יונג, װא֞ס הא־ט געהייסן לאַ׊ינסקי. 
זיי הא֞ב֌ן אַזוי ווייט אומב֌אַזיכעךט די גאַנ׊ע געגגט, אַז מען 
הא־ט געמוזט מיט זיי ׀ֿיךן אַ ׀ֿאַךמעלע מלחמה. די באַנדיטן 
הא־ן געוועלטיקט העכעך א יא־׹ שייט, דען די אַךומיקע דעך 
׀ֿעך זייגען געווען ׀ֿאַךגונדן מיט זיי, לסוף איז געלונגען שו 
׀֌אַקן דעם אַנ׀ֿיךעך און מען הא־ט אים ׀ֿאַךמש׀֌ט שום טוט 
דו׹ך היינגען, 

הא֞ב֌ן זיך ׀ֿאַךזאַמעלט מא֞סן מענטשן ׀ֿון די אַךומיקע 
שטעטלאַך, דעך׀ֿעך און הױ׀ֿן, שו זען, װוי עך װעט געהא֞נגען 
ועךן: אַ טייל, ווייל זיי הא֞ב֌ן זייעך שטאַךק געליטן ׀ֿון אים, 
און אַ טייל ׀ֿון ב֌לויזעך נייגעךיקייט, דען דעךדא֞ויקעך לאַי 
׊יגסקי הא־ט אַליין געשטאַמט ׀ֿון גךויס יחוס, ׀ֿונם אַדל און 
עך איז ב֌אַנאַנגען מאַנכֿע ך׊יחות נא־ך דעמא֞לט, ווען עך אי 
געווען אין דינסט. מיט ד׹יי טעג ׀ֿךיעך, איידעך מען הא־ט 
אים געהאַנגען, זייען שוין אַלע גאַסטהײזעך געווען ׀ֿאַךנומען 
׀ֿון א֞נגע׀ֿאַךענע ׀֌ךי׊ים, און ך' מ׹דכי טךא֞׊קיס אײינ׀ֿא֞ךהױו 
איז ממש געווען ׀ֿול און ׀֌אַק, ב֌׀ךט נא־ך אַז ׀ֿאַךב֌י זיין הוין 
הא־ט מען ב֌אַדאַך׀ֿט דוךכֿ׀ֿיךן דעם ׹ושה. 

אין שטא֞ט הא־ט מען דעמאַלט שטאַךק געלייזט. אין די 
שיינקען,,. נאַטיךלאַך, נא֞כמעך, װוי אין די קךא֞מען. דא֞ס אין 


8 מ, ד יק, 


אַ׀ילו געגן דעם יסוד ׀ֿון אונזעך אמונה. די חכמים הא֞ב֌ן 
געזא֞גט: כשהאדם שךוי ב׊עך כו' מה אומ׹ קלני מךאשי קלבל 
מזךועי -- דא֞ס הייסט, אַז גא־ט אַלײן ב֌אַדױעךט שטאַךק דעם 
׀ֿאַךב֌ךעכעך, ב֌שעת יענעך וועךט ב֌אַשטךא֞׀ֿט, און דעך בו׹א. 
עולם הא־ט אַ׀ֿילו ׀ֿאַךװעךט די מלאכים שו זינגען שיךה, 
ב֌שעת די מש׹ים הא֞ב֌ן זיך געטךונקן אין ים, 

די ת֌ליה:׊עךעמא֞ניעס זיינען ׊וגעגאַנגען מיט ג׹וים 
׀֌א֞מ׀֌ע און ׀֌אַךאַד. אַ סך מיליטעך און אַ סך גלחים, עס הא֞ב֌ן 
געקלונגען אַלע גלא־קן, גךויסע דךשות הא־ט מען געהאַלטן 
אױ׀ֿן ת֌ליה׀֌לאַץ און די זאַך הא־ט זיך גע׊ויגן ׀ֿון ׊ען איג. 
דעך׀ֿךי ב֌יז ׀ֿיך נא־ך האַלב֌ן טא־ג, 

עס איז שוין געווען ש׀֌עט אין העך׀סט, און ×€Ö¿×™×£ 
אַ זייגעך איז שוין געווען ךעכט נאַכֿט. אַ קאַלט און נעב֌לדיק 
ועטעך איז געלעגן אויף דעך שטא֞ט. עס הא־ט זיך געדאַכֿט, 
אַז ב֌אַלד װעט אַךױס׀ֿאַלן אַ נאַסעך שניי, װא֞ס װעט אַדוךבֿ- 
נעמען אַלע גלידעך. דעךיב֌עך איז קיין וואונדעך נישט, װא֞ס 
גייענדיק ׀ֿון דעם ב֌לוטיקן ׀֌לאַץ, הא־ט זיך יעדעךע גטאַײילט 
אַךײנ׊וכאַ׀֌ן אין דעם עךשטן ב֌עסטן שיינקל און זיך דעך: 
װאַךימען און דעךקוויקן מיט אַ שנע׀֌סל און ׀ֿאַךב֌ײיסונג, א֞דעך 
מיט א֞נגעװואַךימטן ב֌יך און מעד. און אַזי װי ך' מ׹דמל 
טךא֞׊קיס שיינק איז געווען דעך עךשטעך נא֞כֿן ב֌ךא֞ם, איז 
דא־׹ט ממש געווען אַ געדךיינגעניש ׀ֿון מענטשן -- העךן און 
דאַמען, יידן און קךיסטן, יהודית הא־ט געאַךב֌עט איב֌עך די 
כ֌וחות, געלא֞׀ֿן א־ן אַן אױי׀ֿהעך ׀ֿון קיך שו די געסט און ׀ֿון. 
די געסט אין קיך, און דעך געדךיינג ׀ֿון מענטשן הא־ט געי 
דויעךט ב֌יז גאַנץ ש׀֌עט אין דעך גאַכט אַךֹיין. יעדעך ׀ֿון די 
געסט הא־ט געהאַט װא֞ס שו דעך׊יילן ׀ֿון דעם געהאַנגענעם 
א֞נ׀ֿיךעך ׀ֿון די גזלנים. איינעך הא־ט דעך׊יילט, אַז עך איז 
גע׀ֿא֞ךן אַ מא־ל ׊וזאַמען מיט אים אין אַ ב֌ךיטשקע, און הא־ט 
- גא֞ךנישט געוואוסט, אַז דא֞ס איז דעך ךעכֿטעך קא֞׀֌ ׀ֿון די 
גזלנים. אַן אַנדעךעך האַט דעך׊יילט, אַז עך הא־ט געהאַט 


יהודית די ׊ווייךטע3 


דא֞ס אומגליק ב֌אַ׀ֿאַלן שו װעךן ׀ֿון זיין ב֌אַנדע, אונטעךוועגנס, 
ב֌שעת עך איז גע׀ֿא֞ךן מיט זיין ׀ֿךױ און טא֞כֿטעך, אַ מיידל 
׀ֿון אַ יא־׹ אַכ׊ען, װא֞ס איז שוין געווען א כ֌לה, אויף אַ חתונה, 
עך הא־ט זייעך ב֌ךיטשקע ׀ֿאַךהאַלטן און הא־ט נא֞ך אֲַךוֹיס. 
גענומען די טא֞כטעך און ווייטעך אַ ׀ֿא֞דים נישט געךיךט, די 
שא֞כטעך הא־ט דעך ׀ֿאַטעך אַךױסבאַקומען עךשט אין אַ האַלב֌ 
יא־׹ א־׹ום ׀ֿאַך אַ שוועך ליזגעלט. יעדעך הא־ט דעך׊יילט 
ע׀֌יס אַנדעךש. דידא֞זיקע מעשׂיות הא־ט מען אויסגעהעךט מיט 
גךויס אינטעךעס און מען הא־ט געװאַךט מיט גךויס ש׀֌אַנונג, 
טא֞מעך וועט עמי׊עך ׀ֿאַױך׊ײלן ע׀֌יס אַ נייע מעשׂה ׀ֿון דעם 
געהא֞נגענעם גזלן, 

עךשט אַךום עלף אַ זייגעך ב֌ײנאַכֿט, הא־ט דעך עולם 
גענומען ׀ֿאַךלא֞זן דא֞ס אײנ׀ֿא֞ךהױז, אין אַ האַלגע שעה אַךום 
זיינען דא־׹ט ׀ֿאַךב֌ליבן ד׹יי או׹חים -- ׀֌ךי׊ים, װא֞ס זיינען 
געווען אַ סך מעהך ׀ֿאַךאינטעךעסיךט אין לאַ׊ינסקיס טויט, וו 
אַלע אַנדעךע, ווייל זיי זיינען אַ מא־ל געװען זייגע קא֞לעגן, 
ווען עך איז געווען אין דינסט. דידא֞זיקע ׀֌ךי׊ים הא֞ב֌ן אים 
שטאַךק ב֌עדויעךט, ווייל עך איז געװען אַ יינגעךמאַן מיט 
גךויסע ׀ֿעהיקײיטן, און איז ב֌טבע געװען זײיעך אַ גוטעך 
מענטש. אַן אומגליקלאַכע ליב֌ע הא־ט אים ׀ֿאַךװאַנדלט איך 
אַ גזלן, | 

די ׀֌ךי׊ים הא֞ב֌ן זיך נא־ך לאַנג געװיילט מיט ׀ֿלעשעך 
קא֞וונעך לי׀֌עץ. איינעך ׀ֿון די ד׹יי ׀ֿאַךש׀֌עטיקטע געסט 
הא־ט ע׀ֿטעך לאַזשיךט ב֌יי ך' מ׹דכין אין גאַסטהױז און איד 
געווען גוט ב֌אַ׀ֿךײינדעט מיט זיינע הויזמענטשן, ב֌אַזונדעךס 
מיט יהודיתן, װא֞ט זי הא־ט אים זייעך גוט ב֌אַדינט. עך איד 
דעךיב֌עך געב֌ליב֌ן דעך לע׊טעך אין גאַסטהױז, 

אַז זיינע שוויי חב׹ים זיינען אַװעק, הא־ט עך זיך גע- 
כאַ׀֌ט, אַז עס ׀ֿעלט איהם אַ ׀֌אַלא֞ךיס מיט טייעךע דא־קומנטן אוך 
וועקסלען. עך הא־ט זיך אַ׀ֿילו גלייך דעךמא֞נט, אַז ב֌שעת עך 
| איז געשטאַנען אױ׀ֿן ת֌ליה׀֌לאַץ, איז אים דעך ׀֌אַלאַךיס אַךױס- 


א, מ, ד ׹ 2. 


גע׀ֿאַלן ׀ֿון קעשענע און אַךײנגע׀ֿאַלן אין אַ גךיב֌ל, אין ×¢×§ 
׀ֿון װאַלד, א֞ב֌עך עך איז געווען אַזױי ׊ומישט, אַז עך הא־ט 
׀ֿאַךגעסן עס אױ׀ֿ׊והױב֌ן, | 

אישט, אַז עך הא־ט ב֌אַדאַך׀ֿט ב֌אַ׊א֞לן ׀ֿאַך דעך משקה, 
הא־ט עך זיך געכֿאַ׀֌ט אין זיין שא֞דן און הא־ט גענומען שךייען: 
,א֞, איך ב֌ין אומגליקלאַך, איך בין ׀ֿאַךלא֞ךן". אויף זיין 
געשךיי איז אַךײנגעלא֞׀ֿן ך' מ׹דכי מיט יהודיתן אוֹן הֹײֶב 
אים גע׀ֿךעגט, װא֞ס איז אים געשען? הא־ט עך זיי דעך׊יילט 
׀ֿון זיין אומגליק, און דעךב֌יי הא־ט עך א֞נגעב֌א֞טן ׀ֿו׀ֿ׊יק 
גילדן דעמיעניקן, װא֞ס װעט זיך איינשטעלן און גיין אין 
װאַלד עס אױ׀ֿזוכֿן. עס מוז א֞ב֌עך גיין אַן א֞ךנטלאַכֿעך מענטש, 
ווייל אַן אַנדעךעך קא־ן עס ב֌אַהאַלטן ביי זיך און נא֞בֿדעם 
א֞׀לײיקענען, אַז עך הא־ט עס גע׀ֿונען. אין דעם ׀֌אַלאַךיס ליגן 
שוויי טוץ דוקאַטן, אויסעך העכֿסט װיכֿטיקע ׀֌אַ׀֌יךן. מען מוז 
א֞ב֌עך גיין װא֞ס ׀ֿךיעך, אַ נישט װעט עס עמיץ גע׀ֿינען, װעךט 
עס ׀ֿאַך׀ֿאַלן אויף אײיב֌יק, 

ך' מ׹דכי הא־ט אַ׀֌ילו גךויס מיטלייד געהאַט מיט דעם 
אומגליקלאַכֿן ׀֌ךיץ. א֞ב֌עך וואו נעמט מען אישט אַזאַ איינעם, 
װא֞ס זא־ל איינשטעלן זיין לעב֌ן אינמיטן נאַכט, ב֌שעת די שדים 
הא֞ב֌ן אַזאַ שליטה, און גיין אהין, וואו מען הא־ט אױי׀געהא֞גגען 
אַ מענטשן און װא֞ס דעךדא֞זיקעך געהא֞נגענעך היינגט נא־ך 
דא־׹ט און וואו עס ליגן אַזױ׀ֿיל קב׹ים ׀ֿון געהא֞נגענע, װא֞ס 
אַךום זיי דךייען זיך שטענדיק אַלע נישט-גוטע און ב֌ייזע 
ךוחות? 

מעשיות ׀ֿון שדים זיינען דאַן געגאַנגען האַנט ב֌יי האַנט 
מיט ׀ֿעךשידענע געשיכֿטעס ׀ֿון גזלנים און הא֞ב֌ן נא־ך זיך 
נא֞כֿגעשלע׀ט ס׀֌וךים ׀ֿון מכש׀ים, ׀ֿון ב֌עלי-שמות, ׀ֿון ב֌עלי. 
מו׀תים, ׀ֿון גלגולים, אַזױ, אַז דעך עולם הא־ט זיך געווי׊לט: 
,ס'איז נישטא֞ אין ליטע קיין שטעטל א־ן אַגלגול, א־ן אַב֌לב֌ול", 

ך' מ׹דכי איז א֞׀֌הענטיק געװא֞ךן: עך הא־ט נישט געהאַט 
קיין מענטשן, װעלכֿעך זא־ל װעלן איינשטעלו זיין לעב֌ן און 


יחהודית די ׊ווייטעען 


גיין אין װאַלד נא֞כֿן ׀֌אַלאַךיס. נא֞ך א֞ט הא־ט זיך א֞נגעךו׀ֿן 
די מוטיקע יהודית: ,ווען אי׹ גיט מי׹ דעך׀ֿאַך ׀ֿו׀ֿ׊יק גילדן, 
גיי איך אַהין און װעל אייך, מיט גא֞טס הילף, בךיינגען 
דעם ׀אַלא֞ךיס?, 

ך' מ׹דכין איז קאַלט געװא֞ךן אין אַלע אב׹ים און עך 
הא־ט זי א֞נגעקוקט מיט שךעק אין די אױגען װי איינעך 
זא־גט: ,װא֞ס ךעדסטו? ס'איז דא־ך אַן אימה שו העךן װא֞ס דו 
ךעדסט?... 

ךו׀ֿט זי זיך א־ן װידעךאַמא֞ל: 

, ליב֌עך טאַלעבא֞ס, איך שךעק מיך נא֞ך ׀ֿאַך גא־ט. איך 
ב֌ין שוין נישט קיין יונג מיידעלע און ׀ֿו׀ֿ׊יק גילדן איז בי 
מי׹ אַ האַלב֌עך גדן". | 

קוךץ דעך׀ֿון, ך' מ׹דכי און זיין ׀ֿךױ הא֞ב֌ן אי׹ א֞׀֌ 
געשלא֞גן, װי ווייט זיי הא֞ב֌ן נא֞ך געקא֞נט. זי הא־ט זיי א֞ב֌עך 
גא֞ךנישט געהעךט און אַלץ געטענהט דא֞ס איךיקע. דעך קךיסט 
איז זייעך ׊ו׀ֿךידן געװען מיט אי׹ אונטעךנעמונג. קײין 
בעסעךן שליח, וי זי, הא־ט עך גא־׹ נישט געדאַך׀ֿט. עך הא־ט 
אי׹ נא־ך מוסיף געווען ׊ען גילדן, ׊וזאַמען מיט אַ ב֌ךכה, אַז 
גא־ט זא־ל זי שי׊ן אין ועג. 

יהודית הא־ט א֞נגע׊ונדן אַ לאַמטעךנע און זיך געלא֞זט 
אין וועג אַךין, אין דךויסן איז דאַן געווען שטא֞ק׀ֿיגסטעך, 
אַ קאַלטעך װינט הא־ט דוךכגעשניטן די לו׀ֿט. עֶךגעץ װײס 
הא֞ב֌ן הינט געװאיעט, אַז עס הא־ט א֞נגעכֿאַ׀֌ט ב֌יי דעך נשמה. 
א֞ב֌עך אונזעך יהודית הא־ט זיך נישט א֞׀֌געשךא֞קן און אי 
מוטיק געגאַנגען אי׹ וועג. דעך שטא֞טטױעך איז אַ׀ֿילו געווען 
׊וגעמאַ׀ֿט, א֞ב֌עך יהודיתן הא־ט מען אַדוךכֿגעלא֞וט, װייל די 
טױעךװעכֿטעך זיינען געווען א֞׀ֿטע געסט אין ך' מךדכיס 
שיינקהויז. זיי הא֞ב֌ן אי׹ געע׀ֿנט דא֞ס קלייגע ׀ֿא֞ךטקעלע, 
װא֞ס דא֞ס ׀ֿלעגט מען טא־ן ב֌לויז אין אַ דךינגענדיקן ׀ֿאַל, און 
די װעכֿטעך הא֞ב֌ן אי׹ אַגב ׀ֿאַךזיכֿעךט, אַז זי װעלן זי ת֌יכ֌ף 
א־ן שום שוועךיקייטן אַךײגלא֞זן שו׹יק אין שטאַט אַךײן. 


א, מ, זי י ק 


אישט איז יהודית געגאַנגען איב֌עךן שליאַך, װא֞ס הא־ט 
גע׀ֿיךט שום ת֌ליה׀֌לאַץ, דו׹ך אַ שװאַך׊ן װאַלד, א֞ב֌עך געי 
גאַנגען אַזױ ׀ֿעסט און זיכֿעך, וי מען גייט, אַ שטייגעך, אויף 
אַ חתונה, אַזױ איז זי ׀ֿאַךב֌ײיגעגאַנגען דעם געװאַנגענעם, װא֞ס 
דעך ב֌ייזעך וויגט הא־ט אים אַךומגעװיגט, וי אַן אומ׹ו ׀ֿון 
אַ זייגעך, געקאַטשעט אים אַהין און אַהעך, װי עך װא־לט 
זיך געש׀֌ילט און געוויילט מיט אים, 

נא֞ך א֞ט איז יהודית געקומען אין טא־ל, ב֌יים ×¢×§ װאַלד 
און הא־ט גע׀ֿינען דעם ׀֌אַלאַךיס, װא֞ס איז געלעגן אויף דעם 
אייגענעם א֞ךט, וואן עך איז ׀ֿאַךלא֞ךן געגאַנגען. א ׊ו׀ֿךידענע 
אין אַ ׀ֿךײלאַכע, הא־ט זי אים אױ׀ֿגעהױב֌ן, אַךײנגעלײגט 
אים אין אי׹ לעדעךנעך קעשענע און איז אַװעק שו׹יק אין 
שטא֞ט, 

דא֞ס גיין שו׹יק א֞ב֌עך איז שוין געווען א סך שוועךעך, 
וי דעך װעג אַהעך. ב֌אַלד װי זי הא־ט נא֞ך געמאַכט עטלאַכֿע 
ט׹יט ׀ֿא֞ךױס, הא־ט אַ ךויע װוילדע שטימע אַ דונעך געטא֞ן 
׀ֿון אונטעך דעך ת֌ליה: 

| ,וועך איז דא־? שטיי!" 

יהודית הא־ט זיך, נאַטיךלאַך, שטאַךק איב֌עךגעשךא֞קן, 
דא־ך א֞בֹ֌עך הא־ט זי זיך ב֌אַהעךשט, הא־ט אױסגעלא֞שן די 
לאַמטעךנע, אַךיין טי׀ֿעך אין װאַלד און זיך דא־׹ט אַװעק- 
געלא֞זט מיט אַ זייטיק וועגעלע. 

דעך שךייעך איז אייגנטלאַך געװוען איינעך ׀ֿון דעך 
ב֌אַנדע גזלנים, װא֞ס איז אינמיטן נאַכֿט געקומען אױ׀ֿן ת֌ליה- 
׀֌לאַץ, אַךא֞׀֌׊ונעמען דעם ב֌אַנדע-א֞נ׀ֿיךעך ׀ֿון דעך ת֌ליה. דעךזען 
דא֞ס מיידל מיט דעך לאַמטעךנע אין דעך האַנט, הא־ט עך זי 
געווא֞לט ׀ֿאַךהאַלטן, א֞ב֌עך אַז זי איז אַךיין טי׀ֿעך אין װאַלד, 
איו עך אי׹ נא֞כגעלא֞׀ֿן אינדעך׀ֿינסטעך. דא֞ס מיידל הא־ט 
א֞ב֌עך געמאַכֿט שנעלעךע ט׹יט, איז געלא֞׀ֿן ׀ֿא֞ךױס מיט איין. 
א֞טעם און הא־ט ׀֌לו׊לונג ב֌אַמעךקט אַן א֞נגעזא֞טלט ׀ֿעךד, 
װא֞ס הא־ט טאַקי געהעךט שו אי׹ ׀ֿאַך׀ֿא֞לגעך. עס איז געווען 


דיחהודית די ׊ווייטעו 


׀ינסטעך, א֞ב֌עך זי הא־ט זיך געשיקט אַךױ׀ֿגעכאַ׀ט אױ׀ֿן ׀ֿעךך 
און מיט אַלע כ֌וחות זיך א לא־ז געטא֞ן ׀ֿא֞ךױס, זי שווייגן הא֞ב֌ן 
אי׹ געשמיסן אין ׀֌נים אַךיין, א֞ב֌עך זי הא־ט זיך גאַנץ װײיגיק 
געקימעךט דעך׀ֿון, ב֌אַלד איז זי שוין געווען אין ׀ֿךײיען 
׀ֿעלד, אױ׀ֿן וועג שו דעך שטאט. דא֞ס ׀ֿעךד אין גע׀ֿלױגן 
וי אַן א֞דלעך ׊װישן הימל און עךד, און אונזעך העלדין איז 
געזעסן אויף אים ׀ֿעסט, װי אַ געאיב֌טעך ךייטעך. דעך גולן 
אין אי׹ א֞בֹ֌עך אַלץ נא֞כגעלא֞׀ֿן מיט אַ וילד שךייען. עך 
װא־לט שו אי׹ געוויס געשא֞סן, א֞ב֌עך עך הא־ט עס גישט געטא֞ן 
׊וֹליב֌ שוויי טעמים: עךשטנס, ווייל עך הא־ט נישט געװא֞לט 
ב֌אַאומךוהיקן דעךמיט די געגנט, און, ׊ווייטנס, איז געווען זייעך 
׀ֿינסטעך, אַװי אַו מען װא֞ט נישט געקאַנט טךע׀ֿן אין שיל, 
יהודית איז א֞ב֌עך גע׀ֿלױגן אויף אי׹ ׀ֿעךד ווייטעך און ווייטעך, 
מען הא־ט א֞ב֌עך נישט געקאַנט אַךײנקומען דוךכֿן טויעך אין 
שטא֞ט אַךײן, ווייל עס איז שוין געווען שו-ש׀֌עט: מען װא־לט 
זי נישט אַךײנגעלא֞זט מיטן ׀ֿעךד. און דעךיבעך הא־ט זי געמאַכֿט 
אַ גךויסן אומוועג. זי הא־ט ב֌עסעךי געװא֞לט אַךײנ׀ֿא֞ךן אין דעך 
קליינעך ׀ֿא֞ךשטא֞ט לוקישא֞ק, 

אין לוקישא֞ק איז זי ׊וגע׀ֿא֞ךן שו א ב֌אַקאַנטן ייד, װא֞ס 
הא־ט זי אױ׀ֿגענומען זייעך ׀ֿךײינטלאַך. עךשט אישט הא־ט זי זיך 
אַךומגעזען און הא־ט גע׀ֿונען אױ׀ֿן ׀ֿעךד, הינטעךן זא־טל, 
אַ ליינגלאַכֿן טשעמא֞דאַנדל ׀֌אַק און ׀ֿול. זי הא־ט זיך א֞ב֌עך 
גישט דעךװעגט עס שו ע׀ֿענען, איידעך זי װעט זיך נישט 
מעלדן אין דעך ׀֌א֞לי׊ײי, זי הא־ט דא־ך קלא־׹ נישט געוואוסט, 
עך עס איז דעך אייגנטימעך ׀ֿונם ׀ֿעךד, און אױב֌ עך זא־ל 
זיין אַן עךלאַכעך מאַן, קא־ן זי נא־ך ׊וגע׊ויגן װעךן שום 
געךיכט, אַז זי הא־ט געגגבעט א ׀ֿעךד. דא֞ס הא־ט זי עטװא֞ט 
ב֌אַאומךוהיקט, 

גי ך' מ׹דכין אין שטוב֌ איז מען אויך זייעך אומ׹והיק 
געװען. אַ׀ֿילו דעך קךיסט הא־ט שוין ח׹טה געהאט אױ׀ֿן 
גאַג׊ן עיסק: טא֞מעך איו, חלילה, געשען א גךויס אומגליט 


א, מ, ױ י ק 


מיט דעם מיידל. דעך הויזיעולם איז אַךומגעגאַנגן מיט אַךא֞׀֌. 
געלא֞וטע ×§×¢×€ÖŒ. דא־ך איז די מ׹ה-שחוךה ׊וךונען ׊וזאַמען מיט 
דעך נאַכֿט, װא־׹ום ב֌אַלד, װי עס הא־ט נא֞ך א֞נגעהױב֌ן שו טא־גן 
און די טויעךן זיינען געע׀ֿנט געװא֞ךן, איז יהודית אַךיין אין 
שטא֞ט, און ב֌עת-מעשה גע׀ֿיךט דא֞ס ׀ֿעךד ׀ֿאַך אַ לייץ. דא֞ס 
׀֌נים איז אי׹ געװען ׊וךאַ׊ט, דא֞ס קליידל ׊ו׀ֿליקט און 
ב֌אַש׀ךי׊ט מיט גלא֞טע. זי איז אַךײן אין שטא֞ט ׊וזאַמען 
אין דעך באַגלײטונג ׀ֿון אַ ׀֌א֞ך סא֞טניקעס, ווייל זי הא־ט זיך 
נא־ך אַלץ געשךא֞קן ׀ֿאַךן נא֞כיא֞געך. זי איז אַךײן אין שטוב֌, און 
הא־ט א֞׀֌געגעב֌ן דעם קךיסט זיין ׀֌אַלאַךיס און נא֞כֿדעם ׀ֿאַך. 
שיילט די שטוב֌מענטשן אַלץ, װא֞ס מיט אי׹ הא־ט ׀֌אַסיךט. דעך . 
יעולם הא־ט ממש געגאַ׀ֿט ׀ֿון אי׹ איינשטעלעניש און העל. 
דישקייט, און דעך קךיסט אַליין איז אַװעק מיט אי׹ אין דעך 
׀֌א֞לי׊ײ אַלס עדות, אַז עך קא־ן זי ׀ֿאַך זייעך אַן עךלאַך מיידל, 
אין דעך ׀֌א֞לי׊ײ הא־ט מען געע׀ֿנט דעם טשעמא֞דאַן, און 
'דעמא֞לט הא־ט מען אַךױסגע׀ֿונען גענוג ךאיות, אַז דעך אייגנ. 
טיטעך ׀ֿון אים איז טאַקי אַ גזלן: מען הא־ט גע׀ֿונען עטלאַכע, 
קענטיק, נישט לאַנג א֞׀֌געהאַקטע דאַמענ׀ֿינגעך מיט טייעךע 
ךינגען,. דא֞סגלײכֿן ׀ֿךיש-א֞׀֌געשױךענע אויעךן מיט טייעךע 
אויךענגלאַך, א דאַמען-מאַנטל מיט אַ דאַמען-זייגעך און דעך׊ו 
נא־ך ׀ֿיל אַנדעךע טייעךע זאַכֿן ׊וזאַמען מיט אַ סומע דוקאַטן. 
אַמװױי׀ֿטיקסטן איז א֞ב֌עך געװוען די ךשימה, װא֞ס מען הא־ט 
גע׀ֿונען אין טשעמא֞דאַן, ׀ֿון דעךדא֞זיקעך ךשימה הא־ט מען 
געקא֞נט זען, אַז די ב֌אַנדע גזלנים הא־ט אַךױסגעטײלט געלט 
מאַנכֿע ׀֌ויעךים און שלאַכֿטעס, װא֞ס זיינען געװוען אין ב֌ונד 
מיט זיי, הא֞ב֌ן זיי איינגעקױ׀ֿט ב֌ליי און ׀֌ולװעך און הא֞ב֌ן 
זי א֞נגעװיזן די עךטעך, ועלכע מען זא־ל איבעך׀ֿאַלן און 
דעסגלײכֿן, ׀ֿאַך דעךדא֞זיקעך ךשימה, װא֞ס האט געהאַט אַזאַ 
װיכֿטיקע ב֌אַדײיטונג ׀אַך דעך ׀֌א֞לי׊ײ, הא־ט די לע׊טע אַװעק- 
געגעב֌ן יהודיתן דא֞ס ׀ֿעךד און דא֞ס געלט, און מאַנכע טייעךע 
זאַ׀ֿן, װא֞ס מען הא־ט גע׀ֿונען אין טשעמא֞דאַן. אויסעךדעם, הא־ט 
-- 44 == : 


והודוית די שוויי8 9 


זי אויך באַקומען אַ לויב׀֌אַ׀֌יך ׀ֿון גוב֌עךנאַטא֞ך. אַזאַךום 
איז אי׹ נא֞מען ב֌אַךימט געװא֞ךן אין שטא֞ט און אין דעך 
גאַנ׊עך סביבה. איז עמיץ אַ נישט:היגעך געקומען קיין ווילנע, 
איז עך קודם ׀ֿאַך׀ֿא֞ךן אין ך' מךדכֿיט אײינ׀ֿא֞ךהױז: עך הא־ט 
געװא֞לט זען דא֞ס דךייסטע העלדישע מיידל.., | 

יהודית הא־ט שוין אישט געהאַט אַ ׀ֿײן ׀ֿאַךמעגן, דא־ך 
איז זי ׀ֿאַךב֌ליבן אין ך' מךדכיס הויז סאַמע ב֌יז אי׹ חתונה. יעדן 
נייעם גאַסט הא־ט זי געמוזט ב֌אךיכֿות, ׀ֿון א֞נהוֹב֌ ב֌יון סוף, 
׀ֿאַך׊ײילן, װא֞ס מיט אי׹ איז געשען, און ך' מ׹דכי הא־ט 
געמאַכֿט גא֞לדענע געשע׀ֿטן, 


קלי׀וא׀אךשקתאן יא יט 


6 
דעו נאסט. 


| אין אַ ׀֌א֞ך װא֞כֿן אַךום, נא־ך דעךדא֞זיקעך מעשה, איז 
׀ֿאַך׀ֿא֞ךען שו ך' מ׹דכין אַ ׀֌וילישעך ׀ךיץ. אַלע נומעךן זיינען 
א֞ב֌עך געווען ׀ֿאַךגומען, הא־ט עך דעם גאַסט אױ׀ֿגענומען בי 
זיך, ווייל עס איז שוין געווען ש׀֌עט אין דעך נאַכֿט און דעך. 
גאַסט הא־ט נישט געקא֞נט גיין זוכֿן ע׀֌יס אַן אַנדעך אײנ׀ֿא֞ךהױז. 
דעך ׀֌ךיץ איז געווען אַ מענטש ׀ֿון מיטעלע יא־׹ן, מיט אַ שיינעט 
אויסזען, אַ הױכֿן וואוקס, מיט זייעך אַ ׀ֿךײנטלאַכעך באַנעמונג 
און ×€Ö¿×™×™× ×¢ מאַניךן. עך איז געקומען אַלײן, א־ן אַ דינעך, מיט 
אַ יידישן ב֌על-עגלה, און געזא֞גט הא־ט עך, אַז עך מוז ׀ֿאַךי 
ב֌ךיינגן אין שטא֞ט אַ ׀֌א֞ך װא֞כֿן. ב֌אַלד וי עך הא־ט זיך דא־׹ט 
עטװא֞ס ׊וךעכֿט געמאַכֿט און אַךא֞׀֌גע׊ױגן ׀ֿון זיך זיין אױיב֌עך. 
מאַנטל, הא־ט עך א֞נגעשטא֞׀֌ט זיין לולקע מיט טאַב֌אַק, ׀אַךךױ. 
כֿעךט און זיך אַנידעךגעזע׊ט ב֌יים שיינק-טיש, וואו עס זיינען 
געזעסן נא־ך עטלאַכֿע ׀ךי׊ים. עך הא־ט זיך געהייסן געב֌ן 
אַ קװא֞ךט א֞נגעװאַךימטע מעד און הא־ט זיך אךײינגעלא֞זש אין 
אַ שמועס מיט די איב֌עךיקע געסט, װא֞ס זיינען אויך געוען 
דוך׀֌׀ֿא֞ךעך, װי עך, א֞ב֌עך איינגעשטאַנען זיינען זי עךגיץ 
אַנדעךש און זיינען נא֞ך געקומען אַהעך טךינקען און אַגב 
כֿאַ׀ן אַ קוק אויף יהודיתן, מיט װעלכֿעך עס הא־ט געקלונגען 
כ֌מעט אין גאַנץ ליטע. ׀ֿון אַנהױב֌ הא־ט מען, נאַטיךלאַך, גע' 
שמועסט ׀ֿון װעטעך, ש׀֌עטעך א֞ב֌עך הא־ט מען א֞נגעהױב֌ן 
׹יידן ׀ֿון ׀֌א֞ליטיק. שום סוף איז מען אַךױ׀ֿגעקומען איף 
דעך אויסטעךלישעך געשיכֿטע מיט יהודיתן, װא֞ס הא־ט זי 
דעמא֞לט סעךוויךט דעם טיש. 

5 26 = 


יהוךית די ׊וויישע. 


;א֞ט דא֞ס מיידל, -- הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ֿען אייגעך ׀ֿון די 
געסט, -- איז ב֌אַךימט און אונזעך געגנט", 

און דעךדא֞זיקעך הא־ט ׀ֿאַך׊ײלט ׀ֿאַך דעם נייעם גאַסט 
די גאַנ׊ע געשיכטע, װי אַזױ זי הא־ט זיך איינגעשטעלט ׊ך 
גיין אַלײן ׊וועלף ב֌יינאַכֿט אױ׀ֿן ת֌ליה׀֌לאַץ און װי אַזױ זי 
איז געקומען שו׹יק ׹ייטנדיק אויף א ׀ֿעךד און אַזוֹי ווייטעך. 
דידא֞זיקע געשיכטע הא־ט געמאַכֿט אַ גךױסן ךושט אויף דעם 
נייעם גאַסט, עך הא־ט זיך נישט געקא֞נט באַךוהיקן און הא־ט 
זיך א֞נגעךו׀ֿן שו יהודיתן: 

שוען די יידן װא־לטן זיך גע׀ֿינען אין בעסעךע אומ. 
שטענדן (דא֞ס הייסט, ווען זיי װא־לטן געהאַט אַן אייגן לאַנד), 
װא־לט אַזאַ מיידל געקא֞נט זיין אַ ׊ווייטע יהודית, װא֞ס װא־לט, 
אַזוי וי יעגע, געקא֞נט משיל זיין אי׹ ׀ֿא֞לק ׀ֿון דעך האַנט 
׀ֿון אַ ב֌אַדךיקעך, ווען איך זא־ל זיין אַ מז׹ח-אינדיעך -- הא־ט 
עך זיך ׊עלאַכט -- װא֞ס גלויב֌ט אין בשמה-וואַנדעךונגען, װא־לט 
איך געגלױב֌ט, אַז דו ביוט אַ גלגול ׀ֿון יענעך יהודית * 

דעך געש׀֌ךעך, װא֞ס יהודית הא־ט אים ב֌לויז אויבעך. 
׀ֿלעכֿלאַך אויסגעהעךט, הא־ט געדויעךט ב֌יז האַלבע נאַכט. די געסט 
זייגען אַװעקגעגאַנגען און ב֌יים טיש איז ׀ֿאַךליבן בלויז דעך 
אומב֌אַקאַנטעך גאַסט מיט דעך לולקע אין מויל. עך הא־ט שוי 
געךו׀ֿן יהודיתן שו זיך, הא־ט זי געב֌עטן זישן, און אי׹ געזא֞גט, 
אַז זי איז זייעך שיין, אױ׀ֿךיכֿטיק און ליב, און, אַן זי 
׀ֿאַךדינט שו ב֌אַקומען אַן א֞ךענטלאַכן חתן. קוךץ דעך׀ֿן, 
אַזעלכע וועךטעך, װא֞ס גליטשן זיך זאַנ׀ֿט אַךײן אין דעך 
טי׀ֿעניש ׀ֿון אַ האַךץ, װא֞ס געהעךט אַ׀ֿילו שו דעך קלוגסטעך 
מיידל, , איך ב֌ין, -- הא־ט עך זיך א֞נגעךו׀ֿן שו אי׹, -- אַ ךא֞. 
מאַנען-שךייב֌עך, אַ שךי׀ֿטשטעלעך. איך ויל דיין געשיכֿטע 
ב֌אַשךײבן און דיין נא֞מען ׀ֿאַךאײ׊יקן און דא֞ס װעט די׹ 
זייעך נושן אין דיין לעב֌ן". 

הא־ט אים יהודית װידעךאַמא֞ל אַלץ ׀ֿון א֞נהױב ׀ֿאַך׊ײלט, 
גאַנץ ב֌תמימות און דעךב֌יי געזא֞גט, אַן זי ב֌אַי׊ט אישט 


א, מ, דיקי 


אי יט 


א גךויסע עשיךות און הא֞׀ֿט אינגיכֿן חתונה שו הא֞ב֌ױ 

;און איך װינטש די׹ גליק,-- הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ֿן 
דעך גאַסט, -- ווייל דו ׀ֿאַךדינסט עס אין דעך ׀ֿולעך מא֞ס. 
אוב איך װעל דא־ זיין ב֌יז דיין חתונה, װעל איך די׹ שיינקען 
חתונה-מת֌נות און װעל טאַנ׊ן אַ קךאַקא֞װיאַק". 

הא־ט אים יהודית געענט׀ֿעךט דעךויף: / און איך דאַנק 
אייך שוין ׀ֿא֞ךוֹיס דעך׀ֿאַך און װעל אייך אױ׀ֿנעמען ׀ֿאַך 
אַ גוטן גאַסט". | 

און דעך גאַסט מאַכֿט װייטעך שו אי׹י 

,איך ב֎֌ין מקנא יענעם יונגנמאַן, װא֞ס װעט דיך ב֌אַקוי 
מען ׀ֿאַך אַ ׀ֿךױ. איך װא־לט אמװייניקסטן געװא֞לט הא֞ג֌ן דא֞ס 
גליק שו זען דעם גליקלאַכן און שו זא־גן אים, אַז עך זא־ל וויסן וי 
דיך שו שע׊ן, ווייל דו ׀ֿאַךדינסט עס. דו ב֌יזט ׹ייך און דא־ך 
אַךב֌עטסטו נא־ך אויף דיין ׀ֿךיעךדיקן א֞ךט. דא֞ס גע׀ֿעלט מי׹ 
זייעך. איך הא־ב, אַ שטייגעך, געזען אַן א֞ךימען ב֌לעכעך, װא֞ס 
הא־ט געוואונען אויף דעך לא֞טעךיע ׀ֿעך׊יקטױזגט גילדן, 
הא־ט עך ת֌יכףומיד אַךױסגעװא֞ך׀ֿן זיינע גע׊ייג דו׹ך דעם - 
׀ֿענסטעך און הא־ט געמאַ׀ֿט אַן אַנשטעל ׀ֿון אַן עושך. עך 
הא־ט א֞ב֌עך. אַזױ שלעכֿט אױסגעש׀֌ילט זיין ׹א־ל, אַז עך הא־ט 
׊ו׀֌טךט זיין געלט און הא־ט נא֞כֿדעם גישט געהאַט מיט װא֞ס 
שו קױ׀ֿן גע׊ייג, שו װעךן ווידעך אַ ב֌לעכעך..." 

ביי די לע׊טע װעךטעך הא־ט עך אַךױסגענומען דעם 
זייגעך, א קוק געטא֞ן דעךויף און געזא֞גט: 

עיא֞, ס'איז שוין ב֌אַלד האַלב֌ איינס, שוין שייט שו 
גיין שלא֞׀ֿן, איך װא־לט א֞ב֌עך געװא֞לט טךינקען א ב֌יסל אַלטן 
לי׀֌עץ. נא֞ך וי אַזױ וועסטו אישט גיין אין קעלעך? א׀שך 
הא֞סטו וועמען שו שיקן;" | 

יהודית הא־ט אים עךנסט געענט׀ֿעךט דעךויףי 

,נישט לאַנג הא־ט אי׹ מיך געלױב֌ט ׀ֿאַך מיין מוס, 
און אישט טךאַכֿט אי׹ גא־׹ אַנדעךש וועגן מי׹. איך ב֌אַדאַךף 
מיך, הייסט עס, שךעקן שו גיין קעלעך? גיין, מיין העך, איך 


והודית די ׊ווייטע׀ 


װעל אייך ב֌אַלד בךיינגען לי׀עץ... איך קא־ן אַליין גיין אין 
קעלעך.. " | 
יהודית הא־ט גענומען אַ ליכֿט און איז אַךױס דוךכֿן הויף 
אין קעלעך. באַלד א֞ב֌עך װי זי איז ׊וגעגאַנגען שו אַ ׀ֿאַס און 
גענומען ׊אַ׀֌ן דא֞ס מעד אין קװא֞ךט, הא־ט זי דעךהעךט שוועךע. 
ט׹יט אויף ד֮י קעלעך-טךע׀֌. יענעך איז, קענטיק, נישט ב֌אַקאַנט 
געווען מיט די געדךייטע טךע׀֌ און הא־ט וויילעווייז זיך ׊וגע- 
שטעלט. דא־ך הא־ט עך זיך שטאַךק דעךנעגט, און א֞ט הא־ט 
יהודית דעךזען א קךע׀ֿטיקן מאַן װיט א ב֌לאַנקן מעסעך אין 
האַנט, ֹ 

דא֞ס איז געװען דעך אייגענעך גאַסט, װא֞ס איז געווען 
אַזױ ליב שו אי׹ און װא֞ס הא־ט זיך א֞נגעגעב֌ן ׀ֿאַך אַ ךא֞מאַנעג- 
שךייבעך. ב֌אַלד הא־ט זי דעךהעךט זיין ךויע שטימע: 

;איך הא֞ב֌ דיך ׀ֿא֞ךט גע׀֌אַקט! דו הא֞סט מי׹ י׊וגעי 
נומען מיין ׀ֿעךד מיט אַ גךויסן ׀ֿאַךמעגן, דו הא֞סט אַלע מיינע 
חב׹ים איב֌עךגעגעבן אין די הענט ׀ֿון דעך ׀֌א֞לי׊ײ, אישט 
וועסטו זיך, נאַטיךלאַך, באַ׊א֞לן ׀ֿאַך אַלץ?... 

נו, מיין טייעךע לעזעךין, איך ווייס וי ב֌אַנג און איינג. 
סטלאַך עס װעט די׹ זיין שו מוט און װי געש׀֌אַנט סוועט 
זיין דיין דעךװאַךטונג, ווען איך װעל מיט די׹ אין דעךדא֞זיקעך 
קךיטישעך מינוט א֞נהױב֌ן ׹יידן ע׀֌יס אַנדעךש און כ'ועל 
לא־זן אונזעך ליב֌ע יהודית שועב֌ן דעךווייל אין אַ גךויסעך 
סכ֌נה. דא־ך מוז איך עס נויטווענדיק טא־ן, שוליב מיין דעך. 
שיילונג. איך מוז דיך ׀ֿךיעך ב֌אַקאַנט מאַכֿן מיטן קעלעך, 
װא֞ס איז אישט געװא֞ךן דעך ׀֌לאַץ ׀ֿון דעךדא֞זיקעך ב֌לוטיקע 
ס׊ענע. : 

דעך קעלעך איז געווען זייעך אַ גךויסעך און א הויכעך, 
א֞ב֌עך גענוג טיף אין דעך עךד. זיין ב֌אַלקן הא־ט זיך געשטי׊ט 
אויף אַ ׀֌אַך ׀ֿיךקאַנטיקע זיילן, און דעך קעלעך איז, אַלזא֞, 
ב֌אַשטאַנען ׀ֿון עטלאַכֿע א֞׀֌טײילונגען, װא֞ס הא֞ב֌ן זיך ׀ֿאַךלא֞ךן 
אין אײנאַנדעך. עך הא־ט געהאַט קלייניטשקע ׀ֿענסטעךלאך, 


א, ט, די קי 


ב֌אַלײיגט מיט שטאַךקע אייזעךנע קךאַטעס. אומעטום זיינען גע. 
לעגן ׀ֿעסעך, קאַסטנס ׀ֿון משקה, ׀ֿךוכֿטן און טונען אוגעךקעס, 
כ֌לים מיט ק׹ויט, ב֌וֹךאַקעס, קאַךטא֞׀ֿל, קךוטשקע, ׊וב֌ךא֞בֿענע 
ליאַקעס, ׀ֿלעשלאַך אַלטע, א֞׀֌געש׀֌ךונגענע ךײ׀ֿן און ׊ושא֞טענע 
׀ֿעסלאַך; אַלץ איז דא־׹ט געלעגן אין דעך גךעסטעך אומא־׹דנונג, 
׊עװא֞ך׀ֿן און ׊עשליידעךט, אַן אממעך לאַב֌יךינט ׀ֿון ווינקע. 
לאַך און שטעגעלאַך, אַזױי אַז אַן אומב֌אַקאַנטעך הא־ט זיך דא־׹ט 
געקענט לײכֿט ׀ֿאַךליךן אינדעך׀ֿינסטעך און ב֌ךעכֿן האֲלו 
און אַקן. יהודית א֞ב֌עך איז שוין קלא־׹ געווען אין אַלע בײ. 
גונגען און שטעגעלאַך, וי אַ גוטעך געא֞גךאַף אין דעך מאַ׀ע, 

נו, מיין טייעךע לעזעךין, אישט, אַז מי׹ הא֞כ֌ן די׹ שוין 
באַשךיב֌ן דעם קעלעך, קא֞נען מי׹ זיך אומקעךען שו אונזעך 
דעך׊יילונג, | | 

קוים הא־ט דעך ב֌אַנדיט געענדיגט זיין לע׊ט װא֞ךט און 
הא־ט א֞נגעהױיב֌ן ׊וטךעטן שו אי׹ מיטן מעסעך אין דעך 
האַנט, הא־ט יהודית, װא֞ס הא־ט נישט ׀ֿאַךלױךן אי׹ שכל און 
מוט, אַליין אין דעך קךיטישעך מינוט אױיסגעלא֞שן דא֞ס ליכֿט 
און הא־ט זיך ׀ֿאַךשטעקט הינטעך אַ גךויסן ׀ֿאַס. דעך ב֌אַנדיט 
הא־ט אי׹ נא֞כֿגעװא֞ך׀ֿן דא֞ס מעסעך, װא֞ס איז געב֌ליב֌ן שטעקן 
אין אַ ׀ֿאַס. דעמא֞לט הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן אומ׊וקעךן די ׀ֿעסעך 
און טאַ׀֌ן אין אַלע זייטן, זי א֞ב֌עך, װא֞ס אי געווען זייעך 
געניט אין קעלעך, איז איב֌עךגעלא֞׀ֿן אין א שווייטן ווינקל, 
עך, וידעך --- נא־ך אי׹, א֞ב֌עך וויילעווייז ׀ֿאַלט עך אַךיין 
אין אַ גךוב֌ ׀ון דעך ׀ֿײכֿטעך קעלעךעךד און ב֌יז עך הוֹיב֌ט זיך 
אויף אויף די ׀ֿיס, הא־ט זי שוין גענוג שייט שו מאַכֿן אַ ש׀֌ךונג 
אין אַן אַנדעך ווינקל. דא־ הא־ט עך א֞נגעטךא֞׀ֿן אױ׀ֿן ×¢×§ ׀ֿון 
אַ א֞׀֌געש׀֌ךונגענעם ךייף, װא֞ס דעך אַנדעךעך ×¢×§ הא־ט זיך 
! אים אַךײנגעהאַקט אין ׀֌נים אַךין, דא־ איז עך אַךײנגע׀ֿאַלן 
אין אַ קאַסטן, און דא־ הא־ט עך א֞נגעטךא֞׀ֿן אויף אַ קוכ֌ע שוי 
ב֌ךא֞כֿענע ׀ֿלעשעך און הא־ט זיך גוט ׊וקאַלענדטשעט. עֶך הא־ט 
גע׀ֿלוכֿט און געשאלטן אוֹן געקךי׊ט מיט די שיין און געשוימט, 

-- 30 -- | 


יהודית די ׊ווייטע. 


זוי אַ ׊וךיי׊טע ווילדע חיה, און הא־ט אי׹ אַלץ געסטךאַשעט, 
אַז עך װעט זי ׊וךייסן װי אַ העךינג, און זי הא־ט אים 
׊וגעשיקט אַ ׀ֿךײלאַך געלעכֿטעךל, װײל זי הא־ט זיך שוין 
אַךױ׀ֿגעכֿאַ׀֌ט אויף די טךע׀֌ ׀ֿון קעלעה. אַךױף אױ׀ֿן לע׊טן 
טךע׀ל אינדעךחויך, סאַמע ב֌יי דעך טי׹, הא־ט זי זיך נא־ך 
לוסטיק געמאַכֿט איבעך אים און הא־ט אים ׀ֿון וייטן 
׊וגעװא֞ך׀ֿען: 

,אַ גוטע נאַכֿט, ׀֌אַניע באַנדיט, איך װעל אייך ב֌אַלד 
בךיינגען ׀ֿײעך, אי׹ זא־לט ויסן, וואו אי׹ זייט אין דעך 
וועלט... און נא֞כֿדעם װעט מען אייך שוין אַךֹס׀ֿיךן ׀ֿוג. 
דאַנען..." ן 

מיט דידא֞זיקע וועךטעך איז זי אַךױס ׀ֿון קעלעך אױ׀ֿן 
הויף און ׀ֿאַךשלא֞סן די טי׹ הינטעך זיך, אַךײן אין שטום, 
הא־ט זי געמאַכֿט אַ לאַךם, אַלע הויזמענטשן און אַלע געסט 
הא־בן זיך אױ׀ֿגעכֿאַ׀֌ט נישט-טויט, נישטלעב֌עדיק. א טײ? 
הא֞ב֌ן זיך ב֌אַװא֞׀ֿנט, אַ טייל אין געלא֞׀ֿן נא־ך דעך ׀֌אֲלי׊ַלי, 
ב֌אַלד זיינען געקומען דךייסיק זעלנעך מיט געלא֞דענעם גע: 
װעך, מיט אַ ׀֌ויק און מיט אַן א֞׀ֿי׊יך, מען הא־ט אַטאַקיךט 
דעם קעלעך, ךעװוידיךט אַלע ש׀֌ײכֿלעךס און ב֌וידעמעך, 
א׀שך ליגן דא־׹טן ׀ֿאַךשטעקט אַנדעךע באַנדיטן. מען הא־ט 
אויך אַךומגעזוכֿט זיין קליין ׀֌עקל, ואו מען הא־ט ׀ְ֌לן 
גע׀ֿונען ׀ֿײכֿט מא־ך. אין זיין אַלטן אױב֌עךמאַנטל הא־ט מען 
גע׀ֿונען אַ ׹ייך טאַב֌אַק-בײיטעלע, אויף װעלכֿן עס איז געווען 
אױיסגעװאַ׀ֿט דעך נא֞מען ׀ֿון אַ גוטגעזי׊עך, װא֞ס איז זייט 
עטלאַכע טעג ׀ֿאַך׀ֿאַלן געװא֞ךן, 

יהודיתן הא־ט מען זייעך גענוי אױסגע׀ֿךעגט און זי הא־ט 
דעך׊יילט אַלץ, װא֞ס מיט אי׹ הא־ט ׀֌אַסיךט, און אַז מען איז 
שוין געווען זיכֿעך, אַז דעך כ֌לומךשטעך גאַסט איז ב֌אמת 
א ב֌אַניט אוֹן ליגט אישט אײנגעשלא֞סן אין קעלעך, הא־ט מען 
נישט געוואוסט װיאַזױ מען זא־ל ׊וטדעטן שו אים. װעט מען 
זיך לא־זן גלייך שו אים אין קעלעך, קא־ן עס אַמא֞ל קא֞סטן. 


א מ. דיק, 


אַ מענטשנס לעב֌ן, זא־ל מען איהם דא־׹טן לא־זן הונגעךן 
ב֌יז עך ועט ב֌לייבן ש֮ן קךע׀ֿטן, איז עס איך געװוען 
אַ שוועךע זאַך, ווייל עך הא־ט דא־׹ט געהאַט גענוג װא֞ס שו 
עסן און שו טךינקען. אין קעלעך הא־ט זיך שטענדיק גע׀ֿונען 
׀ֿון אַלעם גוטן, 

לאַנג הא־ט מען געקלעךט, ב֌יז עס איז געב֌ליב֌ן, אַז מעך 
- זא־ל אין דעם קעלעך א־נלא־זן א גךויסן ׹ויך ב֎֌יז שום דעך. 
שטיקט װעךן און דאַן ע׀ֿענען די טי׹. א֞ט דא֞ס מיטל איז 
ויךקלאַך געלונגען, מען הא־ט געװאַךט ב֌יז טא־ג און דאַן הא־ט 
מען זייעך גוט א֞נגעװענדט דא֞סדא֞זיקע מיטל, דעך קעלעך 
הא־ט אים אױסגעש׀֌ײט ׀ֿון זיך, װי עך גייט און שטייט, און 
מען הא־ט אים אױ׀ֿגענומען ׀ֿאַך אַ העכֿסט גוטן גאַסט. עך 
הא־ט זיך נישט געוועךט ווייל, עךשטגס, עך איז שוין געװען 
האַלב֌ טוט ׀ֿון ׹ויך און, ׊ווייטגס, ווייל עך הא־ט געזען, אַז 
עס שילן שום אים דךייסיק ב֌יקטן. עך הא־ט זיך אונטעךגעגעב֌ן 
און ב֌יי דעך אױס׀ֿא֞ךשונג הא־ט זיך אַךױסגעװיזן, אַז זיין 
כ֌ונה איז געווען נא֞ך שו דעךהךגענען יהודיתן און שו מאַכן 
דעךב֌יי מאַנכע נויטיקע אײינקױ׀ֿן אין שטא֞ט. מען הא־ט אים 
אויך אױסגע׀ֿךעגט וועגן די איב֌עךיקע באַנדיטן, ואל זֵיי 
גע׀ֿינען זיך און אַז. װו, 

דעך שטא֞טךאַט, װא֞ס הא־ט געװא֞לט דא֞ס שיינע געזינטל 
אױסךא֞טן ׀ֿון ג׹ונט, נישט ׀ֿאַךליךנדיק דעךב֌יי קיין איינעם 
׀ֿון איךע שטא֞ט:זעלנעך איז אײינגע׀ֿאַלן אויף אַ המשאה: עך 
הא־ט ׀ֿאַךש׀֌ךא֞כן דעם ׹ושח, שו שיינקען אים דא֞ס לעב֌ן, אויב֌ 
עך װעט טא־ן, װא֞ס מען װעט ׀ֿון אים ׀ֿאַךלאַנגען. און דעך 
׀ֿאַךלאַנג איז געווען, עך זא־ל שךייב֌ן אַ ב֌ךיוו שו זיין ב֌אַנדע, - 
װא֞ס עך איז דעךװייל געװען אי׹ א֞נ׀ֿיךעך, א֞נשטא֞ט דעם 
געהא֞נגענעם ב֌אַנדיט, אַז עך הא־ט זיך דעךואוסט, אַז בי 
ך' מ׹דכין אין אײנ׀ֿא֞ךהױז גע׀ֿינען זיך אייניקע געסט, װא֞ס 
הא֞ב֌ן ב֌יי זיך גךויסע קאַ׀֌יטאַלן, און אַז אויך דעך מ׹דכי 
אַליין איז אַ מענטש מיט אַ גךויסן ׀ֿאַךמעגן, אַלזא֞; זא־לן זי 


יהולית די ׊ווייטע, 


אַלע קומען שו אים ׀ֿאַךקלײדט ׀ֿאַך ׀֌ךי׊ים דוך׀ֿא֞ךעך און 
מען װעט אַל֌ץ שו׹ויגן און ׊ושלע׀֌ן אויף דעם ב֌עסטן או׀ן. 

דעך באַנדיט הא־ט זיך געלא֞זט איינ׹יידן און הא־ל 
א֞נגעשךיב֌ן אַ ב֌ךיוו, און דעך שטא֞טךאַט הא־ט עס א֞׀֌געשיקט 
שו די ׹ושחים דו׹ך אַגאַנץ קלוגן ש׀֌יא֞ן, װא֞ס איז געװען 
׀ֿאַךקלײדט ׀ֿאַך אַ יונגעך ׀֌ויעך, וי אייגעך ׀ֿון יענע ׀֌וילךמי 
-לאַך, מיט װעלכֿע די ב֌אַנדיטן ׀ֿלעגן זיך ע׀ֿטעך ב֌אַדינען 
׀ֿאַך אַ גוטעך ב֌אַלױנונג. 

דעךהאַלטן דעם ב֌ךיו, איז די ב֌אַנדע, װא֞ס איז 
ב֌אַשטאַנען ׀ֿון א ׊װאַנ׊יק ׀֌אַךשױן, געקומען אױ׀ֿן ב֌אַ׀ֿעל 
׀ֿון דעם א֞נ׀ֿיךעך. זיי זייגען געווען א֞נגעטא֞ן, װי ׀֌ךי׊ים' 
דוך׀ֿא֞ךעך און אין א־װוגט הא֞ב֌ן זי איב֌עךגעטךא֞טן די שוועל 
׀ֿון ך' מךדכֿיס אײינ׀ֿא֞ךהױז און דא־׹ט הא־ט מען זי ׀ֿעךהאַלטן 
×€×™×– איינעם. אויף די אױס׀ֿא֞ךשונגען הא־ט מען אַךױסגעקךיגן 
ב֌יי זיי, וואו עס גע׀ֿינט זיך זייעך נעסט, און דא־׹ט, אין 
דעמדא֞זיקן געסט, הא־ט מען גע׀ֿונען קא֞סטב֌אַךע זאַכן, גךויטע 
געלט-סומעס, זייעך ׀ֿיל טייעךע קליידעך, טייעךע ׀ֿעךד, 
טייעך געוועך. א גךויסן טייל דעך׀ֿון הא־ט מען א֞׀֌געגעבֿן. 
יהודיתן, װא֞ס הא־ט אויך ב֌אַקומען דא֞ס ךעכט שו וואוינען אין 
די קךיסטלאַכֿע גאַסן. 

׊ולע׊ט הא־ט זי חתונה געהאַט מיט אַ ׀ֿיינעם ב֌חוך, װא֞ס 
הא־ט געקענט לעךנען און איז געווען אַ זון ׀ֿון אַ גךויסן ב֌על. 
הבית. זי הא־ט זיך ב֌אַלד דעךויף ב֌אַזע׊ט אַךא֞׀֌ ב֌ךייטעך גאַס 
און הא־ט געע׀ֿנט אַ גךויס געשע׀ֿט. ב֌יי אי׹ אין געשע׀ֿט 
׀ֿלעגן ׀ֿאַךקעךן די גךעסטע האַךן און שׂךךות. אין דעך 
קךיסטלאַכֿעך װעלט הא־ט מען זי געךו׀ֿן די ב֌א֞האַטיךקע", 
די העלדין, 

זי הא־ט געלעב֌ט זייעך גליקלאַן מיט אי׹ מאַן אוֹן הא־ט 
דעךלעב֌ט מיט אים זייעך לייטעשע קינדעך. זי הא־ט געטיילט 
אַ סך שדקה און איז זיך ליײיטזעליק ב֌אַגאַנגען מיט מענטשן 
און ווייל זי איז געוען זייעך געאַכ׀ֿעךט און געשע׊ט ב֌ײ 

== 33 = 


א, מ, די ס, 


די גךעסטע מאַגנאַטן, איז זי זייעך א֞׀ֿט געווען אַ גוטע ב֌עטעךין 
׀ֿאַך כ֌לל-זאַכֿן און ׀ֿאַך יחידישע זאַכֿן. אַמ׀ֿײינסטן הא־ט זי זיך 
אויסגע׊ייכֿנט אין ב֌אַהאַנדלען איךע דינסטן, װײיל זי הא־ט 
קײינמא֞ל ‏ נישט ׀ֿאַךגעטן, אַז זי אַלײן הא־ט אַ מא־ל געדינט, 
און דעךיב֌עך הא־ט זי געואוסט, װי אַזױי עס לעב֌ט זיך 
אַ יידישעך דינסט, | 

זי הא־ט זייעך שטאַךק מא׹יך ימים געװען און הא־ט 
׀ֿאַךלעבט איךע יא־׹ן אין נחת און אין עושך און הא־ט געזען 
נחמה אויף איךע קינדעך, און הא־ט זייעך ׀ֿול גוטס געטא֞ן 
די קינדעך ׀ֿון ך' מ׹דכי, ווייל זיי זיינען א־׹ים געװא֞ךן, 

זי הא־ט זיך קיינמא־ל נישט געשעמט שו זא֞גען, אַז זײ 
הא־ט אַמא֞ל בי זי געדינט, ווייל זי איז געב֌ליב֌ן אַ ב֌אַשײידענעך 
מענטש ב֌יזן לע׊טן טא־ג. זי קא־ן דינען אַלס ב֌ייש׀֌יל ׀ֿאַך 
יעדן אױ׀ֿגעקומענעם מענטשן, עך זא־ל זיך נישט ׀ֿאַךגעסן, 
װא֞ס עך איז אַמא֞ל געווען. 

נו, לעב וואויל, מיין טייעךע לעזעךין, איך הא֞ב֌ שוין 
געענדיקט מיין דעך׊יילונג. א׀ֿשך װוען גא־ט װעט װעלן) 
װעלן מי׹ זיך װידעך זען ב֌יי אַן אַנדעךעך דעך׊יילונג, 
אַדיע! | 


8 9 69 


ך' שמשיש נוט-זם-טוב-ב֌עטעך 


9 6 09 


1 
ך' שמאַיע גוט-יום-טום-בעמעךס א֞נקומען קיין 


ווילנע, 


ווילנע איז אַן איידעלע, עךלאַכע שטא֞ט ׀ֿון אײיב֌יק א־ן. 
איךע מענטשן זיינען ׀ון דעך נאַטוך גוטהאַך׊יק, שטיל און 
׀ֿךידלאַך,. זיינען אויך. זייעך שיין געװאַקסן און גענייגט שו 
בילדונג. און ווען סװא֞לטן נישט געקומען ע׀ֿטעך שו אי׹ ‏ 
׀ֿאַךשײדענע שלע׀֌עךס און ב֌עטלעך און טונקעלע ׀֌אַךשױנען 
׀ֿון אַנדעךע שטעט, װא־לט זי שוין געקענט זיין ב֌אמת גליק. 
לאַכֿעך, װוי אישט. איךע ׊דקות א֞בֹ֌עך און אי׹ גוטמוטיקייט 
שיט-שו זיך שו טויזנטעך שנא֞ךעךס און לײידיקגייעךס, װא֞ס 
׀ֿאַךשטײען זייעך גוט, וי אַזױ שו מאַכֿן געשע׀ֿטן ׀ֿון זייעך 
׀ֿךומקײט. עס ׀ֿאַךשטײט זיך, אַז יעדעךעך ׀ֿון זיי ב֌ךיינגט 
מיט זיך זיינע נאַךישקײטן און ׀ֿאַלשקײטן און ׀ֿאַךדאַךב֌ט 
אַזויאַךום אונזעך וילנע גא־׹ א־ן א שיעוך. איינעך ׀ֿון די 
אומגעךו׀ֿענע. געסט, װא֞ס הא־ט זיך געמאַכֿט אֲשֶם אין ווילגע, 
איז געווען ׀ֿךיעך יעקעלע גא֞לדשלעגעך און דעךנא֞ך ך' שמאַיע 
אַליטעך, דעך גוט-יום-טוב-ב֌עטעך. 

איינמא־ל הא־ט מען געזען װי אַ װאַסילעשקעך ׀ֿוך, ׀ֿול 
גע׀֌אַקט מיט אייעך, הא־ט אַךײנגע׀ֿיךט קיין ווילנע א ב֌על. 
ת׀ילה מיט אַזינגעךל. א֞ט דא֞ס זינגעך? איז טאַקי געװען 
אונזעך ך' שמאַיע גוט-יום-טוב-ב֌עטעך. און אַזעלכֿע טךאַנס׀֌א֞ךטן 
געשעען גאַנץ א֞׀ֿט אין וילנע. אויף יעדעך װאַסילעשקעך 


א, מ, ױ ש 62 


א֞דעך אײישישא֞קעך ׀ֿוך אייעך, װא֞ס קומט א־ן אין אונזעך 
שטא֞ט, זישט אַ ב֌על-ת֌׀ילה, אַ זינגעךל, אַ דינסטמיידל און דעך 
װא־גן אייעך מיט די מענטשן, װא֞ס זי;ן אויף אים, הא֞ב֌ן דעמ. 
זעלב֌ן סוף, װא֞ס די וועגנס טיטון, װא֞ס עס ב֌ךיינגען די ׀ֿוךלײיט 
א֞דעך די ׀֌ינטשוקעס ׀ֿון ׀֌אַלעסיע קיין ווילנע. דעם טיטון קױ׀ֿן 
א֞׀֌ די טאַב֌אַקקךעמעך, די א֞קסן, װא֞ס זיינען אײינגעש׀֌אַנט 
אין די וועגנס, קױ׀ֿן-א֞׀֌ די קשבים און די וועגנס אַליין קױ׀ֿן א֞׀֌ 
די ךעדעךניקעס. עס קעךט זיך מעך נישט אום וי דעך 
׀ֿוךמאַן אַליין. אַזױ איז אויך דעך סוף מיטן װא־גן אייעך, די 
אייעך קױ׀ֿן א֞׀֌ די מאַךק:װײב֌עך, דעך ב֌על.ת֌׀ילה דאַװנט. 
א֞׀֌ ימים:נו׹אים, ב֌לייב֌ט עך אין ווילנע אַ מלמד, זיין זינגעךל 
ב֌לייב֌ט אַן א־׹ים-ב֌חוך, די דיגסמיידל וועךט אַן א֎ם און דעך. 
נא־ך אַ ב֌על-אַכֿטניאַטע. עס קעךט זיך מעך נישט אום װי דעך 
׀ֿוךמאַן אַליין. און אַזױ איז שמאַיקע אויך געב֌ליב֌ן ב֌יי אונז 
נא־ך ימים:טובים אַן א־׹ים-ב֌חוך אין דעמזעלב֌ן קלויז, וואו עך 
הא־ט ב֌אַקומען חן ב֌יי דעם שמש, װא֞ס אים הא־ט אַמא֞ל אויך 
׀ֿאַךשלע׀֌ט אַהעך אַ װא־גן אייעך. עך איז געװא֞ךן אַ שטיקל 
מתמיד און אַ שטיקל ׀ֿךומאַק. עך ׀ֿלעגט א֞׀֌היטן אי מקוה, 
אי ח׊ות. אויך ׀ֿלעגט עך א֞׀ֿט ב֌לעטעךן דעם זוה׹ און הא־ט 
א֞נגעהױב֌ן שו גילטן ב֌יסלאַכֿװײז ׀ֿאַך אַ הײיליקן און מען הא־ט 
אים א֞נגעהױיב֌ן שו ךו׀ֿן ך' שמאַיע. און עך װא־לט געשטיגן 
- וועך ווייס וי ווייט, ווען עס װא־לט אים נישט געטךא֞׀ֿן דא֞ס 
אומגליק מיט דעם ׀ֿךי׊ײטיקן גוט:יום-טוב-ב֌עטן, 


זז 
דא֞ס אומנליקלאַכע גוט:יום-מוב-ב֌עמן, 


ס'איז די שולד ׀ֿון די א֞ךימע ב֌חוךים, אַז זיי זא־לן ב֌יי 
זייעךע באַלעב֌אַטים, וואו זיי עסן טעג און ב֌׀ֿךט שב֌תים און 
ימים-טובים, ׊ודעקן די סוכה ׀ֿאַך סוכ֌ות, אײינ׀ֿלעכֿטן דעם 
הדס, א֞׀֌היטן שו ב֌ךיינגען דעם אתךוג אין שול שו הק׀ֿוח, 
עךשטנס, ווייל אַזעלכֿע זאַכֿן זיינען גלאַט שייך שו אַ קלויזניק, 
אַזױי װי ב֌יי די ׀וילישע מאַגנאַטן איז געװען אַ מגהג, אַז 
נא֞ך אַ טעךק זא־ל אים דעךלאַנגען די לולקע מיט טאַב֌אַק, און, 
׊ווייטנס, גלאַט וייל זיי זיינען שטענדיק אין קלױז און 
לעךנען; ׀ֿלעגן זיי שוין דוךכֿקוקן אַ ׀֌א֞ך טעג ׀ֿאַך סוכ֌וֹת די 
הלכות סוכ֌ה און ׀ֿלעגן עס װיסן שו מאַכֿן, װי געהעךיג. נו, 
׀ֿאַךשטײיט זיך, אַז אונזעך ך' שמאַיע הא־ט אויך ׊וגעדעקט 
די סוכ֌ה ב֌יי דעמדא֞זיקן, וואו עך הא־ט געגעסן ימים.טובים, 
דעך ב֌על:הב֌ית איז געווען א ב֌על-חש׹, דא֞ס הייסט, עך הא־ט 
געהאַט אייגענע הייזעך און ׀ֿלעגט מאַכֿן אַ סוכ֌ה ׀ֿון זיין 
דךיטעך שטוב, | 

אַזױ ווייט איז געווען אונזעך ך' שמאַיעס אַךב֌עט. איז 
עך אַךױ׀ֿגעקךא֞כֿן אױ׀ֿן ב֌וידעם, הא־ט עך דא־׹ט דעךש׀֌יךט, 
אַז אױ׀ֿן שווייטן ב֌וידעם ליגן ע׀֌ל װא֞ס געהעךן שו אַן ע׀֌ל- 
טךעגעך. הא־ט עך זיך נישט גע׀ֿױלט און טועם:געװען ׀ֿון 
זיי. און געשמאַקע ע׀֌ל, גא־׹ אומזיסט, און ב֌׀ךט נא־ך ׀ֿךעמדע, 
הא֞ב֌ן ע׀֌יס שו זא־גן, אֲ׀ילו א֞דֶם הךאשון הא־ט זיך געלא֞זט 


׀ֿאַך׀ֿיךן דו׹ך דעם ×¢×¥:הדעת, אַ ׀֌שיטא שוין אונזעך שמאַיע 

׀ֿון דעמא֞לט-א־ן הא־ט אונזעך שמאַיע א֞נגעהױב֌ן שטאַך? 
ב֌אַזוכֿן דעם ב֌וידעם ׀ֿון דעך סוכֹ֌ה אַלעמא֞ל מיט אַן אַנדעך 
אויסךייד. דא־ װויל עך ׀ֿאַךיכֿטן דעם סכך, דא־ וויל עך אַךום. 
זען די דעכֿלאַך. דאַן ׀ֿלעגט עך אַךײנש׀֌אַ׊יךן אין דעם 
אַנדעךן ב֌וידעם, וואו עך ׀ֿלעגט א֞נשטא֞׀֌ן די קעשענעס מיט 
ע׀֌ל און ׀ֿלעגט זיך שטילעךהייט אַךא֞׀֌גײן און די ב֌עלי-בֹ֌ת֎֌ים 
׀ֿלעגן אים נא־ך ב֌אַדאַנקען דעך׀ֿאַך, װא֞ס עך זא־׹גט אַזױ ׀ֿאַך 
דעך סוכ֌ה. ב֌אַזונדעךס הא־ט עס אים געלונגען עטלאַכֿע מא־ל 
אין די ד׹יי-׀ֿיך טעג ׊װישן יום-כ֌׀֌וך און סוכ֌ות, 

שו דעמדא֞זיקן גליק א֞ב֌עך הא־ט גענומען אַ סוף אין דעם 
עךשטן טא־ג יום-טוב. עך הא־ט אין דעם טא־ג געדאַװנט האַלב 
וותיקין, כ֌די עך זא־ל נישט ׀ֿאַךש׀֌עטיקן מיט די אתךוגים ב֌יי 
זיינע ב֌אַלעב֌אַטים, און ווייל עך הא־ט שוין די אתךוגים געהאַט 
ב֌יי זיך אין האַנט, הא־ט עך זיי שוין געגעב֌ן די דינסטמוידן 
שום ב֌ענטשן, און יעדע ב֌אַזונדעך הא־ט אים דעך׀ֿאַך טךאַקטיךט 
מיט אַ שנאַ׀֌ס, מיט אַ שטיקל ׀ֿיש און דא֞סגלײכֿן, ב֌יז אונזעך 
ך' שמאַיע איז געװא֞ךן גוט ׀ֿאַךשמאַיעט, דא־ט הייסט נישקשת ‏ 
שכ֌וךלאַך אַזױ, אַז עך איז קוים געשטאַנען אויף די ׀ֿיס, די. 
דא֞זיקע משקה הא־ט עך געװיינלאַך קיינמא־ל אין מויל נישט 
גענומען. 

און אז עך איז, װי דעך שטייגעך איז, אַךױף אױ׀ֿן 
ב֌וידעם, נא֞כֿן דאַװנען, א֞נ׊ו׀֌אַקן די קעשענעס מיט ע׀֌ל, הא־ט 
עך, ׊וךיקגייענדיק איב֌עך דעם סכך, ׀ֿאַך׀ֿעלט אַ ב֌אַלקן און 
אַךױ׀ֿגע׀ֿאַלן דוךכֿן סכך אין סוכ֌ה אױ׀ֿן טיש, וואו ס'זיינען 
געזעסן די א֞נגעזעענע לייט ׀ֿון שטא֞ט, װא֞ס זיינען געקומען 


שו דעס נגיד גוט:יום:טוביב֌עטן. דעך ׀ֿאַל אין א֞ב֌עך נישט 


געשען אַזױ שנעל, וי עס ךעדט זיך: אַ היב֌שע שייט איז עך 
געבליבן היינגען אין דעךלו׀ֿטן, ווייל זיין זשו׀֌ע׊ע הא־ט זיך 
׀ֿאַךטשע׀֌עט א־ן די דךיינגלאַך, א־ן די קךוקעס, װא֞ט הא֞ב֌ן 
געשטעקט אין די ב֌אַלקנס און דעך עולם הא־ט אונטן גענוג 


ך' שמאֵיע נךשייום:טוביבעטעךה 


שייט געהאַט שו ב֌אַטךאַכֿטן װי עס זעען אויס זיינע ׊וךיסענע 
אונטעךוועש,.,. מען איו אים נישט ב֌אַלד געקומען ׊והילף, 
ווייל אין א֞נהױב֌ איז דעך עולם געווען זייעך ׊ושךא֞קן און 
נא֞כֿדעם איז אַװעק אַ געלעכֿטעך, און געלאַכט הא־ט מען אַזױ 
לאַנג, ב֌יז עך איז אַךױ׀ֿגע׀ֿאַלן אױ׀ֿן טיש, אויף װעלכֿן ס'זייגען 
געשטאַנען ׀ֿלעשעך וויין, טאַ׊ן מיט קא֞נ׀ֿיטוךן און דעסגלײ׀ֿן, 
און הא־ט אַ געשךיי געטא֞ן ,גוט-יום-טוב!" הא־ט מען אים אַךא֞׀֌. 
גענומען ׀ֿון טיש, שטאַךק ׊ושעדיקט. אַ לאַנגע שייט הא־ט עך 
נא֞כדעם געקךיינקט און הא־ט ׀֌אַקומען א הויקעךדיקע נא־ז און 
אַ ׊ונעמעניש ---, גוט-יום-טוב-געטעך" ב֎֌יז דעם לע׊טן טא־ג 
׀ֿון זיין לעב֌ן, | 

אוֹן דא־ך איז עך געב֌ליב֌ן אַ ת֌קיף ביי זיינע ב֌אַלעגאַטים, 
ווייל זיי הא֞ב֌ן געמיינט, אַז עך איו געגאַגען זען, שי די 
דעכֿלאַך זיינען גוט געע׀ֿנט, כ֌די די סוכה זא־ל זיין כֹ֌שך 
לב֌ךכה, און די מעשׂה מיט די עֲ׀֌ל הא־ט נא֞ך געואוסט דעך 
גאַדינעך ׀ֿון הקדש, װא֞ס הא־ט אים אױסגעטא֞ן אין ש׀֌יטאל. 


10, 


זיין וייב֌ העניע די הױכש׀֌ךעכעךקע, װא֞ס 
מען הא־ט זי געךו׀ן ׀֌אַך דעך חתונה אךץ: 
| ישׂךאל-מיידל, 


אַז שמאַיע איז אַלט געוען א יא־׹ אַכֿ׊ען, הא־ט מען 
אים חתונה געמאַכֿט מיט אַ מיידל, װא֞ס מען הא־ט זי דעמא֞לט 
געךו׀ֿן העניע די אךץ.ישׂךאל.מיידל און נא־ך דעך חתונה הא־ט 
מען זי געךו׀ֿן העניע די הױכֿש׀֌ךעכֿעךין, מען הא־ט זי געךו׀ֿן 
אךץ-ישׂךאל-מיידל, ווייל אי׹ ׀ֿא֞טעך איז מיט אי׹ אַמא֞ל 
גע׀ֿא֞ךן קיין אךץ-ישׂךאל, קוים איז עך א֞׀֌גע׀ֿא֞ךן מיט איף 
אַ מייל זיב֌ן ׀ֿון ווילנע, איז עך אין אַ קליין שטעטל קךאַנק 
געװא֞ךן אוֹן אװעקגעשטא֞ךב֌ן. דא֞ס מיידל הא־ט זיך ב֌אַלך 
אומגעקעךט שו׹יק קיין ווילנע מיט אַ זעקל אךץ:ישׂךאל.עךד, 
מען הא־ט עס אונזעך שמאַיען איינגעשאַ׊ט אין נדן און עך 
הא־ט זי גענומען ׀ֿאַך אַ ווייב֌ און די ב֌ךכה הא־ט שוךה געווען 
אין דעם זעקל עךד, אַז עך איז קיינמא־ל נישט אױסגעגאַנגטן. 
און ב֌יידע הא֞ב֌ן טאַקי גע׀֌אַסט ׀ֿאַך אײיגאַנדעך, עך איז געווען 
אַ הױכֿעך, אַ קךומעך ׹וקן, געבויגן אויף ךעלטס און זי איז 
געווען אַ הױכֿע און אַ קךומע און געב֌ויגען אויף לינקס. עך 
׀ֿלעגט ׹יידן אַ ב֌יסל הײיזעךיקלאַך, און זי אויך דעסגלײכֿן, 
זי הא־ט געהאַט א ב֌עלם אויף דעם ךעכטן אױג און עך אויף 
דעם לינקן אויג, עך, ווען עך ׀ֿלעגט שטיין, הא־ט עך אויס. 
געזען װי אַ לעב֌עדיקעך ׀ֿךאַגע׊ײכֿן און זי װי אַ קא֞׊עךע, 


ך' שמאַיע גוטייוסיטו2ביבעטעה 


אַז זי ׀ֿלעגן גיין ב֌אַזונדעך, הא֞ב֌ן זיי אויסגעזען, װי אויס. 
געש׀֌אַנטע ׀ֿעךד. און אַז זיי ׀ֿלעגן גיין ׊וזאַמען, הא֞ב֌ן זי 
אויסגעזען, וי אַן א֞דלעך מיט שוויי ×§×¢×€ÖŒ. מען הא־ט זי נא־ך 
געךו׀ֿן הױכש׀֌ךעכֿעךקע, וייל זי הא־ט געקא֞נט זייעך ׀יל 
׹יידן און הא־ט אַלעמא֞ל געךעדט ׀ֿון זיך און ׀ֿון אי׹ מאַן 
זייעך הויך. זי הא־ט געוואוסט, װא֞ס עס טוט זיך ב֌יי יעדן 
אין שטוב֌, װי יעדעךעך לעב֌ט מיט אי׹ מאַן. זי איז געווען 
אַ לעב֌עדיקעך קאַלענדאַך. זי הא־ט געדיינקט, װען יעדעך 
מיידל הא־ט חתונה:געהאַט און װי׀ֿיל מא־ל זי הא־ט געלעב֌ט 
נישט גוט מיט אי׹ מאַן און װי׀ֿיל מא־ל זי הא־ט זיך געגט און 
אין װי׀ֿילטן חודש זי איז, און וועמענס ׀֌עךל ס'איז ׀ֿאַךזע׊ט... 
קוךץ דעך׀ֿון, זי הא־ט געוואוסט ׀ֿון אַלע טויטע און ׀ֿון אַלע 
לעב֌עדיקע, ׀ֿון יעדעך גךויסעך זאַך און ׀ֿון יעדעך קליינעך 
זאַך. זי הא־ט געוואוסט, וואו יעדעךעך וואוינט און וי אַזױ 
עך לעבט. די ליב֌ע ׀ֿון אי׹ מאַן שו אי׹ קענען מי׹ ׀ֿאַך. 
שטיין ׀ֿון א ׀֌א֞ך װעךטעך, װא֞ס עך הא־ט אַמא֞ל שו אי׹ 
געזא֞גט, ווען גיידע זיינען ׊וךיקגעקומען ׀ֿון אַ שטךא֞מענדיקן 
טייך, װא֞ס איב֌עך אים אי געלעגן אַ שמא֞לע און שװאַכֿע 
קלאַטקע. ב֌יידע הא־גן זיך דא־׹ט א֞׀֌געשטעלט, הא־ט עך אַזא֞ג 
געטא֞ן שו אי׹: ,גי דו ׀ֿךיעך אַךיב֌עך, און אַז איך װעל 
זען, אז די קלאַטקע איז גענוג שטאַךק, על איך נא֞כֿדעם 
אַךיב֌עךגיין". און זי װידעך הא־ט געזא֞גט: ,ניין, דו ב֌יזט 
אַ מאַנס׀֌אַךשױן, ;גי דו ׀ֿךיעך אַךיב֌עך!" הא־ט עך זיך א֞ב֌עך 
איב֌עךגעש׀֌אַךט מיט דידא֞זיקע װועךטעך: , ׀ֿאַךשטײסטו מיך -- 
אַז איך װעל גיין און װעל אַךײנ׀ֿאַלן, ב֌לייב֌סטו אַן עגונה 
שייט דו וועסט לע׀ן, אַז דו א֞ב֌עך װועסט זיך דעךטךינקן, הא־ט 
דא־ך דא֞ס נישט שו מי׹". ניין, מיין טךייע לעזעךין, איך הא־ב 
די׹ נא־ך אַ סך שו דעך׊יילן ׀ֿון אונזעך העניען, א֞ב֌עֹך נישט דא־. 


יז 
די ׀֌ךנסות ׀ון אונזעך נום-יום-מוב-בעטעך, 


די ׀ֿילא֞זא֞׀ֿן זא־גן, אַז ׀ֿון גא֞ךנישט קומטיאַךױס גא־׹. 
נישט. נו, ׀ֿאַךשטײט זיך, ווען שוויי קב֌׊נים -- טױגעני׀ֿטסן 
הא֞ב֌ן חתונה, בלייבן זי קכ֌׊נים, סיידן זיי װעךן א֞׀֌נאַךעך, 
׹מאים א֞דעך גא־׹ מעךדעך, גא־ט זא־ל אויסהיטן. קיין שום 
באַשע׀ֿעניש אין דעך װעלט ׀֌א֞ךט זיך נישט, ב֌יז װאַנען זיין 
ש׀֌ייז איז נישט ׀ֿאַךטיק אין ׀ֿעלד א֞דעך אין װאַלד. ׀ֿאַךאַן 
אַ געוויסעך ׀ֿײיגל, קךײי׊שנא֞ב֌ל הייסט עך, ׀֌א֞ךט עך זיך עךשט 
אין א֞נהױב֌ שבט, ווייל דעמא֞לט װעךן ׀ֿאַךטיק די וימען 
אויף די יעגלב֌יימעך. מיט דידא֞זיקע זוימען נעךט עך זיך. 

ב֌יי אונז, יידן, איז ג׹א־ד ׀ֿאַךקעךט. מי׹ הא֞ב֌ן ׀ֿךיעך 
חתונה און מי׹ הא֞ב֌ן קינדעך און דעךנא֞ך עךשט זוכֿן מי׹, . 
׀ֿונװאַנען שו לעבן און דעךווייל לעב֌ט מען זיך עטלאַכע יא־׹ 
נא֞ך אויף דעם חשבון ׀ֿון אַן אַנדעךן. איינעך ׀ֿון דידא֞זיקע 
לייט איז געווען אויך אונזעך ך' שמאַיע גוט:יום:טוב-ב֌עטעך. 
׀ֿאַך דעך חתונה הא־ט עך געגעסן טעג און נא־ך דעך חתונה 
הא־ט עך א֞נגעהױבן שו עסן חדשים, האַלב֌ע יא־׹ן און גאַנ׊ע 
יא־׹ן, דען עך הא־ט א֞נגעהױב֌ן שו קנעלן און הא־ט אויסגעךעדט 
מיט יעדן באַלעבא֞ס, עך זא־ל הא־בן ב֌יי אים שו עסן אַ חודש 
קעסט און דעךנא֞ך, אַזי עך הא־ט ב֌אַקומען אַ שם ׀ֿאַך אַ ב֌על- 
׀֌ועל, דא־ט הייסט, אַז עך שלא֞גט די קינדעך און מאַכט זי 
׀ֿאַך טױגעניכֿטסן און האַלב֌ע משוגעים, הא־ט עך שוין ב֌אַקומען 
אַהאַלב יא־׹ קעסט און ׀ֿלעגט גיין אַ היים געכֿטיקן. גי 


ו' שמאַיע נוט.יוס-טוב.בעטלע. 


׀ֿאַךשטײט זיך, אַז עך איז נישט געװען קיין ב֌על-הושאה. 

די ווייב הא־ט געזויגן נגידישע קינדעך און זיינע קינדעך 
הא־גן געזיגן אַמען ׀ֿון שדקהיגדולה. אַז אַיינול װא֞ט 
אױ׀ֿגעהעךט שו ויגן, ׀ֿלעגט עך אים אַךינ׊וגיסן אין מויל 
אַ לע׀ֿל קלויזנעך גךיץ. הא־ט דא֞ס קינד קייגמא־ל נישט נתנה 
געווען ׀ֿון אַן אייגענעם ב֌יסן עד יום-מותו. עך איז געוען 
דעך אמתעך קבשן. איך מיין מיט דעמדא֞זיקן װא֞ךט שו 
ב֌אַ׊ײכֿענען אַ מענטשן, װא֞ס איז געוואוינט ׀ֿון קינדװוייז-א־ן 
נא֞ך שו נעמען, א֞ב֌עך נישט שו געב֌ן. דא֞ס איז אַזאַיאײנעך, 
װא֞ס װאַלגעךט זיך ׀ֿון קינדװייז-א־ן אויף ׀ֿךעמדע טישן אוך 
איז נישט געװואוינט שו זען, װי עלטעךן װײנען עךב יוֹם" 
כ֌׀֌וך ׀ֿאַךנאַכֿט אין ב֌ענטשן, ב֌שעת זי זא־גן די װעךטעך 
ונא אַל ת֌׊ךיכנו, ה' אלוהינו, לא לידי מת֌נת בֹ֌שׂך ודם וכו'", 
דא֞ס הייסט מי׹ ב֌עטן דיך, גא־ט, אַז מי׹ זא־לן נישט א֞נקומען 
שו דעם מענטשנס נדבות און נישט שו זייעךע הלואות, דױ 
זא֞לסט אונז נו׹ דעךנעךן מיט דיין הייליקעך און ב֌ךייטעך 
האַנט, אַז מי׹ זא־לן נישט וועךן שו שאַנד. א֞ב֌עך אַזאַ איינעך, 
װא֞ס הא־ט נא֞ך געלעקט ׀ֿון ׀ֿךעמדע שיסלען, איז שוין אַ ׀ֿאַך- 
׀ֿאַלענעך מענטש. עך ב֌לייב֌ט שוין אַלעמא֞ל אַ קב֌׊ן. סוועט 
אים ב֌עסעך שמעקן אַ ׀ֿךעמדעך ב֌יסן ב֌ךויט, איידעך זיין 
אייגן געב֌ךא֞טנס, 

עך װעט ב֌עסעך זען אויס׊וב֌עטלען א גךא֞שן מיט גךויס 
שוועךיקייטן, איידעך שו ׀ֿאַךדינען אים לײיכֿט און מיט כ֌בוד, 
עך מעג װעךן אַ מיליא֞נעך, א֞ב֌עך זיין א֞ךימקײט װעט זיך 
שטענדיק אַךױסװײזן, ס'איז געווען אַמא֞ל אַ גךויסעך דא־קטא־׹, 
וועלכֿעך ׀ֿלעגט זייעך גוט קו׹י׹ן און ׀ֿלעגט זייעך ךיכֿטיק 
׀ֿאַךשטײין די נאַטוך אוֹן כֿאַךאַקטעך ׀ֿון יעדן מענטשן. אַ מא֞׀֌ 
הא־ט דעךדא֞זיקעך מאַן אויסגעקוךיךט איינעם אַ גךויסן העך, 
הא־ט אים יענעך זייעך ׹ייך ב֌אַלױנט דעך׀ֿאַך, א֞ב֌עך עך הא־ט 
אים געהייסן א֞׀֌׀ֿיךן אַ היים אויף אַ ׀ויעךשעך ׀ֿוך. דא֞ס הא־ט 
דעם דא־קטא־׹ ׀ֿאַךדךא֞סן און עך הא־ט אַ זא־ג געטא֞ן שו דעמי 

2 42 --- 


א מ, דיק, 


דא־זיקן מאַן: , אי׹ זא־לט וויסן, מיין העך, אייעך ׀ֿא֞טעך איז 
אודאי נישט געווען קיין שׂךךה, נא֞ך אַן עקא֞נא֞ם און דא֞ס 
דעךקען איך ׀ֿון דעך ׀ֿוך, אויף װעלכֿעך אי׹ שיקט מיך א֞׀֌ 
אַהיים?. דעך מענטש קען זיינע געב֌ויךענע גךא֞ב֌קײטן נישט 
׀ֿאַךלײקענען און, אַ ׀֌שיטא, אַזאַ מענטש, וי אונזעך ך' שמאַיע, 
װא֞ס עך אַליין איז געווען אַ קב֌׊ן, און זיינע אבות אבותיו 
זיינען געווען קב֌׊נים. עך הא־ט אַ׀ילו געמאַכֿט אַ היבש ׀ֿאַך. 
מעגן, א֞ב֌עך געלעב֌ט הא־ט עך וי אַ קב֌׊ן, 

נו, מיין טייעךע לעזעךין, אישט װועסטו שוין ׀ֿאַךשטײן, 
אַז ׹ייך /ועךט א֞נגעךו׀ֿן דעך, װא֞ס הא־ט אַן איידל האַךץ, 
און א־׹ים וועךט א֞נגעךו׀ֿן יענעך, װעך עס הא־ט אַ ׀ֿאַךשלא֞סן 
האַךץ און אַ געמיינעם כֿאַךאַקטעך, הגם עך ב֌אַזי׊ט אַ גךויס 
׀ֿאַךמעגן, 

אונזעך שמאַיע הא־ט זיך מיט דעך שייט שטאַךק ׀ֿאַך. 
ב֌עסעךט אין מעמד. עך הא־ט א֞נגענומען אַלע קב֌׊נישע ׀֌ךנסות, 
װא֞ס ט׹א־גן איין א גךא֞ב֌ן גךא֞שן. קודם איז עך געוען 
אַמלמד. עך ׀ֿלעגט שו הא֞ב֌ן ׀ֿו׀ֿ׊ען ת֌למידים, װא֞ס יעדעך 
׀ֿון זי הא־ט אים גע׊א֞לט ד׹יי דוקאַטן, עך ׀ֿלעגט א׀ילו 
אויסךיידן, אַז מעך װי ׊ען ת֌למידים זא־ל עך נישט א֞ננעמען, 
א֞ב֌עך עך הא־ט קיינמא־ל נישט געהאַלטן װא֞ךט. עך הא־ט שוין 
געהאַט ׀ֿינ׀ֿאונ׀ֿעך׊יק דוקאַטן אַ זמן. דא־ך ׀ֿלעגט עך עסן 
קעסט ב֌יי אַלע ב֌אַלעב֌אַטים. דעך׊ו ׀ֿלעגט זיך אים ׊ומאַכֿן אַלע 
טא־ג אַן אַנדעך געלעגנהייט וואו שו עסן, און נא־ך די אַלע 
׀֌ךנסות ׀ֿלעגט עך נא־ך זיין אַ שדכֿן אויך און דעך׀ֿון הא־ט 
עך אויך געכאַ׀֌ט אַמא֞ל אַ קעךב֌ל, אַ ט׹ונק ב֌ךא֞נ׀ֿן, אַמא֞ל 
אַ ת֌נאים, אַמא֞ל אַ חתונה. עך איז א֞ב֌עך אויך געווען א ב֌על. 
ת֌׀ילה. עך ׀ֿלעגט מת׀֌לל זיין אויף אַ חולה, און ׀ֿלעגט זישן 
אַנאַכט ב֌יי דעם חולהס ב֌עט. דעך׊ו איז עך אויך געוען 
אַ מוהל און אַ שוחט. ׀אַך יו"ט ׀ֿלעגט מען אים ׊ודינגען אין 
שחיטה-שטיב֌ל און ׀ֿאַך ׀֌סח ׀ֿלעגט עך איב֌עךזען דעם ווייץ, 
יעךב יוםכ֌׀֌וך ׀ֿלעגט עך שלא֞גן מלקות. עך הא־ט דעך׀ֿן 


2 484 2 


ד' שטאֵיע נוטייום-טוב-ב עטעךה 


אויך געהאַט אַ גךא֞שן מיט אַ שנאַ׀֌ס און אַ ׀֌יךעשקע דעך׊ו. 
אויסעךדעם, ׀ֿלעגט עך שךייב֌ן ךשימות ׀ֿאַך מחות֌נים, יידישע 
ב֌ךיוולאַך ׀ֿאַך אַמען, ׀ֿאַך דינסטן, אַ מא־ל ווידעך ׀ֿלעגט עך 
זיין אַ טוען. עך איז אויך זייעך געניט געווען אין יידישע 
דין-תוךות און מש׀֌טים, ווייל עך ׀ֿלעגט זיך שטענדיק האַלטן 
אין איין מש׀֌טן מיט זיינע שכֿנים און מיט זיינע איידימס. 
געהאַט הא־ט עך נא֞ך איין טא֞כֿטעך, א֞ב֌עך איידימס אַ סך: דא־ 
׀ֿלעגט עך א֞׀֌נטן דעם איידים און דא־ ׀ֿלעגט דעך אידים 
שוגטן זיין טאֿ֞טעך. עך איז קלא־׹ געווען אין די דינים ׀ֿון 
כעל-מש׹ה, ׀ֿון מזונות, ׀ֿון שׂכך מינקת און ׀ֿון שט דע און 
נא־ך אַזעלכֿע גוטע זאַכֿן, אין דעם טא־ג, װא֞ס עך איז נא֞ך 
געווען א טוען איז עך שוין נישט געוען ׀ֿאַךשמאַכֿט, װייל 
שו וועמען געהעך גא־׹ די ב֌יך און די משקה, אַז נישט שו 
די טועניט? הו׊דעם, ׀ֿלעגט עך שטין אַלע ׀ֿךײטא֞ג ב֌יים 
שול-הויף מיט אַ ׀ֿאַטשײילע, שו קלייב֌ן נדבות. 

און ׀ֿלעגט עך זיין ב֌יי הטבת חלום, ב֌יי הת֌ךת גד׹ים, 
אַ משגיח ב֌יי משה:שמוךה, אַן עדות ביי אַ גט און וי די מא֞דע 
איז -- ׀ֿךיעך אַ שנאַ׀֌ט און נא֞כֿדעם אַ שנאַ׀ס און א מטב֌ע 
אינמיטן,. קוךץ די קב֌׊נישע ׀֌ךנסות הא֞ב֌ן אים געטךא֞גן 
אַ שיינעם גךא֞שן און עך הא־ט נא־ך דעךב֌ײ געהאַט קעסט און 
שגע׀֌לסעלאַךי. - 


שש 


די ׀֌ךנסות ׀ון זײַן ווייב, 


זיין װײיב֌ הא־ט זיך איך אַזױ גע׀ֿיךט. וי הא־ט 
נישט געש׀֌ונען קיין ׀ֿלאַקס און קיין װא־ל און הא־ט 
נישט געדךייט קיין ךעדל, זי הא־ט נא֞ך געדךייט מיט 
דעך שונג. זי הא־ט מיט דעך שונג מיד געמאַכֿט די זעקס 
שכנים, װא֞ס הא֞ב֌ן געוואוינט ב֌יי אי׹ אין שטוב֌. זי ׀ֿלעגט 
׀ֿאַךגךעסעךן דעם מאַנס קנעלונג און ׀ֿלעגט ׀ֿיךן כ֌לות 
אין װאַסעך און ׀ֿא֞ךן מיט זיי אױ׀ֿן ב֌ית-עולם, און ׀ֿלעגט 
׀ֿאַנאַנדעךטךא֞גן חלקים ׀ֿון אַ קימ׀֌עטא֞ךן, ווען זי איז אוי׀ֿ- 
געשטאַנען ׀ֿון קימ׀֌עט. זי ׀ֿלעגט ב֌ךיינגען שאלת נשׂים שו' 
די מו׹ה הוךאות, ׀ֿלעגט מעסטן ׀ֿעלד און מאַכֿן יום.כ֌׀וך. 
ליכֿט. אויך ׀ֿלעגט זי ׀ֿאַךשאַ׀ֿן אַ זייגהינטל א֞׀֌׊וזײיגן די 
װא֞ך׊לען ׀ֿון אַן עךשטלינג און ׀ֿלעגט ׊וךי׀ֿטן די אךץ. 
ישׂךאל-עךד, װא֞ס זי הא־ט געב֌ךאַכֿט ׀ֿון אךץ:ישׂךאל, דא֞ס 
הייסט זעקס מייל ׀ֿון ווילנע. שמינייע׊ךת און שׂמחת:ת֌וךה 
׀ֿלעגט זי גיין מיט אי׹ מאַן גוט-יום-טוב-ב֌עטן. אַלעמא֞ל הא־ט 
זי געךעדט ׀ֿון די אבות און אמחות און ׀ֿון סמב֌טיון און ׀ֿון 
דעך װאַך, װא֞ס שטייט אויף דעך מעךת המכ׀֌לה. און ווייטעך 
׀ֿלעגט זי קלױב֌ן נדבות און ׀ֿלעגט גיסן װאַקס אויף בַ֌לֵיי 
און ׀ֿאַךלײגן אַ קא־לטן, זי. הא־ט זיך ׀ֿאַךשטאַנען אויף װייב֌עךש׊ 
זאַכן. דוךכדעם הא־ט זי שטענדיק געהאַט אַ געלעגנהײיט שך 
כֿאַ׀֌ן ע׀֌יס אין מויל אַךיין... 


זט 
דיי ×€×™× ×£ הימלען און די שוויי קאַ׀֌עלושן, 


שוין העכֿעך ׀ֿונ׀ֿ׊ען יא־׹, װי מי׹, יידן, הא֞ב֌ן געעג. 
דעךט די קליידונג. מיט ׀ֿונ׀ֿ׊ען יא־׹ שו׹יק הא־ט דיין מוטעך 
געטךא֞גן א לייב֌ל מיט קישקעט, און ׀֌אַנטא֞׀ֿל מיט ב֌אַשמידטע 
קא֞ךקעס. דעך קא֞׀֌ איז געווען גלאַט אױסגעגא֞לט, װי היינט 
יי דעך נייעך וועלט דעך קינב֌אַק. דעך קא֞׀֌ איז אי׹ געווען 
אַךומגעװיקלט מיט אַ װא֞לענעך טוך, װי דעך קא֞׀֌ ׀ֿון אַ טעךק. 
אױ׀ֿן האַלז איז אי׹ געהאַנגען אַ קךאַנץ ׀עךל א֞דעך אַ האַלז. 
ב֌אַנד ׀ֿון ׀עךל, גא־׹ ׀ֿון אױב֌ן הא־ט ז֮י געטךא֞גן אַ װייט 
ליללאַך. 

ווען דו װא֞לסט עס אישט געזען, װא־לטטו זיך געשעמט, 
און אַז מען װא־לט דיך גע׊וואונגען דא֞ס א־נשוטא־ן, װא֞לסטו 
געוויינט, אַזױ װי דיין מוטעך הא־ט געװיינט, ב֌שעת זי הא־ט 
עס געדאַך׀ֿט אױסטא֞ן, דו ׀ֿךײסט זיך, מיין ׀ֿךײנטין, װא֞ט 
דו ב֌יזט אישט אײיךא֞׀֌ייאיש געקליידט. און איך ׀ֿךײ מיך אויך, 
ווייל מי׹, מיינסלייט, הא֞ב֌ן אויך געטךא֞גן אויסטעךלישע 
מלב֌ושים: ווייטע זא־קן, שמו׊יקע שיך און אַ לאַנגע זשו׀֌י׊ע, 
װא֞ס איז נא֞ך געװען א ש׀֌ילכל ׀ֿאַךן װיגט. זי הא־ט נישט 
געשי׊ט ׀ֿון היץ און נישט געשי׊ט ׀ֿאַךן װיגט. די לאַנגע 
אַךב֌ל זיינען געווען נישט ׊וֹם א־נטא־ן און די ׀֌א֞לעס - נישט 
אַךומ׊עװויקלען זיך, א֞ב֌עך דא֞ס סאַמע לעכעךלאַכֿסטע זיינען 
געווען אונזעךע ×€Ö¿×™× ×£ היטלען. 

דא֞ס שטךיימל איז געווען ׀ֿון אויב֌ן ב֌אַ׊ױיגן מיט סאַמעט 


4 == 


׀דה }22 = 


א, 3 ױ קי 


און ׀ון אונטן ב֌אַלײגט מיט שייב֌לנע עקלאַך, איינע איכעך 
די אַנדעךע, װא֞ס הא֞ב֌ן אויסגעזען װי אַ שטךא֞ם װאַסעך. און 
דעך׀ֿאַך טאַקי הא־ט מען עס געךו׀ֿן שטךיימל,. | 
דא֞ס עךשטע היטעלע איז געווען קודש קדשים. מען הא־ט 
עס נא֞ך געטךא֞גן שבֹ֌ת און יום-טוב. אַ חתן הא־ט עס געטךא֞גן 
אונטעך דעך חו׀ה און ׀וךים שו דעך סעודה. דא֞ס ׊װייטע 
היטעלע איז געווען אַ קײלאַכֿדיקס, ׀ון אַ סױב֌ל. ׀ֿלעגט מען 
עס ט׹א־גן חול-המועד און ךאש:חודש און ל"ג-ב֌עומך און אויף 
אַ שׂמחה. אַ ב֌על-דךשן ׀ֿלעגט זי ט׹א־גן אין דעך װא֞כֿן. דא֞ס 
דךיטע היטל איז געװען אַ קײלאַכֿדיקס, א֞ב֌עך ׀ֿיל שמעלעך, 
הינטן אויסגעשניטן,. מ'הא־ט עס געךו׀ֿן האַ לבע לבנת 
חב֌דני׊ע, ווייל דא֞ס ׀ֿלעגן ט׹א־גן חסידים, קלויזלייט און ב֌טלנים. 
דא֞ס ׀ֿעךטע היטעלע הא־ט געהאַט ד׹יי קלאַ׀֌עס א֞דעך 
ד׹יי לאַ׊ן, איינעך אַ ב֌ךייטעך און אַ לאַנגעך ׀ֿון ׀ֿא֞ךנט און 
שוויי קלענעךע ב֌יי די זייטן. זיי זיינען געווען ב֌אַלײינט מיט 
סויב֌ל, א֞דעך מיט ׀ֿיקס. דא֞ס היטל הא֞ב֌ן געטךא֞גן על.׀֌י-׹וב 
ב֌עלי:עגלות, וועגלייט, ב֌עלייב֌תים, ב֌שעת זיי ׀ֿלעגן גיין אין 
מךחץ, דא֞ס ׀ֿינ׀טץ היטל איז געוען אַ מין אויעךחיטל, ׀ֿון 
׀א֞ךנט הא־ט עס אױסגעזען װי אַ שטךײימל, ׀ֿון הינטן װי 
אַ לאַ׊נהיטל, ׀ון ׀ֿא֞ךנט הא־ט עס געהאַט עקלאַך און הינטן 
שוויל. קלאַ׀֌עס א֞דעך אויעךן. די װא֞לינעך ׀ֿלעגן עס ך׀׀ֿן 
חשי שׁב֌תל, און דעך חשי ׹ב, װא֞ס איז געווען דעך גךעסטעך 
גלייבוועךטל:זא֞געך, הא־ט עס א֞נגעךו׀ֿן משותלחס היטעלע. 
׀ֿון דעמדא֞ויקן היטעלע הא־ט עך ׀ֿאַך׊ײלט אַגאַנ׊ע 
מעשה: משותלח הא־ט געלעב֌ט ליינגעך ׀ֿון אַלע מענטשן, 
װא֞ס זיינען געווען אויף דעך וועלט. עך הא־ט געלעב֌ט טױיזנט 
יא־׹. עס ׀ֿאַךשטײט זיך, אַז דעךדא֞זיקעך הייליקעך ׀ֿא֞טעך 
הא־ט דעךלעב֌ט שו זען זייעך ׀ֿיל דוךות: זין, אײיניקלאַך, או׹. 
אײיניקלאַך, אוךאוךאײיניקלאַך זיינען געווען אין כ֌מה אל׀ֿים, 
׀ֿלעגט מען אים אײינלאַדן אויף יעדן ב֌ךית, אויף יעדעך חתונה, 
און ׀ֿאַךקעךט, הלילה, ווען עניץ ׀ֿלעגט שטאַךב֌ן, ׀ֿלעגט עך 
- 48 -- 


ד׹' שט איע גוטייום-טוב. בעט עמ 


גיין נא־ך דעך להיה און ׀ֿלעגט קומען מנחםיא־בל.זיין, 

ווען עך איז שוין אַלט געװא֞ךן און הא־ט קיין כ֌וח נישט 
געהאַט שו גיין, ׀ֿלעגט עך זיך שוין לא־זן ב֌אַגנוגעגען דעךמיט, 
װא֞ס עך ׀ֿלעגט אויסבייען ב֌יי יעדן מא־ל די היטעלאַך. הא־ט 
מען אים, אַ שטייגעך, א֞נגעזא֞גט, אַז עך הא־ט אַ ב֌ךית, ׀ֿלעגט 
עך א־נטא־ן דא֞ס שטךיימל, הא־ט מען אים א֞ב֌עך, חלילה, א֞נגעי 
| זא־גט, אַז עמיץ איז אים געשטא֞ךב֌ן, הא־ט עך א֞נגעטא֞ן דא֞ס 
לאַ׊נהיטל. תחיללת הא־ט עך זיי געב֌יטן שװאנשיק מא־ל אין 
טא־ג, א֞ב֌עך אַזױי וי זיין דו׹ הא־ט זיך אַלץ ׀ֿאַךמעךט און 
׀ֿאַךמעךט, הא־ט עך געמוזט טוישן נא֞כֿאַנאַנד די היטלען ב֌יז 
עס איז אים קוךץ געװא֞ךן דעך טא־ג און עך ׀ֿלעגט גישט 
געקא֞נט ב֌אַװייזן שו טוישן די היטעלאַן. אַגב הא־ט עך שױין 
נישט געהאַט אַזױ׀ֿיל כ֌וח אין די הענט, אַז עך זא־ל ׊ען מא־ל 
אין 8 מינוט אױסטא֞ן און א־גטא־ן דא֞ס היטל. איז אים איינגעי 
׀ֿאַלן, עך זא־ל מאַכֿן אַ געטאַ׀֌לט היטל, װא֞ס זא־ל זיין ׀ֿון 
איין זייט אַ שב֌תדיקע און ׀ֿון דעך ׊ווייטעך זייט -- אַ װא֞כע* 
דיקע. דא֞ס איז אייגנטלאַך דא֞ס אויעךהיטעלע, װא֞ס עך הא־ט 
געטךא֞גן ב֌יז זיין טויט. עך ׀לעגט זיך אַזױ נוהג זיין: הא־ט 
מען אים א֞נגעזא֞גט אַ מזל-טוב, ׀ֿלעגט עך אַ ד׹יי טא־ן דא֞ס 
היטעלע מיט די עקלאַך שום ׀ֿא֞ךנט. הא־ט מען אים װידעך, 
חלילה, א֞נגעזא֞גט, אַז ע׀֌יס אַ קינד איז געשטא֞ךב֌ן, הא־ט עך 
דא֞ס היטל אַ ד׹יי געטא֞ן מיט די עקלאַך אויף הינטן און מיט 
די לאַ׊ן ׀ון ׀ֿא֞ךנט, 

אין אַזא היטל ׀ֿלעגן גיין ב֌עלי-ב֌ת֌ים, גב֌אים, סוחךים, 
און ׀֌א֞דךאַטשיקעס, דא֞ס איז געווען א סייב֌להיטעלע. געקא֞סט 
הא־ט עס אַ סך געלט. די קיךזשנעך ׀ֿלעגן אין אַלע אַזעלכע 
היטעלאַך אַײנש׀֌ינען כ֌לעךליי הא־׹ ׀ֿון ׀ֿאַךשידענע חיות. נישט 
איינע ׀ֿון זיי הא־ט געטויגט אין א ךעגן, אין א שניי א֞דעך 
אין אַ ׀ֿךא֞סט. אַ ׀שיטאַ שוין אין אַזאַ טא־ג, װען עס הא־ט 
געשיינט די זון! 

די היטלען הא֞ב֌ן מעך נישט געטויגט, נא֞ך שו גיין אין 


;א, (45 ׹ד ט קי 


שול אַךיין, אין ב֌ית-המדךש, אַךױס׊וכאַ׀֌ן זיך מחדש זיין די 
לבנה א֞דעך אויף אַ תנאים, א֞דעך א־נקוקן אַ חתן, א֞דעך גיין 
גוט-יום-טוב-ב֌עטן, זומעך הא־ט מען עס געמוזט ׀ֿאַךדעקן מיט 
| אַ טיכֿל, עס זא־ל אים גישט שאַטן די זון און ווינטעך -- דעך 
שניי זא־ל אים נישט שאַטן 

אונזעך ך' שמאַיע הא־ט, נאַטיךלאַך, געהאַט אַלע ×€Ö¿×™× ×£ 
:היטלען. קיין איין היטעלע הא־ט נישט געהאַט קיין גוטע הא־׹, 
ווייל אַלע זיינען געווען אַלט און אױסגעקךא֞כן, אוֹן וַוייל זיי 
זיינען געווען גע׀֌לא֞גט מיט דעך דךיטעך מכ֌ה ׀ֿון די ׊ען 
מכ֌ות, מיט וועלכע גא־ט הא־ט מוכ֌ה געוען דא֞ס לאַנד מש׹ים, 
הא־ט מען געגלױב֌ט, אַז זיי זיינען שוין אַלט ד׹ייטויזנט יא־׹, 
דא֞ס הייסט, אַז מען הא־ט זיי נא־ך גענו׊ט אין מש׹ים. דעך 
גוט:יוט-ב֌עטעך ׀ֿלעגט יעדעס מא־ל א־נטא־ן דא֞ס היטעלע אין 
זיין שייט, 

אַ גאנשן זומעך זיינען זיי אַלע געהא֞נגען אויף דעך 
װאַנט, ׊וגעדעקט מיט ש׀֌ינװעב֌ס, ווייל זומעך הא־ט עך גע. 
ט׹א־גן אַ קאַ׀֌עלוש. קאַ׀֌עלושן זיינען דעמא֞לט געווען שויי. 
עךליי: איין סא֞ךט קאַ׀֌עלושן הא֞ב֌ן געטךא֞גן יונגעלייט. דא֞ס 
זיינען געווען קאַ׀֌עלושן מיט אַ הויך קע׀֌ל און אַ ב֌ךייטן 
ךאַנד. דעך ׊ווייטעך סא֞ךט הא־ט געהאַט א גידעךיק קֶעֶ׀֌ל, 
װוי אַ יאַךמא֞לקע, און דעך ךאַנד איז געווען ב֌ךייט וי אַ שיךם, 
שװאַך׊ע שניךלאַך זיינען געווען דוךכֿגעךוקט דוךכֿן קע׀֌ל און 
דוךכֿן ךאַנד, כ֌די דעך ךאַנד זא־ל נישט היינגען איב֌עך די 
אויגן. עךב ת֌שעהב֌א֞ב הא־ט מען די שניךלאַך אַךױסגע׊ױגן 
און. דעך קאַ׀֌עלוש איז אַךא֞׀֌געהא֞נגען ב֌יז די אַקסלען. 

אונזעך גוט:יום-ב֌עטעך הא־ט, נאַטיךלאַך, געהאט א קאַ׀֌עי 
לוש ׀ֿון שווייטן סא֞ךט. געווען איז עך זייעך אַן א֞׀֌געלא֞זענעך 
מענטש. עך הא־ט אויף זיך גישט געקוקט. און אַז אַ שניךל ׀ֿון 
קאַ׀֌עלוש א֞דעך ׀ֿון די הויזן ׀ֿלעגט זיך ׊וךייסן, הא־ט אויך 
נישט אױיסגעמאַכֿט. 

נו, מיין טייעךע לייענעךין, געדיינק, אַז אונזעך ך' שמאַיע 

ן -- 80 -- 


"' שטמאיע נוט-יום-טוב-בעטעך 
הא־ט געהאַט ×€Ö¿×™× ×£ היטלען און געדיינק אויך שו װא֞ס יעדעס 
היטל ׀ֿלענט ב֌אַנו׊ט וועךן, ווייל מי׹ װועלן עס מוזן דעךמא֞נען 
ש׀֌עטעך, אין דעך ב֌אַשךײב֌ונג ׀ֿון דעך נאַכֿט ׀ון הושענא 
ךב֌ה. אישט על איך די׹ באַשךײב֌ן זיין יום-טובדיקע זו׀֌י׊ע, 
ווייל מיין ׊וועק איז אײיגנטלאַך שו דעך׊יילן ׀ֿון זיין גוטי 
יום-טוב-ב֌עטן, 


11×¥ 


די יום:טובדיקע װ׀֌ע׊ע, 


דעךדא֞זיקעך גוט-יום:-טוב-ב֌עטעך הא־ט געהאַט אַ מא֞ךענע 
זו׀֌ע׊ע אין קוייטן, װא֞ס עך ׀ֿלעגט זי ב֌לויז נושן אום 
יום-טוב. זי איז געווען זייעך אַלט, א֞ב֌עך דא־ך גאַנץ. דעך 
ב֌וזים און די אַךב֌ל זיינען געוען ב֌אַלײגט מיט זילב֌עךנע 
הא־קן. די קעשענעס זיינען אךומגענייט געווען מיט ךימענס, 
כ֌די זיי זא־לן זיך נישט ךייסן ׀ֿון די ׀ֿלעשעך ב֌ךא֞נ׀ֿן, װא֞ס 
עך ׀ֿלעגט אַךײנשטעקן אין זיי, ב֌שעת עך ׀ֿלעגט גיין גוט. 
יום-ב֌עטן, | 

די זו׀ע׊ע אין געװען אונטעךגעשלא֞גן מיט געלע 
סאַמעטענע ׀֌אַסן,. װעך עס הא־ט אים געזען אין דעך זו׀֌ע׊ע, 
הא־ט גלייך ׀ֿאַךשטאַנען, אַז זי איז נישט גענייט געװא֞ךן ׀ֿאַך 
זיין סטא֞ן, דא֞ס ווייב֌ ׀ֿלעגט אַמא֞ל זא־גן, אַז אי׹ מאַן הא־ט 
די זו׀֌ע׊ע ב֌אַקומען ב֌יךושה ׀ֿון אי׹ ׀ֿא֞טעך. אַמא֞ל, ווידעך, 
הא־ט זי געזא֞גט, אַז אַן עקך הא־ט עס אים א֞׀֌געזא֞גט, עך זא־ל 
זא־גן קדיש נא־ך אים, | | 

אישט, מיין טייעךע לײענעךין, קען איך די׹ נא־ך 
׀ֿאַך׊ײילן ׀ֿון זיינע שיך און זיין דעליע. איך װעל עס די׹ 
אומזיסט ב֌אַשךײב֌ן, הנם איך הא֞ב֌ עס די׹ גא֞ךגישט ׊וגעזא֞גט. 
זיין דעליע איז געווען, וי מען זא־גט, אַ מעסעך א־ן אַ הענטל, 
ווייל זי איז געװען ׊וךיסן און ׊ו׀ֿליקט ׀ֿון אױיב֌ן און ׀ֿון 
אונען. זי איז ב֌אַשטאַנען ׀ֿון כ֌לעךלײי שטיקלאַך, וי 
אַ חלה-טישטאַכֿל, געלאַטעט מיט שטיקלאַך גךאַדיטעך, אַטלעס, 


ך' שמאַיע נוט-יום-טוב.ב עטעה 


הױיזנשטא֞ף, לאַסטיק, דוב֌עט, קוטייג און מא֞ךע, מיט שמו׊יקע 
ב֌אַװולנע טאַשמעס, | 

זיינע שיך זיינען געווען זייעך גךויסע, אַלט און געלאַי 
{ טעט און נישט געךייניקט ׀ֿון ׀ֿךאַנ׊ױז:א־ן, ווען עך װא־לט זיי 
נישט געװא֞ך׀ֿן ע׀ֿטעך דעך ווייב֌ אין קא֞׀֌ אַךײין, װא֞ס דוךכֿי 
דעם ׀ֿלעגט עטװא֞ס א֞׀֌׀ֿאַלן די ב֌לא֞טע ׀ֿון זיי, װא־לטן זי 
געווען אַזוי דיק און גךא֞ב֌ װוי קאַזוניס ׀֌אַנטא֞׀ֿל, דא֞ס ׀ֿלעגט 
געשען כ֌מעט אַלע ׀ֿךײטיק ׀ֿאַךנאַכֿט, ווייל דעמא֞לט איז די 
סאַמע עךגסטע שעה ביי אונזעךע וילנעך יידן. דעמא֞לט 
ב֌ךענגט די װעשין די גךעט און די ב֌עקעךס קומען נא־ך געלט 
און מען ב֌אַדאַךף באַזא֞ךגן דעם טשא֞לנט און אײנקױ׀ֿן ׀ֿאַך 
מזומן ליכֿט אוֹיף שב֌ת. אַמא֞ל ׀ךענגט נא־ך דעך שגיידעך 
אַ ב֌נד און דעך באַלעב֌א֞ס שךייט, מען זא־ל אים געב֌ן װאַסעך, 
דעם קא֞׀֌ אױיט׊עװאַשן. די ׀֌אַלעב֌א֞סטע וויל ב֌ענטשן ליבֿט, 
ווייל זי דאַךף זיך אַךיב֌עךכאַ׀֌ן אַהין, וואו אי׹ מוטעך הא־ט 
זיך אַךיב֌עךגעכֿאַ׀֌ט, איידעך זי איז מעובךת געװא֞ךן... קוךץ 
דעך׀ֿון, ׀ֿךײיטיק ׀ֿאַױנאַכֿט איז געווען אַ גע׀ֿעךלאַכע שעה ב֌יי 
די ווילנעך יידן, נישט איינעך שוק׹יגט זיך און ׊ושלא֞גט זיף 
אין דעךדא֞זיקעך שייט, ב֌׀ֿךט נא־ך אונזעך שמאַיע און זיין 
ווייב֌ העניע דו הױכש׀֌ךעכֿעךקע, װא֞ס זיינען דעמא֞לט ממש 
געגאַנגען אויף מעסעךס. 

׀ֿךײטיק ׀ֿאַךנאַכֿט הא־ט מען זיך בי אים געשא֞לטן און 
געװא֞גלט. עך ׀ֿלעגט אַלעמא֞ל טענחן, אַז זיין ווייב֌ הא־ט עס נישט 
אין קא֞׀֌, װא֞ס עך אין די ׀ֿיס, און ׀ֿלעגט אי׹ װאַך׀ֿן דעם שוך 
אין קא֞׀֌ אַךיין, איינמא־ל נא־כן אַנדעךן, ב֌יז זי ׀ֿלעגט װעךן 
קליגעך, ווייל דעמא֞לט ׀ֿלעגט זי שוין גוט דעך׀ֿילן, אַז זי 
הא־ט אַ קא֞׀... 


?1נט 
דא֞ס גוט-יוב-מוב-בעטן, 


יום:טוב אינדעך׀ֿךי, באַלד נא֞כֿן 'דאַװנען, ׀ֿלעגט מען 
זען, װי עך גייט אין זיין לאַנגעך זו׀֌ע׊ע, שטךיימל, דעלי׊ ‏ 
איב֌עך די גאַסן און מאַכט גךויסע ש׀֌ךייזן, און שוויי ׀ֿלעשעך 
שטעקן אין די קעשענעס: אין דידאַזיקע ׀ֿלעשעך ׀ֿלעגט עך 
אַךײינגיסן די שגאַ׀֌סן, װא֞ס עך הא־ט שוין גישט געקא֞נט אויס: 
טךינקען. מיט אים ׀ֿלעגט אַלעמא֞ל מיטגיין זיין איידים, וועלכן 
עך ׀ֿלעגט אױס׊וב֌ייטן ׀ֿאַך יעדן ׹גל אויף אַן אַנדעךן. 

דעם עךשטן הונגעך זיינעם און דעם איידימס ׀ֿלעגן 
מוזן זעטיקן די ב֌אַלעב֌אַטים, װא֞ס זייעךע קינדעך הא֞ב֌ן בל / 
אים געלעךנט. דא־׹ט ׀ֿלעגן, נעב֌אַך, ב֌לייב֌ן ליידיקע ׀ֿלעשלאַך 
און ליידיקע טעלעך. ׀ֿון דא־׹ט הא־ט עך זיך געװעגדט שו 
זיינע מי שהיהב֌אַלעב֌אַטים און שו די אַלע, װא֞ס עך איז 
געווען אַ מוהל ב֌יי זייעךע קינדעך, א֞דעך אַ שדכן. און װעך 
ךעדט שוין אַ ק׹וב, א ׊ענטעך גליד אין דעך מש׀֌חה איז דו׹ך 
אים נישט ׀ֿאַךגעסן געװא֞ךן, ווייל עך איז געווען אַ הייסעך 
׀ֿךײינט, 

אַמא֞ל הא֞ב֌ איך, דעם עךשטן טא־ג ׀֌סח, אים געוען 
שטייענדיק אין גאַס. עך הא־ט געדךייט די טאַשמע ׀ֿון זיין 
זו׀ע׊ע און הא־ט געזא֞גט שו זיין איידים: 

;העך-נא֞ך, נחמן, מי׹ קענען אַךײנגײן שו יא֞סלען דעם 
שמוקלעך, זיין עךשט ווייב֌ ׀לעגט זיך האַלטן מיט מיין װייב֌ 
ק׹ונים", 
: בי 


ך' שמאַיע נוטייום-טוב.-ב׊עטלע+ÖŒ 


געךעט און געטאַן, באַלד הא־בן זיך ב֌יידע אַךײינגעכאַ׀֌ט 
שום שמוקלעך. | 

אין אַ ךעגנדיקן טא־ג ׀ֿלעגט עך ׀ֿעךקאַטשען די ׀֌א֞לעט 
׀ֿון דעך זו׀ע׊ע, דו דעליע ׀ֿלעגט אומגעקעךט און ׀ֿאַךדךײט 
וועךן אונטעךן א֞ךעם, און די געטא֞׀֌לטע, לאַנגע, ךעמא֞נישע 
׀ֿאַטשײילע, װא֞ס איז געווען דוךכגעךוקט דו׹ך זיין גאַױטל, 
און הא־ט געגךייכֿט ב֌יז דעך עךד, איז געווען ׀ֿאַךשלומ׀֌עךט 
ב֎֌יז די קני. דאַן איז עך שוין נישט געגאַנגען, נא֞ך געלא֞׀ֿן 
און קיין שום שטוב֌ איז נישט געוען ׀ֿאַך אים זע׀ֿעך און 
קיין שום טי׹ איז נישט געווען ׀ֿאַך אים ׀ֿאַךשלא֞סן, 

עך ׀ֿלעגט זיך א֞׀ֿט אַךײנכאַ׀֌ן אין יעדעך באַלעב֌אַטישעך 
שטוב מיטן אויסךייד, אַז עך וויל דא־ איב֌עךװאַךטן דעם ךעגן, 
׀ֿלעגט אים דעך ב֌אַלעב֌א֞ס ׀ֿון שטוב מכב֌ד זיין און עך ׀ֿלעגט 
מאַכן אַ ב֌ךכה און ׀ֿלעגט זיך ב֌אַלד א֞׀֌טךא֞גן. אַ נישט, ׀ֿלענט 
עך זיך ׀ֿונאַנדעךךײדן מיטן יינגל, װא֞ס עך הא־ט געטךא֞׀ן 
אין שטוב֌. עך ׀ֿלעגט אים ׀ֿךעגן, װא֞ס עך לעךנט און בַ֌יי 
וועמען עך לעךנט, און ׀ֿלעגט אים שטעלן אַ קשיה און אים 
געלא֞זט טךע׀ֿן אַ ת֌יךוץ און נא֞כֿדעם ׀ֿלעגט עך זיך אַנךו׀ֿן 
שו דעך מוטעך: 

אי׹ הא־ט דא־ך אַ ׊אַ׊קע א יינגל... עך זא־ל נא֞ך זיין 
אין ךיכֿטיקע הענט", 

דעךהעךט דידא֞זיקע וועךטעך ׀ֿלעגט אים שוין די מוטעך 
נישט אַװעקלא֞זן ט׹וקן. אַזױ הא־ט עך געמאַכֿט זיין נסיעה 
איבעךן שטא֞ט און קיין איין הויז הא־ט עך נישט אויסגעמיטן, 
אום ׀֌טח ׀ֿלעגט עך ׀ֿךעגן יעדן ב֌אַלעב֌א֞ס וואוהין װעט עך 
אַ שטייגעך זיך איב֌עך׊יען יוךיע-שייט, כ֌די עך זא־ל טךע׀ֿן 
וואוהין שו קומען שבועות. שוויי ד׹יי מא־ל ׀ֿלעגט עך טךאַנס. / 
׀֌א֞ךטיךן די ׀ֿלעשלאַך אַ היים, און שום סוף ׀ֿלעגט עך אַליין 
אויך בךיינגען א ׀ֿיין ב֌יסל ׀ֿלעשלאַך. - 

אום שבועות א֞ב֌עך ׀ֿלעגט עך זיך אַנדעךש נגוהג.זייך, 
שבועות ׀ֿלעגט עך א֞׀֌דאַוונען ותיקון און ׀ֿלעגט א֞נהײב֌ן גיין 


.- 88 --- 


א,. מ,. דיס. 


גוט-יום-טוב-ב֌עטן ב֌אַלד נא־ך דעם עךשטן מנין. און ווייל שבועות 
איז אַ מנהג מכב֌ד שו זיין מיט ׀֌וטעךקוכֿן, מיט ב֌לינ׊עס, טא֞ךט 
און דא֞סגלײיכֿן, הא־ט עך ב֌אַשטעלט עךב יום:טוב אין יעדעך 
גאַס אַ שטוב֌, און דא־׹טן ׀ֿלעגט עך מאַכֿן זיין מאַגאַזין, וואו 
עך ׀ֿלעגט א֞׀֌לײגן דא֞ס געב֌עקטס װא֞ס עך ׀ֿלעגט ׊ואַמעג. 
קלױיב֌ן אין די הייזעך, 
= א֞ב֌עך אַלע ימים-טובים זיינען געווען גא֞ךנישט אַ קעגן 

שמיני-ע׊ךת און שׂמחת:ת֌וךה. אין דידא֞זיקע שוויי טעג איז עך 
געווען גא־׹ אַן אַנדעך מענטש, אינדעך׀ֿךי, ב֌אַלד נא֞כֿן דאַווגען, 
׀ֿלעגט עך מאַכֿן אַגוטן שנאַ׀֌ט ׀ֿון זיין אייגענעם ב֌ךא֞נ׀ֿן 
- און ׀ֿלעגט ׀ֿון זיך אַךא֞׀֌װאַױ׀ֿן דא֞ס שטךיימעלע, די דעליע, 
דעם גאַךטל און ׀ֿלעגט גיין איב֌עך דעך שטא֞דט גוט-יום-טום. 
בעטן און זיין ווייב֌ הענעלע ׀ֿלעגט אים אַלץ נא֞כֿטךא֞גן, 

׀ֿלעגט עך אַךײנ׀ֿאַלן ׀ֿךיעך שו דעם גךעסטן ב֌אַלעב֌א֞ס, 
װא֞ס זיינע קינדעך לעךנען ב֌יי אים, און מיט גךויס ליאַךם 
און הייזעךיקלאַך ׀ֿלעגט עך אויסשךייען: ,גוט.יום-טוב!!" אַז 
עס ׀ֿלעגן ׊יטעךן די ׀ֿיך ווענט. נא֞כֿדעם ׀ֿלעגט עך א֞נהײב֌ן 
טאַנ׊ן אַךום די ווענט, מיט אויסגעשטךעקטע הענט און ב֌עת. 
מעשׂה געזונגען און געשךיען: 

-- ,גוט:יום:טוב ך' העךשעלען און זיינע קינדעך די 
גאונים און עילויים! גוט-יום-טוב ׊עךטעלן, דעם געב֌ענטשן ב֌וין!" 

די ׀ֿיס הױיב֌ן זיך אים, עך טאַנ׊ט און שךייט און זיין 
ווייב שטייט דעךווייל און ךעדט מיט ׊עךטעלן און זא־גט אי׹, 
אַז זי איז אַ גךויסע ב֌אַלעב֌א֞סטע און אַז זי הא־ט טייעךע קינדעך, 

׀ֿלעגט ׊עךטל זיך שמעל׊ן ׀ֿון הנאה און ׀ֿלעגט אַךױ׀ֿ. 
׊ושטעלן אױ׀ֿן טיש ׀ֿון כ֌ל-טוב: שנאַ׀֌טן, טײיגעכֿ׊ן, ׊ימעס.., 

דעמאַלט ׀ֿלעגט העניע שךייען שום מאַן: 

שמאַיע, גענוג! מאַך שוין נישט קיין שיעות, דעךמאַן 
זיך, אַז דו דאַך׀ֿט נא־ך אַךײנגײין אַודאי אין ׊ען עךטעך. או, 
שמאַיע, דו װעסט זיך א֞נמאַכֿן אַ שֹׂנא֞ה היינטיקן יום.טוב, דו 
הולעסט ׊ו׀ֿיל", | 

= 56 == 


52 


ך' ש מאַיע גוטייום שוב בעטעך 


׀ֿלעגט זיך אונזעך ך' שמאיע א לא־ז טא־ן שום טיש, װא֞ס 
׀ֿלענט ב֌לייב֌ן ליידיק און לעך אונטעך זיינע הענט... נא֞בֿדעם 
׀ֿלעגט עך ווידעך כֿאַ׀֌ן אַ טענ׊ל, 

און הענע הא־ט דעךווייל אַלץ געךעט מיט ׊עךטעלן און 
הא־ט אי׹ דעך׊יילט די מעלות ׀ֿון אי׹ חיימקען און ׀ֿון אי׹ 
העך׊קען און ׀ֿלעגט אי׹ אַלץ זא־גן, אַז זי זא־ל זיי נישט 
׀ֿאַךנאַךן, און מען זא־ל זיי נישט חתונה-מאַכֿן אַב֌י ׀ֿאַך וועמען. 
און דעךווייל ׀ֿלעגט זי אי׹ ׀ֿא֞ךלײגן ׀ֿאַך זיי שדוכים מיט 
מיידלאַך -- ב֌ךיהטשקעס, װא֞ס קענען מ׀ֿךנס זיין א מאַן און 
גךויסע יחסנטעס, און דו מוטעך ׀ֿלעגט װאַקסן ׀ֿון ת֌ענוג 
און ׀ֿלעגט זא־גן: 

;װא֞ס דען מיינט אי׹, מיךעט מי׹ שוין גישט ע׀֌יס 
שאַך׀ֿעךע שדוכים, א֞ב֌עך מיין העךשל איז דא־ך אַ משוגענעך, 
ב֌יי אים קומט אויס, אַז ס'איז נא־ך ׊ו׀ֿךי ׀ֿאַך אַ שידוך... עך 
׀ֿאַךגעסט, אַז עך אַליין איז קוים אַלט געווען עלף יא־׹, ב֌שעת 
עך הא־ט מיט מי׹ חתונה געהאַט, און ׀ֿונדעסטװעגן -- אַי, העניע, 
כֿלעב֌ן, אי׹ עסט גאַךנישט, זישט, דעך טא־ג איז נא־ך גךויס.,". 

מען הא־ט דעךלאַנגט שום טיש ׀ֿיש און קנײידלאַך און 
׀֌סחדיקן טא֞ךט, און העניע הא־ט ווידעך א֞נגעהױיב֌ן שו שךייען 
שום מאַן; 

,גענוג שוין שמאַיע, ׀֌טך שוין א֞׀֌. מען מוז דא־ך אַךײג. 
גיין נא־ך שו אליקום ש׀֌עקולאַנט און שו שואל גא֞ס׀֌א֞דאַך און 
אַך שו אַנדעךע ב֌אַלעב֌אַטים, דו װועסט זיי דיינע אויגן נישט 
קענען ווייזן נא־ך יום-טוב", 

דעמאַלט הא־ט אונזעך גוט:יום:טוביב֌עטעך זיך וידעך 
אַ שו׀֌ געטא֞ן שום טיש און הא־ט אױסגעךא֞מט אַלץ, װא֞ס דא־׹ט 
איז געלעגן און הא־ט זיך ב֌אַלד איב֌עךגעקולעט און זיך ׊וקושט, 
און די ווייב֌ הא־ט װידעך אַמא֞ל א֞נגעזא֞גט ׊עךטלען, זי זא־ל 
גנישט ׀ֿאַךנאַךן איךע עו׀ֿעלאַך און איז מיט שמאַיען אװעק 
מ֮יט גךויס טומל און געזאַנג. ׀ֿאַךױס איז עך געגאַנגען און 
זי הינטט׹ אים, | 

יט /!ב --י 


8 מ, דיס, 


דו דעליע מיט דֶעם היטעלע, מיטן גאַךטל הא־ט עך 
געהאט אויף איין האַנט, און שוויי ׀ֿלעשלאַך און דעך ׊ווייטעך 
האַנט, זי ׀ֿלעגט עס אים א֞ב֌עך ב֌אַלד ׊ונעמען, ווייל אין די 
טעג ׀ֿלעגט עך ׀שוט ׀ֿאַלן ׀ֿון די ׀ֿיס. הא־ט זי אים גע׀יךט 
איב֌עך די גאַסן, װי א ב֌עךנטךײב֌עך אַ ב֌עך, און הא־ט אים 
אַךײנגע׀ֿיךט אין אַלע הייזעך און הא־ט דא־׹טן געמאַכט דו 
אייגענע זאַך נא־ך מיט מעך ׀ֿךישקײט נא֞כדעם הא־ט מען זיך 
ווייטעך געלא֞זט: עך ׀ֿא֞ךױס, הינטעך אים זיין װײיב֌ מיט 
קולות: | | 

,שמאיע, זיי נישט משוגע און מאַך נישט קיין שהיותן". 

און דעך׀ֿון איז געב֌ליב֌ן ב֌יי אונז אין ווילנע אַ גלייכ. 
וועךטל, אַז עמיץ איז ׊ו׀ֿיל ב֌אַשע׀ֿטיקט זא־גט מען: ,עך איו 
׀ֿאַךשמאַי׊ט" 


21 
די נאַכט ׀ון ה'שענא:ךב֌ה, 


אונטעך די ׀ֿיל נאַךישקײטן װא֞ס די אַלטע װעלט 
הא־ט געגלױיב֌ט אין זיי, אין אויך געװען די נאַךישקײט+ 
װא֞ס הײיסט טא֞׀֌למענטש. מען הא־ט געגלױב֌ט אין 
אַזעלכע מענטשן, װא֞ס װייזן זיך אַךױס ׀ֿאַךטא֞׀֌ל. דא֞ס 
הייסט, עך ווייזט זיך אין שוויי ב֌עזונדעךע עךטעך מיטאַמא֞ל. 
דא֞ס אייגענע ׀ֿלעגט מען דעך׊יילן אין ווילנע ׀ֿון אונזעך 
גוט-יום-טוב-ב֌עטעך אין דעך נאַכֿט ׀ֿון הושענאיךב֌ה, װיל 
מען הא־ט אים געזען אין כ֌מה עךטעך מיטאַמא֞ל, און 
אין יעדעך א֞ךט אין אַן אַנדעך היטל, אַזױ, אַ שטייגעך, הא֞ס 
איינעך דעך׊יילט, אַז עך הא־ט אים געזען ׊ען מינוט נא־ך ׊ען 
גייענדיק אין מךחץ, א֞נגעטא֞ן אינם לאַ׊נהיטל. א ׊ווייטעך, 
יווידעך, הא־ט דעך׊יילט, אַז עך הא־ט אים גא־׹ געזען און דעך 
שייט א֞נגעטא֞ן אינם חשי-שב֌תל ב֌יי זא֞ב֌קען אין שענק. איינע 
אַ יידענע הא־ט אים געזען אין דעך.זעלב֌עך שייט שטיין און 
דעך קב֌ךנישעך שול ב֌יי דעך קל׀ֿה א֞נגעטא֞ן גא־׹ אין אַ קײילאַי 
כֿיקן היטל. און אַן אַנדעךע הא־ט געשוואויךן, אַז ב֌א֎יזו הךג׀ 
הא־ט עך אים געזען א֞נגעטא֞ן אין אַ שטךיימל אויף דעם טיום 
ב֌יי דעך חב׹ה ש"ס. און זא־ זיינען געקומען לייט און הא֞ב֌ן 
געזא֞גט, אַז עך זא־גט גא־׹ ת֌הלים אין שבעה ק׹ואים. 

קינדעך ׀לעגן זיך ׀ֿאַך אים שךעקן די נאַכט. מעובךתע 
ווייב֌עך ׀ֿלעגן זיך היטן אַ קוק שוטא־ן אויף אים די נאַכט, 
װוײיל עך הא־ט דעמא֞לט אויסגעזען זייעך שךעקלאַך. עך הא־ט 


א, 5 ד ׹ ק, 


געהאַט אַ׀֌נים, װי ך' משה ג׹ונים. אַךום ׊וועלף אַ זייגעך 
׀ֿלעגט עך שטיין אינמיטן גאַס, אַךומגעךינגלט ׀ֿון אַ ךעדל 
מענטשן און עך ׀ֿלעגט זא־גן יעדעךן, שי יענעך װעט אױיסלעב֌ן 
דא֞ס יא־׹ א֞דעך נישט, ווייל עך ׀ֿלעגט זיך ׀ֿאַךשטײין אױ׀ֿן 
שטן. עך ׀ֿלעגט דעך׀ֿאַך א׀ילו קיין געלט נישט נעמען, א֞ב֌עך 
אַ קװא־׹טל ב֎֌יך הא־ט עך שוין ב֌עקומען דעך׀ֿאַך, 

אויך ׀ֿלעגט מען אים זען אין דעך נאַכֿט אוי׀ֿין ב֌ית. 
עולם, אין ךב֌נים-שטיב֌ל מיט אַ יום-כ֌׀֌וך-ליכֿט אין דעך האַנט, 
עך ׀ֿלעגט זיך טובל זיין נא֞כֿדעם און ׀ֿאַךדעם אין דעם ג׹ויטן 
װאַסעך, װא֞ס איז געשטאַנען געב֌ן דעם ב֌ית-עולם. אויך ׀ֿלעגט 
עך לו׀ֿטעךן אין דעך שךעקלאַכֿעך נאַכֿט זיינע ת֌כךיכים, װא֞ס 
עך הא־ט געקךא֞גן ׀ֿאַך קדישזא֞גן נא־ך אַן אַלטן עקך, װא֞ס 
איז דעךטךונקן געװא֞ךן אין דעך ויליע און מען הא־ט אים 
נישט גע׀ֿונען. זיינען איב֌עךגעב֌ליב֌ן זיינע ת֌כךיכים, װא֞ס עך 
הא־ט א֞נגעגךייט ׀ֿאַך זיך. עך ׀ֿלעגט זיי ע׀ֿטעך בא־׹גן דעם 
קב׹ן אויף דעך גךויסעך סעודה, וואו דעך קב׹ן ׀ֿלעגט זיך 
׀ֿא֞ךשטעלן . ׀ֿאַך אַ טויטן. דעך׀ֿאַך ׀ֿלעגט שמאַיע קיין ניץ 
געלט נישט נעמען. עך הא־ט מעך נישט ׀ֿאַךלאַנגט וי 
אַ סעודה, | | | 

אין דעמדא֞זיקן א־וונט ׀ֿלעגט עך מאַכֿן ׀֌אַ׀֌יךענע ׀֌עקע. 
לאַך ׀ֿאַך זיין אךץ-ישךאל-עךד און הא־ט אויבן געשךיב֌ן די 
מקחים. אויף זיין זעקל אךץ-ישךאל-עךד איז מקוים געװא֞ךן 
דעך ׀֌סוק, װא֞ס אלישע הא־ט געזא֞גט שו אַ ׀ֿךױ ׀ֿון די נביאים, 
אַז זי זא־ל מיט אי׹ קליינעם ק׹יגל אייל א֞נגיסן זייעך ׀ֿיל 
כ֌לים, | 

און אַזױ איז אויך געװען מיט דעך עךד ׀ֿון אונזעך 
גוט:יום-טוב-ב֌עטעך: עס הא־ט זיך קיינמא־ל נישט אויסגענומען. 
קוךץ דעך׀ֿון, קיין מענטש איז נישט געווען אימשטאַנד שו 
ב֌אַשךײב֌ן די אַךב֌ײט, װא֞ס דעך מענטש הא־ט א֞׀֌געטא֞ן אין 
דעך נאַכֿט. קודם איז עך געווען אין כ֌מה קלויזן. דא־׹ט הא־ט 
עך זיך א֞׀֌געזא֞גט משנה:ת֌וךה און דא־׹ט הא־ט עך אױיסגעזא֞גט 

יי 00 = 


ד' שטאדע גנוטייים טשוביב עטעךה 


גאַנץ ת֌הל֎ים און דעךנא֞ך איו עך געװען אין דעך גךויסעך 
שול שו סליחות. נא֞כֿדעם אין עך געווען אין דעך קב֌ךנישעך 
שוֹל שו דעך גךויסעך קל׀ֿה, נאַכדעם איז עך געווען ביי דעך 
חב׹ה ש"ס אױ׀ֿן סיום, און נא֞כֿדעט איז עך געווען אין בַ֌אד, 
אױ׀ֿן ׀ֿישמאַךק, אױ׀ֿן ב֌ית-עולט, אי ס סוכ , - געמאַכֿט הושענות, 
׊וךעכט געמאַ׀ֿט די אךץ:ישׂךאל-עךד ׀ֿאַך די, װא֞ס עך הא־ט זיי 
א֞׀֌געזא֞גט דא֞ס לעבן און דעך אמט ווייל עך הא־ט געזען 
זייעך שׂטן א־ן אַ קא֞׀֌, עך ׀ֿלעגט זיי שוין א׀ילן געב֌ן א־נשו- 
העךעניש, אַז עך הא־ט אךץ-ישׂךאל-עךד ׀ֿון גוטן סא֞ךט. היינט 
׀ֿלעגט מען אים זען אין ׊ען מאַך׊א֞דע שיינקען. מיט איין 
װא֞ךט, וואו עס הא־ט נא֞ך געקענט זיין אַ שנאַ׀֌ט, דא־׹ט אין 
שוין געווען אונזעך גוט-יום-טוב-3שטעך. 

און אַזױי װי עך, איז אויך זיין װײב֌ די נאַכט געוען 
באַשע׀ֿטיקט, זי הא־ט אויך געהאַט אַךב֌עט נישט-װײיניקעך ׀ֿון 
אים. אַךֹיין אין אַ שטוב֌, ׀ֿלעגט זי געמיטלאַך אַ זאג טאַ: 

,גוט-יום-טוב אייך,, קךיינע איך הא֞ב֌ געטךא֞׀ֿן שו דעך 
ךעכטעך שייט, שו די קךע׀֌לאַך מאַכן, הלואי איב֌עך אַיא֞ך 
מיט מעך געזונט און מיט װײיניקעך זינד.., ׀ֿא֞ךט אַלטע ׀עקאַנ 
טע. איך ׀ֿלעג דא־ך שו אייך יענע יא־׹ן ע׀ֿטעך א׹יינגיין 
אַ שינד איז שוין, ב׹וך השם, דעך קא֞׀ ׀ֿאַךדךײט. מען איז 
גאנ׊ע טעג ֿאַךנומען און ׀ֿךעגט װא֞ס! א֞ט, וי איה ועט, 
װי עס װעךט טא־ג ב֎֌יז האַלב֌ע נאַכֿט, לאַזט מען אונו נישט 
א֞טעמען. דעך אַךיין, דעך אַךױס. דעך ׀ֿךענט אַן ע׊ה, 
יענעך ׀ֿךעגט אַ שידוך און דעך אַן עי-הךע אַ׀֌ש׀֌ךעכֿן, און 
דאַ טךעט מען נישט א֞׀֌, אַז מען זא־ל גיין אויף אַ שׂמחה. און, 
כ֌לעב֌ן, מי׹ זיינען אַזעלכע מענטשן, אַז מי׹ קענען קיינעם. 
נישט א֞׀֌זא֞גן. ס'ווילט זיך נישט מאַכן 8 שׂבאה מיט לייטן. 
אמת, אין דעך שייט ווען מיין מאַן לעךנט יט די קיגךעך, 
איז עך דעמאַלט אַ ת֌ליון. עך לא־זט שו ויך קֵיי ן מעגעש נישט 
שו, עך שיקטיא֞׀֌ שו מי׹ און נו׹ בֹשׂעת די יינגלא־ך לךיינען, 
זא־ג איך אים, ואס יעדעךעך הא־ט געדאך׀ֿט. זייך האךעטאניע 


א. מ, ד ' קי 
הא־ט גא־׹ קיין שיעוך נישט. אמת, עך איז א־ן עי-הךע 
אַ גךויסעך ב֌על-׀֌ועל. זיינע ת֌למידים הא֞ב֌ן, ב֌ךוך-השט, אַ בא֞מען - 
אין שטא֞ס, נא֞ך װא֞ס העל׀ֿט עס, אַז מיין מאַן װא־לט געוועך. 
אַ מענטש נישט קיין שלימזלניק װא־לטן מי׹ נישט געדאַך׀ֿט 
װיסן ׀ֿון דעם ב֌יטעךן ב֌ךויט. מי׹ הא֞ב֌ן געקענט לעב֌ן ׀ֿון / 
דעך הושענא-ךב֌ה-נאַכֿט אַלין... װי׀ֿיל איז דא֞ס ׀ֿא֞ךט מיין . 
מאַן וועךט ב֌יי יעדעךן באַלעב֌א֞ס, אַז עך שיקט. אים אַךײן. 
זיין גמ׹-חתימה אין שטוב֌ אַךיין?"... | - יי 
| און אין אַ וויילע אַך֌ום! = יי י 
- נו, דא֞ס ב֌ין איך טאַקי געקומען זא־גן אייך מזל.טוב, 
אי׹ הא־ט ב֌ךוך-השם אַ געווינס. מיין מאַן הא־ט אייך געשיקט 
א־נזא־גן, אַז אי׹ און אייעך מאַן װועלן אױסלעב֌ן דעם יא־׹ אין 
נחת. עך הא־ט געזען זיין שׂטן און אייעך שׂטן און הא־ט זיך 
זייעך גע׀ךייט, ווייל עך הא־ט אייך געזען מיט ×§×¢×€ÖŒ. הא־ט עך 
מיך אַךױסגעטך׀ב֌ן; איך. זא־ל אייך ב֌אַלד אַךיין ט׹א־גן דעם 
גוטן ׊עטל אין שטוב", , | 
דעהעךט דידא֞זיקע װעךטעך; הא־ט זיך קךיינע זיעך ‏ 
דעך׀ךייט און הא־ט אי׹ געװא֞לט שענקען אַ האַלב קעךב֌ל 
און געב֌עטן זי זישן און ב֌אַדאַנקט ׀ֿאַך די גוטע וועךטעך. 
און מכב֌ד געווען אי׹ מיט שנאַ׀֌ס און טייגלאַך. העניע. א֞ב֌עך 
הא־ט קיין געלט נישט גענומען, זי הא־ט געזא֞גט: | 
|,חס:ושלום. מיין מאַן הא־ט מי׹ ׀ֿאַךזא֞גט איך זא־ל דעך- 
׀ֿאַך אַ גךא֞שן נישט געמען, איך הא֞ב֌ דא־ך אייך געזא֞גט, אַז 
ווען מיין מאַן װא־לט געװא֞לט נעמען ׀ֿאַך אַזעלכֿע זאַכֿן געלט, 
װא־לט עך נישט געדאַך׀ֿט קנעלן. עך זא־גט א֞ב֌עך, אַז מען 
הא־ט אים מגלה געווען, אַז עך איז נְא֞ך מסוגל שו קנעלן, און 
עך געמט ב֌לויז אַזעלכֿע קינדעך, װא֞ס עך װײַסט, אַז זיי און 
זייעךע עלטעךן, װעלן ב֌שלום אױיסלעב֌ן זייעךע יא־׹ן. נישט. 
׀ֿאַך אייך געדאַכֿט, עך לא־זט דא־ך אַךױס ד׹יי ׀ֿון זיינע אַלטע 
ת֌למידים, גא־ט זא־ל נישט שטךא֞׀ֿן ׀ֿאַך די ׹ייד, נא֞ך היינטיקס 
יא־׹ האַלט עך ע׀֌יס גישט ׀ון זיי... עך וויל גא֞ךנישט אײנ׀ֿיךן 


= א א א 
02 


ך' שטאַיע גנישייוסישוב בעטע 


די מא֞דע ב֌יי זיך, אַז ב֌יי אים זא־ל שטאַךב֌ן איינעך ׀ֿון די, 
װא֞ס לעךגען ב֌יי אים. ווילט אי׹, קךיינע, זיין ׀֌עװװונע מיט 
אייעךע קינדעך, זא־לט אי׹ גא־׹ קיין שיהות גישט מאַכֿן און ‏ 
א שמועס טא־ן מיט מיין מאַן, װעט עך זיי נעמען ׀ֿאַך ת֌למידים, 
כֿלעב֌ן אַ יא־׹ איז דא־ך נישט איין טא־ג, און ׊װעלף חדשים 
מאַכֿט זיך אַלץ, ס'גיט זיך אַ קינד אַ קלאַ׀֌, עס ׀ֿאַךקילט וך, 
קען דא־ך דעךווייל טאַטע-מאַמע די נשמה אַךױס. מיין מאַן 
הא־ט געװא֞לט אַ׀ֿילן אַליין היינט שו אייך אַךײנגײן, הא֞ב֌ איך 
אים א֞׀֌געשלא֞גן און געזא֞גט, העך אויף, משוגענעך, די ביוט 
דא־ך ע׀֌יס היינטיקע נאַכֿט נישט וי אַלע נאַכֿט, ךאַנגלסט זיף 
דא־ך ע׀יס מיט דעם נישט-גוטן און קךיינע איז דא־ך מעוב֌ךת יי - 

,חס-ושלוט, -- הא־ט. זיך קךיינע א֞׀֌געךו׀ֿן, -- היינט בַ֌ייי 
נאַ׀ֿט וויל איך גא֞ךגישט, איך ב֌ין ׀ֿאַךנומען, און עס װעלן 
זיך דעךשךעקן די קינדעך". 

׀ֿלעגט דעךהעךן די וועךטעך א שכֿנה, ׀ֿלעגט אי׹ אויך 
א֞נעמען אַ חשק, ׀ֿלעגט זי שוין ב֌עטן קךיינען, אַז זי וא־ל 
בעטן העניען, אז יענע ואל ב֌עטן ך' שמאַיען, אַז עך זא־ל 
אויף אי׹ ךחמנות הא֞ב֌ן און א֞ננעמען איךע ייגגלאַך. 

אַזואַךום ׀ֿלעגט העניע אַװעק ׀ֿון דעך שטוב֌ מיט ד׹י 
ת֌למידים, מיט אַ גוטן שנאַ׀֌ט, מיט ׀ֿאַךב֌ייסן און מיט אַ ׀ֿעךטל 
גאַנז אין דעך קעשענע אוֹן דעך׊ו נא־ך מיט אַ גךויסן ךאַנק, 
און אַךױס ׀ֿון איין שטוב֌ היידאַ אין אַן אַנדעךע שטוב֌, ווא 
זי ׀לעגט ב֌אַלד אַךױס׀ֿא֞ךן מיט דועל׀ע דבו׹ים און 
ש׀֌י׊לאַך,, ‏ 


אי 
ך' שמאַיע גוט:יום-טוב-ב֌עטעך אויף אַ שׂמחח. 


וועך עס הא־ט ך' שמאַיען גוט-יום-טוב-ב֌עטעך נישט געזען 
אויף אַ שׂמחה, דעך הא־ט קיין ׀ֿךעסעך נישט געזען. הא־ט עך 
נא֞ך דעךש׀֌יךט אַ שׂמחה, הא־ט עך יענעם טא־ג שוין קיין ב֌יסן 
אין מױל נישט גענומען, כ֌די עך זא־ל קומען ךע׀ֿט הונגעךיק, 
און זא־ל קא֞נען עסן מיט דעם אמתן אַ׀֌עטיט. ווען דעך ב֌עטעך 
׀ֿלעגט זיך ׀ֿאַךזא֞מען, ׀לעגט מען וועךן זייעך אומ׹ויק, ווייל 
דא֞ס ׀ֿלעגט הייסן, אַז עך קנעלט נא־ך מיט די קינדעך. און 
געקנעלט הא־ט עך מיט זיינע ש׀֌י׊יקע נעגל, יל עך איז 
געווען. אַ מוהל, מיט דידא֞זיקע נעגל ׀ֿלעגט עך שטעגדיק 
׊וב֌לוטיקן זיינע ת֌למידים, מען הא־ט שוין געוואוסט אין 
שטא֞ט, אַז אַיינגל מיט אַ ׊וקני׀֌ענעך ב֌אַק און מיט אַ שו׹י 
סענעך נא־ז געהעךט שו ך' שמאַיעס חד׹ און דא֞ס איז געװען 
א סימן ׀ֿון אַ ב֌על-׀֌ועל. הא־ט א֞ב֌עך ך' שמאַיע דעךהעךט, אַז 
מען ׀ֿאַךב֌עט אים אויף אַ שׂמחה ׀ֿלעגט עך װעךן גוט מיט: 
אַמא֞ל. די קללה, מיט וועלכעך עך ׀ֿלעגט א֞נהײב֌ן שו שעלטן 
דעם יינגל, ׀ֿלעגט עך שוין נישט ענדיקן. עך הא־ט שוין נישט 
אַךא֞׀֌געלא֞זט דעם ךימען, װא֞ס עך הא־ט אױ׀ֿגעהױב֌ן שו שלא֞גן, 
עך ׀ֿלעגט שוין ב֌לייב֌ן אין די לו׀ֿטן הענגן און אַךא֞׀֌גע׀ֿאַלן 
זייעך שוועך עךשט אויף מא־׹גן, אויף דעם קינדס ׹וקן, 

עך הא־ט זיך ב֌אַלד א֞נגעטא֞ן דעם קאַמלעטענעם גאַךטל, 
דא֞ס קיילעכיקע היטל, װא֞ס הא־ט אויסגעזען אויף דעך לינקעך 
זייט, וי אַן אַלטעך אױסגעךיב֌ענעך ׀֌עלץ, און װהא־ט מיט- 


ך' שמאַיע נוטיווס:טוביב֌עטע! 


גענומען אַ גא֞׀֌ל-מעסעך מיט אַ 97×¢9ל, וייל דעמא֞לט זיינען 
געווען אַנדעךע שייטן און אַנדעךע זייטן. היינט אַ שטייגעך, 
זיינען דא־ אַלע מכשיךים אויף אַ שׂמחה. גענוג טעלעך, גענוג 
גלעזעך, גענוג לע׀ֿל, גא֞׀֌ל, מעסעך, עס איז נא֞ך װײגיקלאך. 
ש׀֌ייז און משקה גא֞ךנישט, דעמא֞לט א֞בֹ֌עך איז אַלץ געוועך 
׀ֿאַךקעךט, ש׀֌ייזן און משקה זיינען געווען איב֌עך און איב֌עך, 
א֞ב֌עך גא֞׀֌ל-מעסעך װייניק, מען ׀ֿלעגט זיך ב֌אַדינען מיט 
אַ האַלב֌ן טוץ גא֞׀֌ל, מעסעך, אויף ׊ען מנינים מענטשן, דעךי. 
בעך הא־ט עס אונזעך גוטיום-טוב-ב֌עטעך מיט גענומען און 
הא־ט עס אַךונטעךגעשטעקט אונטעךן גאַךטל, אוֹן איז חענדום. 
׀֌ענדום אַװעקגעלאַ׀ֿן אויף דעך שׂמחה. קיין זאַך אין דעך 
וועלט װא־לט אים ב֌שום-או׀ֿן נישט געקאַנט א֞׀֌האַלטן ׀ֿון אַזאַ 
מין שׂמחה, 

הא־ט עך ב֌עת-מעשה ב֌אַגעגנט אַ ב֌אַקאַנטן, הא־ט עך אים 
נישט ב֌אַנךיסט, הא־ט אים איינעך געזא֞גט גוטנא־װנט, הא־ט עך 
אים נישט געענט׀ֿעךט גוט יא־׹. און אַז עך ׀ֿלעגט אַ׀ֿילו 
ב֌אַגעגענען אַזאַ איינעם, ב֌יי װעלכֿן עך װא־לט געקאַנט ב֌אַקומען 
אַ תלמיד, הא־ט עך זיך אויך גישט א֞׀֌געשטעלט. 

געקומען אויף דעך שׂמחה, ׀ֿלעגט עך ב֌אַלד מאַכן 
אַ ליאַךם, אַז מען זא־ל דאַװנען מנחה. דעךווייל ׀ֿלעגט עך 
זיך אַךײנכֿאַ׀֌ן אין קיך און ׀ֿלעגט נעמען שלע׀֌ן דעם סאַךוועך 
שום מנין. עך ׀ֿלעגט אים שוין נישט א֞׀֌לא֞זן, ב֌יו יענעך 
׀ֿלעגט זיך באַ׀ֿךײען דו׹ך אַ שנאַ׀֌ס און אַ גע׀ֿילטן לאַקס, ‏ 

קיינמא־ל ׀ֿלעגט עך זיך נישט אַנידעךזע׊ן ב֌יים טיש ׀ֿוך 
אויב֌ן-א־ן, א֞דעך אינמיטן, נא֞ך אַלעמא֞ל ב֌יים ׹א־ג טיש, כֹ֌די 
עך זא־ל זיך קענען ע׀ֿטעך איב֌עךזע׊ן און ׀ֿאַךטומלן דעם 
סאַךװעך אַזױ, אַז יענעך זא־ל אַךױסגעב֌ן שוויי חלקים, אַנשטאַט 
איינעם,.. אַגב הא־ט עך ליב געהא֞ט אַךײנ׊עקךיכֿן אין אַ איינג. 
שאַ׀ֿט, כ֌די שו געניסן עֶ׀֎֌יס ׀ֿון די ׊וטומלטע שכנים. עך 
׀ֿלעגט זיי העל׀ֿן ׹ייניקן די טעלעך און װא֞ס עך ׀ֿלעגט גישט 
קא֞נען אַךײנ׀֌אַקן אין מא־גן, ׀ֿלעגט עך אַךײנטךאַנס׀֌אַךטיךך 


6, ימ, ד 5 


אין זיינע קעשענעס. אַמא֞ל איז עך זיך טועה געװען, און 
הא־ט ׀ֿון גךויס איינגשאַ׀ֿט אַךײנגע׀֌אַקט זיינע ׀ֿךעס-או׊ךות. 
אין אַ ׀ֿךעמדע קעשענע... אַלץ איז געװען אַ סחוךה: ׀ֿיש, 
;קניידלאַך, געב֌ךא֞טנס, | | | 

אַמא֞ל ׀ֿלעגט עך מא־׹גן וועךן א ׀ֿאַך׊יטעךטעך: אין זיין 
זו׀ע׊ע הא֞ב֌ן גע׀ֿעלט אַ סך מאכֿלים... עך הא־ט א֞ב֌עך ב֌אַלד 
׀ֿאַךשטאַנען זיין טעות, אַז עך הא־ט עס געוויס אַךײנגע׀֌אַקט 
אין די קעשענעס ׀ֿון זיין שכֿן, װעלכֿעך איז געזעסן ךעכֿטס, 
איז עך הענדום-׀֌ענדום אַװעקגעלא֞׀ֿן שו זיין שכֿן און הא־ט 
אים דעך׊יילט זיין טעות. הא־ט א֞ב֌עך יענעך שום אומגליק 
געהאַט אַ געליענע זו׀֌ע׊ע, װעלכֿע עך הא־ט ב֌אַלד אינדעך׀ֿךי 
א֞׀֌געטךא֞גן, לױ׀ֿט אונזעך גוט.יום:טוב-ב֌עטעך שו יענעם, װא֞ס 
הא־ט געב֌א֞ךגט די זו׀֌ע׊ע, הא־ט א֞ב֌עך יענעך. שוין אַװעקגץ. 
שיקט די זו׀֌ע׊ע שום שניידעך אַךױס׊ונעמען מיט אַ הייסן 
׀ךעס דו ׀ֿלעקן, װא֞ס הא֞ב֌ן זיך ב֌אַזע׊ט אויף דעך זו׀֌ע׊ע 
׀ֿאַך דעך שייט ׀ֿון דעך שׂמחה. 

לױ׀ֿט שוין שמאַיע שום שניידעך. מען מוז דא־ך ךאַטעװען 
די אַלע גוטע זאַכֿ, מיט װעלכע עך הא־ט א֞נגע׀֌אַקט די 
קעשענעס ׀ֿון אַ ׀ֿךעמדעך זו׀֌ע׊ע. א֞בֹ֌עך ב֌יים שניידעך איז 
עך שיעוך אומגע׀ֿאַלן אין חלשות ׀ֿון שךעק און ׀ֿאַךדךא֞ס. 
די אַלע גוטע זאַכֿן זיינען געלעגן אױ׀ֿן טיש און דא֞ס שניידעךל 
הא֞ס זיך געלא֞זט ואוילגיין. הא־ט שמאַיע דעך׊יילט דעם 
שניידעך, אַז דעך ׀ֿעטעך ב֌יסן געהעךט שו אים, און אַז עך 
הא־ט זיך ׀֌שוט טועה געווען מיט אַ ׀ֿךעמדע קעשענע. א֞ב֌עך 
דא֞ס שגיידעךל הא־ט גא֞ךנישט געװא֞לט העךן, װא֞ס מען ךעדט 
שו אים. ‏ - | 

הא־ט מען זיך גענומען ק׹יגן, א֞ב֌עך שמאַיע הא־ט, געב֌אַך, 
געמוזט אַװעקגײן מיט אַ נא־ז, | 


1 


זיין לע׊טעך נומ-יום-מוב-בעמן, 


אין יענעך שייט הא־ט אין ווילנע געלעב֌ט א געוויסעך 
א֞ךטשיק די קלוגע יאַךמעלקע. דעךדא֞ויקעך 
א֞ךטשיק הא־ט געוואונען אַ גךויסן געווינס, הא־ט עך זיך געקױ׀ֿט 
אַ גךויסן הויף און הא־ט געמאַכט דעם עךשטן טא־ג שבועות 
אַ װאַזשנעם חנוכ֌ת-הב֌ית. 

אין דעם גךעסטן ואֵל. הא־ט עך אויסגעשטעלט טישן מיט 
די שענסטע ש׀֌ײזן און טייעךסטע געטךאַנקען, װא֞ס מען קען 
זיך נא֞ך ׀ֿא֞ךשטעלן, די חשובסטע מענטשן ׀ֿון ווילנע הא־ט מען 
׀ֿאַךב֌עטן אױ׀ֿן מא֞ל׊ײט, ד׹יי טעג ׀ֿאַך שבועות הא־ט שוין 
די גאַנ׊ע שטא֞ט גע׀֌ױקט מיט דעךדא֞זיקעך שׂמחה. 

אונזעך ך' שמאֵיען דעם גוטײום-טוב-ב֌עטעך הא־ט דעך 
מא־לשייט שטאַךק ׀ֿאַךשמעקט און עך הא־ט ב֌אַשלא֞סן שו זיין בַ֌יי 
דעם א֞ךטשיקן אויף חנוכ֌תהב֌ית. אייגנטלאַך הא־ט עך געהאַט 
גענוג ךע-ט דעך׊ו. עךשטנס, ׀ֿלעגט עך אַזױ אויך אַךייקומען 
שו אים יום:טוב-שייט, ווייל דא֞ס עךשטע וייב֌, װא֞ס אַךטשיק 
הא־ט זי א֞׀֌געגט, איז געװען מיט שמאַיען אַ שטיקל שייכות. 
׊ווייטנס, ׀ֿלעגט א֞ךטשיק דאַװנען אין דעם אייגענעם קלו, 
וואו עך הא־ט געדאַװענט. דא־ך הא־ט עך ב֌יי זיך נישט געקענט 
׀ֿאַךטיק װעךן, שי עס ׀֌אַסט אים שו גיין נישט קיין געב֌עטענעך 
או׀ֿן מא֞ל׊ײיט, 

א֞ב֌עך דעך מא֞ל׊ײיט הא־ט שטאַךק גע׊ויגן... און עך הא־ט 
׊אַשלא֞סן שו גיין אינאיינעם מיט די כ֌לי-קודש ׀ֿון דעם קלויז, 

= 3/ --- 


א, 8, דיק, 


דא֞ס הייסט, ' עך װעט גיין ׊וזאַמען מיטן חזן, מיטן זא֞געך, 
מיטן ב֌על-קו׹א און מיטן שמש. דעךיב֌עך הא־ט עך היינטיקן 
שבועות שוין נישט געדאַװנט ותיקין, וייל דעך חזן דאװגט 
געװײינלאַך שום שווייטן מנין. אַנב אַז מען דאַװנט ותיקין, -אַ׀֌ט 
מען זיך עךגעץ אַךײן גוט:יום-טוב-ב֌עטן, מאַ.ט מען דעךווייל 
אַשנאַ׀֌ס, ׀ֿאַךב֌ײסט מען ע׀֌יס, איז שוין דעך אַ׀֌עטיט נישט 
יענעך, װא֞ס עך ׀ֿלעגט שטענדיק הא֞ב֌ען אויף אַ שׂמחה, ב֌שעת 
עך ׀ֿלעגט ׀ֿךיעך שו הונגעךן א גאַנ׊ן טא־ג, 

הא־ט עך, אַלזא֞, געדאַװנט מיטן שװייטן מנין ׊וזאַמען 
מיטן חון, 

א֞ךטשיק הא־ט ווידעך געדאַװנט מיטן עךשטן מנין און די 
שטא֞ט הא־ט זיך א֞נגעהױיב֌ן ׀ֿאַךקעךן שו אים ב֌אַלד נא־ך 
ותיקין. 

דא֞ס דאַוונען הא־ט אויסגעזען ב֌יי אונזעך שמאַיען װי אַן 
אייביקייט. נא֞.ן דאַװונען הא־ט עך זיך שטאַךק געב֌ייזעךט אױ׀ֿן 
חזן, װא֞ס עך איז מאַךיך געװען, און הא־ט אים געזא֞גט, אַז 
עֹך װיל מיט אים גיין שו א֞ךע֞ט֎יקן גוט-יום-טוב-ב֌עטן, ‏ דעך 
חזן איז. א֞ב֌עך געווען א מענטש מיט אַמב֌י׊יע, הא־ט עך זיך 
א֞נגעךו׀ֿן: 

,ב֌יי מי׹ קומט אויס, אַז מי׹ ב֌אַדאַך׀ֿן נישט גיין, װא־׹ום 
מען הא־ט אונז נישט געב֌עטן.... 

הא־ט זיך ך' שמאַיע א֞נגע׊ונדן: 

,קא֞נט אי׹ מי׹ דעם יחסן! -- הא־ט עך זיך ׊עשךיען, -- 
װעך ב֌עט עס א חזן, אַ שמש און אַ ב֌על-קו׹א! נישקשה, אויף 
מיין אחךיות, קומט, לא־מי׹ גיין". 

הא־ט דעך חזן נאֿ֞געגעב֌ן. ך' שמאַיע הא־ט אים איינגעךעדט 
און הא־ט נא־ך ׊וגעגעב֌ן, אַז דעך׀ֿון קא־ן נא־ך אַמא֞ל אַךױס 
אַגךױסע שׂנא֞ה, 

דעמא֞לט איז מען אַװעק: 

דעך חזן, דעך שמש, דא֞ס זא֞געךל, דעך בעליקוךא. ך' 
שמאַיע איז געגאַנגען ׀ֿא֞ךאױס. מען איז געגאַנגען שו ך' א֞ךטשיקן, 


ד׹' שטמאיע נוט-ייוב-טוביבעטעךי. 


װא֞ס הא־ט זי ׀ֿיינט געהאַט, גישט געקא֞נט זיי ליידן ו֌מכ֌ל-שכ֌ן 
דעם גוטייום-טוב-ב֌עטעך. , 

די קא֞מ׀֌אַניע שטא֞׀֌עךס איז דעךװײיל ב֌שלום געקומען 
שו ך' א֞ךטשיקן אין שטוב֌ אין קיין שום מענטש איז נישט 
אומשטאַנד שו ב֌אַשךײב֌ן דעם גךויסן ה֌ענוג ׀ֿונם יום-טוב-ב֌עטעך, 
ווען עך הא־ט דעךזען די שיינע ש׀֌ייזן און געטךאַנקען, װא֞ס 
זיינען געשטאנען אױ׀ֿן טיש, 

דעךזען דידא֞זיקע -אַליאַסטךע, הא־ט זיי ך' א֞ךטשיץ . 
ב֌אַנעננט מיט דידא֞זיקע װועךטעך: 

;א֞ט דא֞ס זיינען גוטע ׀ֿךײנט, געקומען נישט 
געב֌עטענעךהייט... אי׹ הא־ט טאַקי געטא֞ן וי חכמים, אַ נישט 
װא־לט אי׹ אייך א֞נגעמאַכט אַ שׂנאה. געוויס, מי׹ זיינען זא־ך 
ע׀֌יס אַלטע ב֌אַקאַנטע און די אַלע זײנען ב֌לױן נא־דל-נײע 
ב֌עקאַנטע, װא־לט איך געװא֞לט, אַז אי׹ זא־לט דא־ אין ׀ֿא֞דעך. 
שטוב֌ זיך ׊וזע׊ן אַ וויילע און איב֌עךװאךטן אַ גיסל, ב֌יז עס 
וועלן זיך איבעךדךייען די ׀֌א֞מ׀֌עס און דעךנא֞ך װעל איך מיט 
אֵייך טאַם-נאַ-סאַם זיך אַ ב֌יסל ׀ֿךײען". 

שענעך קען שוין נישט זיין אויסגעלייטעךט דעך טא־ג אין 
ת֌מוז, װוי ס'איז אויסגלייטעךט געװען דא֞ס ׀֌נים ׀ֿון אונזעך 
גוט:יום-טוב-ב֌עטעך, וען עך הא־ט דעךהעךט אַזעלכע װעךטעך 
׀ֿון אַךטשיקן. זיינע אויגן הא֞ב֌ן' כ֌סדך געקוקט אַהין אין זאַל. 
׀ֿלעגט איין גאַסט אַװעקגין, ׀ֿלעגט אים וועךן גךינגעך אױ׀ֿן 
האַך׊ן. הא־ט עך א֞ב֌עך געזען, אַז עמיץ, אַנײעך, איז אַךײנגעקומען, 
הא־ט עך גענומען ב֌ךענען ׀ֿון ׹שיחה און ׀ֿאַךדוא֞ס. די ׊ײט 
הא־ט זיך אַלץ גע׊ויגן און די כאַליאַסטךע איז דעךווייל געזעסן 
אין גךויסע ׊ךות ׀ֿון עלף ב֌יז האַלב איינס ניכבטעךעךהייט. 

איינס אַ זייגעך איז אַךױס אונזעך א֞ךטשיק און הא־ט 
געזא֞גט, אַז עך איז שוין זייעךעך. 

;העךט-נא֞ך, -- הא־ט עך זיך א֞נגעךו׀ן, -- איך מוז אייך 
׀ֿךיעך באַװײזן, מיט װא֞ס דעך ב֌וֹךא הא־ט מיך ב֌אַגליקט. איך 
װעל אייך װייזן מיין הויף, מיינע חד׹ים. מהכי יתיתי, זא־לן 
גוטע ׀ךיינט אויך נחת הא֞בֹ֌ן". 

יי (18) יײ 


א8, 8, ױ ש (/ 


און עך הא־ט זיי אַךױסגע׀ֿיךט אין הויף, אונזעך גוט. 
יום-טוב-ב֌עטעך איז אַךא֞׀֌ אַ געשטא֞ךב֌ענעך, אַטױטעך, װא֞ס מען 
לייגט אַךיין אין דעך עךד. 

נא֞ך אַ֞ךטשיק הא־ט זיי געוויזן אַלע ש׀֌ייכלעךס און שטאַלן 
און ׀ֿאַךאײנװעגס דעך׊יילט, װי׀ֿיל הכנסה עך הא־ט ׀ֿון זיין 
הויז, נא֞כֿדעם הא־ט עך זיי גע׀ֿיךט אין די אױיב֌עךשטע חד׹ים. 

מיינע הייזעך, -- הא־ט עך געזא֞גט, -- הא־ט אי׹ שוין געזען, 
אישט װעל איך אייך ווייזן מיינע ב֌וידעמעך,. אי׹ װעט אַ ביסל 
זען, װי זיי זיינען געדעקט מיט ב֌לעך"י.. 

און עך הא־ט זיי אַךױ׀ֿגעשלע׀֌ט אויף די ב֌וידעמס, 

אונזעך א֞ךטשיק איז געווען א קליינעך יידל, איז עך 
געגאַנגען גלייך. א֞ב֌עך דעך גוט-יום-טוב-ב֌עטעך מיט זיין כֿאַלאַסטך׊ - 
- הא֞ב֌ן זיך, נעב֌אַך, געמוזט ב֌ךעכֿן אין ׀ֿינ׀ֿן, גא֞כֿשלע׀֌ן נא־ך 
א֞ךטשיקן, װא֞ס הא־ט זיי דא־׹ט א֞׀֌געהאַלטן אַ גוטע שעה און 
הא־ט זי געגעב֌ן שו ׀ֿאַךשטײן, מיט װא֞ס ׀ֿאַך אַ שׂכל און מיט 
װא֞ס ׀ֿאַך אַן איינ׀ֿאַל עך װעט דא־ מאַכֿן אַ סוכֹ֌ה... נא֞כֿדעם 
הא־ט עך זיי ׀֌אַװא֞ליע דעך׊יילט, מיט װא֞סעךע חכמוֹת עך הא־ט . 
געקױ׀ֿט דעם הויז און די ב֌ידנע ֿאַליאַסטךע הא־ט אים אויסגעהעךט - 
׀ֿאַךשמאַכֿט און געב֌ויגן, 

אישט הא֞ב֌ן זיי שוין אױ׀ֿגעהעךט שו זען און שו העךן. 
ענדלאַך, הא־ט זיך אוגזעך שמאַיע נישט געקענט מעך איינהאַלטן 
און הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ֿן: 

,׀לעב֌ן, ך' א֞ךטשיק, אי׹ ווייסט דא־ך, אַז עס איז שוין 
נישט ׀ךי, אונזעךע װאַךמעסן װעלן קאַליע װעךן.. 

דעךהעךט דידא֞זיקע וועךטעך, הא־ט א֞ךטשיק אַךױסגעכֿאַ׀֌ט 
דא֞ס זייגעךל און אַ געשךיי געטא֞ן: 

ס'איז שוין האַלב֌ ד׹יי!,, זא־ל עס אַךײנ׀ֿאַלן אין טי׀ֿן 
ים, װא֞ס אַייעךע װייב֌עך װעלן מי׹ א֞נװינטשן, גענוג, איך 
װעל אייך ׀ֿאַךש׀֌א֞ךן וועג און אי׹ װעט טאַקי דא־ אַךא֞׀֌גײן", 

און עך הא־ט זיי געע׀ֿנט אַ טי׹ל אין גאַס אַךֹײן.. 

די כ֌לי-קודש הא֞ב֌ן אויסגעזען שװאַךץ, װי די עךד, זי 

= /)( == 


ך' שמ איע גוט-יומי-טוביב֌עטעה, 
זיינען אַךױס אין גאַס און הא֞ב֌ן נישט דעךקא֞נט דעם ליכטיקן 
טא־ג. דא֞ס עךשטע מא־ל אין *עבן הא־ט אים אישט, שמאַיע דעם 
גוט-יום-טוב-ב֌עטעך, געטךא֞׀ן, אַז יוםיטוב זא־ל עך זיין ׀ֿאַך. 
שמז 5ט ביו ד׹יי אַ זייגעך. דא֞ס ב֌לוט הא־ט אין אים געקא֞כט, 
די הויט הא־ט אויף אים געב֌ךענט. עך הא־ט עס נישט אויסגע: 
האַלטן און איז קךאַנק געװא֞ךן, אַ ׀֌א֞׀֌לעקסיע געקךא֞גן, קוים 
אויף די ׀ֿיס זיך געהאַלטן, און געלעבט ב֌לויז עטלאַכע יא־׹, 

אישט ׀ֿלעגט עך זישן אױ׀ֿן שולהויף מיט אַ ׀ֿאַטשײלע 
און ב֌עטלען. עך איז שוין געווען דעך אמתעך בעטלעך, 

אונזעךע חכמים זא־גן: דעך, װא֞ס איז מקב֌ל שדקה, ווען 
עך נוטיקט זיך נישט, וט עֶך נישט אַװעק ׀ֿון דעך װעלט 
יז עך װעט זיך ב֌אמת גישט נוטיקן.., זיין ׀ֿאַךמעגן הא־ט אים 
דא֞ס ווייב֌ אַװעקגעגנבעט און געמאַכט ׀֌ליטה מיט דעם... 

נו, מיין טייעך לעזעךין, איך הא֞ב֌ די׹ דעך׊יילט אַ געשיכטע 
׊וֹם לאַכן, א֞ב֌עך דא־ך נישט בלוין שום לאַכן, דו קענסט אין 
אי׹ גע׀ֿינען אויך אַ סך נו׊יקע זאַכֿן, דוֹ קענסט דעך׀ֿון לעךנען 
וי מען באַדאַךף זיך מ׹חק זיין ׀ֿון ב֌עטלען און נא֞כ׊וגעגן 
דעם האַלו, וי שמאַיע גוטייום-טוב-ב֌עטטך 


אךמ טלנ:סיויכייחנכוויך.ייש׊עני. 


ך' זדל שלאב֌אנעך 


םש = 


ד' שיינע ט'נקע 


י 


×€ ×€ ‏ 


דא֞ס איז אַ שיינע דעך׊יילונג ׀ו֌ן איינעך אַ 
מיידל, װא֞ס הא־ט געהייטן די שיינע מי֎גקע, א 
טא֞כטעך ׀ו֌ן אַ חסיד, װא֞ס הא־ט זיַך ׀אַךליב֌ט אנן 
אַ מתנגדישן י֌נגענמאַן, װעלכעך הא־ט געהייסן 
אי֎׊יַק שוואַךץ. דידא֞יקע געשיכטע איז גו֌ט 
געװויך׊ט או֌ן קנאַ׀֌ געקיַך׊ט. זי אי֮ז שיין או֌ן זייעך 
׹יין או֌ן עס ש׀֌יגלט זיַך א֞׀֌ אין אי׹ אַ העלעך מא־: 
דאַלישעך זין, װיַ אַ זו֌נשטךאַל אי֮ן אַ געשליַ׀ענעם 
ךו֌ב֌ין, 


3 א ח 9 | ל וו ג; אױם שךשטז מא־ל ה"ד׹וקמ אי יא׹ 1888. 


ד' ש"נט טינקע 
| א֞דעך 
׹י יודשל שלאב֌׊נעך 


0 0 6 


0 
ך' יו׹ל שלא֞ב֌אַנעך, 


אין אַ גךויסעך שטא֞ט, װא֞ס ליגט אין װא־לין און װא֞ס 
איז דעך הױ׀֌ט׀֌ונקט ׀ון חסידות, הא־ט ׀ֿאַך אַ יא־׹ עטלאַכע 
און ׊װאַנ׊יק שו׹יק, געוואוינט אַ געוויסעך א֞קסנהענדלעך ך' 
יודל שלא֞ב֌א֞נעך, אַ חסיד ׀ֿון הוט און קנא֞בֿן. דא֞ס איז געווען 
א ייד אַן עוֹשׁך אין זיין ךב֌ין איז עך געווען איב֌עךגעגעבן 
מיט לייב און לעב֌ן. א־ן דמ ׹ביט הסכַ֌ם, הא־ט עֶך נישט 
געקױ׀ֿט און נישט ׀ֿאַךקױ׀ֿט קיין א֞קסן, קיין הױז נישט 
געב֌ויט, אַ׀ֿילן נישט געקינדלט, און אַ ׀֌שיטה שוין קיין שידוך 
נישט געטא֞ן מיט זיינע קינדעך, און טאיז אים זײיעך גוס 
געגאַנגען. 
עס הא־ט געהאַלטן ביים אױסגעב֌ן די יינגסטע טא֞כטעך 
מינע, װא֞ס איו געווען אַזױי קלוג און שיין, אַז מען הא־ט ×± 
געךו׀ֿן די שייגע מינקע. דעך ׀ֿא֞טעך איז, נאַטיךלאַך, זייעך 
זי׀ֿעך געווען, אַז עך װעט טא־ן מיט זיין טאַכטעך דעם שענסטן 
שידוך, ווייל עך הא־ט געהאט ב֌דעה שו געב֌ן אי׹ אַ׀ֿא֞ך 
טויזנט ךוכב֌ל גדן. און דעךיב֌עך, ווען זי איז אַלט געווען אַ יא־׹ 
׀ֿו׀ֿ׊ען, הא֞ב֌ן שדכנים א֞׀֌געשלא֞גן אים די שװעל. מען הא־ט 
אים געךעדט שיזוכים מיט גךויסע גבי׹ים, מיט גךויסע ךב֌יים, 
און עך װא־לט שוין אודאי ׀ֿאַךקגסט זיין מינקען, ווען ס'װא־לט 
זיך נישט געמאַ.ט דעךב֌יי א זייטיקע סיב֌ה. און די סיב֌ה איז 
נישט געווען קיין אַנדעךע, וי אַ געהיימע ליב֌ע, װא֞ס אין יענעך . 
שייט און אין יענעך געגנט און ב֌׀ךט נא־ך ביי חסידים, איז - 
= 29 == 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך. 


עס געװען גא־׹ אַן אויסטעךלישע זאַך. דא־׹ט הא־ט מען גוט 
געקא֞נט די װועךטעך: , האַס", ,׀ֿיינטשאַ׀ֿט", א֞ב֌עך. נישט דעך 
אומךיינעך נא֞מען ליב ×¢, יל ס'הא־ט זיך נא־ך דא־׹ט נישט 
געטךא֞׀ֿן, אַז מען זא־ל חתונה הא֞ב֌ן ׀ֿון ע׀֌יס אַ ליב֌ע-גע׀ֿיל, 
א־ן אַ ךעיון ׀ֿון געלט א֞דעך יחוס,. 

דא־׹ט הא־ט מען זיך געשךא֞קן ׀ֿאַך אַזױנע זאַכֿן ,אױ, 
| אַ געהיימע ליב֌ע! אַ קךימינאַל-׀ֿאַךב֌ךעכן!", דאַךף עס א֞ב֌עך 
? ג׹א־ד טךע׀ֿן אין אַזאַ גךויסן חסידישן א֞ךט. וי קומט ׀ֿא֞ךט 
דא֞ס מיידל דעך׊ו? און װעך איז דעך איינעך, אין ועמען זי 
הא־ט זיך ׀ֿאַךליב֌ט? און נא֞כֿמעך: װא֞ס הא־ט די עלטעךן גע׊וואוג. 
גען, אַז זיי זא־לן נעמען אין אַכֿט דעך טא֞׀ֿטעךס ליב֌ע-גע׀ֿילן? 
וועך ׀ֿךעגט דא־׹ט ב֌יי אַ טא֞כֿטעך א֞דעך ב֌יי אַ זון, וועמען זיי 
ווילן יא־, און וועמען זיי ווילן נישט, וייל די קינדעך הא֞ב֌ן 
קיין שום דעה נישט געהאַט אין אַזױנע ענינים, ׀ונקט וי זיי 
הא֞ג֌ן קיין דעה נישט געהאַט ב֌יי זײיעך געב֌ויךן װעךן? מיף 
וועלן עס א֞ב֌עך דעךקלעךן אין שווייטן קאַ׀֌יטל, 


14 


א׀ךים שוואַךץ און זיין זון אישיק, 


אין אונזעך מא֞ךאַלישעך ועלט איז שוין אַװי איין מא־ל 
׀ֿאַך אַלעמא֞ל איינגעשטעלט, אַז אַ סך ׀ֿךאַגן װעךן זייעך 
א֞׀ֿט ׀ֿאַךענט׀ֿעךט נא֞ך דו׹ך אַ גךעסעךעך ׀ֿךאַגע. דעךדא֞זיקעך 
כֹ֌לל קא־ן אויך גילטן אין אונזעך ׀ֿאַל. 

ווייל נישטווילנדיק ד׹ינגט ׀ֿון זיך אַלײן אַךױס 
אַ האַךב֌עךע שאַלה: װיאַזױ הא־ט אַהין ׀ֿאַךב֌לאַנדזשעט אֲואַ 
ךא֞מאַנען-העלד, אַ יונגעךמאַן, װא֞ס זא־ל זיך קא֞נען ׀ֿאַךליב֌ן? 
דידא֞זיקע ׀ֿךאַגע לא־זט זיך א֞ב֌עך לייכט ׀ֿאַךענט׀ֿעךן. 

מיט אַ יא־׹ דךייסיק שו׹יק הא־ט זיך דא־׹ט נישט:ווילנדיק 
ב֌אַזע׊ט אַ געװוויסעך ךוסישעך שךיב֌עך א׀ֿךים שװאַךץ. עך 
איז אַהין ׀ֿאַךשיקט געװא֞ךן... דעך׀ֿאַך, ווייל עֹך הא־ט א֞נ" 
געשךיבן אַ ב֌קשה ׀ֿאַך אַ ׀֌ויעך, װא֞ס הא־ט זיך נא־ך דעמא֞לט 
געךעכנט ׀ֿאַך לייב֌-אייגנטום. אַלײן איז עך געווען אַ ווילנעך, 
אַ גאַנץ ב֌ךאַועך מענטש, א שיינעך יוֹדעיסמך, אַ שיין גע 
בילדעטעך מענטש, הא־ט ׀ֿאַךשטאַנען זייעך גוט ךוסיש, דייטש, 
׀֌ויליש, העב֌ךעאיש, און איז געווען אַ גךויסעך בֹ֌ק֎י אין געזעץ.. 
געקומען איז עך מיט זיין ווייב֌ און מיט אַ ב֌ןיחיד ׀ֿון אַ יא־׹ 
דךײי׊ען׀ֿעך׊ען, װא֞ס איז דעך׊ויגען געװא֞ךן אױ׀ֿן ווילנעך 
שטייגעך, דא֞ס הייסט, עך הא־ט שוין ב֌אַדאַך׀ֿט אַךײן איך 
׀ֿעךטן קלאַט ׀ֿון אַ שולע. דא֞סדא֞זיקע ב֌חוךל איז געווען זייעך 
אַ געךא֞טן קינד, שיין געװאַקסן, מיט אַ גוטן קא֞׀֌, מיט גוטש 

יה 44 יי 


ך' יול שלא֞ב֌א֞נעך, 


.-׀ֿעהיקײיטן און הא־ט זיך אויך זייעך שיין אױ׀ֿגע׀ֿיךט. געגאַנגען 
איז עך לייטיש א֞נגעטא֞ן און הא־ט געךעדט אַ שיינעט דייטש. 
|קוךץ געזא֞גט, עך הא־ט געהאַט זייעך גוטע מעלות, און הא־ט 
-געקא֞נט גע׀ֿעלן וועךן אַ שיין מיידל ׀ֿון ךײכֿע עלטעךן אין 
יענעך טונקעלעך געגנט. און דא֞ס ב֌חו֌ךֹל איז טאַקי גע׀ֿעלן 
געװא֞ךן. : 

ב֌אַלד װוי זיינע עלטעךן הא֞ב֌ן זיך דא־׹טן ב֌אַזע׊ט, און 
מען איז געװא֞ך געװא֞ךן, אַז עך, דעך ׀ֿא֞טעך, איז אַ ׀֌ךאַקי 
טישעך מענטש, װא֞ס ׀ֿאַךשטײט אַ געזעץ און אַ מש׀֌ט, הא֞ב֌ן 
די א֞ךטיקע גבי׹ים א֞נגעהוױב֌ן אים שו געב֌ךויכן אין זיעךע 
׀֌ךא֞׊עסן, און מעך ׀ֿאַך אַלע אַנדעךע הא־ט אים ב֌אַשע׀ֿטיקט 
ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך, װעלכֿעך איז געווען ׀ֿאַךדךײט אין גךויסע 
ס׀֌ךאַװעס. און ווען שװאַךץ הא־ט אים ׀ֿון מאַנכֿע ׀֌ךא֞׊עסן 
זייעך גוט אַךױסגעװיקלט, איז עך מיט אים זייעך אױ׀ֿגעטךא֞גן 
געװא֞ךן, אַזױי אַז עך הא־ט אים א֞׀֌געגעב֌ן ב֌יי זיך אין הויף 
אַ די׹ה, כ֌די עך זא־ל אים אַלעמא֞ל הא֞ב֌ן ב֌יי דעך האַנט, און 
הא־ט זיך אים א֞נגעטךױט מיט אַלע זיינע געהיימע געשע׀ֿטן. 
קיין ח׹טה דעךויף הא־ט עך אייגענטלאַך נישט ב֌אַדאַך׀ֿט הא֞ב֌ן, 
ווייל דעך א׀ךים שװאַכץ הא־ט אים א֞ךענטלאַך און ט׹יי געדינט, 

ב֌יידע ׀ֿאַמיליעס הא֞ב֌ן זיך זייעך גוט איגגעלעב֌ט, מען 
׀ֿלעגט לויטעך גיין שו אײנאַנדעך אויף טיי, אױף א֞װענטן, 
אויף געב֌וךטסטעג און מיט דעך שייט זיינען זיי אַז ייט 
אײינאַנדעך א֞נגעטךויט געװא֞ךן, אַז זיי הא֞ב֌ן געוואוסט װא֞ס עס 
טוט זיך ב֌יי יעדן אין קא֞׀֌. אַזױאַךום, קא־ן זיין, הא֞ב֌ן זיי זיך 
׀ֿאַךזינדיקט געגן דעם אַלטן קלוגן ש׀֌ךיכֿװא֞ךט: ,מעסיק דיין 
׀ֿךײנטשאַ׀ֿט שו דיין ׀ֿךײנט, ב֌כֿדי דו זא֞לסט זיך נישט דאַך׀ֿן 
שךעקן ׀ֿאַך אים, אין ׀ֿאַל, װען יענעך װעט די׹ אַמא֞ל מון ! 
וועךן אַ שׂוֹנא". דא֞סגלײכֿן קאן מען אויך זא־גן, מעסיק דיין 
׀ֿײינטשאַ׀ֿט שו דיין שׂונא, ב֌כֿדי דו זא֞לסט אים קענען װעךן 
מיט דעך שייט אַ גוטעך ׀ֿךײינט, י 

די ׀ֿךײנטשאַ׀ֿט, וועגן וועלכעך מי׹ ׹יידן דא־, איז א֞ב֌עך 

== 78 --- 


6, = "יט, 


געשלא֞סן געװא֞ךן כ֌לויז ׊וליב֌ געלט.אינטעךעסן, ׀טבע זיינען 
זי געווען ׀ֿון גאַנץ ׀ֿאַךשידענע מיינונגען אין כאַךאַקטא֞ךן 
׹י יודל סלא֞ב֌א֞נעך איז געווען אַ ׀ֿײעךדיקעך חסיד, בֹ֌׊ַת ך 
א׀ךים הא־ט געהעךט שו די קאַלטע מתנגדים. ך' יודל הא־ט געי 
האַלטן, אַן א׀ךים אין אַ מענטש א־ן אַ נשמה, א־ן עולט-הב֌א, 
װא֞ס וועט ׀ֿאַך׀ֿאַלן װעךן אין גיהנום ב֌יז דעם יום האַחךון, 
און הא־ט אים אַלעמא֞ל שטאַךק ב֌אַדױעךט, װא֞ס עך איו :'שט 
קיין חסיד. א֞ב֌עך א׀ךים הא־ט ׊֌אַטךאַכט דעם ך' יודל סלא֞׊א֞נעך 
׀ֿאַך אַ שוטה אין אַ טי׀֌ש, װא֞ס גלױב֌ט װי אַ גע׊נדיגעך, אין 
אַלע נאַךישקײטן, געלט-אינטעךעסן זיינען א֞ב֌עך אַלעמא֞ל גענוג 
מע׀ֿטיק, און דידא֞זיקע שוויי מענטשן הא֞ב֌ן זיך געךעכנט ׀ֿאַך 
׀ֿךײינט, ב֌׀ךט נא־ך אַז א׀ךים הא־ט נישט געװא֞לט לא־ון ׀ֿאַךי 
לי׹ן כֿא֞טש איין װא֞ךט וועגן אמו֌נה-זאַכֿן און ך' יודל סלא֞ב֌א֞נעך 
הא־ט נישט געװא֞לט ךײידן מיט א׀ךימען װעגן מתנגדות 
און חסידות, ווייל עך הא־ט איינגעזען, אַז יענעך האַלט ב֌כ֌לל 
די אמונה ׀ֿאַך אַ ׀֌וסטע ׊עךמא֞ניע. עך הא־ט עס אַ׀ֿילו ׀ֿון 
אים נישט געהעךט, אֶ֞ב֌עך מען הא־ט עס געקא֞נט זען דעך׀ֿון, 
װא֞ס עך ב֌אַזו׀ֿט זייעך זעלטן אַ שול, װא֞ס קא־ן אויסקומען מיט 
איין עליה א גאַנ׊ן חודש און װא֞ס עך ׀ֿאַךזאַמט אַמא֞ל אַ מנחהי 
וי אַזױ ךעדט מען מיט אַזא מענטשן וועגן חסידות און אַנדעךע 
אמונה-זאַכֿן? 

דעך׀ֿאַך א֞ב֌עך הא֞ב֌ן זייעךע קינדעך, אישיק און מינקע, 
געהאַט ׀ֿיל שו ׹יידן ׊װישן אײנאַנדעך. זייעך שמועס הא־ט 
אַ׀ֿילו נישט געהאַט קיין שייכות שו חסידות און מתנגדות. × 'ען 
קא־ן זא־גן, אז דא֞ס איז געווען א גאַנץ אינהאַלטטלא֞זעך שמועס, 
װא֞ס הא־ט א֞ב֌עך ביידן ׀ֿאַךשאַ׀ֿט גךוױס ת֌ענוג. װען ׊װײ 
׀ֿאַךליב֌טע ׹יידן אַ׀ֿילו ׀ֿון ׀ֿאַךאַיא֞ךיקן שניי, א֞דעך ׀ֿון א ׀ֿאַךי 
מעגן, װא֞ס אַ געוויסעך יו׹ד הא־ט אַ מא־ל געוזאַט און דא֞סגלײכן, 
איז עס אויך אַן אַנגענעמעך שמועס ׀ֿאַך זיי. װײל דא֞ס גיט 
װידעךאַמא֞ל אַ געלעגנהייט ‏ זיך א׹יינשוקוקן אײנאַנדעך טיף 
אין ׀֌נים אַךײן און אַךײנ׊ו׊֌ךא֞קן אין אוא מיז שמועס ע׀֌יס 

76 = 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך, 


אַן א֞נ׊והעךעניש אויף װיכֿטיקעךע זאַכֿן, װא֞ס הא֞ב֌ן אַ שייכות שו 
זייעךע איב֌עךלעב֌ונגען, דא֞ס ווייסן זייעך גוט די אַלע יענע, 
װא֞ס זיינען אַ מא־ל געווען יונג און װא֞ס זיינען נא־ך עס אַ׊ינד, 
אונזעךע חכמים, אַ שטייגעך, דעך׊יילן ׀ֿון דעך ׀ךוי אַביגיל, 
אַז ב֌שעת זי איז געקומען ב֌עטן דעם מלך דוד, עך זא־ל שוינען 
דא֞ס לעב֌ן ׀ֿון אי׹ מאַן נבל, הא־ט זי אים שוין מ׹מז געווען, 
עך זא־ל זי נעמען ׀ֿאַך אַ ווייב֌ נא־ך אי׹ מאַנס טױט, 

אישיק און מינע הא֞ב֌ן זיך קיינמא־ל נישט געקענט גא־׹ 
א֞׀֌ךיידן, ' א׀ֿשך ׊ען מא־ל אַ טא־ג הא־ט מען זיך געטךא֞׀ֿן און 
יעדעס מא־ל מיט אַן אַנדעך אויסךייד: דא־ ב֌ךױיכֿט זי שו ב֌א֞ךגן 
זיין מעסעךל און דא־ באַדאַךף עך אי׹ שעךעלע. דא־ איז זי 
געקומען אַ קוק טא־ן אויף זיין זייגעך, ווייל דעך זייגעך אין 
שטוב֌ הא־ט זיך א֞׀֌נעשטעלט, און דא־ איז עך געקומען שו אי׹ 
בעטן א ׀֌א֞ך ׀ֿעדעם און דעךווייל אַךײנגעכאַ׀֌ט אַ לאַנגן שמועס, 

און אַז מען איז געװא֞ךן ׀ֿאַךטךױטעך, הא־ט אי׹ אישיק 
א֞נגעהױב֌ן לעךנען דייטש און דא֞ס הא־ט אי׹ גאַנץ גוט געשמעקט, 
דא־ך הא־ט עס א֞ב֌עך געמוזט געשען גאַנץ געהיים, ווייל דעך 
׀ֿעטעך װא־לט דעך׀ֿאַך די ב֌יינעך ׊וב֌ךא֞כֿן, הא־ט מען זיך 
געהיט. און אין ׀ֿעךלױף ׀ֿון איין יא־׹ הא־ט זי געהאַט אַ גךויסע 
׀֌עוֹלה אין דעך דייטשעך ש׀֌ךאַך און נא־ך אַ גךעסעךע ׀֌עו֌לה -- 
אין דעך ליב֌ע, וייל זי הא־ט זיך ׀ֿאַךליב֌ט אין אי׊יקלען 
איב֌עך די אויעךן, אַזױ װי עך אין אי׹, און עס איז שין 
אַזױ ווייט געקומען, אַז מען הא־ט זיך אײנאַנדעך דעךקלעךט 
אין ליב֌ע און ׀ֿײיעךלאַך א֞׀֌געךעדט, אַז זיי זא־לן חתונה הא֞ב֌ן, 
קיין שום זאַך אין דעך וועלט טא֞ך זײַ נישט שטעךן. 

א֞, מיין טייעךע לֶעזעךין! די, װא֞ס װינטשן אונז ב֌ייז, 
זא־לן גע׀֌לא֞גט וועךן מיט אַ געהיימעך ליב֌ע. זי איז שטענדיק. 
׀ֿאַךב֌ונדן מיט גךויסע יסוךים און ׊עך, 

מי׹ װעלן א֞ב֌עך ווייטעך ׀ֿאַך׊ײלן אונזעך געשיכֿטע. 


1 
די שךעקלאַכע אַנמדעכונג, 


= די ׀יידע קינדעך הא֞ב֌ן זיך געליב֌ט, א֞ב֌עך מעך נישט 
װי געליבט און װייטעך גא֞ךנישט, ×€×™×™ קלוגע ׊יויליזיךטע 
עלטעךן ענדיקט זיך אַזאַ ׀ֿאַל גאַנץ אײינ׀ֿאַך און א־ן דעם מינדעסטן 
טומל. עס װענדט זיך נא֞ך א־ן דעם, שי דעך געליבטעך אי 
אַן א֞ךענטלאַכֿן און א ׀ֿעהיקעך יונגעךמאַן, אויב֌ עך איז אַן 
א֞ךנטלאַכֿעך און ׀ֿעהיקעך מענטש, א֞דעך דא֞ס מיידל אין 
אַ װואױל און גוט מיידל, מאַכֿט מען זי חתונה און די ליב 
דעךגךײ׀ֿט אי׹ שיל, אוב זיי ׀֌אַסטן זיך נישט *), גיט מען זיי 
שו ׀ֿאַךשטײין דו׹ך קלוגע װעךטעך און ב֌ייש׀֌ילן, אַז זי טא־׹ן 
נישט חתונה הא֞ב֌ן, אַז דא֞ס קא־ן זיי אומגליקלאַך מאַכֿן אױ׀ֿן 
גאַנ׊ן לעבן, און מען ׊עשיידט זיי, 


*) אַ שיין בייש׀יל דעך׊ו גיט אונז די וועלטיגעשיכטע ׀ון קאַךל }; 
קייזעך ׀ון ׀ךאַנקךייף, איטאַליע און דייטשלאַנד, עך הא־ט געהאַט אַ טא֞כטעך, 
עמאַ הא־ט זי געהייסן, אין זי געווען דא֞ס שענסטע מיידל ׀ון אַלע מײיידלאַך, 
װא֞ס הא֞ב֌ן געלעב֌ט אין אי׹ שייט, דעך ׀א֞טעך הא־ט זי זייעך ליב געהא֞ט 
און הא־ט זי נישט געװא֞לט חתונה מאַכן, עךשטנס: טא֞מעך וועט זי דעך מאַן 
שלעכט ב֌אַהאַנדלען און, ׊ווייטנס: טא֞מעך וועט זי גיין שוועך שו קינד. עמאַ 
הא־ט א֞ב֌עך געהאַט גא־׹ אַן אַנדעך מיינגן, ווי אי׹ ׀א֞טעך, נישט געקוקט 
דעךויף, װא֞ס זי איז געוען אַ גךויסע ׊ניעה און זייעך ׀ךום, הא־ט זי זיף 
דא־ך ׀אַךליב֌ט א־ן דעם ׀א֞טעךס ויסן אין אַ יונגנמאַן, װא֞ס הא־ט געהיײסן 
ב֌עךעהאַנט. דעךדא֞זיקעך יונגעךמאַן איז געווען א שךייב֌עך ביי אי׹ ׀א֞טעך 
און אַליין הא־ט עך געשטאַמט ׀ון אַ גאַנץ קלייגעך ׀אַמיליע, וייל אין 
יענע שייטן הא־ט מען אַ שךייבעך געהאַלטן ׀אַך אַ גאַנץ ׀֌שוטן בעלימלאכה, 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך, 


בי נישט-׊יוויליזיךטע מענטשן אין ג׹א־ד דעך ה׀֌וך 
דעך׀ון, אַ געהיימע ליב֌ע ב֌לייב֌ט נו׹ אַ סוֹד ׀אַך די עלטעךן, 
ב֌יז עס ךעדט שוין דעך׀ון די גאַנ׊ע שטא֞ט און דאַן ענדיקט 
זי זיך מיט אַ סקאַנדאַל, דא֞ס מיידל ב֌לייב֌ט אַ ב֌אַךעדטע און 
אַן אומגליקלאַכע אוי׀ן גאַנ׊ן לעב֌ן, זי װעךט געךוֹד׀ט און 
׀אַך׀א֞לגט ׀ון איךע אייגענע עלטעךן, און דא֞סגלײיכן עך אויך. 
עס הא֞ב֌ן שו טא־ן דעךמיט הונט און ש׀֌ונט און זייעך לעב֌ן 
איז גא֞ךנישט וועךט, 

אין אונזעך ׀֌אַל װא־לט א׀שך נא־ך אַ סך עךגעך געווען, 
ווייל דעך ׀א֞טעך ׀ון דעם מיידל איז געווען א חסיד און דעך 
׀א֞טעך ׀ונם חתן -- אַ קנאַ׀֌עך מתנגד. דא֞ס הייסט אַזױ גוט, 
וי ׀ייעך מיט װאַסעך. ס'װא־לט דא־ געװען, װי מען זא־גט, 
קע׀֌לאַך מיט ׀יסלאַך. ב֌יי ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך הא֞ב֌ן שוין גע 
וואוסט דעך׀ון ‏ אַלע שטוב-לייט און אַלע שכנות און מאַךק' 
ווייב֌עך, ווען דעך דא֞ךטיקעך ךב֌י, אַ גוטעך וועלטמענטש, װא־לט 
עס נישט ׀אַךכאַ׀֌ט ב֌אַ׊ײיטנס און װא־לט נישט געגעב֌ן דעך 
נא־ך אַ גוטע ווענדונג, װא־לט געווען זייעך שלעכט. א֞ב֌עך מי׹ 
׀יךן ווייטעך אונזעך דעך׊יילונג, י 

די עךשטע מענטשן, װא֞ס הא֞ב֌ן אױסגעש׀֌יךט דעם געֵי 


|מ׀אאאאטוזךשל. יז ׹קי יה 


עס איז גא־׹ געוען אַ חך׀֌ה, אַו אַן אַדלמאַן זא־ל קענען אַליײין שךײבן, 
ב֌׀ךט נא־ך אַ קייזעך. זיין התימה איז ב֌לויז געווען אַן א֞׀֌דךוֹק ׀ון זיין . 
האַנט, װא֞ס איז ׀ךיע֞ך ב֌אַשמיךט געװא֞ךן מיט טינט אוי׀ן ׀֌אַ׀֌יך. דעךי 
דא֞זיקעך בעךנהאַךדט מלעגט אַלע אַונט קומען שו עמען און ׀לעגט זישן 
בי אי׹ ב֌יז ש׀֌עט אין דעך נאַכט. און דא֞ס איו געשען בסודיסודוֹת. עס 
הא־ט דעך׀ון געוואוסט אַ קאַמעך-׀דוי און װייטעך קיינעך גישט. אײנמא֞ל 
א֞ב֌עך איז בײנאַכט אַךױסגע׀֌אַלן אַ שניי, װא֞ס דא־׹ט געשיט עס זײעך 
זעלטן. ב֌עךנהאַךדט הא־ט מו׹א געהאַט אַךױס׊וגײן ׀ון הױז, װיל די ש׀וךן 
אוי׀ן שניי װא־לט אים געקא֞נט אַךױסגעבן, הא־ט אים עמע אַלײן אַךסי 
געטךא֞גן ׀ון אי׹ הויף, שום אומגליק א֞ב֌עך אי דאַן געווען אַ העלע לבנהי 
נאַכט, און דעך ׀֌א֞טעך, װא֞ס הא־ט ג׹א־׹ בעתימעשה גיעט געשלא֞׀ן, הא־ט 
עס באַמעךקט דו׹כן ׀ענסטעך ׀ון זיי שלא֞׀׊ימעך. די נאַכט הא־ט ךעה 
מלך געשוויגן, א֞ב֌עך אויף ׊ומא֞ךגנס הא־ט עך ׊װאַמעַנגעךו׀ן וייך סיגא֞ך 
== 79 == 


א מ, דיק, 


היימען ךא֞מאַן ׊ווישן דעך מינקע און אישיקן, זיינען געווען 
נישט קיין אַנדעךע, וי די דינסטמיידלאַך ׀ון די ב֌יידע הייזעך. 
דידא֞זיקע מיידלאַך הא֞ב֌ן די עךשטע אונטעךגעהעךט זייעךע 
שמועכן און די עךשטע ב֌אַמעךקט, װי מינע קימעךט זיך וועגן 
אי׊יקס עסן און טךיגקען, און שיקט אים אַלעמא֞ל אַךיין טיי, 
קאַלוע, גךיב֌נט, ׀ךוכטן און אַז עך איז אַמא֞ל נישט געזונט 
געווען, איז זי אַךומגעגאַנגען א־ן אַ קא֞׀֌. אויסעךדעם, הא֞ב֌ן זי 
באַמעךקט, װי יעדעך ׀ונם ׀֌א֞ךל ט׹א־גט ב֌יי זיך אוי׀ן הא׹שן 
אַ מעדאַליא֞ן מיטן ב֌ילד ׀ונם שװייטן. הא֞ב֌ן די דינסטן עס 
׀אַך׊יילט ׀ֹאַך זייעךע חבךטעס נא־ך מיט ׀אַךשידענע ׊וגע. 
׀אַכטסן, און די חבךטעס הא֞ב֌ן עס דעך׊יילט וייטעך מיט. 
נא־ך גךעסעךע הוס׀ות, ב֌יז עס הא־ט א֞נגעהױב֌ן שוגיין ׹ונדיק 
איב֌עך דעך שטא֞ט און הא־ט זיך ׀אַךגךעסעךט אינם לויף װי 
אַ שנייקויל, די לע׊טע, װא֞ס הא֞ב֌ן עס ב֌אַקומען שו העךן, זיינען 
ג׹א־ד געווען איךע עלטעךן. זיי זיינען געװא֞ך געװא֞ךן דעך. 
כון מיידע אין איין טא־ג אין ׊ַװיי ב֌אַזונדעךע עךטעך מיט 
טויזנט הוס׀ות או֌ן ׊וגעב֌אַכטטן, זיי הא֞ב֌ן שוין געהעךט, אַז 
די. טא֞כטעך שװאַנגעךט, אַז זי גייט שוין א֞׀֌ט אַךיין ׊ַוֹ ×€Ö·×™×™. 
געטשקע די ׀֌ךא֞׀֌עסא֞ךקע, אַז מען הא־ט זי געזען זיך אַךומ. 
שלע׀֌ן מיט אישיקן, א֞נגעטא֞ן וי אַ ׀֌אַניטש, אַז קליינע קינדעך 
זיײנען געקומען שו חלום און הא־גן געמא֞לדן, אַז זיי זיינען 


און הא־ט געכךעגט די סינא֞ד-לייט, ווא֞ס קומט אַזאַ אייגעם, װא֞ס הא֞ס ׀ֿאַך 
׀יךט זיין שא֞כטעך און װא֞ס קומט איה אֲלֵייךְ?Öž 

,מען ב֌אַדאַךף אים קע׀ן - הא־בן זי געענט׀עךט - און דא֞ס מיידל 
באַדאַךף מען אַךנגעב֌ן אין אַ קלויסשעך". 

דעמא֞לט הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן דעך מלך; 

;און איך זא־ג אייך, אַז איך בין מע֞ך שולזיק ׀אַך זיי ביידן, וױיש 
איך ב֎֌ין געגאַנגע֞ן גק־גן די געזע׊ן ׀ון דעך גאַטוך און דֹ׊֞ך אמונה, אַלזא֞, 
איך גיב אַךױס אַ דעֲקְךע֞ט: ביידע זא־לן התוגה הא֞ב֌ןן" 

און ע֞ך הא־ט זי" בי"דן חתונהיגעמאַנט אינם געךיכטזאַל, דא֞ס ׀֌א֞ךל 
הא־ט זייעך גליקלאַך געלעבס, און בעךגהאַךדט אי ש׀עטעך געװא֞ךן קאַךלט 
געשיכטעישךייבעך, 

= 84 יי 


ך' יוד׹ל שלא֞ב֌א֞נעך. 


געשטא֞ךבן נא֞ך ׊וליב֌ איךע וינד און נא־ך אַזעלכע מעשׂיות 
און ׀֌לוידעךייען, װא֞ס די לײידיקגײיעך-ב֌אַךײדעך לא־זן אַךױס 
׀ון דעך שונג און ׀֌ו׊ען אויס יעדע קלענסטע זאַך, הן שום. 
גוטן און הן שום ב֌ייזן, אַז עס װעךט ׀ון אַ װא֞ךט אַ קװא֞ךט. 
די מוטעך הא־ט עס דעךהעךט ׀ון איךע אַ ק׹ובה אין 
דעך ווייב֌עךשעך שול און די מעשה הא־ט אי׹ געקא֞סט אַ סך 
געזונט, אין שׂטוב איו זי אַךײנגע׀אַלן נישט טויט, נישט לע'* 
ב֌עדיק. דעך ׀א֞טעך, װידעך, הא־ט זיך דעךוואוסט אין שטיב֌ל 
און איז אויך געקומען אַ היים אַ טויטעך. עך הא־ט עט ב֌אַלד 
דעך׊יילט זיין וייב֌, װא֞ס הא־ט שוין געוואוסט דעך׀ון און 
װא֞ס אי׹ הא־ט עס נא֞כמעך געקךיינקט, װי אים, ווייל זי הא־ט 
געהאַלטן, אַז זי איז דעךין מעך שולדיק, װי עך. ×± איז דא־ך 
אַ מוטעך, און זי זישט מעך אין שטוב֌, װי דעך מאַן, היינט 
װי קוקט זי דא֞ס נישט אויף דעך טא֞כטעך, װי ב֌אַמעךקט זײ' 
דא֞ס נישט, אַז יענע הא־ט ׊ו׀יל ׊וֹ טא־ן מיט דעֹם אישיקן: - 
איך ווייס שוין ׀ךיעך ׀ון אונזעך ש׹ה, -- הא־ט זי אים 
געענט׀עךט, -- מאַך א֞ב֌עך נישט קיין ליאַךם, ווייל דא֞ס ש׀֌ךיכ? 
װא֞ךט זא־גט, אַז דו זא֞לסט נישט ׹יידן דא֞ס, װא֞ס עס איז 
די׹ נישט ב֌אַליב֌ט, כ֌די אַנדעךע זא־לן דעך׀ון נישט ׹יידן. 
ס'׀עלט אונז נא־ך מעך נישט, אַז אונזעך דינסט זא־ל דעך" 
העךן דעך׀ון, די גאַנ׊ע שטא֞ט װעט נעמען קא־כן דעךמיט.. 
,עס ש׀֌אַךט מיך א֞ב֌עך שטאַךק! -- הא־ט עך זיך אֶ׀֌געי 
ךו׀ן, - וואו איז זי, מינקע? אַודאי ב֌יי אי׹ קא֞כאַנעק! איך װועל 
אין אי׹ קיין גאַנ׊ן ב֌יין נישט לא־זן, און דו ביוט נישט ב֌עסעך. 
וי זי". | 
,יודל! העךסטו, יודל! -- הא־ט שוין דא֞ס װײב געזא֞גט 
מיט האַךץ, -- איך ב֌עט דיך, דו זא־לטט הא֞ב֌ן געדולט, ב֌יז עלף. 
דעם זיינעך, ב֌יו די מויד װעט אַװעקגײן שלא֞׀֌ן אין קיך. דע 
מא־לט װעלן מי׹ זיך שוין ב֌אַדאַכטן, װא֞ט מי׹ הא֞ב֌ן שו סא֞ן. 
מען טא֞ך א֞ב֌עך נישט מאַכן קיין לייטיש געלעכטעך. דעךװייל 
דאַךף מען שווייגן, אַ׀֌ילו מינקען טא֞ך מען אישט אויך נישט 
ו־ = 81 --- - 


: א, 8, יי קי 


אַךײנךו׀ן אין שטוב֌. מי׹ מוון א֞׀֌װאַךטן, ב֌יז זי װעט אַלײן 
קומען. מי׹ מוזן זיך שטיקן מיט אונזעךע ׊ךות. ס'אין אמת, 
איך ב֌ין שולדיק, דו ב֌יזט א֞ב֌עך אויך שולדיק. װאַךט, מי׹ 
וועלן זיך שוין אויסךעכענען". 

,אַ ב֌ךיךה הא֞ב֌ איך -- הא־ט עך זיך א֞׀֌געךו׀ון, -- איך 
װעל שוין װאַךטן, א֞ב֌עך יעדע מינוט קא֞סט מי׹ געזונט, װא־׹ום 
וועך ווייסט, װא֞ס זי קען א֞׀֌טאַן שוין מיט אים ׀אַך אַ מעשׂה 
ב֌יז עלף דעם זייגעך. מען הא־ט מי׹ געזא֞גט, אַז ב֌יידע ווילן 
גא־׹ אַנטלוי׀ן קיין אױסלאַנד, א֞דעך גש׹, חלילה, זיך שמדן". 

;×¢, ב֌יזט אַ נאַך, -- הא־ט דא֞ס ווייב֌ געזא֞גט, -- אַזױ ווייט 
האַלט עס נא־ך נישט. איך קען אונזעך קינד ב֌עסעך װי דו 
און ווייס אויך, אַן עס הא־ט קיין האַ׀֌ט נישט, װא֞ס די ועלט 
ךעדט, ׀אַךגעס נישט, אַז אַ האַלבע שטא֞ט אין אונז שׂונאים, 
׀אַךװא֞ס מי׹ הא֞ב֌ן אַ ׀֌א֞ך ׀ייעמס אייגנס". | 

| = אַזױ הא֞ב֌ן זיך דוךכגעטענהט מאַן און ווייב, 


1: 


| אַשמועם ׊ווישן מאַן און ווייב֌ און מא֞כטעך ‏ 
| נוועלף אַזינעך ב֌יינאַכט, : 


אויב֌ דו, מיין טייעךע לעזעךין, הא֞סט אַ גוטן זכ֌ךון,. 
דאַך׀֌סטו שׁוֹין געדיינקען, אַז מי׹ הא֞ב֌ן שוין אַ ׀֌א֞ך מא־ל אויס-, 
| געהעךט די ב֌יינאַכטיקע דךשות ׀ון אונטעךן ׀א֞ךהאַנג. אײינמא֞ל. 

דא־׹ט אין אונזעך דעך׊יילונג ׀ון דעם ,װייב֌עךשן סוד" און. 
א שווייט מא־ל אין דעך ,,געשיכטע ׀ון די קנעכט", אַ׊ינד וועלך; 
מי׹ דא־ אויסהעךן אַ נאַכט-שמועס ׊װישן מאַן און װייב֌ און. 
טא֞כטעך. יעג 

| = קוים הא־ט געשלא֞גן דעך זייגעך עלף, זיינען אַל׊ֿ! 
הויזמענטשן אַךײינגעקךא֞כן אין די ב֌עטן, און די דינסט איז שוֹי 0 
אַיינגעשלא֞׀ן ׀עסט וי אַ נאַכט-שומך נא־ך זיין עךשטן אויס. 
. שךייען: , דעך זייגעך הא־ט געשלא֞גן ׊ען!* אַז אונזעך ך' יודל. 
מיט זיין ׀ךוי שׂךהן זיינען געווען זיבעך, אַז קיינעך ׀ון די 
הויזמענטשן װעט נישט אַךײנקומען שו זי אין זייעך שלא֞׀:. 
שטוב, אויסעך דעך טא֞כטעך, װא֞ס איז נא־ך נישט שו׹יק געקומען. 
׀ון. אישיקן, הא־ט דעך ך' יודל ׀אַךךוקט די טי׹ ׀ונם ׀֌א֞ךהויג, ; 
׀֌אַךמאַכט די טי׹ ׀ון שטוב און געע׀נט זיין מויל. ׀יידע. 
הא־בן זיך אישט ׊וךעדט ׀ון מינקען. און יעדעך מיט אַן אַנדעך. 
נוסח, און ך' יוֹדל הא־ט נא֞כאַנאַנד געטענהט שום ווייב: ,מילא,. 


מי׹ -- איז מיין קא֞׀֌ אַלעמא֞ל ׀אַךדךייט אין געשע׀טן, אַז; 
: ך 2 2 7 = יי אע 


איך ווייס גא֞ךנישט װא֞ס עס טוט זיך אין שטוב֌, מעך נישט 
דא֞ס, װא֞ס איך עס און אַמא֞ל דא֞ס אויך נישט. דו ב֌יזט -אד 
א֞ב֌עך א חיימישע און דעך׊ו נישט קיין נאַך, היינט וי לא־זט 
מען עס שו, אַז דיין טא֞כטעך זא־ל ׀אַךב֌ךיינגען טא־ג און נאַכט 
מיט אַ יונג, אַ ליטואַק, אַ שלם-קא֞׀֌, אַ ווילנעך יונגאַטש, װא֞ס 
ליגט טײג און נאַכט איבעך די טךיף-׀֌סלען, װא֞ס הא־ט נישט 
אין זיך קיין ׀ונק יידישקייט און װא֞ס זיינע עלטעךן זיינען 
נישט ב֌עסעך ׀ון אים. וי ׀אַךשטיסטו עס נישט, אַז דיין 
טא֞כטעך וועט זיך דא־׹טן קיין גוטס נישט אויסלעךנען? מען 
הא־ט מי׹ דעך׊יילט, אַז עך לעךנט זי ׀ון די ב֌יכלאַך און 
לעךנט אי׹ שךייבן ׊עטעלאַך און מאַכט זיך ׀אַך אי׹ אין די 
אויגן ׀ךיילאַך איב֌עך די חסידים, אין איב֌עך די גב֌אים, װא֞ס. 
איז דא־ שו ׹יידן, זי לעךנט זיך דא־׹ט נישט אויס קיין גוטס 
און װא֞ס מענטשן ׹יידן, איז אַלץ שו גלױב֌ן. און שו מיין 
אומגליק ב֌ין איך עךשט היינט געװא֞ך געװא֞ךן, אַז זיי ליגן 
טא־ג און נאַכט ב֌יי אינאַנדעך, זי ב֌יי אים און עך ביי אי׹, 
און ב֌יי אים ׀אַךב֌ךיינגט זי ׊֌יז האַלב֌ע נאַכט, וואו זיינען געווען 
דיינע אויגן, אין וואו איז דיין שכל? דו ב֌יזט דא־ך אַ היימזי׊עךין, 
אַ גךויסע באַלעבאַסטע. אַז דו זעסט, אַז אַ טע׀֌ל, 8 לע׀ל, 
אַ מעסעך, א֞דעך אַ טעלעך ליגט נישט אוי׀ן געהעךיקן א֞ךט, 
מאַכסטו דא־ך דעך דינסט אַ טויט, און אַז דיין טא֞כטעך איז 
אַלע טא־ג נישט אוי׀ן א֞ךט, דא֞ס הא־ט דיך גא֞ךנישט געאַךט, 
אַז דיין דינסט ׀אַךזוימט זיך אַ וויילע אין גאַס, ׀ךעגסטן זי 
אויס מיט דעך גךעסטעך שטךיינגקייט און אַז דיין טא֞כטעך 
קומט אַלע נאַכט נא־ך ׊וועלף אַ זייגעך, מאַכסטו זיך גא֞ךנישט 
װויסן דעך׀ון. אַז אֶך-און:וויי איז שו אונז, אַז זי איז ב֌יי דעם 
יונגאטש אַזוֹי ש׀֌עט,. און װעך וייסט, שי איז זי נישט אַל׊ 
נאַכט נא־ך אין אַנדעךע שמו׊יקע עךטעך, וי איך הא֞ב֌ געהעךט, 
יי דעך ׀ייגעטשקען, װא֞ס אי׹ הויז אין א נעסט ׀ון אַלע 
ווייסע חבךהניקעס, גאַלאַנטן און גאַלאַנטקעס. אן אמת ׀יין 
הוֹיז, וואו מען וועךט שװאַנגעך ׀אַך דעך שייט אוך מען גייט 
--- 84 == 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך 


שו קינד ׀אַך דעך שייט. יי שו אונזעךע יא־׹ן, אַז אונזעך 
קינד װאַלגעךט זיך אַךום אין אַזאַ הויז", 

אויסגעהעךט זיין דךשה, הא־ט אישט דא֞ס ווייב אַװעק. 
געלייגט אי׹ דךשה: 

און איך זא־ג ׀אַךקעךט, -- הא־ט זי געטענהט, -- אַז שולדיק. 
אין דעם ב֌יזטו, און איך גא֞ךנישט. דו אַלין הא֞סט אַךײנגעלא֞זט 
דעם װא֞לף אין שטאַל אַךיין און נישט איך,. איך הא֞ב֌ דיך 
אַ׀ילון געװא֞ךנט, אַז דו זא֞לסט דעמדא֞זיקן א׀ךים שװאַךץ גישט 
אַךײנלא֞זן שו אונז אין הויף א׹יין, ווייל איך הא֞ב֌ ב֌טבע 
׀יינט אַ ליטװאַק. ב֌יזטו דא־ך א֞ב֌עך אויף מי׹ אױ׀געב֌ךאַכט 
געװא֞ךן דעך׀אַך;. ניין, מיין מאַן, ׀ֿון אַ הוֹיזדיגנב קען מען 
זיך נישט איינהיטן, וען מען זא־ל זיין מיט הונדעךט אױגן 
און דעךיב֌עך ב֌יזטו אַליין דעך שולדיקעך אין דעם, און אגב ווייס 
איך נא־ך נישט, שי זי איז אַזױ ווייט גע׀אַלן, עס קא־ן גא־׹ זיין, 
אַז זי איז דווקא ׹יין און אומשולדיק, װי אַ מלאך, און אַז די 
גאַנ׊ע ׹ייד זיינען ב֌לויז ׀֌לודעךיי און ךכילות. עס וואלכט 
נו׹ ׀ון די דיגנסטמיידלאַך און ווייטעך נישט. אי׹ קען בעסעך 
דעם א׀ךים מיט זיין וייב֌ און מיט זייעך אישיקן, אַ סך ב֌עסעך 
וי דו, -- הא־ט זי זיך ׀לו׊לונג ׀אַךכאַ׀֌ט, -- איך ׀אַךב֌דײינג 
דא־׹ט אַלע טא־ג שוויי:ד׹יי שעה. איך שעך די׹ ב֌יי מיין 
לעב֌ן, אַז זיי זיינען גאַנץ גוטע מענטשן, איידעלע לייט, זי 
זיינען אַ׀ילו נישט קיין חסידים, און נישט קיין ׀אַב֌ךענטע 
מתנגדים, א֞ב֌עך זיי ׀יךן זיך גאַנץ יידיש אין שטוב֌, זיינען 
ב֌עלי-׊דקות און גךויסע ב֌עלי-טובות. איך הא֞ב֌ נישט געהעךט 
׀ון זיי, אַז זיי זא־לן וועמען באַלײידיקן, א֞דעך ב֌אַךײידן און 
זייעך קינד איז אַ גאַנץ אומשולדיקעך ב֌חוך און אַ גךויסע קענעך. 
עך איז ׀לייסיק אין לעךגען און שךייב֌ן, און הא־ט ׀יינט 
אַךומ׊עגײן ליידיק. און דעם אמת געזא֞גט, איז עך ב֌יי מי׹ 
אַ סך טייעךעך, וי אונזעךע אַלע װא֞לינעך ב֌חוךים, װא֞ס זיינען 
גךא֞ב֌ע יונגען און ליידיקגייעך. אַן אמת ב֌לייב֌ט ׀א֞ךט אַן 
אמת, זייט איך הא֞ב֌ דעךקא֞נט די מש׀֌חה, זיינען די ליטוואַקעס 

--- 88 --| 


א. מ, דיק, 


געװא֞ךן ב֌יי מי׹ אַ סך געהייב֌ענעך װוי ׀ךיעך, און אין אַנדעךע 
זאַכן נא־ך טייעךעך וי אונזעךע װא֞לינעך. זיי זייגען ניכטעך 
און קליגעך און דעך׊יען זייעךע קינדעך ב֌עסעך װי מי׹י 
איך װעל די׹ נישט לייקענען: איך הא֞ב֌ אַלײן געזען וי אונזעך 
מינקע גע׀עלט זיי, אַז דעך אישיק הא־ט אויגן נא֞ך ׀אַך אי׹ 
און דא֞סגלײכן זי ׀אַך אים. א֞בעך קיין שלעכטע ואַכן הא־ב 
איך דא־ך נישט ב֌אַמעךקט ׊ווישן זיי און קיין ב֌ייו וועט אויך 
נישט געשען. עך דעךלאַנגט אי׹ די האַנט ב֌יים אַװעקגין, 
ווייל ס'איז שוין דא־׹ט, אין ליטע, אַואַ מא֞דע ב֌יי זײי. ׹י 
דינסטן, די ליידיקע ׊ינגעך, הא־בן שױן געמאַכט דעך׀ן 
אַ גאַנ׊ן ׊ימעס, ווייל עך איז אַ ליטװאַק. א ליטואַק איז אַ שלט. 
קא֞׀֌, נו, און אַ שלם.קא֞׀֌ איז דא־ך אַ שד... מיט די װא֞לינעך, 
אַ שטייגעך, הא־ט יי אונז אין שטעטל ׀֌אַסיךט נישט קיין 
שיינע זאַכן, און קיין װא־ן הא־ט נישט געקךייעט, װייל ס'איו 
גישט געווען ׀אַךמישט קיין ליטװאַק, איז זי שוין אַךײנגע׀אַלן 
אין לייטישע מיילעך, דאַךף מען זען, אַז אונזעך מינקע זא־ל 
אוי׀העךן דא־׹ט שוגיין, א֞דעך מען דאַךף זען, אַז דעך א׀ךים 
זא־ל זיך אַךױס׊יען ׀ון אונזעך הױף. נא֞ך א׀ךים ועט זיין 
ב֌ייז אויף אונז, און דא֞ס לױגט אונז נישט, וייל דו ביוט 
׊ו׀יל א֞נגעטךױט אין אים, און עך ווייסט אַלע דיינע געשע׀טן, 
עך קען דיך מיט זיין ׀עדעך אומגליקלאַך מאַכן. מיין ע׊ה איו 
דעךיבעך, אַז דו וא֞לסט זיך ב֌אַךא֞טן מיטן ךב֌ן, ווייל ט'אין 
לישט קיין קלייגיקייט", 

אויסגעהעךט די ווייב, הא־ט זיך װידעךאַמא֞ל א֞נגעךו׀ן 
דעך מאַן: 

,װא֞ס מיינסטו, מילן ווייג֌, נישט אומזיסט הא־ט געזא֞גט 
אַ גךויסעך מאַן ,ב֌נותי, ב֌נוֹתי הלב֌ינו שׂעךותי" דא֞ס הייסט, 
מייגע טעכטעך, הא֞ב֌ן מיך אַזױ ב֌אַזא֞ךגט, אַז מיינע הא־׹ זיינען 
׀אַך דעך שייט ג׹וד געװא֞ךן. דעך, װא֞ס הא־ט אַ טא֞כטעך, 
מוז זיין זייעך ׀א֞ךזיכטיק, ׊וליב֌ אי׹ דאַךף עך נישט וואויגען, 
וואו עך וויל אוז מיט וועמען עך ויל, דעךווייל א֞ב֌עך דאַךף 

--- 86 = 


ד' יודל שלא֞ב֌א֞נעך, 
מען זען מיט אֲלע מעגלאַכקײטן, אַז אונזעך טא֞כטעך זא־ל זיך 
מ׹חיק זיין ׀ון דעם א׀ךימס שטוב֌,. עךשטנס, זא־ל מען אוי׀: 
העךן שו ׹יידן, און, ׊ווייטנס, זא־ל סאַקי מיט דעך שייט נישט 
קומען שו ע׀יס שענדלאַכס, ×°×™×™×€ אַליגע אין נישט שו 
טךויען. אי׹ קלענסטעך ׀ונק וועךט ׊ו׀לאַמט, אַז קיין ים מיט 
וואַסעך װועט עס נישט לעשן. איך ׀א֞לג דיך און גי מא־׹גן 
אךי׀עך שום ךב֌ין, זיך מישב שו זיין מיט אים, וי איך זא־ל 
מיך דא־ אַ׊ינד באַגין, זא־ל גא־ט אויסה"טן שו הא֞ב֌ן אַ מגע 
און משא מיט דעמדא֞זיקן אישיקן, ווייל ס'וועט זיך אי׹ שוין 
וועלן אַ חתן אֹ גאַלאַנטן, אַ ליטוואַק און נישט קיין חסידיש 
בחו׹ל, און מי׹ וװועלן שוין הא֞ב֌ן שו קלאַ׀֌ן און ש֮ן ב֌לא֞זן 
מיט אי׹, וויי׀ף דא֞ס איז בֹ֌עוֹנוֹתנו הךב֌ים אַ קלי׀֌ה און ב֌׀ךט, 
אַזו איך וייס, אַן זי איז שוין ׀אַךליב֌ט אין אים, אַז גא־ט 
זא־ל אויסהיטן, אוי, כ'װוא־לט זי אישט ׊וךיסן! װא֞ס טוט דא־׹ט 
אַ מויד ב֌יז ׊וועלף דעם זייגעך? געוויס וועךט דא־׹ט נישט געךעדט 
קיין חסידות און ׀ון אונזעךע קדושים, אוי, נישט געדאַכט זא־ל זי 
װעךן און בי אַ מאַמען איז עס אַלץ ךעכט? 

אין דעם הא֞ב֌ן זיי דעךהעךט, וי מען קלאַ׀֌ט אין דעך 
טי׹, , געוויס -- הא־ט זיך א֞׀֌געךו׀ן די מוטעך -- מוז זי עס 
קלאַ׀֌ן", ;א־י, קלא׀֌ן זא־ל זי שוין דעם לע׊טן מא־ל! -- הא־ט ך' 
יודל געשךיען, -- איך וועל אי׹ שוין ווייזן, װי מען ליגט אין 
׀ךעמדע הייועך ב֌יז האַלב֌ע נאַכט! דאַכט זיך, אַז זי װעט 
שוין ליגן ב֌יי מי׹ אין ב֌עט ב֌יון לע׊טן טא־ג, איך על אי׹ 
דו׹כקיילן דא֞ס לייב, איך װעל אי׹ קיין גאַנ׊ן ב֌יין נישט 
לא־זן!" 

מיט דידא֞זיקע וועךטעך הא־ט עך זיך אַךא֞׀֌געלא֞זט ׀ון ב֌עט 
און געװוא֞לט גיין ע׀ענען די טי׹, זיין וייב֌ א֞ב֌עך הא־ט אים 
א֞׀֌געהאַלטן; ,משוגענעך, -- הא־ט זי זיך א֞׀֌געךו׀ן שו אים, -- 
ליג, אַז דו לינסט. דו וועסט נא־ך דעךמיט מעך קאַליע מאַכן,, 
ווי ׀אַךךיכטן, ׀אַךגעס נישט, ס'זיינען היינט נישט די ׀אַך׊ייטיקע 
יא־׹ן, מ'קען נישט אויס׀יךן מיט קינדעך, וו אַ מא־ל, מיס 

-- 80 == | 


א. מ, דיק, 


ב֌ייזן, כ׀ךט נא־ך שלא֞גן. סוועט די׹ מעך נישט ׀עלן אַז 
דעך א׀ךים זא־ל זיך דעךװיסן, אַן דו הא֞סט זי געשלא֞גן, 
דעך׀אַך וייל זי איז ב֌יי אים געװען. עך װעט דיך אך׀ן 
׀ייעך אַךױ׀ב֌ךענגען און געךעכט װעט עך זיין, ווייל װעמען 
װעט עס אַזאַ ב֌אַלײדיקונג נישט ׀אַךדךיסן. דעך׊ו נא־ך וועסטו 
דא֞ס קינד אינגאַנ׊ן איב֌עך׀יךן, מא־׹גן װעט שוין דעךמיט. 
אויף-זיין די גאַנ׊ע שטא֞ט, ס'וועט הייסן, אַז דו הא־טט זי אַלײן 
געכאַ׀֌ט מיט דעם אישיקן, אַז זי איז מ׀֌יל:געװען און דעךיב֌עך 
ליגט זי אין ב֌עט. איך זא־ג די׹, יודל, היט דיך: היט דיין 
קינד און ב֌לייב֌ ׹ואיק; איך װעל גיין ע׀ענען די טי׹ און 
אוב דו װעסט װעלן, קענסטו אי׹ אויסךיידן, א֞ב֌עך אויך אֶן 
שטוךם, ווייל איך װוייס, אַז זי איז אַן אומשולדיק קינד און 
אישיק איז אויך אַן אומשולדיק קינד. איך הא֞ב֌ גא֞ךנישט 
געהעךט ׀ון אים קײינמא֞ל קיין שלעכט װא֞ךט, וי ׀ון אונועךע 
שחו׹ים, ס'איז אמת. דא־׹ט ךעדט מען נישט ׀ון חסידות און 
מו׀תים, א֞ב֌עך מען ךעדט דא־׹ט אויך נישט ׀ון מאוסע זאַכן, מען 
ב֌אַךעט קיינעם נישט און מען לאַכט נישט ׀ון קיינעם. מען 
ש׀֌ילט זיך דא־׹ט ב֌ײנאַכט א ביסל אין קא־׹טן, א֞דעך מען 
לייענט אַ שייטונג, א֞דעך מען ךעדט ׀ון װעלטלאַכע זאַכן ג, 
זא־ל מען אי׹ דא֞ס ׀אַךגעניגן אויך נישט ׀אַךנינען?" 

דעךהעךט דידא֞זיקע װעךטעך, איז ך' ידל געב֌ליב֌ן 
׹ואיק, און די מוטעך הא־ט אי׹ געע׀נט די טי׹, 

נא֞כדעם הא־ט אי׹ דעך ׀א֞טעך אַװעקגעלײגט אַ מוסך, 
א֞ב֌עך מיט אַ גאַנץ ׹ואיקן טא־ן: ,מיין ליב֌ קינד - הא־ט עך זיך 
א֞נגעךו׀ן שו אי׹ -- עס איז נישט שיין ׀אַך אַ יידישעך טא֞נטעך 
שו זישן אין אַ ׀ךעמדעך שטוב ב֌יז האַלב֌ע גאַכט. איך װייס 
/אַ׀ילו, אַז דו װעסט זיך דא־׹ט קיין שלעכטט נישט א֞׀֌לעױנען, 
ווייל זיי זיינען גוטע מענטשן, דא־ך א֞ב֌עך װעט עס ב֌ךיינגען 
שו לייטיש געלעכטעך, דו ב֌יזט א קינד, װא֞ס דו שטייסט אין 
שדוכים, און שׂונאים ׀עלט אונז נישט, ווייל מי׹ זיינען ׹ייך 
מען װעט שוין זא־גן, אַז יודלס טא֞כטעך קא֞כעט זיך אין א׀ךימ 

= 36 ---- 


2 


1 


ך' יודל שלא֞בא֞נע, 


ב֌חוך, אַז זי ליגט דא־׹ט גאַנ׊ע נעכט, און אַ ׊ווייטעך װעט 
נא־ך שולייגן, אַז דו ב֌יזט ׀אַךליב֌ט אין דעם אישיקן און עך 
אין די׹ און א׀שך נא־ך מעך און מען װעט עס גלױב֌ן, װייל 
עך איז אַ ליטװאַק. און אַזױ, מיין קינד, װעסטו ב֌אַשמו׊ט וועךן 
און וועסט אַװעקזי׊ן אַ מויד ב֌יז אין גךויען ׊א֞׀֌ אַךיין. דעךיב֌עך 
זא֞לסטו ׀ון היינט-א־ן זיך מ׹חיק זיין ׀ון דא־׹ט ב֌יסלעכווייז, 
איך הא֞ג֌ עס די׹ ב֌יז אַהעך נישט געזא֞גט ׊וליב֌ שוויי סיב֌ות; 
עךשטנס, הא֞ב֌ איך נישט געואוסט, אַז דו ב֌יזט ב֌אמת אַזאַ 
שטאַךקע איינגייעךין דא־׹ט, און, ׊ווייטנס, וועךט שוין דעךיב֌עך 
געךעדט אין שטא֞ט און אַ גוטעך ׀ךיינט הא־ט מי׹ אַ׀ילו היינט 
אויסגעךעדט וועגן דעם, ב֌כן, מיין קינד, ׀אַךהיט אונזעך כ֌בוד 
און דיין כ֌בוד און ׀אַךב֌לײיב אין שטוב֌, װעט שוין אישיק ממילא 
אוי׀העךן שו גיין אַהעך?, 

דא֞ס מיידל הא־ט ׹ואיק אויסגעהעךט דעם ׀א֞טעךס וועךטעך 
און הא־ט ׊וגעזא֞גט, אַז זי װעט געהא֞ךכן און ׀א֞לגן, 


א 
די באַךאַטונג, 


אַ מא֞דנע זאַך, אַמא֞ל, אַ שטייגעך, זיינען אויך געווען 
גךויסע מחלוקת. אֶט זיינען געווען מחלוקת ׊וישן ב֌ית-שמאי 
און ב֌ית-הלל. ווען איינעך הא־ט מטמא געװען, הא־ט דעך 
׊ווייטעך מטה׹ געווען, װען איינעך הא־ט געטך׀עט, הא־ט דעך 
׊ווייטעך כ֌שך-געמאַכט, ווען איינעך הא־ט געאַסךט, הא־ט דעך 
׊ווייטעך מת֌יך געמאַכט, און דא־ך הא֞ב֌ן זי זיך מתחת֌ן געווען . 
מיט אײינאַנדעך, איינעך ב֌יי דעם אַנדעךן גענא֞סן און זיינען 
זיך געווען זייעך גוטע ׀ךיינט. און דא־, ב֌יי אונז, איז דעך 
׀אַל גא־׹ אומגעקעךט. מען איז זיך אייגעך דעם אַנדעךן גךויסע 
שׂונאים, ב֌לוט-׀יינט, מען איז זיך איינעך דעם אַנדעךן יו׹ד, 
און איינעך שךעקט זיך ׀אַךן שווייטן, װי ׀אַך אַ גע׀עךלאַכן 
מענטשן. מען איז זיך נישט משדך ׊װוישן אײינאַנדעך, מען עסט 
נישט ׀ון איין חלף, מען מישט זיך נישט מיט די כֹ֌לים ב֌׀ךט 
אום ׀֌סח, מען הא־ט ב֌אַזונדעךע ךב֌נים, דעך - אַ ךב֌ין, יענעך 
אַ ׹ב, דעך הייסט חטיד, יענעך מתנגד. ביי אַלעם דעם א֞ב֌עך 
מון מען זא־גן דעם ׊מת, דעך חסיד איז אַ סך אַ גךעסעךעך 
שונא דעם מתנגד, װי דעך מתנגד דעם חסיד. אַ חסיד קען זיך 
וואוינען ׊װוישן מתנגדים גאַנץ זיכעך און ׹ואיק, נישט אַזױ 
א֞ב֌עך דעך מתנגד ׊װישן חסידים. עך איז ׊װישן זיי נישט 
זיכעך מיט זיין ׀֌ךנסה, מיט זיין ׀אַךמעגן און אױך נישט 
מיט זיין לעב֌ן. דא֞ס איינ׊יקע, װא֞ס עס האַלט איין די חסידים, 
-- 90... 


ך' יודל שלא֞בא֞נעה 


איז דא־ט, װא֞ס דעך ליטװאַק הא־ט אַ מויל און קא־ן זי א־נקלא־גן 
ב֌יי נאַטשאַלסטװע, און מיט נאַטשאַלסטװע איז גלייכעך, אַז 
מען הױב֌ט זיך נישט א־ן, | 

מי׹ װעלן זיך א֞ב֌עך אומקעךן שו אונזעך געשיכטע. ך' 
יודל איז אויף ׊ומא֞ךגנס אַװעק שום ׹בין און הא־ט אױיסגעשא֞טן 
׀אַך אים זיין גאַנץ האַךץ און הא־ט געב֌עטן, עך זא־ל אים 
ע׊הן, װא֞ס שו טא־ן. דעך ךב֌י א֞ב֌עך הא־ט אים נישט געלא֞וט 
לאַנג װאַךטן אויף אַן ענט׀עך און דעך׊ו נא־ך אויף אַ קלוגן 
ענט׀עך, 
| ,העך נא֞ך שו, יודל, -- הא־ט עך אַ זא־ג געטא֞ן, -- איך וואוג. 
דעך מיך אויף די׹, װא֞ס דו ב֌יזט אַזױ שט׀֌עט געקומען שו מי׹ 
וועגן דיין טא֞כטעך,. דו העך נא֞ך: איך ווייס שוין ׀ון דעם 
מעך וי אַ האַלב֌ יא־׹, א֞ב֌עך עס איז שוין אן אַלטע זאך, אַז 
׀ךעמדע דעךוויסן זיך ׀ךיעך ׀ון די חטאים ׀ון ׀ךעמדע 
קינדעך, וי ׀ון אייגענע, ווייל די ליב֌שאַ׀ט ׀אַךדעקט אַלע 
׀עלעךן, יא־, דו ב֌יזט געקומען שו ש׀֌עט, א֞ב֌עך. מען קא־ן נא־ך 
׀אַךכאַ׀֌ן, דו מוזט א֞ב֌עך וויסן, אַז דא֞ס איז אַ שוועךעך נוס 
׀אַך ב֌יידע שדדים, אַזױ משד דיין טא֞כטעך און משד דעם א׀ךא֞יקע. 
הא־ט זיך שוין דיין טא֞כטעך ׊װאַמענגע׀֌א֞ךט מיט אַ ׊לםיקא֞׀ֿ, 
איז שוין שלעכט, ווייל דא֞ס איז אַ קלי׀֌ה, ׹חמנא לשלן, אַז 
דו װעסט זי אַ׀ילו א֞׀֌ךײסן ׀ון דעם ווייסן חב׹הניק, װעט זי 
שוין קיין אַ׀֌עטיט א֞ב֌עך נישט הא֞ב֌ן ׊וֹ אַ חסידל, װא֞ס גייט 
זיך מיט אַן א֞׀֌ן האַךץ און מיט אַ געגא֞לטן קא֞׀֌, זי װעט נישט 
וועלן קוקן אויף אַ חסיד. דא֞ס גלייכסטע װא־לט, נאַטיךלאַך, 
געווען, דו זא֞לסט זי עךגעץ אַװעקשיקן. א֞ב֌עך ׀ון דעך אַנדעךעך 
זייט טויג עס אויך נישט. די שטא֞ט װעט זא־גן, אַז זי דאַךף 
זיך לייגן אין קינ׀֌עט און דעךיב֌עך אין זי אַװעקגע׀א֞ךן 
וועסטו ׀֌טוך וועךן ׀ון דעם אַ׀ךא֞יקען מיט זיין שךץ, איו 
אַ׀֌ילו זייעך גוט. אונזעךע חכמים זא־גן דא־ך, אַז אַ מענטש זיגדיקט 
נא֞ך מיט אַזאַ מענטשן, װא֞ס עך הא־ט אים שטענדיק ׀אַך די 
אויגן, א֞ב֌עך. וי אַזױ מאַכט מען עס! דא֞ס איז נא־ך גע׀֌עךלאַכעך 


= 484 דיי 


א, 8 ז ש ק. 


וי אַךױס׊עשיקן דיין טא֞כטעך, איך קען דעם אַ׀֌ךא֞יקען א סך 
ב֌עסעך, װי דו. עך איז אַ גע׀֌עךלאַכעך מענטש, מיט אַ מויל 
און מיט אַ ׀עדעך. עס ׀עלט אונו, חסידים, טאַקי נישט מעך, 
װי איינ׊עךיי׊ן דעמדא֞זיקן ׊לםקא֞׀֌ עך װעט אי 
אַךײנבךײנגען אין ׀ייעך. דו קענסט דא־ך אים מיט גװאַלד 
נישט הייסן, עך זא־ל אַךױס ׀ון דיין הויף. און אַז עך ב֌לייב֌ט 
אַ׀֌ילו אין איין שטא֞ט, הייסט עס דען נישט אין איין שטוב֌? 
אַ׀ילו אַ שטךא֞ם, זא־גן אונזעךע חכמים, קען נישט שיידן ׊װישן 
אַ הא־ן און אַ הון, אַ׀֌שיטה ד׀֌שיטה ׊ווישן אַ ב֌חוך און אַ ב֌תולה, 
װא֞ס הא֞ב֌ן זיך שוין איזניוכעט. נו, װעט עס הייסן ׀וילע ׀יש 
געגעסן און מוטנע װאַסעך געטךונקען. ניין, דא־ מוז מען זיך 
אַ סך קליגעך ב֌אַגײן. איך ווייס, אַז דעך א׀ךא֞יקע װיל שיקן 
זיין שךץ אין גוב֌עךניע אַךיין שטודיךן, נא֞ך ס'׀֌עלט אים געלט. 
אוב דיין טא֞כטעך איז די׹ ליב און טייעך, זא֞לסטו אים אוֹיס 
העל׀ן דעךין, דא֞ס מוז מען א֞ב֌עך מאַכן זייעך געשיקט, אַו 
מען זא־ל נישט ׀אַךשטיין דיין כ֌ונה. אַנישט, װעט עך זיך 
גע׀ינען ב֌אַלײדיקט און ס'װועט שוין נישט טויגן". 

,ס'איז זייעך אַ גוטעך ׀֌לאַן, -- הא־ט זיך ך'. יודל א֞׀֌גע. 
ךו׀ן, -- איך ווייס אויך דעך׀ון, אַז עך, און נא־ך מעך זיין זין, - 
װיל דוךכאויס ׀֌א֞ךן שטודיךן קיין קיעוו, נא֞ך ס'׀עלט זײ 
געלט, אַ דךייהונדעךט ךוב֌ל. דעך א׀֌ךא֞יקע װא־לט עס װעלן 
׀א֞ךגן, נא֞ך עך ווייס, אַז עך װעט עס נישט ק׹יגן, יל קיינעך 
וװועט אים נישט טךויען. מען הא֞ס מו׹א ׀אַך אַ ליטוואַק און ב֌׀ךט 
נא־ך ׀אַך אים, װא֞ס עך איז אַ דךײקא֞׀֌, ב֌יי מי׹, װידעך, יל 
עך נישט ב֌עטן, ווייל עך ווייס, אַז איך װעל אים דעךויף קיין 
געלט נישט ב֌א֞ךגן און איך װא־לט עס ב֌אמת נישט געטא֞ן, ווייל 
איך האַלט עס ׀אַך אַ זינד אויס׊עהעל׀ן אַזאַ איינעם, װא֞ס 
וויל מאַכן זיין זון ׀אַך א גוי". 

א֞ב֌עך דעך ךב֌י הא־ט אים ׀֌לו׊לונג איב֌עךגעשלא֞גן: 

;וויי! דו֌ ב֌יזט אַ נאַך, -- הא־ט דעך ךב֌י געזא֞נט. -- װא֞ס 
ךעדסטו? הלעיטהו לךשע וימות, ׀א֞לג מיך שטעל א־ן אַסךסוך 

--- 92 .-- 


: 


ד' יודל שלא֞בא֞נעך, 


און ׀אַךליי אים דא֞ס געלט. א֞ב֌עך דעך סךסוך טא֞ך נישט 
זא־גן, אַז דו ב֌יזט דעך מלוה און װעך ׀֌טוך דעךוייל ׀ון 
דעם שךץ. איך ב֌ין די׹ נא־ך עךב, אַז עך װעט די׹ ב֌אַ׊א֞לן 
ב֌יז איין גךא֞שן, ווייל די אַ׀֌יקוךסים זיינען אין געלטזאַכן 
גאַנץ ךאיעל, זיי מיינען, אַז דעךין ליגט און ב֌אַשטײט די 
גאַנ׊ע יידישקייט", 

קוךץ געזא֞גט, מיין טייעךע לעזעךין, ס'איז נא־ך קיין 
! שום ע׊ה אַזױ נישט גע׀א֞לגט געװא֞ךן, װי דידא֞זיקע ע׊ה. און 
! אישיק הא־ט זיך שוין מכין געווען שו ׀א֞ךן קיין קיעוו, 


15 


זיין שיידן זיך מים מינקען און זיין שמודיום, 


מי׹ הא֞ב֌ן אונזעך מינקען איב֌עךגעלא֞זט אַקךאַט אין 
יענעם א֞ךט, ווען זי הא־ט זיך געמאַכט געהא֞ךוזאַם און שטיל און. 
הא־ט ׊וגעזא֞גט דעם ׀א֞טעך, אַו זי װעט אים געהא֞ךכן אין אַלץ. 
אינדעךאמתן א֞ב֌עך איז זי געווען דעך ה׀֌וך דעך׀ון, ווייל אי׹ 
האַךץ איז שוין גע׀אַנגען געװא֞ךן ׀ון דעך ליב֌ע שו אישיקן. 
זי הא־ט נא֞ך געטא֞ן און געטךאַכט ׀ון אים, אישיק איז געווען 
אי׹ א֞׀֌נא֞ט, אי׹ שׂמחה, אי׹ ׀אַךגעניגן, זי הא־ט געקוקט אויף 
אים מיט דעם גךעסטן תענוג און זיינע ׹ייד זיינען אי׹ געווען 
זיס וי הא־ניג, און ס'איז אי׹ ב֌אמת נישט געווען שו ׀אַךדיינקען, 
ווייל זי הא־ט נא־ך נישט געזען זיין גלייכן אין אי׹ ׀א֞טעךס 
שטא֞ט. עך איז געווען שיין און געװנט, און קלוג, און ׀יין 
א֞נגעטא֞ן און דעך׊ו זייעך געב֌ילדעט. מיט אַזױנע גךויסע מעלות 
קא־ן מען, דאַכט זיך, ׀אַנגען דא֞ס אומשולדיקע האַךץ ׀ון אַ ׀ו׀י 
׊ען-יא־׹יק מיידל, און נא־ך א מיידל, װא֞ט הא־ט געהאַט א גע׀יל 
׀אַך שיינקייט און גךויסקייט, דעם ׀֌א֞טעךס וועךטעך הא֞ב֌ן זי 
דעמא֞לט שטאַךק ׊עטומלט און ׊עמישט. זי הא־ט נישט געקא֞נט 
שלא֞׀ן און די נאַכט הא־ט זיך אי׹ גע׊ויגן א־ן אַן א֞נהױב֌ און 
א־ן אַ סוף, זי הא־ט זיך קיין א֞ךט נישט גע׀ונען. זי הא־ט באַנע׊ט 
די קישן מיט הייסע טךעךן,. דעך א֞טעם הא־ט אי׹ ׀אַך׀עלט, 
. גךויסע יסוךים הא־ט דעך ׀אַךשמאַכטעך ךייזנדעך, װא֞ס שטייט 
׀֌אַך אַ ים או֌ן קא־ן נישט טךינקען, א֞בֹ֌עך אַ געליב֌טע, װא֞ס 

---- 94 = 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעךי 


קא־ן זיך נישט זען מיט אי׹ געליבטן, הא־ט נא־ך גךעסעךע 
יסוךים, ב֌׀ךט נא־ך, אַז דעך געליב֌טעך וואוינט מיט אי׹ אין 
איין שטא֞ט, אין איין הויף, אונטעך איין דאַך, 
׀ֿאַך דעך נאַכט הא־ט זי זיך אַזוי אױסגע׀֌ײניקט, אַז איג. 
דעך׀ךי איז זי שוין כ֌מעט נישט געווען שו דעךקענען. עס 
הא־ט זיך געדאַכט, אַז דא֞ס אין אַן אַנדעךע מינקע, נישט די 
אייגענע. די עךשטע שוויי טעג איז זי אַלץ געלעגן אין ב֌עט, 
אוי׀ן ד׹יטן טא־ג הא־ט זי אישיק, װא֞ס הא־ט גא֞ךנישט געוואוסט 
׀ון דעך גאַנ׊עך זאַך, ב֌אַזוכט און זיך נא֞כגע׀ךעגט, װא֞ס זי 
מאַכט, און זיך ב֌עת-מעשׂה שטאַךק געחדושט, װא֞ס זי זעט אויס 
אַזױי שלעכט, נא֞כדעם הא־ט עך אי׹ ׀אַךטךויט, אַז עך ׀א֞ךט 
זיך לעךנען, און דא֞ס הא־ט זי עטװא֞ס ב֌אַךואיקט, 
,מינעלע, -- הא־ט עך געזא֞גט, - איך װעל מיך בֹ֌אַלך 
שיידן מיט די׹, א֞ב֌עך דידא֞זיקע שיידונג װעט אונזעךע העך׊עך 
נא־ך שטאַךקעך ב֌אַהע׀טן. דעך טאַטע הא־ט ב֌אַקומען געלט שו 
לייען, קא־ן איך אישט ׀א֞ךן קיין קיעוו זיך לעךנען. איך װעל 
אַךיין אין ׀ינ׀טן קלאַס גימנאַזיע און אַז איך װעל ענדיקן 
די גימנאַזיע, על איך אַךיינטךעטן אין דעך מעדי׊ינישעך 
אַקאדעמיע, דא֞ס װעט אודאי געדויעךן מיט דעך גימנאַזיע - 
אַ גוטע זיב֌ן יא־׹, א֞ב֌עך אַז איך װעל אַלץ איב֌עךקומען און איך 
וועך אַ דאַקטא֞ך, ׀יך איך דיך תיכ֌ף שו דעך חו׀ה. דו מעגסט 
זיין ׹ייך א֞דעך א֞ךעם, שיין א֞דעך מאוס, און שי ועלן עס די 
עלטעךן וועלן א֞דעך נישט --דו ב֌יזט מיינע אויף אײביק, איך שוועך 
די׹ ב֌יי גא־ט, אַז אַזױ װעט עס זיין, און דו הא֞ב֌ נא֞ך געדולט 
און װאַךט אויף מי׹, דא־ הא֞סטו מיין װא֞ךט און מיין שבועה",.. 
- און מינקע הא־ט אים געענט׀עךט דעךויף: 
,אישיקל! איך װעל מסתמא הא֞ב֌ן גךויסע ׊ךות ׀ון מיינע 
עלטעךן. זיי ווילן מיך ׀אַךשלײיעךן מיט א חסיד. א֞ב֌עך איך 
װועל אױסהאַלטן און װאַךטן, איך הא֞ב֌ געדולט", 
,א֞ב֌עך איך שךעק מיך: אין דעך גךויסעך װעלט װעסטו 
זען שעגעךע, ךייכעךע און געב֌ילדעטעךע ׀ון מי׹,,, שי על 
---- 95 --- 


א. מ. דיק, 


איך אַמא֞ל נישט װאַךטן אומזיסט? שי װעסטו גישט בךעכן דיין 
שבועה?" | 

הא־ט אי׹ אישיק װידעךאַמא֞ל געשװא֞ךן גאַנ׊ע ד׹י מא־ל 
און ב֌יידע הא֞ב֌ן זיך ב֌אַךואיקט, 

אַז די עלטעךן הא֞ב֌ן זיך דעךוואוסט ׀ון אי׊יקס ב֌אַזוך, 
הא֞ב֌ן זיי אי׹ אויסגעךעדט דעךיב֌עך: סטייטש, זי הא־ט דא־ך 
זי געגעב֌ן אַ װא֞ךט, אַז זי װועט אים מ׹חיק זיין ׀ון זיך, א֞בֶ֌עך 
זי הא־ט זיי געענט׀עךט דעךיף: 

,אישיק הא־ט דא־ נא־ך שו ׀אַךב֌ךיינגען ב֌לויז עטלאַכע טעג, 
איז גלייכעך, אַז איך זא־ל דידא֞זיקע קוך׊ע שייט ׀אַךב֌לייבן 
מיט אים ׀ךיינטלאַך, װי ב֎֌יז אַהעך. עס ׀֌אַסט דא־ך נישט ׀אַך 
זיינע עלטעךן. אגב ׀א֞ךט עך אַװעק נישט אויף אַ טא־ג, און 
נישט אויף אַ חוֹדש, און נגשט אויף אַיא֞ך, נא֞ך אויף גאַנ׊ע . 
זיב֌ן יא־׹, די ב֌אַךײידעך װעלן אַנטשװיגן וועךן און װעלן זיך 
נא־ך אַךױסװײזן ׀אַך אומ׀אַךשעמטע ליגנעך", 

דידא֞זיקע וװועךטעך הא֞ב֌ן געוויךקט אויף ך' יודלען מיטן 
ווייב֌, און זיי הא֞ב֌ן ׊וגעשטימט. אישט הא־ט מינקע געקא֞גט 
׀אַךב֌ךילנגען מיט אי׹ געליב֌טן אַמא֞ל ב֌יי זיך אין שטו׀ או֌ן 
אַמא֞ל ביי אים אין שטו, און די עלטעךן הא֞ב֌ן זיי מעך גישט 
געשטעךט,. 

אין דעם סא֞ג ׀ון זיין א֞׀֌׀א֞ך הא֞ב֌ן ב֌יידע געהא֞ט ךויטע 
אויגן, ׹יידן האב֌ן זיי נישט געקא֞נט ׀ון גךויס ׀֌יין און יסוךים, 
׀ין גךויס היינקשאַ׀ט און ׊עך. 

מען װא֞ט זיך א֞ב֌עך ׀א֞ךט ׊ושיידט. אישיק איז אַװעק 
קײַן קיעוו, איז אַךיין אין ׀ינ׀טן קלאַס גימנאַזיע און הא־ט 
געלעךנט זייעך ׀לייסיק, סיי די לֶעךעך און סיי די חב׹ים.- 
אַלע זיינען געווען מיט אים זייעך ׊ע׀ךידן. א֞ב֌עך עך הא־ט 
נישט ׀אַךגעסן אין מינקען, וי עך הא־ט גישט ׀אַךגעסן אין 
זייגע עלטעךן. עך הא־ט זי אין יעדן ב׹יוו זייעך ׀ךיינטלאַך 
געגךיסט און דא֞סגלײכן זי אים שו׹יק אין די עלטעךנס ב׹יו, 
און ש׀֌עטעך הֹאֲב֌ו זיי שוין אינאַנדעך באַזונדעך געשךיבן 

=== 94 == 


יי יודל שלא֞ב֌א֞נעה 


|און װועך נא־ך אין דעך װעלט הא־ט אַזױ׀יל שו שךייב֌ן װי 
׊ֲווֹיי געליבטע? זיי זיינען אימשטאַנד אַ גאַנ׊ן ים מיט טינט 
אויס׊עגיסן, ב֌׀ךט נא־ך אונזעך מינקע, װא֞ס הא־ט געהאַט אַסך 
מעך שו שךייב֌ן װי עך, ווייל אי׹ ליב֌ע שו אים איז געװען 
א געהיימע, א ׀אַךב֌א֞טענע,. און אַ ׀אַךב֌א֞טענע ליב֌ע הא־ט אַ סך 
מעך שו זא־גן, װי אַן א֞׀֌ענע ליבעי | 


,1טץ 
מינקעם ישוךים, 


מי׹ וועלן לא־זן אונזעך אישיקן שטודיךן אין דעך קיעוועך 
גימנאַזיע און װעלן דא־ עטװא֞ס דעך׊יילן ׀ון אונזעך שיינעך 
מינקע, װא֞ס איז געב֌ליב֌ן ב֌יי איךע עלטעךן און הויז. דא֞סדא֞זיקע 
הויז איז א֞ב֌עך געווען עךגעך ׀ון אַ גימנאַזיע. דא֞ס איז געווען 
אַ האַךב֌ע שולע, וואו זי הא־ט געהעךט אַ סך שוועךעךע לעק׊יעס, 
װוי אי׹ געליב֌טעך אין קיעוו. ב֌אַלד װי אישיק אין א֞׀֌גע׀א֞ךן, 
הא֞ב֌ן זיך די עלטעךן געאיילט שו טא־ן אַ שידוך מיט אי׹ (ווייל 
אַװי הא־ט דעך ךב֌י געהייסן), און וען מינקע, הא־ט גישט 
געװא֞לט' וועךן קיין כ֌לה, זיינען די עלטעךן זייעך אױ׀געב֌ךאַכט 
געװא֞ךן אויף אי׹, 

ענו, א֞ט הא֞סטו די׹! -- הא־ט ך' יודל זיך א֞נגעךו׀ן שו 
דעם ווייב֌. -- זי װויל שוין נישט קיין חטידעשן ב֌חוֹךֹל. עס 
׀֌אַסט אי׹ שוין נישט. א שלם-קא֞׀֌ וויל זי. א֞ב֌עך דא֞ס וועט נישט | 
גיין! זי מעג ב֌יי מי׹ זישן ב֌יון גךויען ׊א֞׀֌"! 

דעךויף הא־ט אים דא֞ס ווייב֌ ב֌אַמעךקט: 

,װא֞ס איילסטו דיך אַזױ! װי מיינסטו, אַז זי מוו שוין 
וועךן אַ כ֌לה מיט דעם עךשטן ב֌עסטן חתן, װא֞ס מען לייגט אי׹ 
׀א֞ך; א׀שך גע׀עלט עך אי׹ נישט? און איך װעל די׹ זא־גן 
דעם אמת: עך גע׀עלט מי׹ אויך נישט. עך איז טאַקי אַ גוט 
קינד, אַ מיוחס, דא־ך א֞ב֌עך אַ גאַנץ קנאַ׀֌עך מענטש, זי איז נישט 

-- 98 --- 


' יוֹדל שלא֞ב֌א֞נעך. 


די עךשטע היינטיקע שייטן, װא֞ס איז אַ גךויסע איב֌עךקלייב֌עךין, 
אנב הא֞ב֌ן מי׹ נא־ך גענוג שייט", | 
מיט יעדן טא־ג איז א֞ב֌עך עךגעך געװא֞ךן, מען הא־ט 
מינקען געךעדט שיינע שדוכים און זי הא־ט נישט געװא֞לט העךן 
און זען, דו מוטעך, װא֞ס איז ׀ךיעך געווען אי׹ ב֌אַשי׊עךין, 
איז אישט געוען זייעך אױ׀געב֌ךאַכט אויף אי׹ אוֹן ב֌יידע 
הא֞ב֌ן אי׹ נא֞כאַנאַנד גע׀֌ײיניקט טא־ג און נאַכט, | 
מינקע הא־ט א֞ב֌עך איב֌עךגעטךא֞גן איךע יסוךים וי א העלד 
און הא־ט לחלוטין ׀אַךב֌א֞ךגן אי׹ ליב֌ע שו אישיקן. אויסעך זיינע 
עלטעךן, הא־ט קיינעך דעך׀ון ניטט געוואוטט. אויף זייעך אַדךעס 
׀לעגט זי ב֌אַקומען ׀ון אים ב֌ךיוו און זיי זיינען געווען די 
איינ׊יקע, װא֞ס זי הא־ט זיי געע׀נט אי׹ האַךץ. און זיי זייגען 
אויך געווען די איינ׊יקע, װא֞ס ׀לעגן זי טיילמא־ל טךייסטן אוף 
ב֌אַךואיקן מיט אַ גוט װא֞ךט, = | 
,אונזעך אישיק, -- ׀לעגן זיי זא־גן, -- איז וועךט, אַז די 
זא֞לסט עטװא֞ס שויליידן ׀אַך אים. עך איז שיין און עךלאַך. 
דו װעסט לעב֌ן מיט אים אַ גליקלאַך לעב֌ן אױף ׊להכעיס 
אונזעךע שׂונאים,. אונז גע׀עלט דעך שידוך. גישט ׊וליב֌ דיין 
געלט, ניין, ווען אונזעך זון װעט אויסשטודיךן דא־קטא־׹, װא־לט 
עך געקא֞גט נעמען אַ סך מעך נדן וי דיין ׀א֞טעך הא־ט די׹ 
ב֌דעה ׊וגעב֌ן, א֞ב֌עך מי׹ גיב֌ן אונזעך הסכ֌מה אויף דעם שידוף 
ב֌לויז דעך׀אַך, ווייל. אי׹ הא־ט זיך ליב֌ און ווייל מי׹ הא֞ב֌ן 
דיך ליב֌, וי אַן אייגען קינד, און ווייל דו֌ הא֞סט אַ גוט האַךץ, " 
ב֌יזט אַ טייעך קינד!" | 
דידא֞זיקע טךייסטוועךטעך הא֞ב֌ן זי אַלעמא֞ל ב֌אַךואיקט 
און זי הא־ט זיך װידעךאַמא֞ל א֞נגענומען מיט כ֌וחות שו װאַךטן . 
אויף אי׹ אישיקן, א֞ב֌עך נא֞כמעך טךייסט און הא֞׀֌נונג הא֞ב֌ן 
אי׹ ׀אַךשאַ׀֌ט אי׊יקס ב֌ךיוו, ׊עךטלאַכע גוטע ב֌ךיוו, װא֞ס 
הא֞ב֌ן אי׹ שטענדיק ׀אַךש׀֌ךא֞כן אַ גוטע ׊וקונ׀ט און אַ אַגליקלאַך 
לעב֌ן, 
--- 99 --- 


8, מ, דיק 


אַזױאַךום זיינען ׀אַךלא֞׀ן גאַנ׊ע שוויי יא־׹. איךע עלטעךן 
הא֞ב֌ן גא֞ךנישט געוואוסט ׀ון דעך געהיימעך ליבע ׊װישן 
זייעך טא֞כטעך און אי׊יקלען. 


שטא֞ננטאווא׀ֿטי 


זווט ‏ 
דעך ײידישעך ׀֌אַ֞טשטעך 


| שום סוף ׀ון דידא֞זיקע. שוויי ‏ שװעךע יא־׹ן, װא֞ס הא֞ב֌ן 
דעם ך' יידל שלא֞ב֌א֞נעך ג׹וי און אַלט געמאַכט ׊וליב֌ דעך 
האַךטנעקיקייט ׀ון זיין טא֞כטעך, הא־ט עך זיך װוידעך געקלא֞גט 
׀אַךן ׹בין און דעךב֌יי זיך שטאַךק ׊עוויינט, 

זי ׀אַךשװאַך׊ט מי׹ די אויגן, -- הא־ט עך געטענהט. -- 
אַ מויד ׀ון א זיב֌ע׊ען יא־׹ זא־ל נישט װעלן חתונה הא֞ב֌ן! װא֞ס 
זי װעט ׹יידן, װעט זי זיין געךעכט. און איך וייס נישט, 
װא֞ס איז די מעשׂה דעךמיט און װא֞ס טוט מען דעך׊ו. זי מוז 
זיין ׀אַךכ֌שו׀ט א֞דעך א קלי׀ה איז אַךיין אין אי׹. איך ב֌עט 
אייך, ךב֌י, זא־גט מי׹, װא֞ס קען עס זיין און מיט װא֞ס קען זי 
געהא֞ל׀ן וועךן", 

דעך ךב֌י הא־ט געזא֞גט: 

בי מי׹ אין עס גא־׹ אַ׀֌שוטע זאַך. ס'איז מעך וי 
זיכעך, ‏ אַז זי איז ׀אַךליב֌ט אין דעם אישיקן, אין דעם שךץ 
ימח שמו, און אוב דו װילסט עס וויסן אויף זיכעך, טא֞ נעם 
אַ ׀֌א֞ך ב֌ךיוו, װא֞ס דעך שךץ שיקט שו זיינע עלטעךן. דו װעסט 
דא־׹טן גע׀ינען ׀ון ׀ייגל.מילך. איך זא־ג עס נישט ׀ון ב֌ויך, 
נא֞ך ׀ון ב֌לאַט, ווייל דעך שמעון ׊ו׀֌ךינסקי, װא֞ס נעמט און 
ט׹א־גט ׀ֿאַנאַנדעך די יידישע ב֌ךיוו אויף דעך ׀֌א֞סט, און װא֞סס. 
זיין שטייגעך אין אױס׊וטאַ׀֌ן יעדן ב׹יוו, אײידעך עך גיט 
אים א֞׀֌, ווייס זייעך גוט דעם סוֹד. דו גיב֌ אים אַ ב֌יסל געלט, 

-- 101 -- 


א. מ, דיק, 


װעט עך די׹ זיכעך אַךױסגע׊ן אַ ב֌ךיוו, װא֞ס דעך אומ"×§ יט 
געשיקט שו דיין טא֞כטעך, אין יעדן ב֌ךיוו, װא֞ס אישיק שיקט 
שו זיינע עלטעךן, ליגט אַ ב֌ךיוו ׀אַך דיין טא֞כטעך, װא֞ס דא־׹ט 
שטייט געשךיב֌ן, װײיס נישט דעך ׀֌א֞טשטעך, װייל ס'איז 
געשךיב֌ן גויאיש. איך ב֌ין די׹ א֞ב֌עך עךוב, אַז דא־׹ט ךעדט 
זיך נישט ׀ון חסידות. שמעון הא־ט א׀ילו גע׀א֞ךקעט דיין 
טא֞כטעךס ב׹יוו, און א׀֌ךא֞קע דעך שלם-קא֞׀֌ הא־ט ב֌אַלד ׀אַך. 
שטאַנען, אַז דעך ב׹יוו אי געלעגן אין ׀ךעמדע הענט. עך 
הא־ט זיך שוין אַ׀֌ילו געװא֞לט א֞׀֌ךעכענען מיטן ׀֌א֞טשטעך, און 
שמעון איז געקומען שו לוי׀ן שו מי׹ און הא־ט מי׹ דעךמיילט 
די גאַנ׊ע געשיכטע און הא־ט מיך געב֌עטן, איך זא־ל דו׀ן א׀. 
ךא֞יקען און א֞׀֌האַלטן אים, עך זא־ל קיין ךעה נישט טא־ן דעם 
׀֌א֞טשטעך, און איך הא֞ב֌ ׀יינט שו זא־גן, דעך ליטװאַק הא־ט 
געהאט ב֌ושה ׀אַך מי׹ און הא־ט מיך גע׀א֞לגט. ב֌יי אַלעם דעם 
על איך הייסן ׊ו׀֌ךינסקין, עך זא־ל אַ ׀֌א֞ך ב֌ךיוו, װא֞ס קומען 
א־ן ׀ון אישיקן שום ׀א֞טעך, די׹ איב֌עךגעגן לחלוטין. קיינעך 
װועט דעך׀ון נישט וויסן, ווייל עך װעט מיינען, אַז זי זיינען 
׀ֿאַך׀אַלן געװא֞ךן אויף דעך ׀֌א֞טשט, אַ זאַך, װא֞ס טךע׀֌ט זייעך 
א֞׀ט, דו װועסט דעמדא֞ויקן ׊ו׀ךינטקין שיינקען אַ קעךב֌ל, װעט 
עך די׹ שוין אַלְץ מאַכן, װא֞ס דו ווילסט, ב֌׀ךט נא־ך, אַז איך 
װעל אים ב֌עטן". | 

ך' יי֮דל איז אַךינגע׀אַלן אין הת׀֌עלוֹת: 

, אי׹ ךעדט וי אַ חכם, ׹בי! -- הא־ט עך זיך א֞׀֌געךו׀ן, -- אי׹ 
הא־ט מיך אויף א ד׹ך אַךױ׀֌געב֌ךאַכט מיט איעך ע׊ה. געוויס, 
די שיקסע מון זײן ׀ֿאַךליבט אין דעם שוץ. איך װעֶל אים 
געב֌ן, דעם ׊ו׀֌ךינסקין, א שוויי קעךב֌לאַך, אַב֌י אַ סוֹף זא־ל 
זיין און לא־מי׹ וויסן אויף װא֞סעך װעלט איך בין. װעל איך 
נא֞ך דעךגיין ׀ון די ב׹יו, אַן זי הא־ט מיט אים געשע׀טן, 
זיינען, העךט אי׹, איךע ביינעך נישט איךע. איך װעל אי׹ 
שוין ווייזן,..? | 

ב֌אַלד דעךויף הא־ט דעך ך' יידל געשיקט נא־ך ׊ו׀ךינסקען 

--- 102 -- 


יו' יודל שלא֞ב֌א֞נעה 
און איז מיט אים זייעך לייכט דוךכגעקומען. ך' יידל הא־ט א־ג 
׀אַךזיכעךט, אַז דעם ךב֌יס דעה איז אויך דעךב֌יי, דעך ׀֌א֞טשטעך 
איז ׀֌אַלד מ׹ושה געװא֞ךן, 
אין אייניקע טעג אַךוֹם הא־ט ך' יידל טאַקי באַקומען ׀ון 
זיין האַנט אַ ב֌ךיוו, װא֞ס אישיק הא־ט געשיקט שו זיין ׀֌א֞טעך, 
און אין דעמדא֞זיקן ב֌ךיוו הא־ט עך אויך גע׀ונען אַ בךיוועלע 
שו זיין טא֞כטעך, אַ ליבע-ב֌ךיוועלע, װא֞ס הא־ט אים מגלה געוועך 
נא֞כמעך, וי עך הא־ט געװא֞לט. הא־ט עך עס ב֌אַלד אַװעקגעטךא֞גן:. 
שום ךב֌ין, שו ווייזן אים, דעם ךב֌ין, װא֞ס ׀אַך אַ חכם עך אי 
און װא֞ס א געטלאַכעך מאַן, אַז עך הא־ט אַלץ ׀א֞ךויסגעזען וי 
! ׀ון ‏ סדוך. | 
| דעמא֞לט הא־ט זיך דעך ךב֌י א֞נגעךו׀ן: | 
;ניין, יידל -- דא֞ס איז נא־ך האַלב֌ געטא֞ן. ׊ו׀֌ךינסקי מוד' 
נא־ךְ די׹ אַךײנש׀֌ילן אין האַנט אַךײן דעם ב֌ךיוו ׀ון א׀ךא֞יקען 
שו זיין שךץ, ווייל מי׹ מוזן זען, װא֞ס דיין טא֞כטעך שךייב֌ט 
א֞׀֌ שו׹יק, און אַװי מוז עס עטלאַכע מא־ל געשען, װעסטו 
דעמא֞לט וויסן, װא֞ס דו הא֞סט שו טענהן מיט דיין טא֞כטעך. 
און דעמא֞לט װעסטו זיך קא֞נען א֞׀֌ךעכענען מיט אי׹, װוי אַן 
עךלאַכעך טאַטע מיט אַ ׊ולא֞זענעך טא֞כטעך", 
אויסגעהעךט די ועךטעך, הא־ט ך' יידל געזא֞גט. 
,איך ׀א֞לג ‏ אייך ךב֌י, איך ב֌ין כ֌ובש-כ֌עסי, איך װעל 
הא֞ב֌ן געדולט ב֌יז דעם ד׹יטן ב֌ךיוו, הגם ס'קען זיך אַזױ ׊יען 
ב֌יז אַ ׀֌א֞ך חדשים שייט, ווייל זיי שךייב֌ן זיך זעלטן. 
,נו, װעט זיך ׊יען, - הא־ט דעך ךב֌י געזא֞גט, -- דעך׀אַך 
א֞ב֌עך װועסטו איין מא־ל ׀אַך אַלעמא֞ל מאַכן אַ סוף דעך׊ו. 
געךעט און געטא֞ן. די קא֞ךעס׀֌א֞נדענץ ׀ון די גאַנ׊׊ 
שוויי חדשים, װא֞ס איז געגאַנגען ׊װישן ׀א֞טעך, זון און כ֌לה, 
איז דו׹ך ׊ו׀֌ךינסקין אַךײנגע׀אַלן אין ך' יידלס הענט, און 
ך' יידל הא־ט שוין אישט געוואוסט דעם גאַנ׊ן גאַנג ׀ון זייעך 
ךא֞מאַן. און א֞ט הא־ט זיך עס א֞נגעהױב֌ן. אײינמא֞ל, אַךום עלף 
אַ זייגעך, ב֌יינאַכט, ווען ך' יידל איז געב֌ליב֌ן אַליײין מיט זיין 
-- 103 == 


א. מ, דיק, 
ווייב און מינקען, הא־ט עך ׊וגעשלא֞סן די טי׹ן און הא־ט זיך 
א֞נגעהױבן א֞׀֌׊עךעכענען מיט זיין טא֞כטעך. קודם הא־ט עך אי׹ 
געוויזן אַלע ב֌ךיוו ׀ון אישיקן און נא֞כדעם איךע ב֌ךיהי, און 
ווען זי הא־ט ׀֌שוט נישט געהאַט װא֞ס שו ענט׀עךן און די מוטעך 
הא־ט אויך נישט געקא֞נט ע׀ענען אַ מויל, שו ׀אַךװאַך׀֌ן כא֞טש 
א ׀֌א֞ך וועךטעך ׀אַך דעך טא֞כטעך, הא־ט עך אי׹ א֞נגעהױבן 
שו האַקן מיט דעט לאַנגן ׊יב֌וק א־ן שום ךחמנות. עך הא־ט אי׹ 
׊עקיילט און ׊ע֌ײילט. עך הא־ט אי׹ אױסגעשלא֞גן װי אַן ע׀֌ל 
׀ון ׀֌א֞טילני׊ע ב֌יז שו די ׀֌יאַטעס. און זי הא־ט געשוויגן. וי 
הא־ט אַ׀֌ילו נישט געוויינט. די מוטעך הא־ט מו׹א געהאַט זיך 
אַךײנ׊ומישן, טא֞מעך װעט װועךן אַ שו גךויסעך טומל. און ך' 
יודל הא־ט זי אַזױ לאַנג געקיילט, ב֌יז זיי זיינען ב֌יידע געב֌ליב֌ן 
א־ן כ֌וחות, דעך ׀א֞טעך און די טא֞כטעך, און עךשט דעמא֞לט, 
ווען עך הא־ט דעם ׊יב֌וק אַךױסגעלא֞זן ׀ון דעך האַנט און זיין 
כ֌עס איז עטװא֞ס איינגעשטילט געװא֞ךן, הא־ט דא֞ס ווייב֌ א֞נגעי 
הויבן שו טענהן: 

,דו הא֞סט דעךמיט גא֞ךנישט ׀אַךךיכט, -- הא־ט זי געזא֞גט. -- 
אַזויאַךום ועסטו אי׹ ליב֌ע שו אישיקן נישט ׀אַךטךײב֌ן ׀ון 
אי׹ האַךץ און זי הא־ט נא־ך אין ג׹ונט נישט אַזױ ווייט ׀אַךי 
זיגדיקט, אַז דו זא֞לסט זי אַזױ מעךדעךיש שלא֞גן. װא֞ס הא־ט וי 
געטא֞ן? זי הא־ט ליב אַ מענטשן, װא֞ס עך גע׀עלט אונז נישט, 
ב֌אַדאַךף מען זי שלא֞גן דעך׀אַך! 

,מען הא־ט באַדאַך׀ט מיט אי׹ ׹יידן קלוגע ךײד, װי 
מנוח מיט זיין זון שמשון, װען עך הא־ט זיך ׀אַךליב֌ט אין 
אַ טא֞כטעך ׀ון די ׀֌ל֎שת֌ים. דעך אישיק איז נישט קיין עךל, 
און אַז דו װא֞לסט געווען קליגעך, װא֞לסטו אים נא־ך געקענט 
א֞׀האַלטן ׀ון שטודיךן אויך, און מאַכן אים גא־׹ ׀אַך אַ חסיד. 
און עך װא־לט געװא֞ךן א חסיד, וייל עך הא־ט ליב אונזעך 
טא֞כטעך, און װא֞ס טוט מען נישט ׀ון ליב֌ע! און אַ דא־קטא־׹ 
איז דא־ך אויך ע׀֌יט א שטיקל מענטש,.. העך נא֞ך: מי׹ קענען 
׀ון אונזעךע קינדעך נישט מאַכן, װא֞ס מי׹ זיינען און נישט 


--- 104 -- 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך. 


װא֞ס מי׹ ווילן, ב֌׀ךט נא־ך אין שדוכים. זיי וייסן, נעמסט 
די׹ אַ נ׀ש אויף זיך. הלואי זא־ל זי עס איב֌עךלעב֌ן. דעך׊ו נא־ך 
קענען מי׹ קיין דא־קטא־׹ נישט ךו׀ן שו אי׹, װייל, ב֌אַהיט 
גא־ט, מען זא־ל געוואויך וועךן דעך׀ון! מי׹ הא֞ב֌ן גענוג שׂונאים, 
ב֌׀ךט נא־ך, עס זא־ל זיך דעךוויסן דעך׀ון א׀ךים שװאַךץ, װא֞ס 
עך הא־ט זי ליב֌, וי אַן אייגן קינד. עך װעט דיך אומגליקלאַך 
מאַכן, זע, יידל, דיין ׊ו׀יל חסידות"י װעט דיך ב֌ךיינגען שו 
קאַלט װאַסעך".- 

ס'׀אַךשטײט זיך, אַז דידא֞זיקע דךשה איז נישט געהאַלטן 
געװא֞ךן אין דעך געגנװאַךט ׀ון דעך טא֞כטעך, נא֞ך אין שלא֞׀. 
שטוב֌, א֞ב֌עך מען מוז מודה זיין, אַז עס איז נא־ך נישט געווען 
אויף דעך װעלט אַ דךשה, װא֞ס זא־ל אַזױ ווי׹קן, װי דידא֞זיקע 
דךשה הא־ט געוויךקט אויף אי׹ מאַן. עך הא־ט זיך ׀אַנאַנדעך. 
געוויינט װי אַ קליין קינד און הא־ט עס שטאַךק, זייעך שטאַךק 
ב֌אַדױעךט. שו װא֞ס הא־ט עך זי געשלא֞גן? א֞ב֌עך עס איז שוין 
געווען ׀אַך׀אַלן, נא֞כמעך: מינקע איז. שיעך נישט אַװעקגע- ‏ 
שטא֞ךב֌ן, זי הא־ט ב֌אַקומען היץ און הא־ט גע׀א֞כט מיט דעך 
נשמה, און מען הא־ט זיך נא־ך געמוזט שטיקן דעךמיט װי גיט 
דעם קימ׀עט ׀ון אַ מויד, די מוטעך אַלין, נעב֌עך, הא־ט זיך 
אַךום אי׹ געטענטלט, הא־ט אי׹ ׊וגעלייגט געגע׊טע ליילעכעך 
און קאַלט װאַסעך שום קא֞׀֌ און הא־ט אי׹ קוים דעךהאַלטן 
ב֌יים לעב֌ן, נאַנ׊ע ׀יך װא־כן איז מינקע געלעגן אין ב֌עט און 
די עלטעךן זיינען אַךומגעגאַנגען, װי א־ן ×§×¢×€ÖŒ. עס הא־ט זיך 
א֞ב֌עך ׊וגעטשע׀֌עט נא־ך אַ גךעסעך אומנליק, װי מי׹ װעלן עס 
֌אַלד זען, 


יז 
די גךעסטע מסיךדי, 


נו, מיין טייעךע לעזעךין, מי׹ װעלן דא־ לא־זן אונזעך 
שיינע מינקע, אַ קךאַנקע אין ב֌עט, און װעלן זיך ווענדען +י 
אונזעך א׀ךים שװאַךץ, דעך ׊עךטלאַכעך ׀א֞טעך, װא֞ס איז 
זייעך אומ׹והיק געװא֞ךן, ׀֌אַךװא֞ס עך הא־ט נא־ך אַלץ קיין ב֌ךיוו 
נישט דעךהאַלטן ׀ון זיין זון שוין מעך וי שוויי חדשים. עך 
הא־ט סוף-כ֌ל-סוף אַװעקגעשיקט אַ שליח שו זיין זון און יענעך 
- הא־ט אים געב֌ךאַכט אַ ת֌שובה, אַז אישיק הא־ט שוין אויך העבעך 
שוויי חדשים קיין שום ב֌ךיוו נישט ב֌אַקומען ׀ון זיין ׀א֞טעך. 
װא֞ס זא־ל דא֞ס הייסן? װא־׹ום עך הא־ט אים ׀אַך דעך שייט 
געשךיב֌ן עטלאַכע ב֌ךיוו, דעך א׀ךים הא־ט ב֌אַלד ׀אַךשטאַנען, 
אַז דא־ איז ע׀֌יס גישט גלאַטיק, אַז זייעךע ב֌ךיוו הא֞ב֌ן געמווט 
איב֌עךגענומען וועךן, און אַז דעך ׀֌א֞טשטעך מוז דא־ הא֞ב֌ן 
אַ יד דעךין. און א׀שך ך' יודל אויך?.. ב֌אַזונדעךס הא־ט זיך 
נא־ך זיין חשד ׀אַךשטאַךקט, ווען עך הא־ט זיך ׊ו׀עליק דעךי 
וואוסט די סיב֌ה ׀ון מינקעס קךאַנקהײט. דא֞ס איז אַ׀֌ילו געווען 
שוועך זיך שו דעךוויסן, ווייל מען הא־ט א֞׀֌געהיט די קךאַנקהײט 
ב֌סודי-סודות. אי׹ מוטעך איז געזעסן טא־ג און נאַכט, װי אַ ש׹י 
געשמידטע, נעב֌ן מינקעס ב֌עט און הא־ט קיין ילוד-אישה נישט 
׊וגעלא֞וט שו אי׹, א׀ילו אי׹ שכנה, א׀ךימס ׀ךוי, נישט ׊וגעלא֞זט, 
און קיינעך הא־ט גא֞ךנישט געוואוסט. נא֞ך איינמא־ל איז מינקען 
נישט גוט געװא֞ךן, און אי׹ מוטעך איז דעמא֞לט ג׹א־ד אינדעך". 
-- 106 -= 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך 
היים נישט געװא֞ךן. און דא֞ס דינסטמיידל, װא֞ס הא־ט זיך ב֌עת 
מעשה שטאַךק ׀אַךלא֞ךן. זי הא־ט אַךיינגעךו׀ן די שכנה, א׀ךימס 
ווייב֌. יענע הא־ט זיך נישט געלא֞זט לאַנג ב֌עטן, יל זי הא־ט 
זי אַלעמא֞ל זייעך ליב געהאַט און איז אַךײנגעלא֞׀ן אין שטוב֌ 
מיט וויינעסיג און אַ טעלעך שניי. אַז זי הא־ט זי א֞׀֌געמינטעךט, 
הא־ט זי דעךזען, וי מינקע איז אינגאַנ׊ן שוקיילט און ׊וב֌ײילט, 
׀֌ונקט װי מען װא־לט זי געשמיסן מיט אַ קנוט, | 
,מינקעלע, װא֞ס איז מיט די׹ געשען?"-- הא־ט זי אי׹ 
גע׀ךעגט, | 

א֞ב֌עך יענע הא־ט געשויגן, 

עךשט אין אַ שייט אַךום הא־ט זי קוים אַךױסגע. 
שע׀֌טשעט: ך 

;שךעקט זיך נישט, איך ׀אַךטךא֞ג עס זייעך לייכט. דא֞ס 
איז אַלץ ׊וליב֌ מיין ליב֌ע שו אַייעך זון. איך דאַנק אייך ׀אַך 
אייעך מי און ב֌עט אייך, אי׹ זא־לט מיך ׀אַךלא֞זן. איך יל נישט, 
מיין מוטעך זא־ל װיסן, אַז אי׹ זייט דא־ געווען... אי׹ קא֞נט 
שךייב֌ן אַייעך זון, אַז איך הא֞ב֌ אַךױסגעװיזן א שטאַךקע ׹איה 
׀ון מיין ליב֌ע שו אים. שךייב֌ט אים, אַז נא֞ך דעך טױט קען 
מיך שיידן ׀ון אים!" | 

א׀ךימט ווייב֌ הא־ט עס אַלץ דעך׊יילט אי׹ מאַן, און 
א׀ךים איז נא־ך שטאַךקעך געװא֞ךן אין דעך דעה, אַז יודל הא־ט 
געמוזט איב֌עךנעמען זיין ב֌ךיוו, און עך הא־ט ב֌אַשלא֞סן זיך 
א֞׀֌׊עךעכענען מיט אים. קודם איז עך אַװעק שום ׀֌א֞טשטעך 
און הא־ט אַװעקגעשיקט אַ מעלדונג אין דעך קיעוועך ׀֌א֞סט. 
עך הא־ט ב֌אַלד ב֌אַקומען קלא֞ךע ב֌אַװייזן, אַז מען הא־ט איב֌עך. 
גענומען זיינע ב׹יוו, און דעמא֞לט הא־ט עך דעךלאַנגט אַ ׀֌אַ׀֌יך 
אויף ׊ו׀֌ךינסקין און אין ׀֌אַ׀֌יך הא־ט עך דעךוויזן, אַז ׊ו׀֌ךינטקי 
ג֮יט איב֌עך די ב֌ךיוו ׀אַך געלט אין ׀ךעמדע הענט. הא־ט די 
מאַכט דוךכגע׀יךט אַן אױס׀א֞ךשונג, און ס'הא־ט זיך אַךױסגע. 
ויון, אַז ׊ו׀֌ךינסקי איז שוֹלדיק. ׊ו׀֌ךינסקי איז האַךם 
ב֌אַשטךא֞׀֌ט געװא֞ךן: מען הא־ט אים ׀אַךמש׀֌ט אויף ×€×™× ×£ יא־׹ 

-- 107 -- 


8, מ, דיק, 


אַךעסטאַנטן-ךא֞טעס. אויסעךדעם הא־ט מען נא־ך מאַנכע ׀֌א֞סטי 
ב֌אַאַמטע ב֌אַזײטיקט ׀ון די שטעלעס. 

׀אַך דעךדא֞זיקעך מעשׂה איז א׀ךים שטאַךק ׀אַךהאַסט 
געװא֞ךן אין שטא֞ט. אַלע הא֞ב֌ן אים אויסגעמידן װי אַ מג׀ה 
א֞ב֌עך דעך איינ׊יקעך, װא֞ס הא־ט אים נא־ך געחנ׀עט, איו דוקא 
געווען ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך. עך הא־ט געמאַכט אַן א֞נשטעל, אַז 
עך אין דא־ גא־ט די נשמה שולדיק און הא־ט אים אַךױסגעװיון 
נךויס ׀ךיינטשאַ׀֌ט, א׀ךים הא־ט זיך א֞ב֌עך אויך געמאַכט גישט 
װויסנדיק און ב֌יידע הא֞ב֌ן אױסעךלאַך געלעבט גאַנץ גוט. איגי 
דעךאמתן א֞ב֌עך הא־ט עס געמעגט ׀אַלן אין טי׀ן ים אַךין, 
װא֞ס זיי הא֞ב֌ן זיך אײינאַנדעך געוואונטשן. נישט געקוקט דעךויף. 
װא֞ס א׀ךים איז געווען ׀אַךהאַסט אין שטא֞ט, הא־ט אים דא־ך 
קיין חיונה נישט גע׀עלט, ווייל עך איז דעמא֞לט געווען אַשךײב֌עך 
און א זאַקא֞ניק, און אַ גאַנ׊עך מאַכעך ‏ ב֌יי נאַטשאַלסטװע. און 
דא־ך הא־ט זיך אים געװא֞לט ׀֌טוך וועךן ׀ון דעך שטא֞ט. זי איו 
אים שךעקלאַך מאוס געװא֞ךן ׀אַך טויזנטעך זאַכן און ב֌אַזונדעךס 
׀אַךן הא֞ס שו אַליטװאַק. אַגב הא־ט עך אישט געהייסן אין 
שטא֞ט נישט אַנדעךש, וי א׀ךים דעך מסוך. ס'הייסט, אַלוא֞ 
אַ ליטװאַק, אַ מתנגד און א מסו֌ך,. . 

ב֌יי די װא֞לינעך אַ ליטואַק איז שוין אַזױ אויך געװען 
א ׀אַך׀אַלעגעך מענטש *). 

א֞ב֌עך וואוהין ׀א֞ךט מען? וי ךייסט מען זיך אַךױס ׀ון 
דעך שטא֞ט? 

*) ווען עס איז געשטא֞ךב֌ן ך' שמשון ב֌לא֞ך, אַ מתנגד, װא֞ס איז געווכן 
דעך שטא֞לץ ׀ון ב֌ךא֞ד, ווייל עך אייז געהען אַ גךויסעך למ׹ן און אַ גךויסעך 
געלעךנטעך, הא־ט דעך ךב֌י אַזא֞ג געטא֞ן א שא֞ך, אַ שיין ׀עךך איו גע׀עלן 
אין שטא֞ט-.., 


== 108 יי 


6 
דעך איב֌עך׀אַל, 


אונזעך שיינע מינקע איז געלעגן גאַנ׊ע ׀יך װא־כן אין 
ב֌עט און ב֌יי דעם אַלעם הא־ט זי זיך דא־ך נישט אויסגעהיילט 
׀ון אי׹ ׀אַךב֌א֞טענעך ליב֌ע שו דעם אישיקן. זי הא־ט אים נא֞כמעך 
ליב֌ געקךא֞גן, װוי ׀ךיעך, און הא־ט שוין גא־׹ קיין סוד נישט 
געמאַכט דעך׀ון. די עלטעךן אַליין הא֞ב֌ן שוין איינגעזען, אַז 
קיין האַךץ קא־ן מען נישט איב֌עךמאַכן, און דא֞ס איינ׊יקע, 
װא֞ס זיי הא֞ב֌ן ׀ון אי׹ ׀אַךלאַנגט, איז ב֌לויז געווען דא֞ס, אַז 
זי זא־ל נישט דעך׊יילן א׀ךימען און זיין ׀ךוי, אַז דעך טאַטע 
הא־ט זי געשלא֞גן. אישט איז שוין מינקע אַלע טא־ג געגאַנגען 
שו א׀ךימען און הא־ט זיך א֞׀ן קא֞ךעס׀֌אַנדיךט מיט אישיקין. 
דא֞ס הא־ט די עלטעךן א׀ילו געקךיינקט, ב֌אזונדעךס דעם 
׀א֞טעך, מען האט א֞בֹ֌עך געמוזט האַלטן מויל, דעך ׀א֞טעך הא־ט 
נא־ך אַלץ געקלעךט וועגן ע׀֌יס אַ מיטל, וי אַזוי ׀֌טוך שו וועךן 
׀ון א׀ךימען, דא֞ס הייסט, אַז עך זא־ל נעקך װעךן דא־ ׀ון שטא֞ט 
און דעמא֞לט װעט א׀שך געמען אַ סוף שו דעם ׀אַךשאַלטענעם 
ךא֞מאַן ׀ון זיין טא֞כטעך מיטן שךץ, װא֞ס איז שוין געווען אין 
אוֹניוועךזיטעט אגְן לעךנט זיך זייעך גוט. עך דאַךף שוין נישט 
זיין ׀א֞טעךס הילף, ווייל עך האַלט זיך אויס דו׹ך לעק׊יעס, 
וועלכע עך גיט אין א֞נשטענדיקע הייזעך, 

געווען אין דעך שטא֞ט אַ יוד, איינעך אַ ך' ׹אובן יא֞כװעד, 
זייעך אַ דוךכגעטךיב֌ענעך מענטש, אַ גאַנ׊עך מאַכעך ב֌יי קהל 


= == 109 = 


א 3 ז ׹ קי 


און ב֌יי נאַטשאַלסטװע און אַ גךויסעך שונא ׀ון דעם א׀ךימען, 
ווייל דעך לע׊טעך הא־ט אַמא֞ל אַךױסגעךאַטעװעט ׀ון זיינע 
נעגל אַ׀֌א֞ך בניייחידימלאַך, װא֞ס עך הא־ט געמאַכט ׀אַך 
ךעקךוטן, 

און א֞ט הא־ט זיך ך' יודל ׊וזאַמענגעךעדט מיט דעמדא֞זיקן 
ךאובנען, וי אַזױ, אַ שטיינעך, װעךט מען ׀טוך ׀ון א׀ךימען, 
װא֞ס ווייס אַלע סודות ׀ון שטא֞ט און װא֞ס איז זייעך א גע׀עך- 
לאַכעך מענטש. עך קא־ן אונטעךבךיינגען אַ גאַנ׊ע שטא֞ט מיט 
מענטשן, 

׹אובן הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן: 

,נו, קוים ׀֌אַשא֞ל ת֌ךה נאַ ד׹ך! אי׹ הא־ט אייך עךשט 
אַךומגעזען, װא֞ס ׀אַך אַ ׀ייגעלע דא֞ס איז. איך הא֞ב֌ עס איינגע- 
זען ׀ון דעך עךשטעך מינוט א־ן, וען דעךדא֞זיקעך אומגעבע* 
טענעך גאַסט איז א֞ננעקומען אין שטא֞ט, גוט, ׀אַךאַן נא־ך שייט 
דעך׊ו. איך װעל אַ׀ילו הא֞ב֌ן נישט קיין לייכט שטיקל אךב֌עט, 
ווייל עך איז אַ מאַן מיט אַ ׀עדעך און ׀אַךשטײיט זייעך גוט 
אַן ענין, א֞ב֌עך מען וועט זיך שוין אַן ע׊ה געב֌ן. איך מוז 
אייך זא־גן, אַז די ׀֌אַלי׊יל קוקט אויך ק׹ום אויף אים, ווייל די 
׀֌א֞לי׊יל-לייט הא־גן מו׹א ׀אַך זיין ׀עדעך... אַ טשינא֞װניק איז 
טיילמא־ל אויך שװאַך געגן אים, מען מו֌ז ע׀֌יס ׊וטךאַכטן אַזאַ 
זאַך, אַז עך זא־ל געשטךויכלט וועךן אין די שטא֞ט זא־ל ׀֌טוך 
וועךן ׀ון אים, לא־מי׹ קודם מאַכן אַ אֲסי׀ה", 

אין א ׀֌אַך טעג א־׹ום הא־ט מען געמאַכט אַ גךויסע אסי׀ה 
אין קהל-שטיב֌ל און עס אין געב֌ליב֌ן, מען זא־ל אים אונטעך* 
װאַך׀ן א ׀֌עקל מיט ׀אַלשע אַסיגנאַ׊יעס און ב֌אַלד דעךלאנגען 
אויף אים אַ ׀֌אֲ׀יך אין די הויכע ׀ענסטעך. 

אויף מא־׹גן הא֞ב֌ן זיך שוין גע׀ונען ׀אַלשע אַסיגינאַ׊יעס, 
וועלכע מען הא־ט אַךײינגע׀֌אַקט אין א׀ךימס טליתזעקל, װא֞ס עך 
׀לעגט אַלע ׀ךײטא֞ג ׀אַךנאַכט מיטנעמען אין שטיבל און 
זונטא־ג אינדעך׀ךי ׀לעגט עס אים דעך שמש א֞׀֌טךא֞גן אַהים, 
אין שטא֞ט הא־ט מען נישט געטא֞ךט ט׹א־גן אום שב֌ת. און ווייל 


--110 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך. - 


מען איז אים חושד געװען, אַז עך דאַװנט אַלע טא־ג, װעט 
עך זיך דא־ך דעךוויסן ׀ונם או֌נטעךגעװוא֞ך׀ן ׀אַלש געלט נא־ך 
׀ךיעך, איידעך די ׀֌א֞לי׊ײ װעט קומען, הא־ט מען געהייסן דעם 
שמש, עך זא־ל אים א֞׀֌טךא֞גן דעם טליתזעקל עךשט אַךום ׊וועלף 
אַ זייגעך ב֌ייטא֞ג און זא־ל זיך דא־׹ט ׀אַךענט׀עךן, אַז עך הא־ט 
׊וליב֌ אַ װיכטיקן ׊ו׀אַל נישט געקא֞נט ב֌ךיינגען ׀ךיעך דעם 
טלית. א׀ךים, װא֞ס הא־ט געהאַלטן דעם שמש ׀אַך אַ ת֌מים, 
הא־ט עס אים מוחל געװען, און הא־ט אים געב֌עטן, עך וא־ל 
אוי׀היינגען דא֞ס טליתזעקל אוי׀ן געװיינלאַכן א֞ךט, און נא֞כדעם 
אים אַ׀֌ילו מכבד-געווען מיט אַ שנאַ׀֌ס, געשיינקט אים, װוי דעך 
שטייגעך, איז ×€×™× ×£ קא֞׀֌יקעס און דעך שמש איז אַװעק, 
א֞ב֌עך אינמיטן נאַכט איז די ׀֌א֞לי׊ײי מיט זשאַנדאַךמען 
און ד׹יי עדות יידן, װא֞ס איינעך ׀ון זיי איז געווען ׹אובן 
יא֞כװעדס ב֌אַ׀֌אַלן א׀ךימס וואוינונג, און מען הא־ט געמאַכט 
אַ שטךיינגעךע ךעוויזיע וי שו ב֌די֎קת חמץ. מען הא־ט אומגעקעךט 
די גאַנ׊ע שטוב֌ מיטן קא֞׀֌ אַךא֞׀֌, אַדוךכגענישטעךט אַלע זאַכן 
און מען הא־ט גא־׹ נישט גע׀ונען ב֌יו מען הא־ט זיך גענומען 
שום טליתזאַק, דא־׹ט הא־ט מען שוין גע׀ונען ׀ון ׀ייגלמילך: 
עטלאַכע ׀ינ׀אונ׊װאַנ׊יקעך, אַ שוויי-ד׹יי הונדעךטעך, און דעך׊ו 
נא־ך אַ ׀אַלשן ב֌ךיוו שו אים ׀ון ע׀֌יס אַ סוחך, װא֞ס ׀ךעגט זיך 
נא־ך אוי׀ן ׀אַלשן געלט, 
| = א׀ךימען הא־ט מען, נאַטיךלאַך, ת֌יכ֌ף געב֌ונדן און א֞׀֌גע׀יךט 
אין ת֌׀יסה, ׊ומא֞ךגנס איז אין שטא֞ט שוין געווען שׂשׂון ושׂמחה: 
׀֌טוך געװא֞ךן ׀ון אַ מתנגד און אַ ליטװאַק! מען הא־ט געמאַכט 
דעם גךויסן לחיים, געטאַנ׊ט און דעך׊יילט מו׀תים. אין זיין 
שטוב֌ הא־ט מען אַלץ ׀֌אַךחתמעט, און זיין וייב֌, די שיינע 
גיילע, װא֞ס איז דאַן קוים אַלט געווען זעקסאונדךייסיק יא־׹ 
און װא֞ס הא־ט ב֌יז אַהעך געלעב֌ט מיט אי׹ מאַן, וי אַ ׀֌א֞ך טױיב֌ן, 
איז אישט אַךומגעגאַנגען עלנט און אומגליקלאַך און כ֌מעט 
האַלב֌ משוגע ׀ון ׊עך און אַנגסט. ב֌לויז אין-איינשיק וועזן הא־ט 
אי׹ מיטגע׀ילט אין אי׹ גךויס אומגליק, און דא֞ס איז געווען 
-- 111 = | 


א, 8, דיט, 


אונזעך מינקע, ביילע הא־ט א֞ב֌עך ווייניק גענא֞סן ׀ון דעמדא֞זיקן 
מיטגע׀יל, ווייל די עלטעךן, װא֞ס הא֞ב֌ן אישט געגלױב֌ט, אַז 
זי זיינען שוין אויף אַן אמת ׀טוך געװא֞ךן ׀ון דעמדא֞זיקן 
, שךעקלאַכן" מענטשן, הא֞ב֌ן שוין אױיסגעטא֞ן די ׀ךיינטלאַכע 
מאַסקע זייעךע און הא֞ב֌ן ׀אַךב֌א֞טן דעך טא֞כטעך, אַךײנ׊עגײן 
שו ב֌יילען. און ווען מען הא־ט א׀ךימען אין עטלאַכע װא־כן 
אַךום אַװעקגעשיקט קיין קיעוו, ואו עס איז דעמא֞לט אַװעס- 
געזע׊ט געװא֞ךן א גאַנ׊ע קא֞מיסיע איב֌עך די ׀אַלשע אַסיגנאַ׊- 
יעס, וועלכע זיינען נתךגה געװא֞ךן אין יענעך שייט, הא־ט 
ד' יידל אַךױסגעיא֞גט ׀ון דעך די׹ה א׀ךימס וייב֌ און הא־ט 
נא־ך דעךהאַלטן אַ סך זאַכן איךע ׀֌אַךן ךעשט געלט, װא֞ס איז 
נא־ך אים געקומען ׀ון א׀ךימס הלואה, ב֌שעת א׀ךים הא־ט 
אַװעקגעשיקט זיין זון שטודיךן, | 

׀יילע איז אַךױס ׀ון אי׹ וואוינונג א־ן אַ גךא֞שן ׀יים 
ליב און זעל. און װען מינקע װא־לט אי׹ שטילעךהייט 
נישט אױסגעהא֞ל׀ן מיט אַ ׀֌א֞ך ךוב֌?, װא־לט זי גא־׹ ׀אַךשמאַכט 
געװא֞ךן אין װא־לט אודאל געשטא֞ךב֌ן ׀ון הונגעך, ׀אַך אי׹ 
הא֞ב֌ן זיך, קענטיק, ׀אַךשלא֞סן אַלע שעךי ׹חמים, 

זי איז ׀ון אי׹ וואוינונג אַךױס מיט אַ קליינעם ׀עקעלע 
אונטעךן א֞ךעם און אי׹ איינ׊יקע ב֌אַנלײיטעךין איז נא֞ך געווען 
אונזעך מינקע, זי הא־ט אי׹ א֞ב֌עך באַנלײט ב֌יון טויעך או֌ן 
ווייטעך נישט אַטךיט, ווייל מען װא־לט אי׹ ׀֌שוט ׀אַךשטײינעךט, 
סטייטש, גיין מיט אַ װײיב֌ ׀ון אַזאַ איינעם, װא֞ס קהל הא־ט 
זיך קוים א֞׀֌געשאַקלט ׀ון אים! ;נו מיין קינד, -- הא־ט זיך 
ביללע א֞׀֌געךו׀ן שו אי׹, -- קעך זיך או֌ם שו׹יק, ווייל שו װא֞ס 
זא֞לסטו דיך אַליין שא֞דן? זיי מי׹ געזונט, מיין טײיעךע און 
הא֞ף איף בעסעךע שייטן, מען וועט נא־ך מיין מאַן נישט 
אוי׀עסן אין קאַשע. דעךווייל א֞ב֌עך איז מיין לאַנע זייעך 
אַ שלעכטע, וואוהין גייט מען, מייט טייעךע"? הא־ט אי׹ מינקע 
איינגעךוימט אוי׀ן אויעך: ,גייט גלייך קיין קיעוו... דא־׹ט הא־ט 
אי׹ אַ זון און דא־׹ט איז אייעך מאַן, אישיק װעט אַייך אוים. 

--- 142 -- 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נע. 


האַלטן און אַייעך מאַן קען אַ סך געהא֞ל׀ן װעךן דו׹ך אייך 
ב֌יידן"... ב֌אַלד הא֞ב֌ן זיי ב֌יידע זיך הייס ׊עזעגנט אונטעךן 
טויעך און ב֌יילע איז אַװעק קיין קיעוו, אַ ב֌יסל ׊ו׀וס און 
אַ ב֌יסל מיט אַ ׀וך,. מינקע איז געב֌ליב֌ן ב֌יי איךע עלטעךן, 
א֞ב֌עך זי הא־ט זיך נא־ך אַלץ ׀עסט געהאַלטן און הא־ט נישט 
געװא֞לט העךן אין זען ׀ון אַן אַנדעך שידוך, די ליב֌ע הא־ט 
א֞ב֌עך טויזנט וועגן און מינקע הא־ט זיך דא־ך דוךכגעשךיבן. 
מיט אישיקן. זי הא־ט זיך ׀שוט ב֌אַדינט מיט דעם א׀ךימס 
איב֌עךשךייב֌עך, אַ שטילעך מענטש, װא֞ס ׀לעגט ע׀טעך קומען 
שו אי׹ ׀א֞טעך; דעךדא֞זיקעך הא־ט ב֌אַזא֞ךגט איךע ב֌ךיוו שו 
אישיקן און אי׊יקס ב֌ךיוו שו.-אי׹, | 

׀ון װא֞ס דידא֞זיקע ב֌ךיוו זיינען ב֌אַשטאַנען איז די׹, מיין 
טייעךע לעזעךין,, גאַנץ ׀אַךשטענדלאך: זיי זיינען ב֌אַשטאַנען 
׀ון האַךץ און האַךץ... יי 


4 


אין קיעוו, 


דא֞ס עךשטע, מיין טייעךע לעזעךין, מוז איך די׹ ווידעך 
דעךמא֞נען, אַז אישיק איז שוין געווען אוי׀ן שווייטן קוךס ׀ון 
דעך מעדי׊ין און איז געווען איינעך ׀ון די אויסגע׊ייכנסטע 
סטודענטן, עך איז געווען שטאַךק געשע׊ט ׀ון זיינע ׀֌ךא֞׀֌עטא֞ךן 
און געליב֌ט ׀ון זיינע חב׹ים. נא֞כמעך איז עך א֞ב֌עך געווען 
אויסגענומען אין די-יעניקע גךויסע הייזעך, וואו עך הא־ט געגעב֌ן 
לעק׊יעס. עך הא־ט שוין ׀אַךדינט ׀ון זעכ׊יק ב֌יז זיבע׊יק ךוב֌ל 
א חודש און איז שוין געווען אומשטאַנד ע׀֌יס שו טא־ן ׀אַך 
זיינע עלטעךן. דא֞ס עךשטע הא־ט עך אױסגעװיךקט, אַז מען 
זא־ל אים שולא־זן שו זיין ׀֌א֞טעך. דא֞ס איז געווען זייעך אַטךו 
עךיקע אגעגעניש. עך אי געזעסן געשמידט אין קייטן, גאַנץ 
אַליין, געזען װא֞ט מען זיך אַ׀ילן נישט ילאַנג, א֞ב֌עך ׀יידן 
איז דא־ך לייכטעך געװא֞ךן אויף דעך נשמה. געקומען ׀ון דעך 
מ׀יסה, הא־ט עך גע׀ךובט בא׹והיקין זיין מוטעך. זי הא־ט זי׹ 
באמת ב֌אַךוהיקט אַ ביטל, א֞ב֌עך דעך ׀ךא֞׊עס הא־ט זיך אַסך 
מעך גע׊ויגן, וי אישיק הא־ט זיך ׀א֞ךגעשטעלט. עס זיינען 
געזעסן אַסך קךיסטן, װא֞ס זיינען געווען די מאַכעך ׀ון די 
׀אַלשע אַסיגנאַ׊יעס און מאַנכע יידן, װא֞ס זיינען געווען די 
׀אַךקוי׀עך ׀ון זיי, אַװוי הא־ט זיך ׀֌אַךשמא֞ל׊ן זיין ׀֌ךא֞׊עס מיט 
זייעךן, װא֞ס הא־ט זיך גע׊ויגן מעך װי אַ האַלב יא־׹ שייט ביו 
מען הא־ט א׀ךימען גענומען שום עךשטן ׀֌אַךהעך, אין שטעטל 

-- 114 = 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעךג 


איז עך שוין געווען זיכעך, אַז מען איז מיט א׀ךימען ׀אַךטיץ, / 
ב֌׀ךט נא־ך אַז דעך ךב֌י הא־ט עס מ׹מז געווען שו שלש סעודות. - 
און דעך עולם הא־ט זיך זייעך גע׀ךייט. א׀ךימס איב֌עךשךיי- ‏ 
ב֌עך, װא֞ס הא־ט געהייסן העךשקע שליעמאַכעך, הא־ט דעך. 
וילע אַךױסגעשיקט אַ גךויסן ב֌ךיוו שו אישיקן, אין װעלכן, 
עך הא־ט אים ב֌אַקאַנט געמאַכט מיט דעם גאַנ׊ן ענין אין מיט. 
דעם גאַנ׊ן שװאַך׊ן שטיקל אַךב֌עט, װא֞ס איז א֞׀֌געטא֞ן 
געװא֞ךן אונטעך יא֞כװעדס א֞נ׀יךונג, ׀אַך אישיקן הא־ט זיךף . 
אישט אַנט׀֌לעקט דעך גאַנ׊עך ׀אַךב֌ךעכעךישעך ׀֌לאַן מיט אַל׊ 
זיינע א֞נטײלנעמעך, און עך הא־ט עס איב֌עךגעגעב֌ן דעך 
׀֌ךא֞קוךאַטוך ׀ון קיעוו. הא־ט די ׀֌ךא֞קוךאַטוך ׀ון אי׹ שד. 
אַךא֞׀֌געשיקט אַן אױס׀א֞ךשונגס-קא֞מיסיעץ אין שטעטל אַךײן 
און מען הא־ט גענומען די חב׹הלייט אוי׀ן ׊ימב֌ל, עס אי 
׊וגע׊ויגן געװא֞ךן שום ׀אַךהעך ׹אובן יא֞כװעדס, ך' יודל / 
שלא֞ב֌א֞נעך און נא־ך יידעלאַך. דעך אמת איז ת֎֌יכֹ֌ף אַךי׀געי ‏ 
שוואומען, װוי ב֌וימאייל אוי׀ן װאַסעך, 

געענדיקט הא־ט זיך די זאַך דעךמיט, װא֞ס מען הא־ט 
מאַנכע א֞׀֌געגעב֌ן ׀אַך סא֞לדאַטן און אַנדעךע הא־ט מען ׀אַך. 
שיקט קיין סיב֌יך. ׊װישן די לע׊טע איז אויך געווען דעך ה" ‏ 
ויודל שלא֞ב֌א֞נעך. יי 

מיט דעךדא֞זיקעך געשיכטע הא־ט געקלונגען זייעך װייט 
און ב֌ךייט +), אַלע ׊ייטונגען הא֞ב֌ן געשךיב֌ן װעגן דעם. און. 
יעדע שטא֞ט הא־ט געהאַט שו ׹יידן און שו ׹יידן ׀ון א׀ךימען . 
און ך' יודלען און ׀ון דעך ליב֌ע ׊וישן מינקען און אישיקן,. 
די גאַנ׊ע זאַך איז א֞ב֌עך געווען נישט מעך װי אַ ׀ועל.יושא 
׀ון שװיי ׀יינטלאַכע שדדים, װא֞ס הא֞ב֌ן זיך שטענדיק 


*) איך געדיינק נא־ך װוי היינט, וי איינע אַ ךוסישע שייטונג, הא֞ס, / 
אַךומךײדנדיק די זאַך, זיך טועה געווען: א֞נשטא֞ט װא֞לינעך קהל, הא־ט זײ / 
מיטגעטיילט, אַז דעך וילגעך קהל איז ׀אַךמש׀֌ט שו גיין אין סא֞לדאַטן. 
אין װילנע איז מען דעך׀אַך געװוען זייעך אומ׹ואיק. | 

--- 119 -- ' 


א, מ, דיה, 


אַךומגעךיסן און אַךומגעקךיגט -- ׀ון חסידים און מתנגדיםי 
אישט װעלן מי׹ זיך אומקעךן שו אונזעךע שװיי ׀אַךי 
ליב֌טע - שו אישיקן און מינקען. 


14 
די וויייש טעךדיקע ליבע, 


מײַן ליב֌ע לעזעךין, דו קענסט אַ׀ילו אַליין ׀אַךשטײן, 
װא֞ס ׀אַך טךויעך און יא֞מעך עס הא־ט זיך א֞׀֌נעש׀֌ילט אין 
יעדן הוין ׀ון די ׀אַךמש׀֌טע. ך' יו֌דל הא־ט די גאַנ׊ע שייט 
׀ון זיין זישן געטא֞ן און געשא֞לטן זיין טא֞כטעך, ׀אַךשא֞לטן 
אי׹ געב֌יין און גענא֞גט זי וי אַ װא־׹ים און זי, װא֞ס אי׹ 
לעב֌ן איז אי׹ געװא֞ךן נמאס און מאו֌ס, הא־ט ׀אַךשא֞לטן דעם 
טא־ג, אין וועלכן זי הא־ט זיך ׀אַךליב֌ט אין אישיקן. זי הא־ט 
אים, װוי שו זא־גן, מיטן ב֌לוט ׀ון אי׹ האַך׊ן אויסגעךיסן, און 
הא־ט אים אוי׀געהעךט שו שךייב֌ן. 

;א֞, ניין! -- הא־ט זי זיך געזא֞גט - איך הא֞ב֌ מיך גענאַךט 
אין מיין ליב֌ע, איך הא֞ב֌ אַ שו גךויסן ׀֌ךיין ב֌אַ׊א֞לט ׀אַך 
אי׹ -- די ׀ךייהייט ׀ון מיינע עלטעךן. איך זא־ג מיך א֞׀֌ ׀ון 
מיין אישיקן, װא֞ס איז מי׹ געווען אַזױ ליב און טייעך, און 
וועל ׀יךן אַ װיסט לעב֌ן, ווייל עס אין נא־ך נישט געבא֞ךן 
געװא֞ךן דעךיעניקעך, װא֞ס זא־ל ׀אַךנעמען זיין א֞ךט. כ'וועל 
׀ליב֌ן אַ לעבעדיקע אלמנה, אַן אײיב֌יקע יונג׀ךוי, װא֞ס איז 
אַךומגעגאַךטלט מיט אַן אייב֌יקן זא־ק און ב֌אַטךױעךט אי׹ 
עךשטן געליב֌טן?, 

און ב֌יי דעם אַלעם הא־ט זי דא־ך נישט געװא֞לט מיט.. 
גיין מיט אי׹ ׀א֞טעך אין ווייטן סימיך. עךשטנס, װייל וי הא־ט 
געוואוסט, אַז דעך ׀א֞טעך װעט אי׹ אַלעמא֞ל אוי׀וואוך׀ן אי׹ 

---147 -- 


9 : 8 ,8* 


ךעקךאי ׊אטטנ׊מתאומט 


ליב֌ע און װעט זי נויטן חתונה שו הא֞ב֌ן דא־׹ט מיט אב֌י.וועמען. 
׊ווייטנס, הא־ט זיך אי׹ געװא֞לט, אַז די מוטעך, װא֞ס איו געֵי 
ווען : שװאַכע ׀ךױ און ועט געוויס גישט אױסהאַלטן ך" 
לאַנגע נסיעה און, אַ ׀֌שיטא שוין, דעם דא־׹טיקן קלימאַט, זא־ל 
׀אַךב֌לײבן מיט אי׹ דא־, און, דךיטנס, װעלן זיי א׀שך 
קענען ווי׹קן, ׀אַךב֌לײב֌נדיק דא־, שו באַ׀֌ךײען דעם ׀֌א֞טעךי 

ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך הא־ט אויך געװא֞לט, אַז זײ און די 
מוטעך זא־לן ׀אַךב֌לײיב֌ן אין שטא֞ט. 

,װעל איך לעבן, -- הא־ט עך געזא֞גט, -- און גא־ט עס 
מיך שו׹יק אומקעךן אַהעך, װעל איך הא֞ב֌ן שו װעמען שו 
קומען. ׀א֞ךט אי׹ א֞ב֌עך מיט מי׹, װעט אי׹ געוויס שטאַךב֌ן 
׀֌אַך דעך שייט, ווייל די נסיעה איז א לאַנגע און דעך ךויעך 
קלימאַט איז נישט ׀אַך אייעך שװאַכן געזונט". 

קוךץ געזא֞גט, ך' ידל איז אַװעק אַלײן קיין סיב֌יך און 
די ׀ךוי מיט דעך טא֞כטעך הא֞ב֌ן זיך א֞׀֌געשטעלט אין דעךי 
זעלביקעך שטא֞ט, א֞בֹ֌עך נישט אויף לאַנג. מינקע הא־ט דו׹םי 
אויס נישט געװא֞לט דא־׹ט ׀אַךב֌לײיגן, ווייל די מש׀֌חוֹת, װא֞ס 
הא֞ב֌ן געליטן אין דעם ׀֌ךא֞׊עס, זיינען געווען זייעך אױ׀געי 
ב֌ךאַכט אויף אי׹, זיי הא֞בֿן, אַלזא֞, אױסגעװואַנדעךט ׀ון דא־׹ט, 
נא֞כדעם, וי זיי הא֞ב֌ן געמאַכט אַלץ שו געלט און הא֞ב֌ן ׊וזאַמעגי 
געשלא֞גן אַ קאַ׀֌יטאַל ׀ון ׀עך׊יק טויזנט ׹ובל. זי הא־גן זיך 
באַזע׊ט אין װאַךשע, וואו עס הא־ט געואוינט אי׹ עלטסטע. 
שוזעסטעך, װא֞ס איז געװען זייעך ׹ייך און װא֞ס אי׹ מאַן 
איז שוין געווען מעך ׀ון דעך גייעך װעלט, װי ׀ון דעך אַלי 
טעך. די שיינע מינקע איז מיט דעך שייט געקומען שו די כ֌וֹחוֹת, 
איז גוט-׀ךיינט געװא֞ךן מיטן לעב֌ן און הא־ט זיך א֞נגעהױב֌ן 
שו גילדן, און דעך ׀ונק ׀ון דעך אַלטעך ליב֌ע הא־ט ווידעך 
א֞נגעהױב֌ן שו גליען. און דעך בךיוויטויש מיט אישיקן, װא֞ס איז 
׀ךיעך אונטעךגע׀֌ךא֞כן געװא֞ךן, הא־ט זיך א֞נגעהױגן ׀ון דא֞סגי, 
נא־ך מיט מעך ׀ךישקייט, א֞׊עך נא־ך אַלץ אין געהיים. אישיק 
׀לענט אי׹ יעדעס מאַל דעך׀ךייען מיט א ׀ךיילאַכעך ב֌שׂוךהו 

= 1149 


ך' יודל שלא֞ב֌אַנעך, 

אַז עך לעךנט זיך גוט און זי אים -- אַז זי הא־ט, געהא֞ט אַ ג׹וי. 
סע ׀֌עו֌לֹה אין ש׀֌ךאַכן, אין מוזיק און אין האַנט:אַךב֌עט, 
דעךב֌יי איז אויך געטא֞ן געװא֞ךן ׀אַך דעך באַ׀ךייאונג ׀ון 
אי׹ ׀א֞טעך, | 

זי און. אישיק -- ב֌יידע הא֞ב֌ן געאַךב֌עט דעךיבעך מיט 
עך׀א֞לג, | 
| דעךווייל א֞ב֌עך זיינען זיך אַךיב֌עךגעלא֞׀ן אייניקע יא־׹ 
אין ׀֌חד און אין הא֞׀֌נונג און דעךב֌יי איז אויך אַךיב֌עך די 
שייט ׀ון אי׊יקס שטודיום. עך איז געװא֞ךן דא־קטא־׹, און הא־ט 
שוין געהאט ב֌דעה שו קומען קיין װאַךשע, און זיך וואך׀ן שו 
די ׀יס ׀ון מינקעס מוטעך, אַז זי זא־ל דעךלױיב֌ן אי׹ טא֞כטעך 
חתונה שו הא־גן מיט אים. דעך האַךטעך שיקזאַל א֞ב֌עך הא־ט עס 
נא־ך נישט דעךלויב֌ט, ניין, עך הא־ט נא־ך געמוזט אויסשטיין 
א האַךטע ׀֌ךא֞ב֌ע, װי מי׹ וועלן דא֞ס ווייטעך שךייגן און דעך. 
מיט ענדיקן, / | 


=+ 
די ׀֌ךא֞ב֌ע, 


קוים הא־ט דעך אישיק ב֌אַקומען זיין דא־קטא־׹.די׀֌לא֞ם, 
איז עך געװא֞ךן לייב֌-אַך׊ט ב֌יי א גךויסן ךוסישן ׀יךשט, װא֞ס 
הא־ט געוואוינט אין טיף ךוסלאַנד, מיט א גךויסן געהאַלט, און 
אישיק הא־ט געמוזט א֞׀֌׀֌א֞ךן מיט אים אין זייגע גיטעך, װייל 
וואו ס'איז נוגע ׀֌ךנסה, ׀אַלן אַלע אנדעךע זאכן אַוועק. ׀֌ךנסה 
איז דעך יסוֹד ׀ון אלע אנדעךע ענינים. א־ן ׀ךגסה קען מען 
נישט זיין קיין י׹א שמים, װי דעך ׀֌סוק זא־גט: ,׀ן אוךש 
וגנבת֌י, וז׀שׂתי ב֌שם אלהי", דא֞ס הייסט, וען איך װעל נא֞ך 
זיין א֞ךעם, װעל איך שוין געוויס גנבענען און שוועךן ׀אַלש, 
ווייל װא֞ס טוט מען נישט ׀ון נויט. א־ן ׀ךגסה איז מען קיין 
למדן נישט, וי אונזעךע חכמים זא־גן: ,אם אין קמח, אין ת֌וֹךה", 
א־ן ׀֌ךנסה איז מען קיין חכם נישט, וי דעך ׀֌סוק זא־גט: {חכמת 
המסכ֌ן שזויה", די חכמה ׀ון אַן א֞ךעמען הא־ט קיין וועךט נישט, 
אַלזא֞, מיין טייעךע לעזעךין, איז אישיק נישט נאַךיש געװען 
װא֞ס עך איז ׀ךיעך גע׀א֞ךן אויף דעך שטעלע, איידעך שו 
זיין הייס געליב֌טעך. עך הא־ט עס אי׹ געשךיב֌ן און שוגלייך 
׀אַךזיכעךט שו קומען שו אי׹ אין ׀אַךלױף ׀ון ד׹יי א֞דעך 
׀יך חדשים, נא֞כדעם װי עך װעט זיך אײנא֞ךדענען און זיך 
היימיש מאַכן אויף דעך גייעך שטעלע, און זי איז נישט גי 
ווען װייניקעך קלוג ׀אַך אים און הא־ט זיך דעךמיט ׊ו׀ךידני 
געשטעלט, 


-- 120 --י 


ד' יודל שלא֞בא֞נעה, 


נא֞ך א֞ט איז אי׹ מוֹטעך שטאַךק קךאַנק געװא֞ךן און די 
דאַקטויךים הא֞ב֌ן איינגע׀ונען, אַז זי מוז אַךױס׀א֞ךן קיין אויס. / 
לאַנד, קיין קאַךלסב֌אַד, און די טא֞כטעך איז מיט אי׹ אַװעק. 
גע׀א֞ךן, אין דעם יא־׹ איז געווען אַ גךויסעך ׊ו׀א֞ך ׀ון אַלע 
לענדעך, אֲ׀ילו֌ ׀ון דעם טי׀סטן ׊׀וֹן. אויף אַלע דא֞ךטיקע 
׀֌ךא֞מענאַדן הא־ט געשװיב֌לט און געגךיב֌לט ׀ון ב֌א֞ד-געסט, און 
׊ווישן זי הא־ט אויך אַלע טא־ג נישט גע׀עלט אונזעך שיינע 
מינקע, װא֞ס הא־ט דא־׹ט געמאַכט גךויס אױ׀וען מיט אי׹ 
שלאַנקן וואוקס, מיט אי׹ שיין געזיכט און ׀יינעך האַלטונג, 
עס הא־ט זיך קיינעך נישט געקענט זא־ט א־נקוקן אויף אי׹, ווייל 
זי איז געווען, וי שו זא־גן, א מייסטעךוועךק ׀ון גא־ט. זי ׀לעגט 
גיין ש׀֌אַ׊יךן מיט אַ געװיסעך יידישעך דאַמע, װא֞ס הא־ט 
לאַזשיךט מיט אי׹ אין איין הא֞טעל, | 

׊ווישן אַלע איךע ׀אַךעךעך און נא֞כגײיעך הא֞ב֌ן זיך 
אויסגע׊ייכנט שוויי יונגע לייט, װא֞ס זיינען אי׹ נא֞כגעגאַנגען 
וי ׊ַוויי שא֞טנס. זיי הא֞ב֌ן זיך געזע׊ט, דא־׹ט וואו זי הא־ט 
זיך געוע׊ט, און געשטאַנען דא־׹ט, וואו זי הא־ט זיך א֞׀֌גע. 
שטעלט, זי הא־ט עס א֞נגעמעךקט און איז ׀ון אי׹ זייט געגליב֌ן 
גאַנץ גלייכגילטיק שו זיי, ב֌יז זי הא־ט איינמא־ל דעךהעךט, װי 
איינעך ׀ון זיי ךו׀ט א־ן דעם אַנדעךן מיט דעם נא֞מען שוואַךץ, 
דעך טײעךעך נא֞מען הא־ט אי׹ דוךכגע׊וקט װי אַ ב֌ליץ, זי 
הא־ט זיך אומגעקעךט, הא־ט זי אַ קליינע וויילע ב֌אַטךאַכט און 
הא־ט אין דעם עלטעךן דעךקענט אי׹ געליב֌טן אישיקן.. עך 
הא־ט זיך שטאַךק געענדעךט שום גוטן, דא֞ס הייסט, עך איז 
געװא֞ךן ׀יל לייטישעך און שענעך, מיט אַ קליין ׹ונד שװאַךץ 
| ב֌עךדל, א֞נגעטא֞ן לוט דעך לע׊טעך מא֞דע. עך איז געוען 
אַזױ ווייט געענדעךט, אַז װען נישט דעך נא֞מען שװאַךץ, 
װא־לט זי אים נישט דעךקענט, 

זי הא־ט אים דעךקענט, א֞ב֌עך זי הא־ט עס אַךא֞׀֌געשלונגען, 
געב֌ליב֌ן כ֌לוֹמךשט גלייכגילטיק און איז זיך מיט אי׹ ׀ךיינטין 
ווייטעך געגאַנגען און זיי נא־ך אי׹. א֞ב֌עך ׀ון דעך מינוט א־ן 

-- 121 -- 


א מ, דיק, 


איז זי שוין געװא֞ךן אוי׀מעךקזאַס שו זייעך געש׀֌ךעך, שו זייך 
זיכעך אין דעך דעה, אַז דא֞ס איז טאַקי אישיק. 

מיט אי׹ געש׀֌י׊טן אויעך הא־ט זי אױי׀געכאַ׀֌ט אַלץ, װא֞ס 
זי הא֞ב֌ן געךעדט, ב֌יז עס איז אי׹ גענוג קלא־׹ געװא֞ךן, אַו 
דא֞ס איז אי׹ געליב֌טעך, און דעך ׊ווייטעך מוז געװיס זיין 
אַ זון ׀ונם ׀יךשט, ×€×™×™ ועלכן עך איז געװען לײב֌אַך׊ט. 
אישיק הא־ט אים געךו׀ן לא֞׀֌ו֌כין, און די אייגעגע ׀אַמיליע 
הא־ט עך אי׹ א֞נגעגעב֌ן מיט אַ ׀א֞ך חדשים שו׹יק, ווען עך 
הא־ט ב֌אַקומען זיין שטעלע, 

אישט הא־ט זי זייעך גויטיק געהאַט מיט עמי׊ן זיך איב֌עךי 
׊ושמועטן און זיך שו באַךאַטן,. מיט דעך מוטעך הא־ט מען 
עס נישט געקא֞נט, ווייל ׀אַך יענעך איז דעך המשך ׀ון דעך 
ליב֌ע נא־ך אַלץ געווען א טוֹד. אַזױאַךום איז זי א֞נגעװיזן געי 
װא־׹ן אויף דעך דאַמע, מיט װעלכעך זי הא־ט ש׀֌אַ׊יךט און 
װא֞ט הא־ט לאַזשיךט אין דעם אייגענעם הא־טל, װא֞ס זי. זי הא־ט 
אי׹ ׀אַךטךױט ׀ון אַלעם, װא֞ס מי׹ ווייסן און הא־ט זי געב֌עטן, 
זי זא־ל אי׹ דינען אין דעך זאַך מיט אי׹ נומעך, וואו זי װעט 
זיך קענען זען מיט אישיקן. די דאַמע הא־ט עס אי׹ ׀אַךש׀֌ךא֞כן 
און הא־ט געהאַלטן װא֞ךט. 

,איך וויל אים אויס׀ךוביךן, -- הא־ט מינקע אַ זא־ג געטא֞ן 
שו דעך דאַמע, - שי עך איז מי׹ נא־ך ב֌אמת ט׹יי, שי איז עך 
נא־ך דעךזעלב֌יקעך, ׀ייעךדיקעך געליב֌טעך מיינעך. ׀ון זיין 
שךייב֌ן שו מי׹. איז עך אַ׀֌ילו֌ דעךזעלב֌עך. דא־ך ׊װישן שךייב֌ן 
און דעך וויךקלעכקייט ליגט נא־ך א גךויטעך מהלך, און איך 
מעךק עס שוין ׀ון זיין קוקן אויף מי׹ מיט ׀ייעךדיקע אויגן, 
נישט ויסנדיק, אַז איך ב֌ין מינקע. עך דעךקענט מיך 
נישט, איך מוז אים אַהעך אַךײננאַךן אין אייעך נומעך. אויף 
דעך ׀֌ךא֞מענאַדע װעל איך מאַכן אַן א֞נשטעל, אַז מי׹ איז נישט 
גוט געװא֞ךן, װעט עך דא־ך מסת֌מא מי׹ קומען שו הילף אַלס 
דא־קטא־׹, װועט אי׹ אים בעטן, עך זא־ל מיך ב֌אַנלײיטן אַהיים,. 
דא֞ס הייסט אין אייעך נומעך. אַזױאַךום װעט עך הא֞ב֌ן א גע- 

-- 22ן -- 


ך' יודל שלא֞בא֞נעה 


לעגנהייט מיך א֞׀֌טעך שו ׀֌אַזוכן, און דעמא֞לט װעל איך שוין 
אױיסש׀֌יךן אַלע שטעגעלעך ׀ון זיין האַךץ און איך װעל וויסן 
שוין אויף קלא־׹, שי איך קען מיך אים א֞נטךױען, שי נישט. 

דידא֞זיקע ךא֞לע איז אויף ׀א֞ךגן, דא־׹ט, אויף דעך 
׀֌ךא֞מענאַדע, ׹יכטיק א֞׀֌געש׀֌ילט געװא֞ךן, ׀֌ונקט װי עס איו 
א֞׀֌געךעדט געװא֞ךן. אישיק הא־ט זיך זייעך געךן געלא֞זט אַךײג. 
נא־׹ן אין דעם נומעך ׀ון דעך דאַמע און הא־ט דא־׹ט אַ שטיק 
שייט ׀אַךב֌ךאַכט וי אַ געװויינלאַכעך דא־קטא־׹ און ׀אַךן וויזיט 
הא־ט עך נישט געװא֞לט נעמען קיין גע׊א֞לט. ׊ומא֞ךגנס איז 
עך אויך געקומען שו דעך ב֌אַשטימטעך שעה און אויף איב֌עך. 
מא־׹גן -- אויך דא֞ס אייגענע. א֞ב֌עך די װיזיטן זיינען שױן 
געווען מעך ׀ךיינטלאַכע, וי דא֞קטא֞ךישע, און הא֞ב֌ן זיך ׀ון 
טא־ג שו טא־ג אַלץ מעך ׀אַךלענגעךט, 

געשמועסט הא־ט מען ׀ון די געסט, ׀ון ׀֌א֞ליטיק, ׀וֹן 
שידוכים, עך איז א֞ב֌עך אַזױ ב֌אַ׀֌ךײינדעט געװא֞ךן מיט די ב֌יידע 
דאַמען, אַז עך הא־ט אַ׀ילו֌ געלױב֌ט מינקעס שיינקייט ׀אַך אי׹ 
אין די אויגן, ,׀ךיילן, אי׹ זענט, -- הא־ט עך געזא֞גט - זייעך 
ליב֌עסוויךדיק, און איך װא־לט מיך זיכעך געשדכנט שו אייך, 
ווען מיין האַךץ װא־לט נישט געווען שוין ׀אַךנומען מיט אַן 
אַנדעךעך. זי איז געווען זייעך שיין, װען איך הא֞ב֌ מיך אין 
אי׹ געליב֌ט, א֞ב֌עך שוין מעך וי זיב֌ן יא־׹, וי כ'הא֞ב֌ זי 
נישט געזען. זי איז געווען זייעך ענלעך שו אייך, אישט ווייסט 
דעך ליב֌עך גא־ט, װי זי זעט אויס, ווייל זי הא־ט אַ סך געליטן, 
און געליטן ׊וליב֌ מי׹, נו, זי מעג אויסזען וי זי וויל, א֞כ֌עך 
איך װעל זי קיינמא־ל נישט אויסטוישן אויף אַן אַנדעךעך, און 
דעם אמת געזא֞גט, שיט מיך שו אייך בלוין דעך׀אַך, יל 
מיין געליב֌טע איז ענלעך שו אייך,,," 

;עס ׀ךייט מיך זייעך, -- הא־ט מינקע זיך א֞׀֌געךו׀ן -- 
שו זען אַ געב֌ילדעטן מענטשן, װא֞ס ב֌לײיב֌ט ט׹יי זיין ליב֌ע, 
איך ווינטש אייך גליק ׀ון גאַנ׊ן האַך׊ן, ׀אַךלעב֌ט אייך גליק. 
לעך אייעךע יא־׹ן מיט אייעך עךשטעך געליב֌טעך, דא־ך, מיין 

-- 123 --- 


6, = ך ט ק; 


ליב֌עך העך, אַנטשולדיקט מי׹ מיין נײגעךיקייט, היל די 
׀ךויען זיינען שוין אַמא֞ל אַזױֹי געשאַ׀ן, אַז זיי װילן ייס 
װא֞ס עס הא־ט ׀֌אַסיךט מיט אַן אַנדעךעך און ב֌׀ךט נא־ך, וע 
עס האַנדלט זיך װעגן א ליבע. אי׹ זא־גט, אַז זי הא־ט ׀יל 
געליטן ׀ון אי׹ ליב֌ע שו אייך, דעך׊יילט עס מי׹, און דעך 
׀אַך זא־ג איך אייך שו, אַז איך װעל אייך אויך דעך׊יילן ׀ון 
מיינע ליב֌ע-סוֹדות", | 

דעך דא־קטא־׹ הא־ט זיך נישט געלא֞זט לאַנג ב֌עטן און 
הא־ט אַנגעהויבן שו דעך׊יילן, אַלץ, װא֞ס הא־ט ׀֌אַסיךט מיט 
זיין ליב֌ע, א֞ב֌עך אַז עך הא־ט שין געהאַלטן ב֌יים סוֹף, הא־ט 
אים מינקע דעךמא֞נט א סך זאַכן, װא֞ס עך הא־ט ׀אַךגעסן א֞דעך 
איב֌עךגעהי׀֌ט, נישט' געװא֞לט דעך׊יילן. דעךב֌יי הא־ט זי גע. 
לאַכט און געוויינט און דא֞ס אַלײן הא־ט שוין אישיקן אַךױםי 
גע׀יךט אוי׀ן געדאַנק, אז די ׀ךיילן אין נישט קיין אַנדעךע, 
װוי זיין געליב֌טע. 

,דו ב֌יזט מיין מינקע! -- הא־ט עך אויסגעשךיען, און איז 
אַךײנגע׀אַלן אין איךע אַךעמס, וי זי אין זיינע. - נאַךיש ב֌ין 
איך געווען ב֌יז אַהעך, וי ב֌אַלד איך הא֞ב֌ דיך נישט דעךקענט 
אַזױי לאַנגו" 

איך װעל נישט ב֌אַשךײב֌ן, װא֞ס ס'איז ווייטעך געךעדט 
געװא֞ךן ׊ווישן זיי, ווייל עס ׀עלט מי׹ דא־ שייט און אֶךט. 
איך על דא־ נא֞ך ב֌אַשךײיבן אין קו׹שן דעם סוף ׀ון אונזעך 
געשיכטע. 

אישיק הא־ט דוךכאויס געװא֞לט, אַז ב֌אַלד נא֞כדעם, װי 
זייעך געמיטעך הא֞ב֌ן זיך עטװא֞ס באַךואיקט ׀ון דעך שךעקי 
לאַכע ב֌אַװעגונג, זא־לן זיי א׹ייגגיין שו דעך מוסשך, װאַך׀ֿן 
זיך שו איךע ׀יס און ב֌עטן, זי זא־ל זיי דעךלױב֌ן חתונה שו ‏ 
הא֞ב֌ן, מינקע א֞ב֌עך איז געווען געגן דעם, 

,ביין -- הא־ט זי געזא֞גט, -- דו זא֞לסט עס נישט טא־ן, ד 
וועסט זי דעךמיט שו שטאַךק איב֌עךךאַשן, דו באַדאַך׀סט וויסן, 
אַז זי איז שװאַך און קךיינקלאַך. דא֞ס ב֌עטטע װעט זיין, װען 


ך' יודל שלא֞ב֌א֞נעך, 


מיין ׀ךיינדין װועט דיך אַךיינ׀יךן שו אי׹, וי אַ ב֌אַךימטן 
דא־קטא־׹, און דעמא֞לט, אין עטלעכע ווזיטן אַךום, קענסטו 
איד זא־גן וועך דו ב֌יוט, און ב֌עטן, זי זא־ל אונז דעךלויב֌ן חתו֌נה 
שו הא֞ב֌ן, מיין מוטעך װא־לט שוין זייעך געװא֞לט איך זא־ל 
קמא־ל חתונה-הא֞ב֌ן, און אַ דא־קטא־׹ איז שוין ב֌יי אי׹ אויך ךעכט", 

עֶך הא־ט אי׹ גע׀א֞לגט, און אַזױ איז געװען. װען די 
מוטעך הא־ט זיך ׀אַךב֌עסעךט דו׹ך זיינע ךע׊ע׀֌טן, הא־ט עך 
ביי אי׹ לייכט גע׀֌ועלט דא֞ס, װא֞ס עך הא־ט געװא֞לט און עס 
זיינען געווען שמחות איב֌עך שמחות. מען הא־ט געמאַכט ׀א֞ך. 
מעלע התנאים. דעךב֌יי אין אויך געווען דעך ינגעך ׀יךשט 
לא֞׀֌וכין, װא֞ס איז מיט אים גע׀א֞ךן קיין קאַךלסב֌אַד. די חתונה 
- איז א֞׀֌געלײגט געװא֞ךן אויף אַ ׀֌א֞ך חדשים אין װאַךשע. ב֌אַלד 
נא־ך די ת֌נאים זיינען זיי זיך ׀אַנאַנדעךגע׀א֞ךן. די חתונה איז 
גע׀֌ךאַװועט געװא֞ךן שו דעך ב֌אַשטימטעך שייט און אין אַ ׀֌א֞ך 
חדשים אַךום נא־ך דעך התונה הא֞ב֌ן זיי דעךלעב֌ט אַ גךוױיסע 
׀ךייד, שו הא֞ב֌ן שו׹יק זייעך ׀א֞טעך, װא֞ס איז ב֌אַ׀ךײט געי 
װא־׹ן ׊וליב֌ אַ מאַני׀עסט. | 

נא־ך איוֹ קיין גאַסט גישט אוי׀גענומען געװא֞ךן מיט 
אַזוי׀יל ׀ךיידן, װי עך אינם ק׹יין ׀ון זיין ׀אַמיליע. נא־ך 
הא־ט זיך קיינעך אַזױ ייט נישט איב֌עך׊ייגט, װי עך אינם 
ש׀֌ךיכװא֞ךט ,אַז שידו֌כים זיינען ׀ון גא־ט". עך איז מיט אישיקן - 
געווען אַ סך מעך ׊ו׀ךידן װי מיט זיינע זין. עך איז אויך 
אישט געווען אַ חסיד, א֞ב֌עך עך איז שוין געווען גענוג א֞נגעי 
לעךנט. עך הא־ט שוין געוואוסט, אַז מען מוז זיין העכסט טא֞* ‏ 
לעךאַנט שו אַ מתנגד, און זיך ךעכענען מיט יעדן מענטשן 

ך' יו֌דל שלא֞ב֌א֞נעך מיט זיין ׀ךוי הא֞ב֌ן ׀אַךלעב֌ט זייי 
עךע לע׊טע טעג אין מנו֌חה און גליק און כ֌בוד ב֌יי זייעו 
איידעם און טא֞כטעך, ב֌יי זייעךע אַנדעךע קינדעך װא־לטן זי 
זיכעך נישט געהאט אַזאַ עלטעך. דעם אמת געזא֞גט, שטייגט 
די נייע ועלט איב֌עך די אַלטע װעלט אין דעך משוה כ֌ב֌וֹד 
אב ואם. מי׹ הא֞ב֌ן גענוג ב֌יײיש׀֌ילן דעך׀ון אין אונזעך יידישעך 

--- 123 -- 


א, ט, דים, 


שטא֞ט ווילנע, וואו די אויסגעבילדעטע קינדעך שטי׊ן די עלטעךן, 
מאַכן חתונה זייעךע שוועסטעך, ב֌אַזוכן זיי, טךייסטן זיי, ב֌לייב֌ן 
א֞לטע ב֌חוךים ׊וליב֌ זיי, כ֌די די ׀ךוי זא־ל זיי נישט שטעךן 
דעךין, אונזעךע אַלטע א֞ב֌עך קימעךן זיך גא֞ךנישט ועגן זיי. 
עךע עלטעךן, לא־זן זיי שמאַכטן אין נויט און עלענט, אוך װויי 
שו יענע עלטעךן, װא֞ס זיינען ב֌יי זייעך טיש אונטעך דעך שונגי 
ב֌ייטש ׀ון דעך שנוך און די אײניקלאַך, וועלכע וייסן נישט 
׀ון קיין שׁו֌ם דעך׊יאונג. זי זיינען דא־׹ט אין שטוב֌ װי 
אַ ׀ינ׀טע ׹א־ד שום װא־גן, װי עס איז אַךױס׊װען ׀ון דעם 
יידישן ש׀֌ךיכװא֞ךט: ,ס'׀עלט דא־ אויף דעם טיש נא֞ך טאַטע- 
מאַמ׊". / 

און װייל מײַן מײַן איז דא־ ב֌לױז די הגדה און נישט 
די קניידלאַך, דא֞ס הייסט, איך מיין נישט די מעשה, נא֞ך דעם 
מוסך חשׂכ֌ל דעך׀ון, ב֌עט איך דיך, מיין לעזעךין, אַז דו זא֞לסט 
לעךנען דעך׀ון, װא֞ס עס איז ועךט שו לעךנען. עךשטנס: 
ווען דיין טא֞כטעך ׀אַךליב֌ט זיך אין אַן א֞ךענטלאַכן יונגנמאַן, 
װא֞ס קען זי דעךנעךן, זא־לטט אי׹ מיט געװאַלט דעךין נישט 
שטעךן, אויב֌ יענעך איז נישט אַזאַ מיו֌חס, וי דו ב֌יזט, א֞דעך הא־ט 
נישט אַזו׀יל געלט. ניין, מי׹ טא־׹ן עס נישט טא־ן, װא־׹ום 
דעך ב֌וֹךא אַליין איז דעך ליינקעך ׀ון שידוכים, און אונזעך 
שטעךן װעט אונז נא֞ך לייד ׀אַךמעךן, ׊ווייטנס: אויב֌ דו ביוט 
אַ חסיד, זא֞לסטו נישט ׀֌אַךאַכטן קיין מתנגד, און אַזי אויך 
אומגעקעךט, אַ׀֌ילו֌ די קךיסטלעכע ועלט איז טײילמא֞ל טא֞לע- 
ךאַנטעך שו אונז, וי די חסידים שו מתנגדים און די מתנגדים 
שו חסידים. ניין, מיין טייעךע לעזעךין, מי׹ דאַך׀ן זיין העכסט 
טא֞לעךאַנט שו אײנאַנדעך. אַזו הא־ט זיך גע׀יךט אונזעך ׀א֞י 
טעך אב׹הם, װא֞ס הא־ט זיך ב֌אַ׊ױגן שו אַלעמען גוט. איך הא־ב 
נא־ך אַ׀ילו֌ ׀יל שו שךייב֌ן, א֞בֶ֌עך איך הא־ נישט קיין ׀֌לאַץ 
אויס׊ושיטן אַזאַ מין שאַץ, 


7.4 לייטל"י, אל" א"ל ,אט 


-- 126 -- 


דאס נע׀ונענט קינד 


8 6 8 


א. 
אה׹ן אוֹן העניע, 


= מ ט אַ יא־׹ דךייסיק שו׹יק הא֞ב֌ן געװאינט אין קישענעװ 
אַ ׀֌׊ֶך-׀א֞לק, דא֞ס הייסט, ׀֌ךא֞סט געזא֞גט, אַ מאַן מיט אַ װײיב. 
עך הא־ט געהייסן אה׹ן און זי העניעי - 
זי זיינען נא־ך דעמא֞לט געווען ב֌יידע יונגעלייט. עך איז 
אַיט געװען זעקסאונ׊װאַנ׊יק יא־׹, זי - ׀יךאונ׊װאַנ׊יק, זי 
זיינען ב֌יידע געווען גאַנץ גוטע און ׀ךומע מענטשן און דעך׊ו 
אויך נישט זײעך ׀אַךגךעבט, וגם זי זיינען געװען אַ ביסל 
׀אַךטךא֞גן אין חסיךות. זי הא֞ב֌ן ׀אַךשטאַנען שו לעבן אַ סך 
שענעך און איידעלעך, װי די אַלע יידן אין יענעך סביבה, 
אה׹ן און העניע זיינען געווען ׀ון דעך היים זייעך ׹ייך, 
דא֞ס הייסט, זיי הא֞ב֌ן געהאַט ךייכע עלטעךן און הא֞ב֌ן אַלין 
אויך געהאַט אַ גךויס ׀אַךמעגן, און גע׀יךט אַ ׀ךידלעך, שטיל 
לעב֌ן, ווייל זיי הא֞ב֌ן שטאַךק געלי׊ט אײנאַנדעך און װא־לטן 
מטתמא אַזױ געלעב֌ט דא֞ס גאַנ׊ע לעב֌ן, ווען עס װא־לטן זי נישט 
געטעלט אײיביקע גיטעך שו זײעךע ׊ייטלעכע גליקסיגיטעך") 


*) אַלע גליקן, גיטעך און עשי"ות אוך אַװי אויך אַלע ת֎֌ע֞בֹגים, װא֞ט 
מוזן מ'ט דעך ׊ײט אוי׀העךן, װעךן א֞נגעךו׀ן מיטן נא֞מען שייט לע כ9 
גיטעך. קינדעך א֞ב֌עך, לומדות, חכמה אוֹך מעשים שוכים װעךן א֞נגעךו׀ן 
אייב֌יקע גיטשה 


ש. מ. דיק 


און דא֞ס מיינט מען נישט ע׀֌עס אַנדעךש, װי קינדעך. זיי הא־:? 
זיך געלא֞זט גענוג קא֞סטן װעגן זיך בי גוטע יידן, ביי דא־ין 
טוי׹ים, מען איז אויך געווען ב֌יי טא֞טעךן, מען הא־ט געב֌ךויניכ 
אַלעךלײ מיטלען, א֞ב֌עך ס'הא־ט גא֞ךנישט געהא֞ל׀ן, 

שום סוף הא־ט זי איינעך ׀ון די גךויסע ךב֌יים געךאַטן 
זיי זא־לן ענדעךן זייעך וואוינונג, זיך אַךיב֌עך׊יען אין אַן אַנדעך 
שטא֞ט, אַ ווייסע ! דידא֞זיקע ע׊ה איז ׀אַך זיי געװוען וי 
גע׀ונען, ווייל זיי הא֞ב֌ן סיי:ווי:סיי געהאַלטן דעךב֌יי. אין דעך: 
זעלב֌יקעך װא־ך איז זיי א֞נגעקומען אַ ׀ךיוי ׀ון ב֌ךא֞ד, ואו עס 
הא־ט געוואוינט העניעס א מומע. זי איז געװען זייעך ׹ייך און 
הא־ט געהאַט אַ גךויס הױז מיט אַ גךויס זיידנגעשע׀ט. זי הא־ט 
א֞ב֌עך אויך נישט געהאַט קיין קינדעך, און אַז זי איז געשטא֞ךב֌ן, 
הא־ט זי א֞׀֌געזא֞נט דא֞ס גאַנ׊ע ׀אַךמעגן העניען, א֞ב֌עך מיט דעם 
תנאי, אַז יענע זא־ל זיך איב֌עך׊יען אין ב֌ךא֞ד, וייל זי װױל 
נישט, אַז אי׹ גא־לדן געשע׀ט זא־ל אַךײנ׀אַלן אין אַ ׀ךעמדעך 
האַנט, | | | 
די ב֌יידע ׊ו׀אַלן, דא֞ס הייסט, די אומגעךיכטע יךושה (די מומע 
איז געשטא֞ךב֌ן נא־ך אין די מיטעלע יא־׹ן), און דעם ךב֌ינס ע׊ה,. 
װא֞ס הא֞ב֌ן זיך אַקוךאַט ׊וגע׀֌אַסט, ׀֌ונקט װי זיי װא־לטן שױן 
׀ון ׀ךיעך ויסגעךעכנט געװא֞ךן, הא֞ב֌ן געמאַכט אַ ךושם 
נישט ׀ון געװיינלעכע ׊ו׀אַלן, נא֞ך ׀ון א נס. ביידע הא֞ב֌ן 
זיך ב֌אַלד ׊וגעגךייט שו דעך נסיעה. זיי הא֞ב֌ן ׀אַךקוי׀ט זייעך 
װויךטשאַ׀֌ט, זיך געשאַ׀ן אַ גוטן געדעקטן ךייזע:װא־גן מיט ד׹יי 
נוטע ׀עךד, הא֞ב֌ן מיטגענומען אַ געװנטן ב֌חיך אַ שַׁמיי. 
סעך און זיינען אַךױס ׀ון קעשענא֞ו֌ אין אַ ׀֌א֞ך װא־כן נא־ך 
׀סת, 


דא֞ס וע׀ונענע קײנד.. 


ב. 
דא֞ס גע׀ונענע קינד, 


זיי הא֞ב֌ן ב֌אַלד ׀אַךלא֞זן קעשענא֞ו מיט דעך הא֞׀֌ענונט 
און שמחה שו דעךלעב֌ן נא־ך אַ קינד. אין דעם ךב֌ינס ע׊ה און 
אין דעך ׀֌לע׊לעכעך יךושה, הא֞בֹ֌ן זיי געזען אַ ׹מז שו אַ 
לעב֌ן מיט קינדעך. זייעך ךב֌י, װא֞ס זיין הייליקעך ׹יח הא־ט 
זיי ׀אַךשמעקט שוין ׀ון לאַנג, הא־ט ב֌יי זיי א֞נגעהױב֌ן שו שטיין 
אין גךויסן קךעדיט, | | 

אין וועג זיינען זיי ׀אַך׀א֞ךן שו אים זיך געזעגענען, און 
אַךױיסב֌אַקומען זיין ב֌ךכה. זיי הא֞ב֌ן אים איב֌עךגעלא֞זט אַ ×€×™×™× ×¢ 
מטב֌ע, הא־ב ׀֌אַקומען א ב׹כה און זיינען װײטעך גע׀א֞ךן, 
העכסט גליקלעך ׀ונם געדאַנק, אַז זיי װעלן הא֞ב֌ן אַ קינד. דא֞ס 
גע׀יל שו א קינד װײיזט זיך אַךױס א׀ילו ביי אַ קליין מליש 
דעלע. ווען זי איז נא־ך אַלט שוויי יא־׹, װיגט זי שוין אַ ליאַל. 
×§×¢ אין איךע א֞ךעמס, טענטלט זיך מיט אי׹, קושט זי 
טאַנ׊ט מיט אי׹, און װיגט זי ב֌יז אין אי׹ ׊ענטן יא־׹, 

דעמא֞לט העךט זי עס אויף שו טא־ן, א֞ב֌עך דעך׀אַך, װײל 

זי שעמט זיך. אין האַךץ גליט אי׹ נא־ך אַלץ דא֞ס גע׀יל, 
און זי װוינטשט אין דעך שטיל שו װעךן שוין אַ מוטעך ׀ון אַך 
אייגענעם קינד. 

דא֞סזעלבע איז אויך מיט יעדעך קינדעךלא֞זעך ׀ךוי, װא֞ס 
זי שטילט זיך א֞ט דא֞ס גע׀יל מיטן דעך׊יען אַ ׀ךעמד קיבד,*} 


: 


דעךיבעך גע׀ינען מי׹ עלי׀י-׹וב, אַז די קיגדעךלא֞זע ׀ךויען דעך׊יעךף 
הינטלעך, ׀ייגעלעך, הינדעלעך, קע׊לעך און ז. גל. מאַנכע גײען נא־ך װײטעך 
און ב֌ךיען אויס אונטעך זיעךע ב֌ךיסט היגעךשע אײעך און ׊עךטלען זיעךש ‏ 
הינדעלעך. די ׀ךויען א֞ב֌עך, װא֞ס ׀אַךליךן דעמדא֞זיקן הײליקן ט׹יב, בַ֌ללבל 
קאַלטע ׀ךויען און ׊וזאַמען דעךמיט ׀א֞ךליךן זײ אויך אַלע אַנדעךע ׊אַךמעש: 
גש׀ילֿן, 


א. מ. דיק. 


און אַ געוויסן ׀ךימא֞ךגן הא֞ב֌ן זיך אה׹ן מיט העניען גע: 
:׀ונען אין זייעך נסיעה ב֌יי אַ ב֌ךיקל, װא֞ס איז געלעגן בי 
דעך זייט ׀ון שליאַך, נישט ווייט ׀ון אַ װאַלד. 

עס איז געזעסן דעךב֌יי אַ קינד ׀ון אַ יא־׹ שויי, אֲנֹבֶעַ= 
טא־ן ‏ זייעך ׹ייך, און געוויינט זייעך ב֌יטעךלעך און דוךכגענומען 
׀ון קעלט. אין דךויסן איז שוין דעמא֞לט געװען גאַנץ קאַלט, 
׹יידן הא־ט עס נא־ך נישט געקא֞נט, דא־ך א֞ב֌עך הא־ט מען עס ב֌אַלך 
געקא֞נט ׀אַךשטיין דו׹ך זיין יא֞מעךן. 

אין זיין געוויין הא־ט זיך גע׀ילט אַ סך ׊עך און נױט, 
דעך׊ו הא־ט עס ׀֌יינלעך ב֌אַװעגט מיט זיינע קליינע, שיינע 
הענטלעך. | 

אונזעךע וועגלייט הא֞ב֌ן זיך ב֌אַלד א֞׀֌נעשטעלט, זיינען 
אַךױס ׀ון זייעך װא־גן, ב֌אַטךאַכט און ׀אוואונדעךט דא֞ס קיבד, 
א֞ב֌עך זיי זיינען געב֌ליב֌ן שטיין אומב֌אַהא֞ל׀ן און הא֞ב֌ן נישט 
געוואוסט װא֞ס שו טא־ן, מיטנעמען דא֞ס קינד הא֞ב֌ן זיי מו׹א 
געהאַט. א׀שך איז דא֞ס אַ קךיסטלעך קינד, אוֹן זיי קא֞נען נא־ך, 
חלילה, אַךײינ׀אַלן אין א־ן אומגליק. עךשטנס, קא־ן מען נא֞כדעם 
זא־גן, אַז זיי הא֞ב֌ן עס געגנבעט ׀ון זיינע עלטעךן, שו מאַכן עס 
׀אַך אַ יידן: ׊ווייטנס, קא־ן מען זיי חושד זיין, אַז זיי הא֞ב֌ן זיך 
געװא֞לט ב֌אַנו׊ן מיט זיין ב֌לוט אויף ׀֌סח, ווייל אין יענעך שייט 
הא־ט מען זייעך שטאַךק געגלױב֌ט ׊וישן די קךיסטן, אַז מי׹ 
ב֌אַדאך׀ן קךיסטלעך ב֌לוט אַךײנ׊וטא֞ן אין אונזעך משה., . ׊וליב֌ 
דעמדא֞זיקן ב֌לב֌ול איז נא־ך דעמא֞לט די גאַנ׊ע װא֞לינעך קהילה 
געלעגן אין די ת֌׀יסות געשמידט אין קייטן. 

אה׹ן הא־ט זיך א֞ב֌עך נישט געקא֞נט אײינהאַלטן און הא־ט 
אויסגעךו׀ן . | 

,עס מעג זיין װא֞ס עס וויל, דעךווייל מוז מען ךאַטעװען 
דא֞ס קינד. ׀אַךזאַמען מי׹ נא־ך א ב֌יסל, קא־ן עס נא־ך אומקומען 
און זיין ב֌לוט װעט קומען אויף אונז". 

,אויג דא֞ס איז אַ קךיסטלעך קינד, - הא־ט עך וייטעך 
געזא֞גט, -- װעלן מי׹ עס ב֌אַלד מעלדן ב֌יים אַסעסא֞ך, און מען 


אי 7 א 


דא֞ס גע׀ונענע קינד, 


װעט אונז נישט אי׀עסן אין קאַשע. אוב א֞ב֌עך דא֞ס איז אַ 
יידיש קינד, וועלן מי׹ עס דעךהאַלטן ב֌יי אונז א֞נשטא֞ט אַן אייגן 
קינד, עס קא־ן זיין, אַז די השגחה הא־ט אונז אומישנע גע׀יךט 
אויף דעמדא֞זיקן וועג, שו ךאַטעװען דא֞ס עו׀עלע... אונזעךע 
חכמים זא־גן, אַז װעך עס הא־ט נישט קײן קינדעך און הא־ט 
מנדל געװוען אַ ׀ךעמד קינד, איז עס אַל׊אײנס, װי עך װא־לט . 
עס אַליין געגויךן". 

קוךץ דעך׀ון, זיי הא֞ב֌ן עס אַךײנגענומען אין װא־גן שון 
הא֞ב֌ן עט אַךומגעװישט, וייל עס איז געווען שמו׊יק ׀ון קויט 
און ׀ון שטוב֌. . 

העניע הא־ט אים אַךײנגעלײגט שו זיך אין שויס און הא־ט 
אים ב֌אַלד דעךװאַךעמט, נא֞כדעם הא־ט זי אַךױסגענומען ׀ון 
קויש אַ שטיקל ב֌יסקוויט, זיסן וויין און הא־ט עס מחיה געװען 
דא֞ס קינד איז אינגעשלא֞׀ן, הא־ט באַקומען אַ ׀אַךב֌ אין די 
׀֌עקלעך, און זיי הא֞ב֌ן עס ב֌יידע אַװי ליב געקךא֞גן, ׀֌ונקט וי 
׀ךעהס טא֞כטעך דעם קליינעם משהלען, װען זי הא־ט אים געי 
׀ונען אין קעסטל, 

זיי הא֞ב֌ן אים א֞נגעקושט אַלע גלידעך, הא֞ב֌ן אים באַנע׊ט 
מיט זייעךע טךעךן און הא֞ב֌ן אין שטילן געב֌עטן שו גא־ט, עך 
זא־ל זיך ב֌יי זיי א֞׀֌שטעלן אויף לאַנגע יא־׹ן. 

וועך קא־ן נאַשךײב֌ן די גךויסע ׀ךייד און גליק, וען זי 
הא֞ב֌ן זיך דעךוואוסט, אַז דא֞ס איז א געמלט יינגעלע! 

,העך מיין מאַן, -- הא־ט זיך העניע א֞׀֌געךו׀ן, - דא֞ס איז 
אונז גא֞טס אַ געשאַנק". 

{יא־, ס'איז אַזױ, -- הא־ט עך ׊וגעשטימט, -- און זא־ל עך 
דעךיבעך הייסן מיטן נא֞מען מת֌תיהן". 

איך זא־ג מיין אמן דעךויף", -- הא־ט העניע געשע׀֌טשעט 
אוֹן הא־ט זיך דעךב֌יי זייעך שטאַךק ׊עווייגט, 

אין אַ ׀֌א֞ך שעה אַךום, ווען דא֞ס קינד הא־ט זיך אוי׀גע? 
כאַ׀֌ט און הא־ט א֞נגעהױב֌ן שו ׀לאַ׀֌לען ,טאַטע", ,מאַמע", און 
א־ך מאַנכע נישט דייטלעכע וועךטעך, איז העניע געווען אויסעך 


= 8 = 


א. 3, דֹ ש ק. 


זיך ׀ון ׀ךייךד, זי װא֞ט אים א֞נגעהױב֌ן שו האַלדון און ׊֎ױ֌ 
קושן א־ן אַ סוף. זי הא־ט זיך גא֞ךנישט געקא֞נט גענוג א֞׀֌= 
׀ךייען, | 
ב֌יידע הא֞ב֌ן זיך געהאַלטן אין איין ׀ךייען מיט אים. אגב 
איז דא֞ס טאַקע געווען אַן אויסגע׊ייכנט קינד - זייעך שיין, 
ליב און קלוג, װי דעך טא־ג. און דעמזעלב֌ן טא־ג הא־ט עך זיף 
אַזױ גוט געש׀֌ילט מיט זיי, ׀֌ונקט װי עך װא־לט ב֌יי זיי געב֌ויךך 
געװא֞ךן, 

נא֞כמעך הא֞ב֌ן זיי אים ליב געקךיגן, ווען זיי זיינען 
׀אַך׀א֞ךן אין אַ קךעטשמע, און הא֞ב֌ן געזען װי עך לוי׀ט אום 
וי אַ שךעטל און ש׀֌ילט זיך דא־׹ט מיטן קךעטשמעךס קינדעך, 
שטי׀ֿט און לאַכט, זיי הא֞ב֌ן געקװא֞לן ׀ון נחת און עך איז זי 
געװא֞ךן אַזױ ליב און טייעך, אַז זיי הא֞בֹ֌ן געזא֞גט דעם ׀וךמאַן, - 
עך זא־ל גא֞ךנישט ׹יידן ׀ון דעך גאַנ׊עך געשיכטע, װא֞ס דא־ 
הא־ט ׀֌אַסיךט מיט דעט קינד, כ֌די עס זא־לן זיך נישט א֞׀֌גע׀ינעך 
זי עלטעךן, וועלכע װא־לטן עס געװא֞לט א֞׀֌נעמען ׀ון זיי, 

אוי׀ן ד׹יטן טא־ג הא֞ב֌ן זיי א֞נגעטךא֞׀ן אונטעךװעגנס א 
׀א֞טא֞גךאַ׀יסט, װא֞ס הא־ט ׀אַטא֞גךאַ׀יךט אייניקע ׀֌ױלישע מאַג" 
:אַטן אין אַ דעךב֌ייאיקן הויף. דא֞ס אין געווען דעך עךשטלף 
׀א֞טא֞גךאַ׀יסט, װא֞ס זיי הא֞ב֌ן געזען אין זייעך לעב֌ן. עך איך 
געווען אַ גךויסעך קינסטלעך, וייל לבד דעם, װא֞ס עך הא־ט 
געקאַנט אַךונטעךנעמען, הא־ט עך נא־ך געקא֞נט ׊וגעב֌ן דעם אמתן 
חן סיי די געזיכטעך און סיי דעך קליידונג, 

= זיי הא֞כ֌ן אים זייעך ב֌אַואונדעךט און הא֞ב֌ן געלא֞זט זיך 

און דא֞ס קינד ׀א֞טא֞גךאַ׀יךן אויף איין ׀֌אַ׀֌יך, עס איז געװוען 
זייעך אַ געלונגען ב֌ילד, הא֞ב֌ן זי עס אַךיינגעשטעלט אין אַן 
אַלב֌א֞ם, װא֞ס זיי הא֞ב֌ן געקוי׀ט ב֌יים ׀א֞טאַגךאַ׀יסט. 


נא֞כדעם זיינען זיי ווייטעך גע׀א֞ךן, און אַז זיי זיינען 
געקומען ב֌יי דעך עסטךייכישעך גךענעץ, הא֞ב֌ן זי ׀אַךקוי׀ט דעם! 
װא־גן און די ׀עךד און הא֞ב֌ן א֞׀֌נעלא֞זט דעם ׀וךמאַן, װא֞סם 


= 6 = 


דס גע׀וגענע קינד. 


איז אַװעק קיין ליטע ׀אַך מו׹א, מען זא־ל אים נישט. נעמען 
אינדעךהיים ׀אַך אַ סא֞לדאַט. אונטעךוועגנס הא־ט עך זיך ׀אַךקוי׀ט 
׀אַך אַן א־כא־טניק און איז אַךײנגע׀אַלן װי אין װאַסעך. 


גי 
זייעך לעב֌ן אין ב֌ךא֞ד, 


ב֌ךא֞ד איז אין יענעך שייט געװען - און א׀שך אויך 
אַ׊ינד - אַ גךויסעך קאנטךאסט ׀ון דעך שטא֞ט קישענעוו. אין 
קישענעוו איז די ב֌א֞׀עלקעךונג ב֌אַשטאַנען ׀ון ׀אַךשידענע נאַ׊יעס: 
טא֞טעךן, טעךקן, אַךמענעך, ׊יגיינעך, װאַלכאַנעך, קא֞זאַקן, ג׹יכן און 
יידן, װא֞ס דעך גךעסטעך טייל זייעךעך איז ב֌אַשטאַנען ׀ון עם: 
הא׹שים:חסידים, א־ן ת֌וךה, א־ן ד׹ן-אךץ און א־ן יךאת׀שמים, 
און אַזױ װי דא־, א מא־ל נא־ך ׀אַך ׀֌ױלן, הא־ט איינעך ׀ון אַ גו: 
געךניע?מושיא געווען מיט ׀֌ויליש ׹יידן דעם גאַנ׊ן יידישן 
כ֌לל און ׀לעגט זיין דעך ׀אַךמיטלעך ׊װישן יידן און דעך 
ךעגיךונג, אַזױ איז דא־׹ט געווען אַ גוטעך ייד, דעך איינ׊יקעך, 
װא֞ס הא־ט זיי אַלעמען מושיא געװען מיטן דאַװענען, מיט 
לעךנען און מיט יךאת שמיס און איז געוען, אַזױ װי שו זא־גן, 
דעך איינ׊יקעך ׀אַךמיטלעך ׊װישן זיי און ׊װישן גא־ט, 

זיי אַלֵיין הא֞ב֌ן געלעב֌ט דעם גוטן טא־ג, זיינען געװען 
׀ול אין די וויינקעלעךס, אין די שיינקען, אין די ׀ךיילעכע היין. 
לעך. די גךעסטע שייט הא־ט מען דא־׹ט ׀אַךב֌ךאַכט אין זינגען, 
א֞דעך ב֌יי אן א֞קֶע א֞דעך יי אַן עמעך ויין. מען הא־ט געכאַ׀֌ט 
אַ טענ׊ל מיט הייזלמיידלעך -- יידישע, א֞דעך מא֞לדאַװאַנישע, 
א֞דעך גא־׹ אַ ׊יגיינעךין, וייל אין דעך הינויכט זֵיינעְן זי 
- געווען העכטט טא֞לעךאַנט. דעך׊ו נא־ך זיינען זיי געווען גךויסע 


אט 4 :טא 


א. מ. דיק, 


ליב֌הא֞טעך ׀ון מוזיק און ׀ון זינגען. געזא֞ג;, און מוזיק הא־ט מען 
געהאַט אין יעדן הױז, װײל מא֞לדאװאנעד און ׊יגיינעך זיינען 
זייעך גוטע ש׀֌ילעך און זינגעך, 

אויף זיי הא־ט מען טאַקע געקא֞נט זא־גן דעם ׀֌טוֹק: ...הוי* 
משכ֌מי ב֌ב֌וקך שכך יךדו׀ו מאה׹י ב֌נ׀ש יין ידליקם והיה כ֌נוך 
ונבל ת֌וף וחליל ויין משת֌יהם וגו לא יב֌יטו ומעשה ידיו לא 
׹או, דא֞ס הייסט, ויי:געשךיי איבעך דידא֞זיקע, װא֞ס שטייען 
אויף אינדעך׀ךי און לוי׀ן שו שטאַךקע משקאות, און ׀אַךזא֞מען 
זיך ש׀֌עט, ווייל דעך וויין ב֌ךענט אין זיי, ׀ידל, ׊ימב֌ל, ׀֌ױק, 
׀֌יא֞ל און וויין ׀עלן נישט ב֌יי זייעךע מאַל׊ײיטן, און זיי בֹ֌אַ- 
טךאַכטן נישט דעךב֌יי גא֞טס וואונדעךוועךק, און די קונסטװעךק 
׀ון זיינע הענט באַקוקן זיי נישט. 


זיי זיינען אַזױ אַלעמא֞ל געווען לוסטיק און ׀ךיילעך און 
הא֞ב֌ן געלעב֌ט אַ גו֌סן טא־ג. די עךד ׀ון יענעך געגנט איך 
זייעך א ׀ךוכטב֌אַךע, דעך קלימאַט אַ מילדעך. אויסעךדעם, 
איז די ב֌אַ׀עלקעךונג געווען ׀ךיי ׀ון א סך שטייעךן און ךע 
ק׹וטן, 

דא֞סדא֞זיקע א֞ךט הא־ט אַמא֞ל געהעךט שו טעךקיי. א֞ב֌עף 
ש׀֌עטעך, אַז עס איז אַךונטעך אונטעך דעך ךוסישעך ךעגיךונג, 
הא־ט זיך דא־׹ט ׀אַךייניקט דעך אײךא֞׀֌ײיאישעך לוקסוס מיט דעם 
א֞זיאַטישן, און מען הא־ט נא֞ך געטא֞ן און געהוליעט. ׀ון לייענען, 
טךאַכטן, שךייב֌ן, הא־ט מען דא־׹ט נישט געוואוסט,. דעך עולם. 
הא־ט דא־׹ט אויך לייכט ׀אַךדינט זיין הושאה, 


בי אַלעם דעם זיינען די דא֞ךטיקע יידן געװען זײיעך 
׀אַנאַטיש און אַב֌עךגלױב֌יש. אין יעדעך יידישעך שטוב֌ הא־ט מען 
געקא֞נט זען אַ ׊ויב֌עךקךייז, געמאַכט ׀ון קויל, װענט=שמיךות, 
און איבעך יעדעך טי׹ און ׀ענסטעך איז געהאַנגען אַ ב֌ינטל 
טךאַנטעס, וואו דעך ׹וח זא־ל זישן און לייגן זיינע אייעך. און 
נא־ך אַזעלכע הבלים, װא֞ס עס איז ממש נישט װעךט די מי, זי 
שו ב֌אַשךײב֌ן, : 


דא֞ס גע׀וגענע קינד. 


און אַזױ װי אומעטום אין נישטא֞ קיין כ֌לל א־ן אַן אויס- 
נאַם, הא־שן זיך דא֞׀֌ט אונטעךן ׊וזאמענגעלא֞׀ענעם המון גע׀ונעך 
מאַנכע ×€×™×™× ×¢ לייט, על-שי:דוב אונזעךע ליטװאַקעס, לומדים און 
י׹אז-שמים, און דעך׊ו נא־ך אוהבי ת֌וךה, 


שן דעךדאויקעך קלינעך אוױסדעךויילטעך גךו׀֌ע הא־ט 
א־ויק ן | 3 
מען אויך געקא֞נט ׊וךעכענען אונזעך אהךנען, װא֞ס איז דא־׹טן 
| געב֌ויךן געװא֞ךן, א֞ב֌עך ׀ון ליטווישע עלטעךן. 


ב֌ךא֞ד איז געווען דעך הי׀וך ׀ון קישענעו. אי׹ בֹ֌אַ+ 
׀עלקעךונג אי עלײ׀֌י:׹וב ב֌אַשטאַנען ׀ון יידן, ׊װישן װעלכע 
עס הא־ט זיך גע׀ונען גךויסע לומדים, חכמים, מיוחסים, גבי׹ים, 
סוחדים, נכבדים און גךויסע מכוב֌דים?), דעךיב֌עך װעט די׹ שוין 
קיין וואונדעך נישט זיין, מיין טייעךע לעזעךין, אַז די נומע ׀ון 
אונזעך העניע, װא֞ס איז געווען אַ ב֌ךא֞דעךין, הא־ט א֞׀֌געזא֞גט אי׹ 
׀אַךמעגן ׀אַךן טוט אי׹ ׀֌לימעני׊ע, נא֞ך ב֌תנאי, אַז יענע זא־ל 
זיך אַזע׊ן מיט אי׹ מאַן אין ב֌ךא֞ד. די מומע איז געווען זייעך 
שטא֞לץ אויף אי׹ ב֌ךא֞דעך יחוס. 


נא־ך ב֌יים לעב֌ן הא־ט זי געװא֞לט, אַז אה׹ן מיט העניען 
זא־לן ׀אַךלא֞זן קישענעוו און קומען קיין ב֌ךא֞ד. און װא֞ס זי 
הא־ט נישט אויסגע׀יךט מיט איךע ב֌ךיוו ב֌יים לעב֌, הא־ט 7 
אויסגע׀יךט מיט דעך גךויסעך יךושה נא־ך אי׹ טויט. 


אונזעךע וועגלייט זיינען א֞נגעקומען קיין ב֌ךא֞ד אייניקע 
טעג ׀אַך שבועות און זיינען זייעך ׀ךיינטלעך אוי׀גענומען גע= 
װא־׹ן ׀ון זייטיקע ק׹ובים און גוטע ׀ךיינט. זיי הא֞ב֌ן זיך ב֌אַלד 
איינגעא֞ךדנט מיט דעך יךושה און מיטן געשע׀ט. 


יו֌ם=טוב הא֞ב֌ן זיי שוין געהאַט ויזיטן איב֌עך ויזיטן ׀ון 
טוח׹ים און מעקלעך, װא֞ס זיינען געשטאַנען אין ׀אַךבינדונג 


+) אַ נכבד װעךט א֞נגעךו׀ן דעךיעניקעך, װא֞ס װעךט געשע׊ט דו׹ך אַ 
׊װײיטן, אַ מכוב֌ד הײסט יענעך, װא֞ס שע׊ט אַנדעךע מענטשן 


- 9 -- 


א. מ. דיק 


מיט דעך ׀אַךשטא֞ךב֌ענעױ מומע און הא֞ב֌ן ביידן ב֌אַקענט מיט 
דעך שטא֞ט און מיטן געשע׀ט. . | 

באַלד נא־ך יום+טוב הא֞ב֌ן זיי דא֞ס געשע׀ט ׀אַךגךעסעךט 
:און ׀אַךב֌עטעךט, זיי הא־גן אויך גענומען אַ לעךעך אויף דייטש, 
אויף ׀֌ױליש און אויף ב֌וכהאַלטעךיע, און הא֞ב֌ן זיך מיט גךויס 
חשק געלעךנט. אין אַ קוך׊עך שייט הא֞כ֌ן זיי א֞נגעהױבן שו ׀יךן 
יזייעך געשע׀ט אַזױ ךעיעל, אַז זיי הא֞ב֌ן ב֌אַלד ב֌אַקומען אַ נא֞מען 
אין דעך גאַנ׊עך שטא֞ט, 

זיי הא־גן געמאַכט זייעך גוסע געשע׀טן, זיינען געוען 
געזונט און אַךב֌עטס׀עאיק און הא֞ב֌ן געהאַט גךויס נחת ׀ונם קינד, 
׀ון דעם קליינעם מ֎ת֌תיהו, װא֞ס איז געווען ׀ךיש און מונטעך, 
װוֹי אַ ׀ישעלע אין װאַסעך, 

עך איז געווען זייעך ׀ךייד און זייעך הא֞׀נונג, 

זיי הא֞ב֌ן גא־׹ ׀אַךגעסן, אַז זי הא֞ב֌ן דא־ שו טא־ן מיט אַ 
׀ךעמד גע׀ונען קינד. - 

אין שטא֞ט הא־ט אויך קיינעך נישט געוואוסט, אַז דא֞ס איז 
יישט זייעך קינד. קיינעך הא־ט ב֌כלל ׀ון דעך גאַנ׊עך געשיכטע 
נישט געוואוסט. אַלע זיינען געווען זיכעך, + אַז דא֞ס איז זייעך 
אייגענעך זון, 

און װא֞ס זיי זיינען עלטעך געװא֞ךן, אַלץ מעך הא֞ב֌ן זײ 
;אים ליב֌עך ב֌אַקומען, ווייל ׀ון טא־ג שו טא־ג הא־ט זיך אַנטװיקלט 
| זיין שכל און זיין קעך׀֌עךלעכע שיינקייט, - קיין ‏ שום עלטעךן 
אין דעך װעלט הא־ט זיך אַזױ נישט גע׀ךייט מיט זײיעך איינע. 
נעם קינד אין דעם טא־ג, וען עס הא־ט א֞נגעהױב֌ן שו לעךנען, 
װי זײי. און אַז זײ הא֞ב֌ן דעךזען, װי מען װייוט אים דעם א"ב 
און װי עך ב֌אַנעמט עס ב֌אַלד מיט זיין ׀לינקן קע׀֌ל, הא־בן 
זיי שוין ׀֌א֞ךויס ב֌אַךעכנט די נחמה און דעם נחת. 

דעם סוד, אז דא֞ס איז נישט זײיעך קיגד, נא־ך אַ גע׀ו. 
גענס, הא֞ב֌ן זיי ב֌אַשלא֞סן מיט׊ונע מען אין קב׹ אַךיין. קיינעך 
יקיינעך טא֞ך נישט וויסן דעך׀ון, 


= 10 - 


דא֞ס גע׀ונעגט קינד, 


ב֌אַךעכנט הא֞ב֌ן זיי, װי עס זעט אויס, זייעך גוט, א֞ב֌עך 
שי הא֞ס זיך עס זיי אייגגעגעבן! שי איז עס טאַקע ׀אךבליבן אַ 
סוד? א֞ס דא֞ס, מיין ליע לעזעךין, װעסטו זיך דעךװיסן עךשט 
אין ׀עךטן קאַ׀֌יטל, 


ד; 


טךיבע טעג, 


אונזעךע חכמים זא־גן אין מדךש: ווען דעך מענטש מאַכט 
זיך ב֌יי גא־ט ׀אַךדינט, שטייט עך העכעך ׀ון אַ מלאך, און אַז 
נישט, איז עך נא־ך אַ סך נידךיקעך און נישטיקעך ׀ון אַ ׀ליג 
און ׀ון אַ. מוק. | 

דא֞ס זיינען װעךטעך, אמתע וועךטעך, אין וועלכע מען מעג 
זיכעך גלויבן. א֞ב֌עך אוי׀ דעך עךשטעך זאַץ לא־זט זיך זעלטן 
׀אַךוו יקלעכן, ווייל איינעך ׀ון הונדעךט טויזנט מאַכט זיך א׀שך 
ווי׹דיק שו אַזא הויכעך מד׹גה, איז דעך׀אַך דעך ׊ווייטעך ׀אֵל 
זײיעך אַן א֞׀֌טע דעךשיינונג. מי׹ זעען עס טא־ג טעגלעך מיט 
אונז נךע אויגן, אַז מי׹, געוויינלעכע מענטשן, שטייען נידךיקעך, 
אַ סך נידךיקעך און קלענעך ׀ון די קלענסטע ב֌ךואימלעך. 

אַזױי, שום ב֌ייש׀֌יל, ׀אַךשטײיט די וועיוע-×§×¢ אין העךב֌סט, 
װא֞ס ׀אַך אַ װינטעך עס װעט זײן - שי אַ שטאַךקעך, שי 
אַ לינדעך, שי אַ קוך׊עך, שי אַ לאַנגעך, און ׀ון װעלכעך זײג 
עס װעט ב֌לא֞זן דעך װוינט -- ׀ון לינקט, שי ׀ון ךעכטס. לוט 
דעמדא֞זיקן חש׀ון אֲךדנט זי זיך איין אי׹ נעסט און איךע 
ש׀֌ײיזזאַ׀֌אַסן. ווען זי ךעכנט אוֹיס, אַז אין דעם היינטיקן ווינטעך 
װועט דעך וינט בלא־זן ׀ין ׊׀ון-זייט, מאַכט זי די טיף ׀ון אי׹ 
נא֞ךעלע אין דעך ד׹ום:זייט און אַזי אויך אומגעקעךט: װעט 


- 11 - 


+. 8 דֹ 3 ק. 


ויין אַ שטךיינגעך װוינטעך, ב֌אַלײיגט זי אי׹ נא֞ךעלע מיט מא־ך 
און דא֞סגלײכן. נא֞כמעך איז שו ב֌אַוואונדעךן די ׀א֞ךױסב֌אַךעכע: 
נונג ב֌יי די שטינען. ס'איז אַ גאַנ׊ע למוד שו ׀אַךשטײן 
׀ון זײעךע געװעב֌ן די װעטעךס ׀ון אַ גאַנץ יא־׹. ‏ א 
׀֌ךאַנ׊ויזישעך גענעךאַל דעב֌וי, װא֞ס איז גע׀אַנגען געװא֞ךן 
׀ון די ׀֌ךייסן אין ׊װייאונײינ׊יקסטן יא־׹ און איז אײנגעש׀֌אַךט 
געװא֞ךן אין אַ טוךעם, הא־ט ׀ון דא־׹טן א֞נגעשךיג֌ן קיין ׀֌אַךין, 
אַז זיי זא־לן זיך ב֌אַנו׊ן מיט דעם ׊ענטן, על׀טן און ׊וועל׀טן 
דע׊עמב֌עך און אַךײנמאַךשיךן קיין ׀֌ךײיסן, ווייל דעך ׹יין, דעך 
גךעניץ טייך װעט זיין גע׀ךא֞ךן נא֞ך אין דידא֞זיקע ד׹יי טעג און 
ש׀֌עטעך װעט דא֞ס אייז ׊עשמעל׊ן. און עס איז טאַקע געװען 
אַזױ װי עך הא־ט געשךיבן און דא֞ס הא־ט עך געואוסט נא֞ך ׀ון 
די ש׀֌ינגעװעב֌ן אין זיין ת֌׀יסה. נא֞כמעך שכל וייזן אַךױס די 
ב֌ינען, א֞ב֌עך נישט דא־ איז דעך א֞ךט שו ב֌אַשךײב֌ן דא֞ס וואוו- 
דעך, װא֞ס זיי טוען אויף, 


נישט אַזױ איז א֞בֹ֌עך דעך געוויינלעכעך מענטש, עך ׀אַך 
שטייט זיך אַזױ װײיניק אויף דעך ׊וקונ׀ט און אוי׀ן קומענדיקן 
װעטעך נישט מעך וי דא֞ס קינד, װא֞ס ליגט נא־ך אין דעך 
מוטעךס לייב֌, װי שלמה המלך זא־גט: דו קא֞נסט נישט דעם ועג 
׀ונם װעטעך, װי דא֞ס קינד, װא֞ס ליגט נא־ך אינם ליב ׀ון 
דעך ׀ךוי, 


אַ װאַךעמעך ׀ךילינגס:טא־ג נאַךט אַךױס ׀ון אונזעך וואויײ 
נונג די טא֞׀֌עלע ׀ענסטעך און נא֞כדעם ׀ךיךן מי׹ דעם גאַנ׊ן 
אַ׀֌ךיל, אַ גליקלעך יא־׹ ׀אַךדעקט אונז טײילמא֞ל אַן עלנטע 
׊וקוג׀ט, 


מי׹ לא־זן זיך זייעך לייכטזיניק ׀אַך׀יךן, אַךיסטא֞קךאַטן 
ווייזן זיך אין סאַמעט, זייד און שי׹ונג און נא֞כדעם שעמען זי 
זיך אַךױס׊ושטעקן אַ נא־ז אין גאַס. אַזעלכע שלעכטע ךעכנט 
מייסטעך זיינען מי׹, מענטשן, על:׀֌ייךוב, און אַזױ זיינען אויך 
געווען אח׹ן מיט העניען 


= 19 -- 


דא֞ס גע׀ונענע קיגד. 


׀֌ינף יא־׹ זיינען אין ב֌ךא֞ד א ב֌עךגעלא֞׀ן, ‏ װי אַ גא֞לדע: 
נעך חלום און זײי הא֞ב֌ן געלעבט אַ שיין און גליקלעך לעבן. א֞ב֌עך 
אוי׀ן זעקסטן יא־׹ הא־ט זיך זייעך קלא֞ךעך, לױיטעךעך הימל 
אַזױ ווייט ׀֌אַךכמאַךעט, און עס הא־ט אַװי שטאַךק געדונעךט 
און געב֌לי׊ט איבעך זייעךע ×§×¢×€ÖŒ, אַז עס הא־ט געדךא֞ט אויס׊ו? 
װא֞ך׊לען אינגאַנ׊ן זייעך ‏ איינגעװאַקסענע ליב֌ע שו אײנאַנדעך 
און הא־ט זיי גע׊וואונגען שו אַנט׀֌לעקן זייעך סוד, ועלבן זי 
הא֞ב֌ן געװא֞לט מיטנעמען אין קב׹ ׹יין. 


דא֞ס גאַנ׊ע אומגליק הא־ט זיך גענומען ׀ון אַ קךאַנקהײט, 
אח׹ן איז קךאַנק געװא֞ךן, און די דא־קטוי׹ים הא֞ב֌ן אים גע* 
האַלטן ׀אַך מסוכ֌ן, זי הא֞ב֌ן אים מ׹מז געווען, אַז עס האַלט 
מיט אים זייעך שמא֞ל, און עך ב֌אַדאַךף זיך באַ׊ײיטנס ב֌אזא֞ךגו 
מיט אַ שואה. מיט שךעק הא־ט מען עס מיטגעטיילט זיין גע= 
ליבטעך ׀ךוי און מיט טא֞׀֌עלעך אַנגסט הא־ט זי עס אס" 
געהעךט, 

די לאַגע איז געווען זייעך אַן עךנסטע. אין ׀אַל, וװען 
עך זא־ל שטאַךגן, װעט זי מוזן נעמען חלישה, װייל מת֌תיהו איו 
דא־ך נישט זײיעך קינף און אה׹ן הא־ט געהאַט אַ ב֌ךודעך - 
אַ ׀אַךךא֞ךגענעך מענטש, װעט עך קא֞נען טא־ן מיט אי׹, װא֞ס 
עך װועס אַליין וועלן 

די אַלע שוועךע דאגוֹת הא֞ב֌ן זי גע׊וואונגען, װי עס איז 
אי׹ נישט געװוען ב֌יטעך װי דעך טױט, אַז זי זא־ל ׀אַךלאַנגען 
׀ון אים אַ ת֌נאי-גט. | 

דא֞ס א־נמוטן דידא֞זיקע זאַך איז א׀ילו געשען נישט ך= 
ךעקט דו׹ך אי׹ אַלין, נא֞ך דו׹ך דעך ׀אַךמיטלונג ׀ון אַ גוטן 
׀ךיינט. 

דא־ך הא־ט עס אי׹ געקא֞סט גענוג טךעךן ב֌יז זי הא־ט עס 
גע׀֌ועלט ב֌יי זיך, און ׀֌יטעךעך װי דעך דעם טױט איז געװען 
זי א־נשוקוקן אין ׀֌נים נא֞כדעם, װי מען הא־ט מיט אים איב֌עך? 
געךעדט און שו באַקומען ׀ון זיין מויל אַ הסכ֌מה דעךויף. טייכן 


- 13 


א. מ. דיק, 
טךעךן זיינען דעךב֌יי ׀אַךגא֞סן געװא֞ךן, ווייל זי הא־ט גא־׹ קיי. 
מא־ל נישט געטךאַכט זיך שו שיידן מיט אים. 


און דא֞ס הא־ט שין גע׀יךט דעך׊ו, אַז זייעך סוד 
זא־ל אַנט׀֌לעקט וועךן און אַז מען זא־ל זיך דעךוויסן, אַז דא֞ס 
קינד איז נישט זייעךס, ווייל אַ נישט, װא־לט זי דא־ך קיין ת֌נאי-גט 
נישט געדאַך׀ט ׀אַךלאַנגען, 

ב֌אַלד דעךויף הא־ט שוין די גאַנ׊ע שטא֞ט געקא֞כט װוי אין 
אַ קעסל, 


דעךדא֞זיקעך ב֌ךא֞טן הא־ט זייעך שטאַךק ׀אַךשמעקט דעך 
דא֞ךטיקעך שדקה:ג׹ולה. זיינען געקומען שו אים די גטאים, עך 
זא־ל ע׀֌עס א֞׀֌זא֞גן ׀אַך די עולמות. חב׹ה:-קדישא הא־ט שוין גע: 
נייט אַ גךויסן ב֌ייטל, וייל עך אין דא־ך ע׀֌עס געוען אַ ג׹וי: 
סעךגביך, 


׀ון אַלע זייטן הא־ט מען גע׊אַ׀֌ט געלט און אה׹ן מיט 
העניען הא֞ב֌ן זיך געשךא֞קן, אַו זײ װעלן אודאי גישט קא֞נען 
ב֌אַזא֞ךגן זייעך קינד, זיי הא֞ב֌ן שטענדיק געחלומט דעך׀ון, שו 
מאַכן אים ׀אַך זייעך איינשיקן יוךש. אישט װעט זײי די װעלט 
אוי׀עסן דעך׀אַך, 


דךייסיק שװעךע טךיב֌ע טעג הא֞ב֌ן זיך אַזױ גע׊ױגן, 
א֞ב֌עך אה׹ן אין דא־ך געװנט געװא֞ךן. די ב֌עסטע דא֞קטױךיט 
הא֞ב֌ן אים געהיילט און הא֞ב֌ן אים געךאַטעװעט. עך הא־ט זיך 
׊וךיקגעשטעלט אויף די ׀יס און אין געװא֞ךן נא־ך געזינטעך, 
וי ׀ךיעך, 


.וט יה ךתסה יוייים חוווע. זיוה יעג 


דא־ט גע׀ונענע קינד, 


, 
שמחות איב֌עך שמחוח, 


וי אַ שיינע לא֞נקע נא־ך אַ געוויטעך װעךט גךינעך און 
שעגעך, אַזױי הא־ט זיך אויך ׀אַךב֌עסעךט אין ׀אַךשענעךט דעך 
ב֌אַשטאַנד ׀ון אונזעך ׀ךייבט, 

ב֌יידע הא֞ב֌ן אויסגעזען נא־ך דעם געװיטעך גא־׹ װי 1ײ 
געב֌א֞ךן, נא֞ך אַ טךויעךיקן זכ׹ הא֞ב֌ן דא־ך איב֌עךגעלא֞זט הינ= 
טעך זיך די שװעךע טךי׀ע טעג, אַ זכ׹, װעלכן מען הא־ט שוין 
ב֌שום או׀ן נישט געקא֞נט ׀אַךטיליקן און אוױסךא֞טן. 

די וועלט הא־ט אישט געוואוסט, אַז מתתיהו איז נישט זייעף 
קינד, נא֞ך א ׀ךעמדט, סוף=׀ל-סוף א֞ב֌עך הא־ט אויך דידא֞זיקע 
זא־׹ג ׀אַךלא֞ךן אי׹ ב֌א֞דן, וייל אין שוויי ד׹יי חדשים אֲךום 
הא־ט העניע, אײינמא֞ל, אין אַ שיינעם ׀ךימא֞ךגן, א֞נגעזא֞גט דעם 
מאַן, אַז זי איז מעוב֌ךת,,. 

ס'זיינען געווען שמחות איב֌עך שמחות. מען הא־ט נישט 
געוואוסט, וי אַזױ גא־ט א֞׀֌׊ודאַנקען ׀אַך דעךדא֞זיקעך לייטזע? 
ליקייט, ' 

זייעך ליבע שו מתֹ֌תֵיהו הא־ט זיך א֞ב֌עך אויף אַ הא־׹ נישט 
געמינעךט און זיי הא֞ב֌ן געגלױ֌ט, אַז גא־׹ ב֌זכות דעם, װא֞ס זי 
זיינען מגדל אַזאַ עלנט קינד בי זיך אין הױז, שיינקט זיי גא־ט 
אן אייגן קינד,., 

אין ניין חדשים אַךוֹם הא־ט אונזעך העניע געכיךן אַ 
מיידעלע, | 

;מיין ׀ךוי, -- הא־ט זיך אה׹ן א֞נגעךו׀ן שו זיין וייב֌, -- 
אַ מיידעלע איז אויך אַ קינד, אַ גוטעך גאַסט. און װען גא־ט 
גיט, דעךלע׀ט מען אַ מא־ל ׀ון אַ טא֞כטעך מעך שמחה װי ׀ון 
אַ זון, מען ׀֌אַקומט 8 גוטן איידעם, װא֞ס װייסט שו שע׊ן אַ 
שוועך און שוויגעך ב֌עסעך װי אַ שנוך, אין װא֞ס ׀אַךשאַ׀֌ט נא־ך 
כ֌בוך דעך גאַנ׊עך מש׀חה. דעך׊ו נא־ך, ׊װישן אונו געךעדט, 


158 = 


א מ. ד ל ק. 


ב֌ין איך מיט אַ מיידל מעך ׊ע׀ךידן װי מיט אַ יינגל, װוייל איך 
ב֌ין שוין זאַט מיט מת֌תיהון. עך איז מי׹ אַזױ ליב װי אַן אײגן 
קינד, און נא֞כמעך, װען גא־ט װעט װעלן, קא־ן עך אַמא֞ל זין 
אונזעך איידעם", 

,א֞, מי׹ מעגן עס דעךלעבן, - הא־ט העניע געזא֞גט מיט 
טךעךן אויף די אויגן.--איך מיין אויך נישט אַנדעךש װי דו. דעךווייל 
א֞ב֌עך דאַך׀ן מי׹ ב֌עטן דעם לעב֌עדיקן, אַז זי ב֌יידע זא־לן זיך 
דעך׊יען א־ן ׊עך, און אַז מי׹ זא־לן נישט א֞׀֌געךיסן װעךן ׀ון 
זיי ׀אַך דעך שייט, א֞ב֌עך מי׹ דאַך׀ן נישט דאגהן װעגן דעם, 
װא֞ס ש׀֌עטעך װעט זיין." 

,העניע, דו ב֌יזט געךעכט, -- הא־ט עך געענט׀עךט. -- וי 
לאַנג הא־שן מי׹, דאַכט זיך, ב֌אַשלא֞סן שו ׀אַךשװײגן אויף אייב֌יק, 
אַז מ֎ת֌תיהו איז א ׀ךעמדעך און אַ׊ינד זיינען מי׹ גע׊וואונגען . 
געװוען, עס אַלײין אױס׊ע׀֌לױדעךן.* | 

דא֞ס מיידל הא־ט ב֌אַקומען דעם נא֞מען אייגעלע, ווייל אַזױ 
הא־ט געהייסן העניעס ׀אַךשטא֞ךב֌ענע מומע, װא֞ס הא־ט זיי איב֌עך? 
געלא֞זט ב֌יךושה אי׹ גךויס ׀אַךמעגן, 

דא֞ס איז געווען זייעך אַ שיין מיידעלע, אַ מונטעך בא*. 
שע׀עניש, געזונט און שטאַךק און זי איז אויך געװא֞ךן דא־ל 
גליק און די שמחה ׀ון איךע עלטעךן. 

מ֎ת֌תיהו הא־ט זיך מיט אי׹ ‏ שטענדיק געש׀֌ילט, װי אַ 
ב֌ךודעךל, עך הא־ט נא־ך גא֞ךנישט געוואוסט, הגם די גאַסן:יונגען 
אין חד׹ ׀לעגן אים א֞׀֌ט אױ׀װאַך׀ן, אַז עך איז אַ גע׀ונען 
קיגד, | 

אין ׊ענטן יא־׹ הא־ט עך עךשט א֞נגעהױב֌ן שו ׀אַךשיין 
און שו ליידן דעך׀ון, א֞ב֌עך אויך דטמא־לט איז זיין ב֌ךידעךלעכע 
ליבע שו אי׹ און שו די ,עלטעךן" נישט געמינעךט געװא֞ךן 
׀אַךקעךט, זי הא־ט זיך נא־ך ׀אַךשטאַךקט ׀ון טא־ג שו טא־ג. דעך 
נא֞מען ,טאַטע", /,מאַמע* איז נא־ך געב֌ליב֌ן אויף זיינע לי׀֌ן, װי. 
׀ךיעך, וי זיי הא֞ב֌ן אים געךו׀ן מיטן נא֞מען זון. 


18 - 


דא־ט גע׀ונענע קו | 


ידע הא֞ב֌ן זיך דעך׊ויגן זייעך גוט, הן קעך׀֌עךלעך, הן 
גייסטיק, און ב֌יידע הא֞ב֌ן זייעך שיין געװא֞קטן, עך איז געווען 
געזונט און שטאַךק, װי אַ סא֞סנע, און זי שלאַנק װי אַ ׀֌אַלמע, 
עך -שיין, װי יוסף ׀ון מש׹ים, און זי -- װי אַבישג השונמית. 
און ב֌יידע זיינען געווען געלעךנט און געב֌ילדעט און אַנטװיקלט, 
און מען הא־ט זיך ׀֌שוט געב֌ענטשט מיט זי 

אַזױ איז זיך די שייט געלא֞׀ן און געלא֞׀֌ן, ב֌יז מת֌תיהו 
איז אַלט געװא֞ךן זעכ׊ן יא־׹ און אייגעלע -- ׊ען יא־׹. 

- אויסעך זיינע יידישע ידיעות, הא־ט מת֌תיחו דעמא֞לט 
זייעך גוט ׀אַךשטאַנען דייטש, ׀֌ויליש, ׀ךאַנ׊ויזיש, מאַטעמאַטיק, 
געא֞גךאַ׀יע, און עך הא־ט געב֌עטן אהךנען, עך זא־ל אים לא־ז 
שטודיךן אויף סוחך אין ווין, דעךמיט הא־ט עך קודם געװא֞לט 
׀אַךזיכעךן זיין ׊וקונ׀ט. 

,איך ב֌ין דא־ך, -- הא־ט עך געלךאַכט, -- נא֞ך א ׀ךעמדעך 
אין שטוב֌. מיט דעך שייט װעל איך געװיס ׀֌אַזײטיקט װעךן 
׀ון זיי, ווייל זיי הא֞ב֌ן דא־ך שוין אַן אײגענע טא֞כטעך. זײ 
וועלן מיך געוויס נישט װעלן ׀אַך אַ איידעם. סוף-כ֌ל-סוף װעל 
איך מוזן בלייבן א־ן אַ ב֌א֞דן אונטעך די ׀יס, איך מוז טךאַכטן 
ועגן ע׀עס אַ ת֌כלית. און דא֞ס ׀֌עסטע װעט זיין, אַז איך װעל 
וועךן אַ סוחך", | 

מיט אהךנען הא־ט עך איב֌עךגעךעדט זײעך געלאַסן און 
איינגעהאלטן. 

,איך ויל זיין אַ גוטעך סוחך, - הא־ט עך זיך אײנמא֞ל 
א֞נגעךו׀ן שו אהךנען, -- איך מיין, אַז איך הא֞ב֌ דעך׊ו די נו: 
טיקע ׀עאיקייטן", 

,איך ויל א֞ב֌עך זיין א געשטודיךטעך סוחך, איך זא־ל קענען 

גוט אַװעקשטעלן אַ געשע׀ט". 

אה׹ן און העניע, -- ב֌יידע הא֞ב֌ן גא֞ךנישט געהאַט ואַגעגן. 
זי הא֞ב֌ן זייעך גוט ׀אַךשטאַנען, װי ווייט דא֞ס איז נויטיק, אוב 
מען וויל װועךן אַ גוטעך סוחך, 


6 1/ = 


מ. דיק, 


זיי הא֞בֹ֌ן זיך א֞ג֌עך גוט מישב געווען, וי מי׹ וועלן עס 
זען אין דעם ווייטעךדיקן קאַ׀֌יטל, 


יי יי׹ 


- 


אַ שמועס ׊װישן אהךנען און מתתיהון, 


װא֞ס ליינגעך עס הא־ט זיך א֞ב֌עך גע׊ויגן זײעך ישוב+ 
הדעת, אַלץ מעך איז מת֌תיהו ׊וגעשטאַנען שו זיי, אַז זי זא־לך 
אים שיקן שטודיךן, 

און א־ט הא־ט אים אה׹ן אינמא־ל אין אן א־װנט א זא־ג 
געטא֞ן : 

;זיי וויסן, מיין קינד, אַז איך וויל ׀ון גאַנ׊ן האַך׊ן,. דו֌ 
זא֞לסט זיין אַן אויסגעשטודיךטעך סוחך, ווייל איך ווייס ׀ון זיך 
אַליין װי נויטיק דא֞ס איז. ב֌יי אַלעם דעם א֞ב֌עך איז מי׹ ליב֌עך 
שו דעךהאַלטן דיך ב֌יי דיין ׀ךומקייט, ב֌יי דיין ׹יינקייט אוֹן 
יי דיינע נוטע זיטן, איידעך אַװעל׊עלא֞זן דיך אין אַ ׀ךעמדעה 
שטא֞ט א־ן דעך השגחה ׀ון דיינע עלטעךן. אַזעלכע סטודענטן 
׀אַךליךן גאַנץ א֞׀ט זײיעךע גוטע מעלות, און װעךן ׀אַך* 
דא֞ךב֌ן, | יי 
,׀אַך אַ טךויעךיקן ב֌ייש׀֌יל קענען די׹ דינען כ֌תךיאל און 
ב֌עךוש. שויי "ונגעלייט, װא֞ס זיינען געװען א֞ךעמע און עלנטע 
קינדעך, און הא֞ב֌ן אויסגעשטודיךט נו־׹ אַ דאַנְק דעך הילף ׀ון 
די עלטעךן ׀ון ׊װײי מיידלעך, װא֞ס הא֞ב֌ן זיי געשטי׊ט מיט 
אַלע מעגלעכקייטן עטלעכע יא־׹ שייט. דל עלטעךן. הא־בן אין 
דידא֞זיקע יונגעלייט געזען זייעךע קינ׀טיקע איידעמס. עס איו 
אַזױ א֞׀֌געמאַכט געװא֞ךן, א֞ב֌עך אַז די יונגעלייט הא֞ב֌ן געענדיקט 
שטודיךן, הא֞ב֌ן זיי חתונה געהאַט מיט אַנדעךע.., 


= 16 = 


דא֞ס גע׀ונענע קינד; 


;אַזױי, מיין קינד, דוֹ ב֌יזט מי׹ שו-טייעך און שו=:יב, אַף 
איך זא־ל דיך מ׀קיך זיין שו אַזאַ גע׀אַך, אַו דו זא֞לסט ועךן 
איינעך ׀ון זיי. דו װעסט מיך מסתמא ׀אַךגעסן, און ׀אַךגעסן 
אין אַלעם, און מיך װעט ׀֌לא֞גן דא֞ס געװיסן, אַז איך הא֞ב֌ די׹ 
געהא֞ל׀ן דעך׊ו, ניין, מיין קינד, דא֞ס קענסטו ׀ון מי׹ נישט 
׀אַךלאַנגען. ב֌לייב֌ ב֌יי מי׹ אין הויז אַלס קינד װי ׀ךיעך, און 
דא֞סזעלב֌ע װעלן מי׹ די׹ הלייב֌ן עלטעךן אויף װײטעך. אז 
דעך ליב֌עך גא־ט, װא֞ס נעךט אַלעמען, װעט דיך אויך נעךן 
דעךווייל איז נא־ך נישטא אַזאַ דאַקטא֞ך, װא֞ס זא־ל זיין אַזױ ׹ייך, 
וי איך, און איך הא֞ב֌ דא־ך נישט געשטודיךט,,.* 
| = און מתמתיהו הא־ט זיך ׊עװיינט: 

,יבעך ׀א֞טעך, -- הא־ט עך געזא֞גט. -- אי׹ זא־׹גט ׀אַך מיין 
עוֹלם:הב֌א. איך מוז אייך מודה זיין, אַו ס'ליגט אַ סך אמת אין 
אייעךע װעךטעך. דא־ך א֞ב֌עך לא־זט זיך נא־ך זייעך ׀יל איינשו= 
ווענדן דעךב֌יי, עךשטנס, זיינען אַלע אויסגעשטודיךטע, װא֞ס 
א֮י׹ קענט זיי ׀ון דעך שלעכטעך זייט, נא֞ך קינדעך ׀ון אַז׊לכע 
עלטעךן, װא֞ס הא֞ב֌ן געגעב֌ן אַ שלעכטע דעך׊יאונג, און ווען זי 
װוא־לטן נישט אויסגעשטודיךט, װא־לטן זיי מסת֌מא געװען די סאַ= 
מע ׀אַךדא֞ךב֌נסטע מ:נטשן אין דעך ועלט. א֞ב֌עך איך הא־ג דא־ך 
געהאַט א גוטע דעך׊יאונג,, מען קא־ן זיין אַ דא־קטא־׹ - אַ 
גיטעך מענטש. 

איזאַק האַװאַךד באזוכט א֞ךעמע קךאַנקע א־ן גע׊א֞לט אוך 
גיט זיי נא־ך זיינע ךע׊ע׀טן און אַמא֞ל אַ חון אויך אוױטעךדעם 
איז עך ׀ךום, ב֌אַוכט די שול זײעך א֞׀ז און איז זיך מתקךב 
מיט זיינע א֞ךעמע ק׹וכים. עס זיינען געוען יידישע דא־קטוי׹ים 
גךויסע מענעך, גוטע מענטשן, װא֞ס זיינען נא־ך עך׀היום דעך 
שטא֞לץ ׀ון אונזעך ׀א֞לק, װי דא־קטא־׹ ך' יוסף קאַגדיא, 
דעך לאַנדא֞נעך דא֞קטעך ׀֌א֞לקין און אַנדעךע. אמת, דעך 
קךעמעך, דעך ב֌על-מלאכה און אַ ׀֌שיטא דעך לעךנעך, ב֌אַזכן 
אַ סך ׀לייסיקעך די שולן און היטן בעסעך א֞׀֌ די יידישע 
מנהגים הי אַ דאַקטא֞ך, דא־ך א֞ב֌עך ׀אַודינט טײײ;מעֲל דעך 


2 19 


6 מ. דיק 


דא־קטא־׹ מעך עולם.הבא ׀אַ֞ךן קךעמעך א֞דעך סוחך. און דא֞ס, 
איז ׀֌קוח:× ×€ ש=) און ב֌קוך חולים 

,קיין דא־קטא־׹ קלייב֌ איך מיך א֞ב֌עך נישט שו װעךן. איף. 
וויל נא֞ך זיין אַ סוחך. און די סוחךישע תוךה װעש מי׹ נישט 
שא֞דן. .. | 

דעךיב֌עך װיל א'ך, ליב֌עך ׀֌א֞טעך, אי׹ זא־לט עס מי׹ 


דעךלויב֌ן, * 
אה׹ון הא־ט זיך א֞נגעךו׀ן: 


) דא־ איז כ֌דאז שו דעךמא֞נען דעם גךויסן מעגטשן ך' ב֌נימין ×  אַ טא־ג זא־ן, 
װא֞ס הא־ט ׀אַךב֌ךאַכט דעם ׹וב שנותיו אין אונזעך הילגעך ב֌קוך-חלים, און הא־ט 
משיל גֶעוועֶן כ֌מה וכמה נ׀שות מיט זײן חשגחה און שקיךה טא־ג און נאַכט, עױב 
יום-כ֌׀וך ׀ון דעם עךשטן יא־׹, װען ׊ך הא־ט גענומען אױף זיך די הײליקע 
לאַסט, הא־ט עך געהײסן גךײטן אַ טיש אנמיטן הויף ׀ון ש׀֌יטא֞ל מיט לעקעך, 
שגאַ׀֌ט און ׀֌יךעשקעס. נא֞כדעם הא־ט עך געלא֞זט ׊׊נוי׀ךו׀ן אַלע באַדיגעך און 
אַדינעךינס און הא־ט געהאַלטן ׀אַך זײ אַ קוך׊ע ךעדע איב֌עך דעם ענין, ×°" 
ךײט ס'איז װיכטיקעך שו בלײב֌ן ׊וֹ שלינד׹י בײ די הוֹלאים, ‏ אײדעך שו גײן 
אין שול : הי 

,דעך גךויס׊ך ך' ך׀אל, דעך האַמב֌וךגעך ׹ב -- הא־ט עך א֞נגעהױב֌ן, -- 
;װא֞ס דעך גאון הא־ט אױף אים געזא֞גט, אַז אױב֌ משׂיה װעט קומען אין דעם 
דוֹך, װעט עך קיין אַנדעךן נישט אױסקלױיב֌ן ׀אַך אַ כֹ֌הן גדיל סיידן נא֞ך ך' ך׀אלן, / 
הא־ט זיך אַמא֞ל ׀אַךזא֞מט שו קומען אין שול שו כ֌ל:נד׹י. דעך עולם הא־ט אויף- 
אים געװאַךט אַ לאַנגע ׊ײט, און װען מען הא־ט אים אויסגעזוכט אומעטום און 
מען הא־ט אים נישט גע׀ונען, הא־ט מען כ֌ל-נד׹י א֞׀֌געזא֞גט א־ן אים און ש׀֌עטעך 
געדאַװנט משויב, די קהילה איז געװ׊ן ה׊כסט אומ׹ואיק, װײל זײ הא֞ב֌ן נישט 
געוואוסט װא֞ס איב֌עך׊עקלעךן און װא֞ב֌ן ד׊ךלעבט אים שו זען עךשט שו די 
וידוים, ‏ דעך שולם איז, נאַטיךלעך, געװען העכסט נײגעךיק שו װיסן, װא֞ס איז 

5ט. 


ש; 


ג׊שען מיטן ׹ב. און דעך ׹ב הא־ט דעך׊ט 
, בי מיין שכן ליגט קךאַנק אַ יונגעךמאַן, װא֞ס איך ב֌אַזוך אים אַלֶע טו־ג, 


און װשן איך ב֌ין אַךײן שו אים, גײענדיק אין שול, הא֞ב֌ איך נישט ג׊טךא֞׀ן זיין 
ב֌אַדינעך, װײיל יענעך איז אַװ׊ק אין שול שו כ֌ל-נד׹י. ב֌ין איך ׀אַךבליב֌ן ×€Ö·×™×™ / 
אים ב֌יז יענעך איז געקומען שו׹יק, אישט קא֞נט אי׹ שוין װיסן, װא֞ס עס א 


;מעך משוה, שי זיין בײ אַ הולה, שי גײן אין שול... 


- 0 


דא־ט גע׀ונענע קינד, 


,דו ב֌יזט אַ׀ילו גאַנץ געךעכט און טענהסט אַ ךיכטיקע טענה, . 
מיט אַן אייגענעם קינד א֞ב֌עֹך װא־לט איך מי׹ נישט געקװויינקלט, 
ווייל איך װא־לט געווען זיכעך, אַז עך ב֌לײבט מיינעך. נישט 
אַזױ איז א֞ב֌עך מיט די׹. דו ב֌יזש מי׹ אַ ׀ךעמדעך, אן אוי׀גע- 
הױיבענעך אוי׀ן ׀עלד, א֞ב֌עך מי׹ הא֞ב֌ן דיך דעך׊ויגן און דא־ט הא־ט 
די׹ געגעב֌ן קינדעך:ךעכט און אונז עלטעךן=ךעכט. שיידן מי׹ זיך. 
׀אַנאַנדעך אויף אַ ׀֌א֞ך יא־׹, װעךן מי׹ קאַלט און ׀ךעמד שו 
אײינאַנדעך, און דעך געדאַנק שךעקט מיך, ווייל איך װעל ׀אַך: 
לי׹ן אין די׹ אַ גוטן זון,* 


;א֞ב֌עך דעך ׀א֞טעך װעט מיך דא־ך לא־זן שטודיךן דעך 
׀א֞טעך מעג זיין זיכעך אין מי׹ מעך וי אין אַן אייגן קינד"י 


דעמא֞לט הא־ט אה׹ן נא֞כגעגעב֌ן. 


,איך װעל דיך לא־זן שטודיךן, - הא־ט עך געוא֞גט, - 
און איך ׀אַךהא֞ף, אַז דו װעסט זיין אַ גוטעך מענטש און 8 
גוטעך ייד, איך װיל א֞ב֌עך, אַז דו זא֞לסט מי׹ שװעךן, אַז דו 
וועסט נא־ך דיין ענדיקן דיין שטודיום נעמען מיין טא֞כטעך ׀אַך. 
אַ ווייג֌, און דא֞ס איז אויך דעך ווילן ׀ון מיין העניען, נא֞כדעם 
׀א֞ך די׹ קיין װין און ב֌לייב֌ דא־׹ט די גאַנ׊ע ׀יך יא־׹ ב֌יו דו 
וועסט ענדיקן דיין לעךנען. שי װעט דיך װעלן אונזעך טא֞כטעך, 
דא֞ס איז שוין אונזעך זאַך. זי װעט דיך מסת֌מא זיכעך װעלן 
א֮ין די ׀יך יא־׹ שייט װעסטו דיך נא־ך מעך מאַכן ב֌אַליב֌ט אין 
איךע אויגןי). דו מוזט מי׹ א֞ב֌עך געב֌ן דיין שבועה דעךיף 
אין דעך געגגװאַךט ׀ון אונזעךע שוויי גוטע ׀ךיינט - ׀אַך מיין 


+) עס איז שװעך, אַז ׊װײ מענטשן ׀ון בײדע געשלעכטן. װא֞ס הא־בן 
׀ון קינדווייז א־ן זיך דעך׊ויגן און געלעב֌ט ׊וזאַמען, זא־לן זיך ש׀֌עטעך קא֞נען 
ליב֌ן, דעך מדךש דעך׊יילט ׀ון אַ ׀יךשטין, װא֞ס הא־ט ׀אַך׊ײלט ך' יוסי, אַו 
קיגדויליז איז זי געװ׊ן ׀אַךקנסנט מיט אי׹ מוטעךס אַ ב֌ךודעך, אב֌עך מון דעמי 
דא־זיקן שדוך איז גא֞ךנישט געװא֞ךן, װײל זי הא־ט זיך מיט אים דעך׊יגן אין 
איין שטוג, עך הא־ט גענומען אַן אַנדעך ׀ךוי װא֞ס איז געװען אַ סך מיאוסעך 
שאך אי׹, 


א מ. דיק 


קאַסיךעך לייועך און ׀אַךן נא֞טאַךיוס לי׀֌מאַן. אֲלוא֞, אוב דו֌ 
ב֌יזט נסכ֌ים, הא֞ב֌ן מי׹ נישט װא֞ס שו ׹י׹" | 

ס'איז נא־ך קיין א֞ךעמעך יתום אויף גא֞טס װעלט נישט 
געוען אַזױי גליקלעך װי עך. עך הא־ט זיך קוים געקא֞נט איינ. 
האַלטן ׀ון ׀ךייד, ב֌יי אַלעם דעם א֞ב֌עך הא־ט עס אים זייעך 
געקךיינקט, װא֞ס אה׹ן װיל דוקא אַ שבועה און ב֌אַנוגנט זיף 
נישט מיט אַ געוויינלעכעך הבטחה. 

׊ולע׊ט הא־ט עך עס אים א׀ילו ב֌אַמעךקט און אה׹ן הא־ט 
געענט׀עךט דעךויףן - 

,די ב֌יזט א׀ילו גאַנץ קלוג, -- דא־ך א֞ב֌עך נישט ׀֌ךאַקטיש, 
איך הא֞ב֌ מיך שוין גענוג א֞נגעזען אין מיין לעב֌ן, איך הא֞ב֌ גע= 
זען, אַ שטייגעך, װי מאַנכע ךײיכע עלטעךן ׀ון גאַנץ שײנע 
טעכטעך, װא֞ס הא֞ב֌ן דעך׊ויגן ביי זיך א֞ךעמע יינגלעך און זי 
געלא֞זט שטודיךן מיט גךויסע קא֞סטן, הא֞ב֌ן זיך נא֞כדעם מיאש 
געווען ׀ון זיי, ‏ װייל די אווסגעשטודיךטע יונגעלייט הא֞ב֌ן זיי 
א֞׀גענאַךט. און מי׹, מיין קינד, מי׹ זישן אויך נישט אויף גא־טם 
שויס. מי׹ זיינען אויך נישט מעך װי מענטשן. ׀יך יא־׹ הא֞ב֌ן 
ע׀֌עס שו זא־גן די װעלט איז אַ ךעדעלע. זי ד׹ייט זיך און 
קיינעך װיל נישט ב֌וען אויף זאַמֹד. דעךיב֌עך, מיין קינד, 
מו:טו מי׹ שוועךן ׀אַך די שוויי מענטשן, אַז דו װעסט האַנדלען - 
אַזױ, און נישט אַנױעךש. דיין כ֌בוך װעט גאַנץ װײניק לײדן 
דעךב֌יי און אגב װעט די גאַנ׊ע זא־ך ׀אַךב֌לײב֌ן ב֌סוף," 

קוךץ געזא֞גט, מת֌תיהו הא־ט נישט געהאַט װא֞ס איינ׊עווענדן - 
און ה׊֞֌ט דעך׀ילט דעם ׹שון ׀ון זיינע עלטעךן. עס איז געווען 
געמאַכט אַ געהיימעך אוונט, מען הא־ט זיך גע׀ךייט און ׀אַך? / 
שייכנט די ת֌נא֎ים אוי׀ן ׀֌אַ׀֌יך, 

אייגעלע, = װא֞ס איז דאַן אַלט געװען עלף יא־׹, איו בש 
שיינקט געװא֞ךן מיט ב֌ךיליאַנטן און ׀֌עךל און איז געווען לוס: 
טיק און ׀ךיילעך, 

איךע שיינע אייגעלעך א֞ב֌עך הא֞ב֌ן זיך א֞נגע׀ילט מיט' 


= 99 -- 


דא֞ס גע׀וגענע קינ׹. 


שךעךן, ב֌שעת עך הא־ט אין אַ ׀֌א֞ך װא־כן א׹ום יך געזעגנט 
מיט אי׹, 

און דעך עךשטעך קליינעך ׀ונק ׀ון ליב֌ע, ווה֞֌ס הא־ט דאַן 
קוים אויסגעגליט אין אי׹, אין מיט דעך שייט ׀ֿאַךװאַנדלט 
געװא֞ךן אין אַ שטאַךקן ׀֌לאַם. ב֌יידע הא֞ב֌ן זיך געשױיב֌ן איינ. 
אַנדעך הייסע בךיוועלעך, און אייגעלע הא־ט געװאַךט מיט אַ 
קלאַ׀֌נדיק האַךץ, עך זא־ל שוין ענדיקן זיין שטודיום און קומען 
שו ׀א֞ךן. 


;ונ גייט גמענע ׹וו׹וקי׹? 4סעננטויס ‏ ;וטמה. ה׹י׹ וט 


1 
דעך שמש ׀ון ׹ב, 


שיין און ׀אַךכישו׀ט ועט טײלמא֞ל אויס ׀ון װייטן אַ 
געגנט ׀אך אַ ךיזנדעך, זי מאַכט אַן איינד׹וק ׀ון אַן אמתן גן? 
עךן, דעך ךייזנדעך מיינט, אַז עך זעט ב֌לױז אַ סאַמעטענע ג׹ינ: 
קייט און שיינע ב֌לומען און העךלעכע ב֌יימעך, און די מענטשן, 
װא֞ס ב֌אַװעגן זיך אין דעךדא֞זיקעך געגנט, זעען אויך אויס שיין, 
| ׀ונקט וי זיי װא־לטן געלעב֌ט אין א ב֌עסעךעך וועלט. 

֌אַטךאַכט מען א֞ב֌עך ב֌עטעך די געגנט, זעט מען ב֌אַלד 
איין דעם טעות. דעמא֞לט זעען מי׹ אַ סך זאַמדן און שטיינעך 
און ג֌לא֞טעט אוֹן גךויס נויט און עלנט ׊װישן די מענטשן. 

נישט כ֌עסעך גייט עס שו ב֌יי אונז אַלעמען מיטן מ׀א֞ך: 
שטעלן זיך די ׊וקונ׀ט. מי׹ מא־לן זי אויס מיט אונזעך ׀אַ:; 
טאַזיע ׀וֹל כ֌שוף און ךייץ, מי׹ װועלן אין אי׹ דעךגךייכן דעט 
ש׀֌יץ ׀ון גליק, מי׹ וילן זיך דעמא֞לט זען געװנט און גע: 
אַכ׀֌עךט און געשע׊ט {; אונזעךע זין װעלן זיין גךויסע סוחךים, 
:א֞דעך גךויסע ׀֌א֞דךיאַטשיקעס, א֞דעך 3כלל הויכנעשע׊טע מענטשן, 


== אע = 


א 3 ד ט ק 


אונזעךע טעכטעך -- אַךיסטא֞קךאַטקעס, ׀֌א֞ךנעמע דאַמען, און 
מען ג׹ייט זיי שו שו אַזאַ א֞ךט לעב֌ן, מען לעךנט זיי ׀ךאַנ? 
׊ויזיש, ש׀֌ילן קלאַװיך, מען טוט זיי א־ן אין סאַמעט מיט שלע= 
׀֌עס און דעסגלייכן. א֞ב֌עך קיין זא־ק שטךיקן לעךנט מען זי 
נישט, קיין העמד, קיין קלייד נייען לעךנט מען זי נישט. מען 
געװויינט זיי איין שו זיין ׀יינשמעקעךינס, שו עסן נא֞ך גוטע 
מאכלים, א֞ב֌עך נישט זיי אַליין שו מאַכן, און זיי ווייכן ׀ון דעך 
קיך, וי אַ גנב ׀ון דעך ת֌׀יסה. מען לא־זט זיי לייענען נא֞ך 
ךא֞מאַנען, דעם ת֌נ"ך א֞ב֌עך קא֞נען זיי ניעט. 


זיי דאַך׀ן זיין ב֌לויז ;אַךיסטא֞קךאַטקעס? און נישט מעך, 


א֞. מיין טייעךע לעזעךין, מעגסט די׹ נעמען מיינע ׹ייד 
שום האַך׊ן און מאַך נישט ׀ון דיינע טעכטעך קיין אךיסטא֞= 
קךאַטקעס, קיין ׀א֞ךנעמע דאַמען, ׹יכט זיך נישט אויף כ֌בוד, 
ס'איז נישט די שייט שו ׀אַנטאַזיךן, מאַך זיי ב֌עסעך ׀אַך גוטע 
ב֌אַלעבא֞סטעס, ׀אך הויזלעכע ווייב֌עך, ׀אַך גוטע נייטעךינס, 


זיי דאַך׀ן, נאַטיךלעך, נישט זיין נישט-געלעךנט. זיי מוזן 
קענען לייענען און שךײב֌ן, און דא֞ס איז גענוג, 


מי׹ װעלן זיך א֞ב֌עך אומקעךן שו אונזעך דעך׊יילונג; 


אין דעמדא֞זיקן טעות איז אויך אַךײנגע׀אַלן אונזעך אח׹ן, 
זיין ׀ךוי העניע און חתןכ֌לה. אין האַך׊ן הא֞ב֌ן זיי זיך גע=* 
וואונטשן, אַז די שטודיך׊ייט זא־ל איב֌עך׀ליען װי אַ נאַכטחלום, 
און ווען זיי װא־לטן געקא֞נט אַךומדךײען דעם ׀יך-יג׹יקן גאַנג 
׀ון דעך זון אַךום דעך װעלט אין איין סעקונדע, שו דעךנענטעךן 
דעם חתונה?טא־ג, װא־לטן זיי עס געוויס געטא֞ן, ווען אַן אַנדעךעך 
װא־לט זיי נישט געשטעךט דעךין מיט זיין ׀אַךקעךטן ׀אַךלאַנג. 
למשל: אַ בעל:חוב, װא֞ס הא־ט מו׹א ׀אַךן נא֞ענטן טעךמין ׀ון 
זיינע חובות, װא־לט װעלן אַז די זון זא־ל זיך ׀אַךזא֞מען איף 
אי׹ וועג ׀ון איין טא־ג אויף אַ גאַנץ יא־׹... א֞ב֌עך די זון העךט" 
ליינעם נישט און גייט זיך אי׹ געויינלעכן װעג. זי הא־ט קייג= 


=- 934 - 


דא֞ס זע׀ונענע קינד. 


מא־ל זיך נישט ׀אַךזא֞מט און נישט ׊וגעאײילט מיט איין מינוט 
׀ך"עך א֞דעך ש׀֌עטעך, סיידן אין די שייטן ׀ון יהושעי.. 

יא־! די זון איז זיך געגאַנגען מיט אי׹ געװיינלעכן װעג 
די גאַנ׊ע ׀יך יא־׹ און די העלדן ׀ון אונזעך געשיכטע זײינען 
גא־ט שו דאַנקען איב֌עךגעקומ׊ן די שייט ב֌שלום. 

מ֎ת֌תיהו הא־ט געענדיקט זיין לעךנען, אייגעלע איז זייעהך 
שיין אױסגעװא֞קסן און איז געװא֞ךן אַ ב֌אַךימטע שיינהייט. 

די עלטעךן זיינען ךייכעך געװא֞ךן און אַ חודש ׀אַך 
מת֌תיהוס קומען, זיינען ש ין געמאַכט געװא֞ךן גךויסע הכנות שו 
דעך חתונה, יי 

אַלץ איז אַ׀֌ילו ׊וגעגאַנגען נא־ך אין שטילן שדכנים 
הא֞ב֌ן נישט געוואוסט ׀ון דעם גאַנ׊ן ענין און הא֞ב֌ן ׀אַךשא֞טן 
מיט שידוכים. 

עס הא־ט שוין א֞ב֌עך נישט געקא֞נט מעך ב֌לייב֌ן אַ סוד, ווייל 
ב֌אַלד הא֞ב֌ן עס ב֌אַמעךקט די דינסטן אין שטו׀ און אויך ׀ךעמדע 
מענטשן און אװיאַךום הא־ט מען שוין אין שטא֞ט א֞נגעהױב֌ן 
| שו שמועסן, אַו אה׹ן נעמט מת֌תיהון ׀אַך אַן איידעם. 
אין אַלע הייזעך הא־ט מען געךעדט דעךיבעך, 
מאַנכע הא֞ב֌ן אהךנען געלױב֌ט, אַז עך טוט אַ גוטע זאַך, 
אַז עך קוקט נישט אויף געלט און נעמט אַן א֞ךעם קינד, װא֞ס 
הא־ט נישט קיין עלטעךן און װא֞ס עך הא־ט אים זייעך שיין 
דעך׊ויגן און גוט אויסגעב֌ילדעט, | 

אַנדעךע ווידעך הא֞ב֌ן געהאַט אַן אַנדעך מיינונג דעךיב֌עך 
און הא֞ב֌ן אהךנען שטאַךק ב֌אַךעדט, 

, אַזא שידוך שו טא־ן, -- הא֞ב֌ן זײי געטענהט -- ׀֌אַסט ׀אַך 
אַ געמיינעם ב֌אַלעב֌א֞ס, װא֞ס איז נישט אומשטאַנד שו געבן 
ע׀֌עס אַ ךעכטן נדן, א֞דעך אַזעלכן, װא֞ט הא־ט אַ ׀֌סול אין דעך 
מש׀֌חה, א֞ב֌עך ניעט ׀אַך אֲואַ לייטישן גבי, װא֞ס הא־ט נא֞ך 
אַן איינאיינ׊יקע טא֞כטעך, עך הא־ט געקענט ׀אַך אי׹ ב֌אַקומען 
אַ חתן דעם גךעסטן מיוחס, דעם גךעסטן גבי׹, די ק׹וין ׀וך 
א ׀יינעך מש׀֌חה, דא֞ס טעלעךל ׀ון הימל", 


= עך = 


א. מ. דיק, 


| ׀֌אַזונדעךס שטאַךק הא֞ב֌ן זיך געקא֞כט די שדכנים, װא֞ס 
הא־בן ג-טאַך׀ט די שיין אויס׊ע׀יךן יי אהךנען דעם שידוך. 
זי הא֞ב֌ן אויף אים אויסגעךעדט, װא֞ס אין קא֞ךט שטייט אױיף 
אים און אויף זיין ווייב֌. אַ׀ילו אייגעלע איז אויך נישט געשוינט 
געװא֞ךן, | 

דעךעיקךשט הא־ט זיי געקךײנקט, װא֞ט אה׹ן הא־ט דעם 
גאַנ׊ן ענין געהאַלטן די גאַנ׊ע שייט ב֌סוד, און הא־ט זי געלא֞זט 
לוי׀ן שו זיך מיט שידוכים גא־׹ ב֌הינם. דא֞ס הייסט שױן אַ 
׀אַלשעך מענטש. אַ ׀֌אַךדא֞ךב֌ענעך מענטש, װא֞ס נעמט נישט אין 
אַכט דעם ׊ווייטנס ט׹חה, 

אינדעךאמתן איז עך קיינמא־ל נישט געוען, - נישט קיין 
׀אַלשעך און נישט קיין ׀֌אַךדא֞ךגענעך. עֶך הא־ט עס געװא֞לט 
האַלטן ב֌סוד שוליב כ֌מה טעמים. עךשטנט, הא־ט עך נישט געם ‏ 
װא־לט, אַז די וועלט זא־ל זיך נישט דעךוויסן, דעך׀אַך װייל די 
גאַנ׊ע זאַך קא־ן זיך אַמא֞ל ענדעךן אין אַ משך ׀ון ׀יך יא־׹, 
דעךווייל װעט עס הייסן, אַז אייגעלע א ז שוין געװען אַ כ֌לה 
׀ֿאַך אַן א֞ךעם יינגל, און מאַנכע בייזע ׊ינגעך װעלן נא־ך ׊וף - 
וואַך׀ן, -- ,,מיט אַן אונטעךגעװא֞ך׀ענעם יינגל". דא֞ס קא־ן אים 
געוויס שא֞דְן ב֌יי אַן אַנדעךן שידוך, אוב דא־ װעט זיך גא֞ךנישט 
אױיסלא֞זן ; ׊ווייטנס, װא־לט אים זיין ׀אַמיליע דעך׊ו נישט גע2 
לא־זן; דךיטנס, הא־ט עך מו׹א געהאַט, אַז ווען אַלע זא־לן נעמען 
׹יידן דעך׀ון, װא־לטן זיך א׀שך א֞׀֌גע׀ונען מת֌תיהוס עלטעךן, 
װא֞ס װא־לטן, מעגלעך, נישט גע׀֌אַסט ׀אַך אים אַלס מחותנים. 

אַ׊ינד א֞ב֌עך הא־ט עך שוין נישט װא֞ס מו׹א שו הא֞ב֌ן ‏ 
׀אך די אַלע ד׹יי זאַכן, װייל עך קען דא־ך שוין א֞׀֌מאַכן די 
חתונה, און דע- עולם מעג זיך ׹יידן, װא֞ס עך ויל, 

דא־ך הא־ט עך געשוויגן דעך׀ון ב֌יז דעם לע׊טן טא־ג ׀אַך 
דעך חתונה, און ב֌יו דעם לע׊טן טא־ג הא־ט עך געענט׀עךט, ווען 
עמעץ הא־ט אים גע׀ךעגט: 

,איז דא֞ס אַן אמת, װא֞ס מען ךעדט, אַז איעך טא֞כטעך 
-נעמט מת֌תיהון ?* 


= 98 -- 


דא֞ס געטונענע קינ׹ 


,דעךווייל נא־ך גישט". 
מת֌תיהן הא־ט, וי מי׹ הא֞ב֌ן שוין ׀ךיעך דעך׊יילט, ב֌שלום 
געענדיקט זיין לעךנען און הא־ט זיך אין אַ חודש אַךום אומגע? 


טא֞מעלע שמחה. זיי הא֞ב֌ן אים אוי׀גענומען אַלס זון און אַלם 
--קינ׀טיקן איידעם. און װעגן אייגעלען איז דא־ך גא֞ךנישטא֞ שו 
׹יידן : יענע איז ממש געװא֞קטן ׀ון שמחה, 

- עטלעכע טעג זיינען אַדוךכגעלא֞׀֌ן אין שמחה און גליק, 
אין קושעניש און האַלזעניש און אין אַךײנקוקן זיך טיף אין די 
אויגן און אין האַך׊יקע שמונסן. 

מען הא־ט אויך ׀יל געךעדט ׀ון דעך ׀אַךגאַנגענהײט, און 
העניע הא־ט זי ב֌יידן דעך׊ילט, װיאַזוי זײי הא֞ב֌ן גע׀ונען 
מת֌תיהון זישנדיק גיים ג׹יקל, דעך׀ךא֞ךן ׀ון קעלט, ׀ֿאַךשמאַמט 
׀ון הונגעך און אַנגסט. אַ גליק, װא֞ס זי הא֞ב֌ן אי געמונען 
שו דעך ךיכטיקעך שייט, װײל מיט אַ שעה ש׀֌עטעך װא־לט עך 
שוין אַודאי נישט געלעב֌ט.. 

מען הא־ט אויך געשמועסט ׀ון דעך התונה, װעך עס זא־ל 
איינגעלאַדן װועךן און װעך נישט, און ס'זיינען געװען שמחית 
איב֌עך שמחות, 

שום סוף איז ב֌אַשלא֞סן געװא֞ךן, אַז דעם קינ׀טיקן שֹבֹ֌ת 
זא־ל עך אוי׀געךו׀ן װעךן, 

ס'זיינען געמאַכט געװא֞ךן גךויסע הכנות. מען הא־ט א֞נגע: 
ב֌אַקט זייעך ׀יל ׊וקעך-געב֌עקס, א֞נגע׀֌ךעגלט טייעךע קא֞נ׀יטוךן, 
א֞נגעגךײט ׀אַךשיידענע משקאות און דא֞סגלײכן. לכ֌בוד דעם 
חתן הא־ט דעך חזן געדאַװנט ׀אַךן עמוד, 

נא־כן דאַװנען, הא־ט מען ׀אַךב֌עטְן אַ גךויסן עולם. די 
| גאַנ׊ע שטא֞ט הא־ט ׀אַךהילכט מיטן מול-טוב, װא֞ס מען הא־ט 
א֞׀֌געגעב֌ן אהךנען מיט זיין וַוייב֌ און טא֞כטעך, 


= העע = 


א. מ. דיק, 


אַ גאַנ׊ן שב֌ת הא־ט דא־׹טן געקא֞כט װי אין אַ קעסל. דעך 
אַךײן און דעך אַךױס, װא֞ס איינעך א֞דעך אײינע איז געוען 
מעך ;אַךיסטא֞קךאַטיש?, אַלץ ש׀֌עטעך איז מען געקומען און 
אַלץ ליינגעך הא־ט מען זיך דא־׹ט ׀אַךזאַמט, און די עלטעךן 
הא֞ב֌ן זיך געשמא֞ל׊ן ׀אַך נחת און הא֞ב֌ן געדאַנקט גא־ט, װא֞ס 
זי הא֞ב֌ן דעךלעב֌ט דעמדא֞זיקן טא־ג. 

ב֌אַלד נא־ך הבדלה הא־ט מען געש׀֌ילט זמיךות, געזא֞גט 
׀֌יוט ׀ון דעם יום:טובדיקן דאַװנען. 


מען הא־ט אויך געטאַנ׊ט, געזונגען אין געש׀֌ךונגען ׀ון 

גדולה און גךויס גיֹיק. 
| א֞ב֌עך די אַלע שמחות און גדולות הא֞ב֌ן זיך אױסגעלא֞שן 

װי הונדעךט העל:׀לאַמענדיקע ליכט ׀ון אַ שוגװינט, און די 
שטוב֌ איז איינגעהילט געװא֞ךן אין אַ וךויסן טךויעך, דידא֞יקע 
שךעקלאַכע קאַטאַסטךא֞׀֌ע, איז געשען ב֌לויז דו׹ך איין װא֞ךט, 
װא֞ס אַ קליין יידל הא־ט איינגעךוימט אין אהךנס אויעך. און 
דא֞סדא֞זיקע קליינע יידעלע איז געװען נישט קיין אַנדעךעך װי 
נא֞ך דעך שמש ׀ון ׹ב, װא֞ס איז געשיקט געװא֞ךן ׀ון אים 
א֞נ׊עזא֞גן אהךנען אין זיין נא֞מען, אַז עך זא־ל גא֞ךנישט קלעךן 
חתונה שו מאַכן זיין טא֞כטעך מיט מת֌תיהון, מת֌תיהו אין אַן 
אסו׀י, אַ גע׀ונען קינד און אַזאַ איינעך טא֞ך נישט נעמען קיין 
יידישע טא֞כטעך, עס קא־ן געמא֞לט זיין אַז עך איז גא־׹ אַ ממז׹, 

דידא֞זיקע װעךטעך הא֞ב֌ן דוךכגעלעכעךט אהךנען ב֌ײידע 
אויעךן און דעם מוח, װי עמעץ װא־לט דא־׹ט אַךײנגעשא֞סן שוויי 
גלייענע קוילן, | 

עך הא־ט זיך אינגאַנ׊ן ׀אַךלויךן און ס'הא־ט געדױעךט 
גענוג לאַנג ב֌יז עך הא־ט װידעך ב֌אַקומען מוט שו דעךגיין ׀ון 
שמש מעך דייטלעכע וועךטעך, | 

א֞ב֌עך דעך שמש איז אַךױסגענאַנגען ׀ון שטוב֌. .. 

הא־ט אה׹ן געװא֞לט גיין שום ׹ב און איבעךךיידן מיט 
אים, עך הא־ט עס א֞ב֌עך נישט געקא֞נט טא־ן, װייל די ׀יס זיינען 

- = 28 - 


דא֞ס גע׀ונענע קינד, 


אים אַזױ װי אונטעךגעהאַקט געװא֞ךן, אַזֹױ, אַז עך הא־ט זיך 
געמוזט לייגן אין ב֌עט אַךײן. 

עך הא־ט אויך :מו׹א געהאַ: אױס׊עזא֞גן עס דעם װייב֌ און 
די קינדעך, און עך איז געלעגן װי משוגע, 


,איך הא֞ב֌ מיך היינט ׊ו׀יל א֞נגעשטךיינגט, - הא־ט עך 
זי געזא֞גט, װען זי הא֞ב֌ן זיך געהוושט דעךויף, װא֞ס עך 
הא־ט זיך אַךײנגעלײגט אין ב֌עט. -- איך מוז מיך אױיסווען און - 
דעךיב֌עך שיקט אַװעק די קלעזמעך און די געסט. איך ×€'ל מיך 
נישט גוט און דעך׊ו מוז איך מיך איב֌עךשמועטן מיט מיינעם אַ 
גוטן ׀ךיינט. 

דא֞ס ווייב֌ און די קינדעך הא֞ב֌ן זיך שטאַךק ב֌אַאמךואיקט. 
עך איז אַלע מא־ל געװען אַ שװאַכעך מענטש, װא֞ס קא־ן א 
ליאַדע מינוט עךנסט קךאַנק װעךן און דעךיב֌עך הא֞ב֌ן זי זיך 
ב֌אַלד א֞׀֌נע׀אַךטיקט מיט די געסט, מיט די, קלעומעך און אין 
שטוב איז געװא֞ךן שטיל, 

דעמא֞לט הא־ט אה׹ן געלא֞זט ךו׀ן שו זיך זיינעם אַ גוטן 
׀ךיינט, אַ געוויסן ך' מ׹דכי טךיוועש, װא֞ס איז געווען אַ ג׹וי? 
טעך למדן און װא֞ס איו ב֌יים ׹ב אויך געוען זייעך געהױיב֌ן 
דעך ׹ב ׀לעגט זיך מיט אים ע׀טעך מישב זיין ב֌יי אַ שװעךן 
ענין. 

אח׹ן הא־ט אים געװא֞לט ב֌לויז ׀ךעגן, שי איז עס אמת, אַז 
מיט אַ גע׀ונען קינד טא֞ך מען זיך נישט משדך זיין. 

ך' מ׹דכי הא־ט אים אויף דעךדא֞זיקעך ׀֌ךאַגע גא֞ךנישט 
געענט׀עךט, נא֞ך עך הא־ט געהייטן דעךלאַנגען דעם לאַנגן משניות . 
סדך נשים א הא־ט אים דא־׹טן געוויזן אַ ב֌׀ךושע משנה, אַז אן 
אסו׀י לא די װא֞ס עך טא֞ך ניכט נעמען אַ ב֌ת ישךאל ׀ון ב֌אַ: 
שטימטע עלטעךן, נא֞ך עך טא֞ך אַ׀ילן נישט נעמען זיין גלייכן, 
ווען זי איז. אַשטײגעך, אַ גע׀ונען קינד, װײל מען הא־ט מו׹א, 
טא֞מעך איז איינעך ׀ון זי אַ כ֌שך קינד און דעך ׊װײטעך אַ 
ממז׹, און אַ ממז׹ טא֞ך נישט אַךײינקומען אין גא֞טס קהילה. 


= 20 -- 


א מ. דיק 


דידא֞זיקע משנה הא־ט אוף אהךנען געמאַכט נישט קיין? 
קלענעךן ךושם, װי דעך טויט-או׹טייל, װא֞ס וועךט ׀א֞ךגעלייענט 
ב֌יים עשאַ׀א֞ט דעם ׀אַךמש׀֌טן. עך הא־ט זיך שוין נישט געקא֞נט 
מעך איינהאַלטן און הנ֞֌ט ז וסגעב֌ךא֞כן אין אַ הויכן געוויין, 

אויף זיין געוויין זיינען ׊ַךײינגעלא֞׀ן שו אים אין קאַב֌ינעט 
אַךײן ווייב֌ און קינדעך מיט דעך גךעסטעך ׀אַך׊וויי׀לונג און 
זיי הא֞ב֌ן זיך דעךוואוסט ׀ון דעם שךעקלעכן סוד.,. | 

דא֞ס איז געוען אַ געװאַלדיקע אַנטדעקונג, װא֞ס הא־ט אין 
אַ מ֮ינוט שייט ׊עב֌ךא֞כן זייעךע גא֞לדענע לו׀טשלעטעך, װא֞ס זיי 
הא֞ב֌ן שוין יא֞ךנלאַנג מיט גךויס מי געב֌ויט, װי אַ גװאַלטיקעך 


וועך קא־ן ב֌אַשךײב֌ן דעם יא֞מעך און די ׀אַך׊וויי׀לונג 
׀ון דעך גליקלעכעך ׀אמיליע אין דעךדא֞זיקעך אימהדיקעך נאַכט ל - 
וועך ׀ון אייך, מיינע טייעךע לעזעךינס אין אַ מאַמע, וועט זי 
שוין ׀אַךשטיין ׀ון מיין קנאַ׀֌עך שילדעךונג, וי ס'איז געווען 
שו מוט די עלטעךן: און וועך ׀ון אייך הא־ט געליב֌ט א֞דעך 
ליב֌ט נא־ך אַ׊ינד, װעט זיך אויך דא֞סגלײכן מאַכן אַ באַגךיף, וו . 
ס'איז דעמא֞לט געווען שו מוט אייגעלען און מת֌תיהון, ס'איז גע: 
נונוג שו זא־גן מיט קוך׊ע וועךטעך, אַז זיי זיינען דאַן געווען די 
אומגליקלעכסטע אויף גא֞טס עךד, וייל קיינעך אין אַזױ נישט 
אומגליקלען, וי יענעך, װא֞ס גע׀ינט זיך א֞׀֌גענאַךט ׀ון זיין 
אייגן גליק. אַזאַ איינעך, װא֞ס גע׀ינט זיך גענאַךט אין זיין ליב֌ע, 
דעךטךינקט זיך א֞דעך היינגט זיך, - 

אונזעךע געליבטע א֞ב֌עך, באַהיט גא־ט, הא֞ב֌ן עס נישט גע= 
טא־ן און הא֞ב֌ן אויך נישט געקלעךט דעך׀ון, וייל קיין מענטש 
הא־ט זיי אין זייעך ליב֌ע נישט געשטעךט, נא֞ך די אמונה. און 
די אמונה אי שטךיינג אין אַלע איךע געזע׊ן און א ׀֌שיטא אין 
די עינים ׀ון מאַן און וייב֌, אֲַ׀ילו די ׊עךטלעכסטע .ליב֌ע. 
וועךט נישט געשוינט ׀ון אי׹. זי ועךט נישט געךיךט ׀ון די 
טייכן טךעךן, װא֞ס ׀֌ליסן ׀ון די אויגן טויזנטעך עגונות, חלי׊ות, 
װא֞ס טאַטעךן זיך וײע- גאַנץ לעבן און װא֞ס די ׀אַךדאַךב֌ענע 


- 0 


דיא֞ס גע׀֌ונענע קינד 


| מאַנסלײט מאַכן דידא֞זיקע געזע׊ן ב֌ליז זיך שום נושן, מיט דעך 
כ֌ונה שו ׀֌ךעסן געלט א֞דעך זיך נוקם שו זיין. 
| אונזעךע טעכטעך ׀אַךטךא֞גן עס גאַנץ געדולדיק און דא֞ס" 
זעלב֌ע הא֞ב֌ן אויך געטא֞ן די ׀אַךליב֌טע העלדן ׀ון אונזעך גע: 
שיכטע, זיי הא֞ג֌ן, ב֌אַהיט גא־ט, קיין שום טענות נישט געהאַט 
שום ׹ב, | 

אהךנען הא־ט ב֌לויז ׀אַךדךא֞סן, ׀אַךװא֞ס דעך ׹ב הא־ט ב֌יז 
| אישט געשוויגן, און ׀אַךװא֞ס הא־ט עך עס אים נישט אַנט׀֌לעקט, 
ב֌לעת עך הא־ט געזא֞לט שךייב֌ן אַ תנאייגט, 
| דעמאַלט װא־לט. עך דא־ןך אים ׀ֿאַךש׀֌א֞ךט אַ סך ׀֌יין און 
- ׊עך און דא֞סגלײכן אויך א סך חך׀ה און ב֌ושה, 
ך' מ׹דכי הא־ט אים א֞ב֌עך ב֌אַלד ׊וגעמאַכט דא֞ס מויל, 


,אין דעם זייט אי׹ אַליין שולדיק, -- הא־ט עך אים גע. 
זא־גט, -- און נישט דעך ׹ב, ווייל דעך ׹ב הא־ט ב֌לויז געוואוסט, 
אַז עך איז נישט אייעךעך, א֞ב֌עך נישט, אַז עך איז א גע׀וגענעך, 
אַנדעךש, װא־לט עך אייך שוין א֞נגעזא֞גט, אַז עך טא֞ך נישט × ×¢: 
מען קיין יידישע טא֞כטעך". 


אַ גאַנ׊ע װא־ך זיינען זיי אַלע געווען װי געלעמט, איינ. 
געש׀֌אַךט אינדעךחיים, זיי הא֞ב֌ן זיך געשעמט אַ נא־ז אַךוֹיס׊ן= 
שטעקן, ווייל עך הא־ט עס נישס קיין שונאים, ועף ׀ךייט עס 
| זיך נישט מיטן אומגליק ׀ון אַ גבי׹? | 


מען הא־ט דעךיבעך געךעדט אין יעדעך שטו׀, און דעך 
המון הא־ט געזען אין אים נקמה, װא֞ס עך הא־ט זיך מ׹חם געװען 
איב֌עך אַ ממז׹, 


די װא־ך א֞בֹ֌עך, װא֞ס זיי הא֞ב֌ן זיך ׀אַךהאַלטן אין שטוב, 
איז נישט אַװעק החינם, מען הא־ט זיך זייעך גוט ב֌אַךאַטן װא֞ט 
- שו' טא־ן ווייטעך. עס איז געווען אַ העכסט שוועךע אױ׀גאַב֌ע װי 
אַזױ שו ךאַטעװען ב֌יידע קינדעך און גלייכשייט ×§ אויך דעם 
כ֌בוד. מען הא־ט זיי נעמוזט ךאַטעװען, וייל זיי װא־לטן זיכעך 


= 81 -- 


א. מ. דיק, 


אױסגעגאַנגען ׀ון ליב֌ע שו אײינאַנדעך און ×€'ן ב֌ושה, װא֞ס מען 
האַלט אים ׀אַך אַ ממז׹... 


ח. 
דעך אומגעךיכטעך גאַסט, 


נא־ך אַ לאַנגן ישוב:הדעת איז ב֌יי זיי גײַבליב֌ן, אַז אויף 
מען וויל ׀אַךשטא֞׀֌ן לייטן די מיילעך, מוז מען, עךשטוס, מת֌תיהון 
נישט האַלטן ב֌יי ך' אהךנען אין הויז, נא֞ך עךגעץ אַנדעךש, און 
זיי הא֞ב֌ן אים אַװעקגעשיקט קיין שטךאַסב֌וךג, וואו עך הא־ט בֹ֌אַל֎ד 
ב֌אַקימען אַ שטעלע אַלט ב֌וכהאַלטעך מיט אַ גוטן געהאַלט { ׊ווייטנס, 
מוז מען מיט אַלע מעגלעכקייטן נא֞כ׀א֞ךשן, עך זיינע עלטעךן 
זיינען, : | 

הא־ט מען א֞נגעהױיב֌ען שו שךייב֌ן אין די ׊ייטונגען ועגן 
דעם, אַז דעך און דעך הא־ט גע׀ונען אַ קינד אין דעם און דעם 
עלטעך, אויף דעם און דעם א֞ךט, נעכ֌ן דעם און זעם װיא֞ךסט= 
סלו׀֌, אין דעם און דעט יא־׹, חודש, טא־ג און שעה, און אז עך 
גע׀ינט זיך אישט ב֌יי דעם און דעם, װא֞ס הא־ט אים זייעך שיין 
דעך׊ויגן און ׀אַךלאַנגט אַ׊ינד שו ויסן, וועך עס זיינען זיינע 
עלטעךן, ווייל אַנדעךש איז אים ׀אַךב֌א֞טן חתונה שו הא֞ב֌ן 

אַ גאַנץ יא־׹ נא֞כאַנאַנד, איז עס װא֞כנטלעך געדךוקט גע: 
ווען אין ׀אַךשידענע ׊ייטונגען, א֞ב֌עך קיינעך הא־ט זיך נישט 
א֞׀֌געךו׀ן, און אַ ׀ינסטעךעך טךויעך:װא־לקן איז געהאַנגען איב֌עך 
ך' אהךנס הויז, 1 

עך הא־ט שוין ׀אַךשא֞לטן די שעה ׀ון דעך גךויסעך משוה, 
ווען עך הא־ט אוי׀געהויב֌ן ב֌יים ב֌ךיקל דא֞ס ׀אַךלױךענע קינד 


2 29  -- 


דא֞ס גע׀ונענע קינד. 


אין א֞נדעךטהאַלב֌ן יא־׹ אַךום, ב֌שעת דעך לע׊טעך ׀ונק 
הא־ט זיך שוין אױסגעלא֞שן אין אייגעלעס האַךץ, אַז זי זא־ל 
אַמא֞ל קא֞נען נעמען מת֌תיהון ׀אַך אַ מאַן, און הא־ט זיך, װי שו 
שו זא־גן, א֞נגעטא֞ן אַן אײכ֌יק טךויעךקלייד, זיינען געקומען שוי 
׀א֞ךן קיין ב֌ךא֞ד אַ ׀֌א֞ך׀א֞לק, װא֞ס זיינען געװען זייעך ׹ייך 
און שוין ניעט יונ . 

זי זיינען געקומען ׀ון אַזאַ לאַנד, װא֞ס מען ׀א֞ךט אַהין 
אויף נישט שו קומען שו׹יק, דא־ט הייסט ׀ון אךץ:ישךאל און 
זיינען ׀אַך׀א֞ךן אין אַ גךויטעך אכסניא און הא֞ב֌ן זיך דא־׹טן 
א֞׀֌נעשטעלט אויף עטלעכע װא־כן. | 

זיי הא֞ב֌ן דא־׹ט געהאַט נא־ך אַן אַלטע ב֌אַקאַנטשאַ׀֌ט ׀ון 
אַלטע שייטן, מיט מאַנכע גבי׹ים, װא֞ס זיינען געשטאַנען מיט זי 
אַמא֞ל אין געשע׀טן, און הא֞ב֌ן זיי ב֌אַזוכס. 

מיט דעך שייט א֞ב֌עך הא֞ב֌ן זי געמאַכט נייע ב֌אַקאנט? 
שאַ׀טן און נייע וויזיטן, ב֌יז עס איז אויך א֞נגעקומען שו ך' אהךנען, 
ווייל אין ב֌ךא֞ד הא־ט עך זיך געךעכנט ׀ון די נכב֌דים. | 

זֵיי הא֞ג֌ן אים געמאַכט א ויזיט און הא֞ב֌ן זיך ׀אַךװוימט 
ביי אים מעך וי ×€×™×™ אַן אַנדעךן. זיי הא֞ב֌ן אים אַ סך דעך׊יילט 
׀ון אךץ:ישךאל און ׀ון זייעך נסיעה און עך, װוידעך, הא־ט אַךײני 
געװא֞ך׀ן אַ ׀֌א֞ך וועךטעך ועגן זיין טא֞כטעך, ‏ עך הא־ט גע. 
וואוסט, אַז די געסט ווייטן אַ סך מעך, וי׀יל זיי דאַך׀ן שו 
וויסן און יענע הא֞ב֌ן אים זייעך ב֌אַזױעךט. 

ב֌יים טיש (עך הא־ט זיי געװאַלטן שו אװנטב֌ךויט, וען מען 
הא־ט שוין ליידיק געמאַכט אַ ׀֌א֞ך ׀לעשעך אונגעךויין, און מען 
איז אַךײנגע׀אַלן אין ע׊בות, הא־ט מען זיך א֞נגעהױגן שו דעךי 
שיילן דא֞ס, װא֞ס מען הא־ט ׀ךיעך ׀לייסיק ׀אַךשװיגן, ואס 
הייסט יעדעך איינעך הא־ט א֞נגעהױב֌ן מיט׊עטיילן דעם שװיטן 
די אויסטעךלישע ׀֌אַסיךונגען ׀ון זיין לעה 

א֞ב֌עך מיין טייעךע לעזעךין, ׀ון זייעך לאַנגן געש׀֌ךעך 
וועלן מי׹ נא֞ך איבעךגעב֌ן דיייעגיקע ׀ךטים, װא֞ס זיינען בלוין 


א מ. דיק. 


נוגע. אונזעך דעך׊יילונג, דא֞ס הייסט, מי׹ װשלן אין קוֹך׊ַן אי= 
ב֌עךגעבן דא֞ס, װא֞ס דעך גאַסט הא־ט דעך׊יילט ׀֌אךיכות, 

,איך הייס, װוי אייך איז שוין געװיס ב֌אַװאוסט, -- הא־ט 
עך א֞נגעהױב֌ן, -- ך׀אל גוב֌לינעך, מיין ׀ךוי הייסט ש׀ךה, מֿיך / 
זיינען געב֌ויךן געװא֞ךן אין יאַלטע. מי׹ הא֞ב֌ן דא־׹ט חתונת / 
געהאַט און ׀אַךלעב֌ט, װי שו זא־גן, די עךשטע העל׀ט יא־׹ן . 
אונזעךע אין שמחה און עשיךות. מי׹ הא֞ב֌ן גע׀יךט גךויסע גע= 
שע׀טן און אַךום אונז הא֞ב֌ן געלעב֌ט אַ סך מענטשן. עס / 
הא־ט אונז א֞ב֌עך גע׀עלט אַזאַ זאַך, װא֞ס א־ן דעם הא־ט בי 
- אונז, יידן, דא֞ס לעב֌ן קיין שום װעךט נישט. מי׹ הא֞ב֌ן מעך וי 
׊וועלף יא־׹ קיין קינדעך נישט געהאַט, מי׹ הא֞ב֌ן זיך דא־קטי׹ט,. 
אויסגעווען ב֌יי די גךעסטע ךב֌יים און ס'איו אַלץ געװען אומ: 
זיסט, נא֞ך דעך אױב֌עךשטעך הא־ט אונז געב֌ךאַכט שו דעם:. 
נאזליװוקא֞װעך ךב֌י, הא־ט עך אונז געב֌ענטשט און מי׹ זיינען גע= 
הא֞ל׀ן געװא֞ךן ׀ון זיין ליב֌ן נא֞מען. ב֌אַלד נא־ך אונזעך א֞׀֌׀א֞ךן. 
איז מיין ווייב֌ מעוב֌ךת געװא֞ךן און הא־ט געב֌ויךן אַן ייגגל. מי׹ . 
הא֞ב֌ן אים אַ נא֞מען געגעב֌ן, װי דעך נאזליװוקא֞וועך הא־ט אונז 
געהייסן -- ,מת֌תיהו". אַלעמא֞ל הא־ט עך געהייסן געב֌ן אַ נא֞מען 
די קינדעך ׀ון די עקךות, װא֞ס עך הא־ט זי געב֌ענטשט - מיט . 
אַ ׹מז אויף גא֞טס הילף, דהיינו, איינעם הא־ט עך געהייסן ךו׀ן 
עזוויאל, אַ שווייטן מיכאל און מיינעם מת֌תיהו. אונזעך ׀ךייד 
איז געווען זייעך גךויס, ווייל מי׹ הא֞ב֌ן שוין גא֞ךנישט געהא֞׀ט 
שו דעךלעבן אַמא֞ל אַ קינד און הא֞ב֌ן שוין געךעכנט שו מאכן ׀אַך. 
אַ יוךש אונזעך ׀֌לעמעניק, װא֞ס הא־ט זיך נא־ך ׀ךיעך, איידעך. 
מי׹ הא־בן ב֌אַשלא֞סן, געגךייט דעך׊ו", : 

דא֞ס קינד איז געווען אונזעך ליב֌ע, אונזעך ׀ךייד, וייל 
עך איז געווען זייעך שיין, קלוג און זײיעך ב֌אַחנט, אַזי, אַן / 
א׀ילו ׀ךעמדע ׀לעגן אים ממש איינשלינגען. דא־ך א֞ב֌עך הא־ט. 
זיך די שמחה נישט לאַנג געהאַלטן. ב֌שעת עס איז אַלט געװען אי 
יא־׹ שוויי, איז עס אונז אומגעקומען אויף אַ שךעקלעכן או׀ן. איך 
און מיין ׀ךוי זיינען דעמא֞לט געווען אויף אַ ךייכעך חתונה. עס 


איז געווען אַכטא֞ג ׀אַך ׀֌סה (אין דעם און דעם טא־ג און דעם 
און דעם יא־׹) איז שו אונז געקומען אַ ךייטעך מיט אַ ב֌וךה 
ךעה, אַז עס איז אונז א֞׀֌געב֌ךענט געװא֞ךן אונזעך הויז מיטן גאַנ׊ן 
הא֞ב֌ און גוטס. ס'איז מעך נישט געב֌ליב֌ן װי אַ ׊ימעך, און 
דא֞ס קינד איז אויך ׀אַךב֌ךענט געװא֞ךן. אונזעך געשךיי, אונזעך 
יא֞מעך הא־ט געמעגט קומען ׀אַך גא־ט. עס הא֞ב֌ן מיט אונז גע* 
קלא־גט א֞לע חתונה:לייט, עס הא֞ב֌ן מיט אונז געטךויעךט הימל און 
עךד און די גאַנ׊ע נאַטוך, מי׹ זיינען געװען שטאַךקעך ׀ון 
אייזן, אַז מי׹ הא֞ב֌ן עס געקא֞נט איב֌עךלעב֌ן. 

,מי׹ זיינען געקומען קיין יאַלטע - האַל֌ טויטע און 
אונזעךע אויגן הא֞ב֌ן זיך געע׀נט װי װאַסעךקװאַלן, װען מיף 
דעךזען דא֞ס אַשׁ ׀ון אונזעך וואוינונג. ‏ אונזעך עךשטע זאַך איו 
געווען אוי׀׊וזוכן די ךעשט ביינדעלעך ׀ון אונזעך קיגד שו בֹ֌אַ 
נע׊ן זיי מיט אונזעךע טךעךן, און דעךנא֞ך שו באַגךא֞ב֌ן איף 
דעם יידישן ב֌ית:עולם, און שו טךײיסטן זיךף מיט זיין קליינעם 
קב׹?. א֞ב֌עך אויך די קליינע טךייסט איז אונז נישט ב֌אַשעךט 
געווען. דעך שא֞דן ׀ון אונזעך ׀אַךמעגן הא־ט זיך אונז אומגע: 
קעךט טא֞׀֌ל, ווייל אַלץ איז געווען זייעך הויך אַסעקוךיךט, א֞ב֌עך 
אונזעך קינד הא־ט זיך נישט אומגעקעךט, 

,מי׹ הא־בן געטךויעךט ׀ילי׀יל טעג, חדשים, יא־׹ן, מי׹ 
הא֞ב֌ן זיך נישט געקא֞נט טךייסטן, װי אונזעך ׀א֞טעך יעקב נא־ן 
זיין זון יוסף, און הא֞ב֌ן די גאַנ׊ע שייט, ב֌יזן היינטיקן טא־ג גע: 
האַלטן אין איין שילטן די ,מאַמקע? זיינע, װא֞ס איז נישט גע= 
ווען דאַן אין שטוב֌, זי איז גא־׹ דעמא֞לט אַװעק שו אי׹ געלי׀֌טן, 
און װען זי איז געקומען שו לױ׀ן, הא־ט מען שוין נישט געקא֞נט 
אַךיינדךינגען אין שטוב֌. דא֞ס איינ׊יקע, װא֞ס אין אונז ׀אַך: 
גליב֌ן שום א֞נדײינק ׀ון אונזעך קינד, איז די ׀א֞טא֞גךאַ׀יע 
זיינע, װא֞ס מי׹ הא֞כ֌ן דעךװויסט היינגען אין דעם געב֌ליב֌ענעם 
׊ימעך, און מי׹ קושן זי אינדעך׀ךי און אין אונט און בֹ֌אַ= 
װאַשן זי מיט אונזעךע טךעךן, אַ טא־ג ט׹א־ג איך זי אויף 
מיין האַךץ, אַ טא־ג מיין ׀ךוי. ס'איז אַ היילונג שו אונזעך ×€×™×™= 


2 א 


א מ. דיק 
עךדיקעך וואונד, װא֞ס שטייט נא־ך א֞׀ן, אייטעךט און יל זיך 
נא־ך נישט ׀אַךמאַכן, 

דא֞ס אומגליק הא־ט אונז שוין אַװי װײט ׊עקלאַ׀֌ט דעם 
מוט, אַז מי׹ הא֞ב֌ן שוין מעך נישט געטךאַכט ׀ון שו מאַכן נייע 
געשע׀טן, מי׹ הא֞ב֌ן אונזעך קאַ׀֌טאַל - אַכ׊יק טױזנט ׹ובל 
׀אַךליען אין זיכעךע הענט איף אַ קליײנעם ׀֌ךא֞׊ענט, און 
ש׀֌עטעך, / אין אַ ׀֌א֞ך יא־׹ אַךום, זיינען מי׹ ב֌יידע גע׀א֞ךן שו 
דעם נאזליװוקא֞װעך, אַז עך זא־ל אונז ווידעך ב֌ענטשן מיט אַ קיגד. 
עך הא־ט עס א֞ב֌עך נישט געטא֞ן, 

,ניין, -- הא־ט עך אונז געענט׀עךט, -- אין װעל אייך קיין 
׀אַלשע מת֌נה נישט געב֌ן. מיין ע׊ה איז, אַז אי׹ זא־לט ׀א֞ךן 
קיין אךץ:ישךאל און זיך ב֌אַזע׊ן אין חב׹ון", 

,מי׹ הא֞ב֌ן אים גע׀א֞לגט. מי׹ הא֞ב֌ן אונזעך גךויסן קאַ. 
׀֌יטאַל מיטגעגומען. אַ ׊ענטל דעך׀ון הא֞ב֌ איך אַװעקגעגעגן מיין 
׀֌לימעניק, װא֞ס הא־ט שוין געהאַט װידעך אַ גךויסע אויסױכט 
שו זיין מיין יוךש, און הא֞ב֌ דעךיב֌עך נישט געװא֞לט אים לא־זן 
גענאַךט אין זיין הא֞׀֌נונג, און מי׹ זיינען ב֌אַלד אַװעקגע׀א֞ךן 
קיין אךץ ישךאל, און הא֞ב֌ן ׀אַךלעב֌ט די גאַנ׊ע שייט אין שכם, 
ווייל כ'הא־ב נישט געקא֞נט ׀אַךגעסן מיין קינד,. איך הא֞ב֌ א֞׀֌; 
געהיט זיין יא֞ך׊ײיט מיט לעךנען נא־ך זיין נשמה, מיט שדקה און 
דעסגלייכן, אין ג׹א־ד אין זיין לע׊טן יא֞ך׊ײיט מיט אַ ׀יך 
חדשים שו׹יק, הא־ט זיך אין מי׹. דעךוועקט ע׀עס אַ הא֞׀֌נונג, 
אַז אונזעך קינד לעב֌ט, וייל איך הא֞ב֌ דעךהאַלטן דו׹ך דעך 
׀֌א֞סט אַ געדךוק?×¢ שייטונג ׀ון יאַלטע, װאו עס איז געװען אַן 
אַנא֞נס ׀ון אַ געוויסן אה׹ן ׀ון ב֌ךא֞ד, אַז עך הא־ט אין דעם 
און דעם חודש ׀ון דעם און דעם יא־׹ און דעם און דעם טא־ג . 
גע׀ונען אַ ׊װײי.יא־׹יק קינד, בי אַ ב׹יקל אויף דעם און 
דעם א֞ךט, נעב֌ן דעם און דעם װיא֞ךסט, װא֞ס הא־ט געהאַט דעם 
און דעם גומעך, עך הא־ט אים א֞נגענומען ׀אַך אַן אייגן קינד 
און ׀֌א֞טעךלעך דעך׊ויגן, א֞ב֌עך אישט ׀אַךלאַנגט עך שו װיסן 
דוךכאויס, עך זיינע עלטעךן זיינען, ווייל אַנדעךש, װעט אים 


== 86 


דא֞ס גע׀ונענע קינד. 


זיין ׀אַךװעךט חתונה שו הא֞ב֌ן, װי אַלע אַנדעךע גע׀ונענע קינ= 
דעך, װא֞ס וועךן געשטעמ׀֌לט מיט נא֞מען אסו׀י, און װעךן באַ= 
האַנדלט ׀ון אונזעך אמונה, וי עכטע ממז׹ים און טא־׹ן דעךיבעך 
נישט חתונה הא֞ב֌ן, 

,דעך אַנא֞נס אין דעך שייטונג וועגן דעם גע׀ונענעם קינךד 
שטימט הא־׹ אין הא־׹ מיט דעך דא֞טע ׀ון יענעם טא־ג, װען 
ס'איז מי׹ געשען דא֞ס אומגליק מיט מיין קינד און איך הא֞ב֌ 
מיך גע׀ילט װי יעקב, װען מען הא־ט שים א֞גגעזא֞נט די בשוךה, 
אַז יוסף לעבט", 

עס הא־ט א֞נגעהױיב֌ן שו טא־גן אין אונזעךע ׀ינסטעךע הט׹= 
׊עך, א֞ב֌עך דא֞ס אױי׀גענאַנגענע ליכט הא־ט מעך נישט געדויעךט 
װי אַ ב֌ליץ אין אַ ׀ינסטעךעך נאַכט, װא֞ס דו׹ך זיין ׀אַךשװינדן 
װעךט נא־ך ׀ינסטעךעך, ב֌אַלד דעךויף הא֞ב֌ן מי׹ געלאַכט נון 
זיך אַלײן, אַז מי׹ זא־לן גא־׹ קא֞גען הא֞ב֌ן אין די ךעיונות, אַז 
אונזעך קינד לע׀ט. נא־ךְ איז אַ געשטא֞ךב֌ענעך שו׹יק לעבַ֌ע= 
דיק נישט געװא֞ךן און אַ ׀֌שיטא שוין אַזאַ איינעך, װא֞ס איז אויף 
אש ׀אַךב֌ךענט געװא֞ךן, 

,דא־ך, נא־ך אַ לאַנגן ישוב הדעת, הא֞ב֌ן מי׹ שין 
געלייגט אַ סך מעך געוויכט אויף דעך שייטונג און ב֌׀ךט נא־ך, 
אַז זי איז אונז ג׹א־ד ׊וגעשיקט געװא֞ךן דיךעקט ׀ון יאַלטע 
ךעך׊ו נא־ך אן אַ נא֞מען. אַלזא֞, איו עס געװיס אַ סך מעך װײ 
-אַ ׀֌וסט װא֞ךט. דא֞ס און נא־ך אַ סך אַנדעךע אומשטענדן, װא֞ס 
הא֞ב֌ן זיך ׀֌יסלעכווייז געלייגט אוי׀ן שכל, הא֞כ֌ן אַלץ מעך און 
מעך דעךװעקט אין אונז אַ חשד, אז אונזעך ה יז אז מיט אַ 
כ֎֌יון אונטעךגע׊ונדן געװא֞ךן, כ֌די אַװעק׊וךײיסן אונז דא־ט קינד 
א־ן אַ שום ׀אַךדאַכט, אַז מען זא־ל דעם גונב נ׀שות קיינמא־ל נישט 
קא֞נען כאַ׀֌ן. 

;א֞ב֌עך אַזא אונטעך׊ינדעך און שוגלייך אַ גונב נ׀שות, 
קא־ן געװיס קיין אַנדעךעך נישט זיין, וי אַזױנעך, װא֞ס הא־ט 
דעךב֌יי אַ נושן, און װעך קא־ן הא֞ב֌ן אַ גךעסעךן נושן דעךב֌יי 
וי מיין ׀֌לימעניק, װא֞ס הא־ט אַלץ געהא֞׀ט שו זיין מיין איינ" 


א. מ,. דיק. 


׊יקעך יוךש ? נו, הא־ט זיך אים געשטעלט מיין קינד אין וועג 
/און הא־ט אים געמאַכט אַ שטךיך דו׹ך זיין חשבֿון עס איז 
| אונז איינגע׀אַלן, אַן עך הא־ט ׀אַך׀יךט דא֞ס קינד ׀אַך ׀ו׀׊יק 
|מייל און הא־ט עס אַװעקגעוע׊ט עךגעץ נעבן אַ ב׹יקל. דעך 
חשד, אַז עך הא־ט עס זיכעך געטא֞ן, װעךט נא־ך שטאַךקעך דעך: 
מיט, וא֞ס ב֌אַלד נא־ך דעך שך׀ה איז עך אויף עטלעכע װא־כן 
׀אַךשוואונדן ׀ון יאַלט׊. - 

{קוךץ געזא֞גט, ב֌יי אונו איז געב֌ליב֌ן, אַז דעך חשד אויף 
אונזעך ׀֌לימעניק איז מעך װי זיכעך, און דעך געדאַנק הא־ט 
אונז נישט געלא֞זט ךוען. דעך׊ו הא֞ב֌ן זיך א֞נגעהױב֌ן גךויסע 
אומךוען ׀ון די אַךאַב֌עך און קיינעך איז נישט געװען זיכעך 
מיטן לעב֌ן. זיינען מי׹ א֞׀֌גע׀א֞ךן ׀ון דא־׹ט און מי׹ זיינען 
געקומען אַהעך מיט דעך שייטנג אין דעך האַנט און שוגלייך 
מיט זיין ב֌ילד. מי׹ זיינען נישט אַךײן שו אייך דעם עךשטן, 
ווייל מי׹ הא֞ב֌ן ׀ךיעך געװא֞לט העךן די מיינונג ׀ון שטא֞ט 
איב֌עך אייך, שו קענען דעם מאַן, מיט וועלכן מי׹ װעלן הא֞ב֌ן 
שו טא־ן. נו, גא־ט שו דאַנקען, װא֞ס אי׹ זייט איינעך ׀ון די 
העךלעכסטע מענטשן, און מי׹ שע׊ן זיך טא֞׀֌ל גליקלעך, װא֞ס 
אי׹ זייט געווען דעך גוטעך מד׹יך ׀ון אונזעך קינד. 

,אַלזא֞, ליב֌עך ך' אה׹ן, איך האַלט שוין מיט מיין דעך: 
שיילונג ב֌יים סוף. היינט וויל איך דעךיב֌עך העךן עטװא֞ס דייט: 
לעכט װעגן דעם אסו׀י. א׀שך אין עך טאַקע אונזעךעך און 
דעך אױיב֌עךשטעך װעט אונז ׀ון דא֞סנײ הֶעל׀ן מיט שמחה און 
גדולה...* 
| נא־ך איז קיין שום דעך׊יילונג אין דעך וועלט נישט אויס. 
געהעךט געװא֞ךן מיט אַזאַ אוי׀מעךקזאַמקײט און מיט אַזי׀יל 
אינטעךעס, װוי דידא֞זיקע דעך׊יילונג ׀ון ך' ך׀אל גוב֌לינעך איז 
אויסגעהעךט געװא֞ךן ׀ון ך' אהךנען, זיין ׀ךוי און טא֞כטעך, און 
דעמא֞לט, ווען ך' ך׀אל הא־ט שוין געענדיקט זיין דעך׊יילונג, 
הא־ט אים ך' אה׹ן ׀אַך׊יילט אַלץ, װא֞ס מי׹ וייסן שוין ׀ון 
׀ךיעך און װא֞ט אים דעךב֌יי געוויזן דא֞ס אַלטע קינדעךשע בילך 


= 38 -- 


דא֞ס ×’×¢×€×™× ×¢× ×¢ קינד 


׀ון מת֌תיהון, װא֞ס הא־ט געשטימט מיט ך' ך׀אלס ׀ילד ×°×± 
שוויי טךא֞׀ֿנס װאַסעך. דיזעלב֌ע קלידונג, דא֞טועלבע היטעלע, 
אַזױי אַז מען האט שוין נישט געטא֞ךט ׊וויי׀לען, אַז מת֌תיהו 
איז זײיעך זון, און עס הא֞ב֌ן זיך א֞נגעהױב֌ן שמחות אי׀עך 
ישמחות ! 


אט א א אי יי יי 


ט, 
דעך סוף איז גוט, איז אַל֌ץ גוט, 


׊אַלד דעךנא֞ך הא־ט מען געשיקט קיין שטךאַסגוךג נא־ך 
ימת֌תיהון. עך איז נעקומען און די עלטעךן װא֞ב֌ן אין אים ת֌יכ֌ף 
דעךקעגט זייעך קינד, װײל עך איז געווען אַ טךייע קא֞׀֌יע ׀ון 
ך' ך׀אלן, זיין ׀א֞טעך. דעך׊ו נא־ך הא֞ב֌ן זי געהאַט נא־ך קליינט 
סמנים. אויף אים,. דהיינו, אַ קליינעם ׀ךוינעם ׀לעק, װא֞ס איו 
געווען ב֌אַװא֞קסן מיט הא־׹... 

א֞, װעך איז אומשטאַנד שו ב֌אַשךײב֌ן די גךויטע שמחה, 
װא֞ס דא־׹ט הא־ט זיך אױ׀געהױבן! און װעך קא־ן אױסוךיקן 
אַזוי׀יל דאַנקב֌אַךקײט, וי׀יל מת֌תיהוס עלטעךן הא־גן אויסגע* 
ד׹יקט אהךנען און זיין ׀ךוי, װא֞ס הא־גן זייעך קינד דעך׊ױגן 
׀ון ד׹יטן יא־׹ א־ן מיט אַזוי׀יל מי און אַזוי׀֞יל ׊עךטלעכקייט ! 

עך איז געווען אומב֌אַשךײבלעך שיין אױסגעװא֞קסן, קלוג, 
און ׀ךום און געב֌ילדעט, 
| די עלטעךן הא֞ב֌ן ׀אַךלױךן אַ קעךנדל און גע׀ונען דעך* 
נא־ך אַן אױסגעװא֞קסענעם ב֌וים מיט די שענסטע ׀ךוכטן. דא֞ס? 
זעלבע הא֞ב֌ן די דעך׊יעךס געהאַט אויך מיט װא֞ס זיך שו 
׀ךייען, װײל עך זיז דא־ך געװען זײיעך טא֞כטעךס חתן און 
זיינע עלטעךן זיינען דא־ך זייעך לייטישע און ךייכע מענטש. 


א. מ. דיק, 


ב֌אַלך דעךנא֞ך זיינען ב֌יידע מחות֌נים אַװעק ׊ו֌ם ׹ב שו 
ווייזן אים, אַז מת֌תיהו הא־ט כ֌שךע טאַטע:מאַמע. זיי. הא־גן אים 
אַלץ דעך׊יילט, װא֞ס מי׹ װײיסן, און דעך ׹ב הא־ט עס א֞נגֶעי 
גומען ׀אַך סימנים מובחקים און הא־ט דעךלױב֌ט מת֌תֹתון ׊וֹ' 
נעמען אַ יידישע טא֞כטעך ׀אַך אַ וייב און |מען הא־ט מע 
ב֌אַלד א֞׀֌געש׀֌ילט די חתונה. : 

דעך לאַךמיך׊ך בדחן, װא֞ס הא־ט גע׀יךט די חתונה,. הא־ט. 
געהאַט גענוג שטא֞ף ׀ון װא֞ס שו ׹יידן און שו זינגען ב֌ײַם 
טיש ׀אַךן עולם. עך הא־ט ב֌אַזונגען די גאַנ׊ע געשיכטע איך' 
גךאַמען. איב֌עךהױי׀֌ט א֞ב֌עך איז ׀אַך אים געווען אַ גוטעך ביסן? 
דעך נא֞מען מת֌תיהו, װא֞ס ב֌יידע עלטעךן הא֞ב֌ן אים געךו׀ן נישט; 
וויסנדיק איינעך ׀ון שווייטן. עך הא־ט עס א֞נגענומען אַ סך מעך. 
װי ׀אַך אַ ב֌לויזן ׊ו׀אַל: עך הא־ט עס געהאַלטך ׀אַך א אַ געט+ : 
לעכקייט. - 
אַ סך טךעךן זיינען דעךב֌יי גע׀אַלן און די װייב֌עך הא־ן ך 
גוט אויסגעוויינט. עס איז א֞ב֌עך אויך געווען אַ סך שמחת, װייל : 
דעךזעלב֌עך לאַדמיךעך, װא֞ס הא־ ! געוואוסט װיאַזױ אױס׊ע׀֌ךעסן: 
טךעךן, הא־ט אויך געוואוסט װיאַזױ זיי שו טךיקענען. אַזױ. גייט 
עס אין דעם מענטשנס לעב֌ן, ׀ךיידן און ליידן גײיען מיט אייגם; 
אַנדעך, װי אַ שווילינג, ׊וזאַמענגעװא֞קסן, װי די ׹ויז מיטן דא־׹ן: 


׀שטענט יי 4׀עך = הסטסה נמויימי׀יך הסוךיאונט זיויטיייי תמ 


ס ו . 

אין אַ יא־׹ אַךום אי ך' ך׀אל גע׀א֞ךן. מיט זיין ׀ךוי קיין 
לאַלטע אויף קב׹י:אבות, און אגב שו דעךגיין, וועמענס אַךב֌עט 
-איז עס געווען אונטעך׊ע׊ינדן זיין הויז און אַװעק׊עךײיסן אים 
דא֞ס קינד, און אויך עך איז געװען דעך ׊ושיקעך ׀ון דעך 
שייטונג, 

ך' ך׀אל הא־ט שוין זיין ׀לימעניק נישט געטךא֞׀ן ביים 
'לעב֌ן, יענעך איז שוין געווען אַנדעךטהאַלב֌ן יא־׹ טויט, זיין ׀ךוי 
הא־ט זיך אַויב֌עךגע׊ויגן אין אַן אַנדעך שטא֞ט. קיין קינד איו 
׀ון אים נישט געב֌ליבן, עך הא־ט געהאַט ×€×™× ×£ קינדעך, און אַלע 
זיינען בי זיין לעב֌ן אױסגעשטא֞ךבן. עך אַליין איז אויך געווען 
די גאַנ׊ע שייט זייעך קךאַנק און מ׹ה:שחוךהדיק. 

דא֞ס איז גא֞טס שטךא֞ף", -- הא־ט ך' ך׀אל געטךאַכט ב֌ײ 
זיך, דא־ך הא־ט עך עס נישט אַךױסגעזא֞גט, וייל איידעך מען 
ווייסט נישט אוֹיף קלא־ו, דאַךף מען אויף קיין מענטשן נישט 
׹יידן קיין שלעכטט. עך הא־ט עס נא֞ך געזא֞גט זיין מהוען, ווייל 
ס'איז געווען נייטיק שו כ֌שךן דא֞ס קינד. עך הא־ט, אַלזט, נישט 
געךעדט װעגן גוטס א֞דעך שלעכטס, נישט אדויעךט אים און 
זיך נישט גע׀וייט מיט זיין שלעכטן סוף, ב֎֌יז עך הא־ט זיך 
נא֞כדעם דעךואוסט אויף קלא־׹, אַז דא֞סדא֞זיקע שךעקלעכע 
שטיקל אַךב֌עט הא־ט א֞׀֌געטא֞ן דעך ׀֌לימעניק, עך איז עס דעךואג. 
גען זייעך לייכט, וו מי׹ װעלן עס ב֌אַלד דעך׊יילן אין קו׹שן 

נא֞כדעם וי עך הא־ט באַזוכט די טויטע אוי׀ן בית-עולם, 
הא־ט עך א֞נגעהוױב֌ן ב֌אַזוכן די לעב֌עדיקע ק׹ובים און גוטע 
׀ךיינט עך הא֞ס יי דעך׀ךייט מיט זײַן גליק, אַז זיין זון 
|מת֌תיהן לעבט, אַן עך הא־ט גךױס נחת ׀ון אים און אַז דא֞ס 
הא־ט עך שו ׀ֿאַךדאַנקען אַ ב֌לאַט, װא֞ס מען הא־ט אים ׀ונדאַנען 


41 


א. מ, דיק 


׊וגעשיקט! עך װײײסט א֞בֶ֌עך נישט, עך ס'איז דעך ;מענטש, . 
װא֞ס הא־ט ׀אַךדינט דידא֞זיקע משוה, און װיל געךן - דא֞ס װיסן. 2 
כ֌די יענעם שו ב֌אַדאַנקען און שו ב֌אַלױנען ׊ײ 

,דא֞ס הא־ט קיין אַנדעךעך נישט געטא֞ן, - הא־ט זיך איים; 
נעך ׀ון זיינע ק׹ובים א֞׀֌געךו׀, -- װי אונזעך ׹ב זא־ל לעבן, . 
וייל עך הא־ט מי׹ עס אַלין געזא֞גט, אַז עך הא־ט ב֌אַ׊א֞לט שווי׹.; 
ךוב֌ל ׀֌א֞סט :געלט,* 1 

קוים הא־ט עס ך' ך׀אל דעךהעךט, איז עך ת֌יכֹ֌ף ווע 
שום ׹ב און הא־ט עס אים גע׀ךעגט. יענעך הא־ט דעך׀ון קיין 
שום סוד נישט געמאַכט. : 

;ס'איז אמת, -- הא־ט דעך ׹ב געענטטעךט, - אַז איך הא֞ב֌. 
אייך דא֞ס ב֌לאַט געשיקט," יי 

און ך' ך׀אל װא֞ט אים גע׀ךעגט : י = 

;װעך הא־ט עס אייך, ךב֌י, דעך׊ו ב֌אַוואוגן } עךשטנס + 
קענט אי׹ מיך גא֞ךנישט, וייל אי׹ זענט דא־ ׹ב אינגאַנ׊ן ד׹יי 
יא־׹ און אי׹ ווייסט גא֞ךנישט, אַז עס איו מי׹ דא֞ס קינד ׀אַך=. 
לא־׹ן געװא֞ך, העכסטנס הא־ט אי׹ געקענט װיסן אַז בי מי׹. 
איז אַ קינד ׀אַךב֌ךענט געװא֞ךן, א֞ב֌עך נישט ׀אַךלא֞ךן געגאַנגען : 
׊ווייטנס, װוי קומט אי׹ שו דעם ב֌לאַט;" 1 

דא־ הא־ט אים דעך ׹ב אַךײנגענומען אין אַ חד׹ מיוחד איך 
הא־ט אים דעך׊יילט, װיאַזױ עך קומט דעך׊ו : 

,מיט אַ יא־׹ א֞נדעךטהאַלב֌ן שו׹יק, ב֎֌ין איך געךו׀ן. גע 
ךו׀ן געװא֞ךן ש׀֌עט אין דעך נאַכט שו אַ קךאַנקן, װא֞ס הא־ט:; 
(געהאַלטן ב֌יים שטאַךב֌ן, הא־ט עך מיך געב֌עטן, ‏ איך זא־ל אייף - 
װא֞ס שנעלעך אַװעקשיקן דא֞ס ב֌לאַט קיין חב׹ון, װײיל עס'; 
האַנדלט זיך וועגן אייעך קינד, װא֞ס איז אייך אַװעקגעךיסן גע8:: 
װא־׹ן אין דעך און דעך שייט, ׀֌ונקט װי די שייטונג שךיי׀֌ט?. 
די שייט און דא֞ס א֞ךט זיינען ׀֌ינקטלעך א֞נגעגעב֌ן געװא֞ךן. טוט'- 
עס, ךב֌י, אי׹ װעט אייך דעךמיט ׀אַךדינען אַ משוה ×€×™×™. גא֞ש - 
און ב֌יי לייטן, שיקט אים אַװעק די שייטונג. מי׹ ב֌אַלאַנגט 2 
זייעך, ווייל אַנדעךש שלע׀֌ איך מיט זיך אַװעק זייעך אַ 'שוועךְ׊.+ 3 


-=- 49 -- 


דא֞ס גע׀ונענע קינד, 


זינד אויף יענעך װעלט. שיקט עס אַװעק, און װיטעך שךייב֌ט 
נישט קיין אין װא֞ךט, נישט וועגן אייך, און נישט װעגן מי׹. 

ב֌אַלד דעךנא֞ך איז עך געשטא֞ךב֌ן און איך הא֞ב֌ מקיים 
געווען די דב׹י המת און הא֞ב֌ דא֞ס ׀֌לאַט אַװעקגעשיקט שו 
אייך. און װעך דעךדא֞זיקעך ייד איז, װייס איך נישט מעך 
װוי זיין נא֞מען, עך הא־ט געהייסן שמשון קא־ך. איך הא֞ב֌ עס 
קיינעם נישט דעך׊יילט און עס הא־ט דעך׀ון קיינעך נישט גע* 
וואוסט, אויסעך ך' יודלען, װא֞ס הא־ט עס אייך אַנטדעקט, װײל 
עך איז דעך יידישעך עקס׀֌עדיטא֞ך אויף דעך ׀֌א֞סט." 

ענו, ליידעך, -- הא־ט זיך ך' ך׀אל געטךאַכט אין האַך׊ן,-- 
איך הא֞ב֌ עס זייעך גוט ב֌אַךעכנט ׀֌א֞ךויס. מיין אייגן ב֌לוט 
מיין ׀֌לימעניק, װא֞ס כ'הא֞ב֌ אים אַוי׀יל גוטס געטא֞ן הא־ט 
מי׹ אַזו׀יל וי געטא֞ן. איך ב֌ין עס אים מוחל. זא־ל אים 
דעך אױב֌עךשטעך מוחל זיין אין הימל"... 

- עך הא־ט זיך דעךב֌יי געווישט די אויגן, געדאַנקט דעם ׹ב 

און אים ב֌אַלױנט, װי געהעךיק. 

עך הא־ט געב֌עטן דעם ׹ב, עך זא־ל עס אים אַךױסגעבן 
שךי׀טלעך. ת֌חילת הא־ט עס אים דעך ׹ב א׀ילו נישט געװא֞לט 
טא־ן, װייל דעך ׀אַךשטא֞ךב֌ענעך הא־ט אים געב֌עטן, עך זא־ל 
דעך׀ון נישט שךייב֌ן, דא־ך, אַז ך' ך׀אל הא־ט אים דעךקלעךט, 
אַז עך ב֌ךויך עס שו הא֞ב֌ן אַלס ב֌אַװײז ׀אַך זיין מחות֌ן אין 
דעם דא־׹טיקן ׹ב, אַז עך איז דעך ךיכטיקעך ׀א֞טעך ׀ון זיין 
גע׀ונען קינד, הא־ט עך עס אים אַךױסגעגעב֌ן. 

אַזױ ווייט, מיין ליב֌ע לעזעךין, קא־ן זיך דעך מענטש ׀אַך* 
זינדיקן ׀אַך דעם ליב֌ן גךויסן גא־ט. ס'איז אַ סך, אַ סך שו לעך? 
נען ׀ון דעךדא֞זיקעך געשיכטע און לעךן עס, װײיל כ'בין נישט 
אויסן די געשיכטע, נא֞ך דעם ׀֌ועל:יושא דעך׀ון.